.ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ

ಛಕ್ಕನಿಪಾತ-ಟೀಕಾ

೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೧. ಆಹುನೇಯ್ಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಛಕ್ಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಸಮ್ಭಾರಕನಿದ್ದೇಸೋಯಂ ಯಥಾ ‘‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಯಸೀಸೇನ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನಾಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ತಂ ರೂಪಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ. ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ರಾಗಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನಪಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ರಾಗಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ನ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಅನಿಟ್ಠೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋ ನ ದುಮ್ಮನೋ. ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತವಸೇನಪಿ ಇಟ್ಠೇಪಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ನ ಸಮಂ ಸಮ್ಮಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹಣಂ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನಂ. ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ. ಸತಿಯಾ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸತೋ. ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯರಹಿತಕಾಲೇಪಿ ಪವತ್ತಿಭೇದನತೋ ‘‘ಸತತವಿಹಾರೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತತವಿಹಾರೋತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನಿಚ್ಚವಿಹಾರೋ ಸಬ್ಬದಾ ಪವತ್ತನಕವಿಹಾರೋ. ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವೇಲಂ ಭವಙ್ಗವೇಲಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಾ ಇಮಿನಾವ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೇನ ವಿಹರನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಛಸು ದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ. ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಸಮ್ಪಜಾನತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಸತತವಿಹಾರಭಾವತೋ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ‘‘ನೇವ ಸುಮನೋ ನ ದುಮ್ಮನೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ, ಹಸಿತುಪ್ಪಾದೋ, ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಞ್ಚಾತಿ ದಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ರಾಗದೋಸಸಹಜಾತಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅಭಾವೋ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣೋತಿ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಆಗತಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಸತತವಿಹಾರಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಥಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೇ? ಆಸೇವನತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಿಯ ಬಹುಲಂ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪಕತಿಭಾವಾವಿಜಹನತೋ, ಕದಾಚಿ ಪನ ತಥಾ ಚೇತೋಭಿಸಙ್ಖಾರಾಭಾವೇ ಯಂ ತಂ ಸಭಾವತೋ ಇಟ್ಠಂ ಆರಮ್ಮಣಂ, ತಸ್ಸ ಯಾಥಾವಸಭಾವಗ್ಗಹಣವಸೇನಪಿ ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನವಸೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತೇವ.

ಪಠಮಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨-೭. ದುತಿಯಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨-೭. ದುತಿಯೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೮೦) ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ. ಇದ್ಧಿವಿಧನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಪಚ್ಚನುಭೋತೀತಿ ಪಚ್ಚನುಭವತಿ, ಫುಸತಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅನೇಕವಿಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಣತೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಪಕತಿಯಾ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ. ಬಹುಧಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಹೋತಿ. ಆವಿಭಾವಂ ತಿರೋಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆವಿಭಾವಂ ಕರೋತಿ, ತಿರೋಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಇದಮೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೧) ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆವಿಭಾವನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನಾವುಟಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವಟಂ, ತಿರೋಭಾವನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಆವುಟಂ ಹೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ. ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಪಾಕಾರಂ ತಿರೋಪಬ್ಬತಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇತಿ ಏತ್ಥ ತಿರೋಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಕುಟ್ಟಂ, ಕುಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಭಾಗನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಇತರೇಸು. ಕುಟ್ಟೋತಿ ಚ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾಕಾರೋತಿ ಗೇಹವಿಹಾರಗಾಮಾದೀನಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಾಕಾರೋ. ಪಬ್ಬತೋತಿ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೋ ವಾ ಪಾಸಾಣಪಬ್ಬತೋ ವಾ. ಅಸಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅಲಗ್ಗಮಾನೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇ ವಿಯ.

ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಸಂಸೀದನಂ. ಉಮ್ಮುಜ್ಜಞ್ಚ ನಿಮುಜ್ಜಞ್ಚ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ. ಉದಕೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಉದಕಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಂಸೀದತಿ, ತಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ವಿಪರೀತಂ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಯುತ್ತಸಕುಣೋ. ಇಮೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇ ಪಾಣಿನಾ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪರಿ ಚರಣೇನ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ, ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಏಕಕ್ಖಣೇ ಆಲೋಕಕರಣೇನ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಉಪರಿಚರಣಆಲೋಕಕರಣೇಹಿ ಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಮಹಾನುಭಾವೇ. ಪರಾಮಸತೀತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕದೇಸೇ ವಾ ಛುಪತಿ. ಪರಿಮಜ್ಜತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಆದಾಸತಲಾ ವಿಯ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ. ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಕಾಯೇನ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ.

ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾತಿ ಏತ್ಥ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾ. ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹರುಹಿರಾದೀಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತತಾಯ ದೂರೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮತ್ಥಾ ದಿಬ್ಬಾ ಪಸಾದಸೋತಧಾತು ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವೀರಿಯಭಾವನಾಬಲೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಞಾಣಸೋತಧಾತು ತಾದಿಸಾಯೇವಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾ. ಅಪಿಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಾ. ಸವನಟ್ಠೇನ ನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ ಚ ಸೋತಧಾತು. ಸೋತಧಾತುಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಸೋತಧಾತು ವಿಯಾತಿಪಿ ಸೋತಧಾತು. ತಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ. ವಿಸುದ್ಧಾಯಾತಿ ಸುದ್ಧಾಯ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಯ. ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸದ್ದಸವನೇ ಮಾನುಸಿಕಂ ಮಂಸಸೋತಧಾತುಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತಾಯ. ಉಭೋ ಸದ್ದೇ ಸುಣಾತೀತಿ ದ್ವೇ ಸದ್ದೇ ಸುಣಾತಿ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ದಿಬ್ಬೇ ಚ ಮಾನುಸೇ ಚ, ದೇವಾನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಸದ್ದೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತೇನ ಪದೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೇ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಾತಿ ಯೇ ಸದ್ದಾ ದೂರೇ ಪರಚಕ್ಕವಾಳೇಪಿ, ಯೇ ಚ ಸನ್ತಿಕೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಸದೇಹಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪಾಣಕಸದ್ದಾಪಿ, ತೇ ಸುಣಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಸತ್ತಾನಂ. ಪರಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಏಕತ್ಥಮೇವ. ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ಪನ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನನಾನತ್ತಂ ಕತಂ. ಚೇತಸಾ ಚೇತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ. ಪರಿಚ್ಚಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಪಜಾನಾತೀತಿ ಸರಾಗಾದಿವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಜಾನಾತಿ. ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅವಸೇಸಂ ಚಾತುಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಂ ವೀತರಾಗಂ. ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಾನಿ, ದ್ವೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದುಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ತಾನಿಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ದುವಿಧಂ ಪನ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಂ ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚಾತುಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಂ ವೀತದೋಸಂ. ಸೇಸಾನಿ ದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದುಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ತಾನಿಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಮೋಹಂ ವೀತಮೋಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕನಯೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತದ್ವಯಮೇವ ಸಮೋಹಂ. ಮೋಹಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲೇಸು ಸಮ್ಭವತೋ ದ್ವಾದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅವಸೇಸಂ ವೀತಮೋಹಂ. ಥಿನಮಿದ್ಧಾನುಗತಂ ಪನ ಸಂಖಿತ್ತಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಾನುಗತಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಂ ಮಹಗ್ಗತಂ, ಅವಸೇಸಂ ಅಮಹಗ್ಗತಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತೇಭೂಮಕಂ ಸಉತ್ತರಂ, ಲೋಕುತ್ತರಂ ಅನುತ್ತರಂ. ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಸಮಾಹಿತಂ, ಉಭಯಮಪ್ಪತ್ತಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ. ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿಂ ಪತ್ತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಏತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ವಿಮುತ್ತಿಮಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಅವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೨) ಅನೇಕವಿಧಂ, ಅನೇಕೇಹಿ ವಾ ಪಕಾರೇಹಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಸಂವಣ್ಣಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿ ಸಮನನ್ತರಾತೀತಭವಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿವುತ್ಥಸನ್ತಾನಂ. ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿವಸೇನ, ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ವಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಸರತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ…ಪೇ… ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿನ್ತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮೂಲಂ ಚುತಿಪರಿಯೋಸಾನಂ ಏಕಭವಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ. ಏಸ ನಯೋ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋತಿಆದೀಸುಪಿ. ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇತಿಆದೀಸು ಪನ ಪರಿಹಾಯಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೋ, ವಡ್ಢಮಾನೋ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸಂವಟ್ಟೇನ ಸಂವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ, ವಿವಟ್ಟೇನ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸಂವಟ್ಟೋ ಸಂವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ ವಿವಟ್ಟೋ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೫೬) ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಅಮುತ್ರಾಸಿನ್ತಿ ಅಮುಮ್ಹಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅಹಂ ಅಮುಮ್ಹಿ ಭವೇ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ವಾ ಗಹಿಯಾ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯಾ ವಾ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ವಾ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ವಾ ಆಸಿಂ. ಏವಂನಾಮೋತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಫುಸ್ಸೋ ವಾ. ಏವಂಗೋತ್ತೋತಿ ಗೋತಮೋ ವಾ ಕಚ್ಚಾಯನೋ ವಾ ಕಸ್ಸಪೋ ವಾ. ಇದಮಸ್ಸ ಅತೀತಭವೇ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಗೋತ್ತಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಲೂಖಪಣೀತಜೀವಿಕಭಾವಂ ಸುಖದುಕ್ಖಬಹುಲತಂ ಅಪ್ಪಾಯುಕದೀಘಾಯುಕಭಾವಂ ವಾ ಅನುಸ್ಸರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿಯೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂವಣ್ಣೋ…ಪೇ… ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಏವಂವಣ್ಣೋತಿ ಓದಾತೋ ವಾ ಸಾಮೋ ವಾ. ಏವಮಾಹಾರೋತಿ ಸಾಲಿಮಂಸೋದನಾಹಾರೋ ವಾ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜನೋ ವಾ. ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಅನೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಾನಂ ಸಾಮಿಸನಿರಾಮಿಸಾದಿಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪಟಿಸಂವೇದೀ. ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಏವಂ ವಸ್ಸಸತಪರಿಮಾಣಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ ವಾ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ತತೋ ಭವತೋ ಯೋನಿತೋ ಗಹಿತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿತೋ ಸತ್ತಾವಾಸತೋ ಸತ್ತನಿಕಾಯತೋ ವಾ ಚುತೋ ಪುನಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಭವೇ ಯೋನಿಯಾ ಗತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯಾ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ಸಕ್ಕನಿಕಾಯೇ ವಾ ಉದಪಾದಿಂ. ತತ್ರಾಪಾಸಿನ್ತಿ ತತ್ರಾಪಿ ಭವೇ ಯೋನಿಯಾ ಗತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯಾ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ವಾ ಪುನ ಅಹೋಸಿಂ. ಏವಂನಾಮೋತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಪಿಚ ಅಮುತ್ರಾಸಿನ್ತಿ ಇದಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಆರೋಹನ್ತಸ್ಸ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ. ಸೋ ತತೋತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇಧೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಮೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಪಾಸಿನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಪನಸ್ಸ ತತ್ರಾಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರೇ ಉಪಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ನಾಮಗೋತ್ತಾದೀನಂ ಅನುಸ್ಸರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋತಿ ಸ್ವಾಹಂ ತತೋ ಅನನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ಚುತೋ ಇಧ ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಸಉದ್ದೇಸಂ, ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಸಾಕಾರಂ. ನಾಮಗೋತ್ತೇನ ಹಿ ಸತ್ತೋ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸೀಯತಿ, ವಣ್ಣಾದೀಹಿ ‘‘ಸಾಮೋ ಓದಾತೋ’’ತಿ ನಾನತ್ತತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸೋ, ಇತರೇ ಆಕಾರಾ.

ದಿಬ್ಬೇನಾತಿಆದೀಸು ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಂ. ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹರುಹಿರಾದೀಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತತಾಯ ದೂರೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ಹೋತಿ. ಇದಞ್ಚಾಪಿ ವೀರಿಯಭಾವನಾಬಲೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಞಾಣಚಕ್ಖು ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಂ. ದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ. ಆಲೋಕಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಮಹಾಜುತಿಕತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ. ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿಗತರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಮಹಾಗತಿಕತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು. ಚಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಚಕ್ಖುಮಿವಾತಿಪಿ ಚಕ್ಖು. ಚುತೂಪಪಾತದಸ್ಸನೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಯೋ ಹಿ ಚುತಿಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಉಪಪಾತಂ, ಸೋ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯೋ ಉಪಪಾತಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಚುತಿಂ, ಸೋ ನವಸತ್ತಪಾತುಭಾವದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯೋ ಪನ ತದುಭಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಅತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತು ಹೋತಿ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚುತೂಪಪಾತದಸ್ಸನೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕಂ, ಮಾನುಸಂ ವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ.

ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಿಯ ಸತ್ತೇ ಓಲೋಕೇತಿ. ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಚುತಿಕ್ಖಣೇ ವಾ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಯೇ ಪನ ಆಸನ್ನಚುತಿಕಾ ಇದಾನಿ ಚವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಚವಮಾನಾತಿ, ಯೇ ಚ ಗಹಿತಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಸಮ್ಪತಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಚ, ತೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇ ಏವರೂಪೇ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀನೇತಿ ಮೋಹನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಹೀನಾನಂ ಜಾತಿಕುಲಭೋಗಾದೀನಂ ವಸೇನ ಹೀಳಿತೇ ಉಞ್ಞಾತೇ. ಪಣೀತೇತಿ ಅಮೋಹನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ತಬ್ಬಿಪರೀತೇ. ಸುವಣ್ಣೇತಿ ಅದೋಸನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಇಟ್ಠಕನ್ತಮನಾಪವಣ್ಣಯುತ್ತೇ. ದುಬ್ಬಣ್ಣೇತಿ ದೋಸನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಅನಿಟ್ಠಾಕನ್ತಾಮನಾಪವಣ್ಣಯುತ್ತೇ, ವಿರೂಪವಿರೂಪೇತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಗತೇತಿ ಸುಗತಿಗತೇ, ಅಲೋಭನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ವಾ ಅಡ್ಢೇ ಮಹದ್ಧನೇ. ದುಗ್ಗತೇತಿ ದುಗ್ಗತಿಗತೇ, ಲೋಭನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ವಾ ದಲಿದ್ದೇ ಅಪ್ಪನ್ನಪಾನೇ.

ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇತಿ ಯಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಚಿತಂ, ತೇನ ತೇನ ಉಪಗತೇ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನಾತಿಆದೀಸು ದುಟ್ಠು ಚರಿತಂ ಕಿಲೇಸಪೂತಿಕತ್ತಾತಿ ದುಚ್ಚರಿತಂ. ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ, ಕಾಯತೋ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಾ. ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಗಿಹಿಸೋತಾಪನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ವಾ ಗುಣಪರಿಧಂಸನೇನ ವಾ ಉಪವಾದಕಾ, ಅಕ್ಕೋಸಕಾ ಗರಹಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಾ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಮಾದಿನ್ನನಾನಾವಿಧಕಮ್ಮಾ, ಯೇಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮೂಲಕೇಸು ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಮಾದಾಪೇನ್ತಿ.

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ತದನನ್ತರಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಹಣಾ. ಅಥ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೂಪಚ್ಛೇದಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತತೋ ಉದ್ಧಂ. ಅಪಾಯನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿರಯವೇವಚನಮೇವ. ನಿರಯೋ ಹಿ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಹೇತುಭೂತಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ ಅಯಾ ಅಪೇತತ್ತಾ, ಸುಖಾನಂ ವಾ ಆಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಅಪಾಯೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ, ದೋಸಬಹುಲತಾಯ ವಾ ದುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗತೀತಿ ದುಗ್ಗತಿ. ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತಿ ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟ್ಟಕಾರಿನೋತಿ ವಿನಿಪಾತೋ, ವಿನಸ್ಸನ್ತಾ ವಾ ಏತ್ಥ ಪತನ್ತಿ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾತಿ ವಿನಿಪಾತೋ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಿತೋ ಅಯೋತಿ ನಿರಯೋ.

ಅಥ ವಾ ಅಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ದೀಪೇತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ, ನ ದುಗ್ಗತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ನಾಗರಾಜಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ. ದುಗ್ಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಞ್ಚ. ಸೋ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ, ನ ತು ವಿನಿಪಾತೋ ಅಸುರಸದಿಸಂ ಅವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ. ವಿನಿಪಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಅಸುರಕಾಯಂ. ಸೋ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸಬ್ಬಸಮುಸ್ಸಯೇಹಿ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿರಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅವೀಚಿಆದಿಕಮನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ನಿರಯಮೇವಾತಿ. ಉಪಪನ್ನಾತಿ ಉಪಗತಾ, ತತ್ಥ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಸುಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಮನುಸ್ಸಾಗತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ಸಗ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ದೇವಗತಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಸುನ್ದರಾ ಗತೀತಿ ಸುಗತಿ. ರೂಪಾದೀಹಿ ವಿಸಯೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೋತಿ ಸಗ್ಗೋ. ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲುಜ್ಜನಪ್ಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತತಿಯಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ.

ದುತಿಯಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಅಟ್ಠಮೇ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಉತ್ತರಾನಿ ವಿಸಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಅನುತ್ತರಾನಿ, ಅನುತ್ತರಾನಿ ಏವ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ ಯಥಾ ‘‘ಅನನ್ತಮೇವ ಅನನ್ತರಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರುತ್ತರಾನೀ’’ತಿ. ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ ಫಲವಿಸೇಸಾವಹತ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸತ್ತವಿಧಅರಿಯಧನಲಾಭೋತಿ ಸತ್ತವಿಧಸದ್ಧಾದಿಲೋಕುತ್ತರಧನಲಾಭೋ. ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಪೂರಣಂ. ತತ್ಥ ಪೂರಣಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪೂರೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಅರಹಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಕ್ಖೋತಿ. ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ.

ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಅನುಸ್ಸತಿಯೋ ಏವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿಹಿತಸುಖಾನಂ ಕಾರಣಭಾವತೋ ಠಾನಾನೀತಿ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ. ಬುದ್ಧಗುಣಾರಮ್ಮಣಾ ಸತೀತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಆರಬ್ಭೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸತಿ. ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಹಿ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತಂ ಪೀತಿಂ ಖಯತೋ ವಯತೋ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಉಪಚಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಉಪಚಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾವಹಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಮ್ಮಸನಂ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಿಸೇಸಾವಹಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಮಹಾನಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಬುದ್ಧಾಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಸಮಯೇ. ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ರಾಗೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಂ. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಿಪಿ, ರಾಗೇನ ವಾ ಸಂಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅರಞ್ಞಮಿವ ಚೋರೇಹಿ ತೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಭಾವತೋಪಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತರಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪನ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇನ ರಾಗೇನ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ಪಗೇವ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಅಪನೀತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನುಜುಭಾವಕರಾನಂ ಮಾನಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ, ರಾಗಾದಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಭಾವೇನ ವಾ ಓಣತಿಉಣ್ಣತಿವಿರಹತೋ ಉಜುಭಾವಮೇವ ಗತಂ. ಅಥ ವಾ ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಥಿನಂ ಮಿದ್ಧಂ ಓತಿಣ್ಣತಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚವಿಗಮತೋ ಮಜ್ಝಿಮಸಮಥನಿಮಿತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಜುಭಾವಮೇವ ಗತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಭವಜಾತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಅತ್ಥವೇದನ್ತಿ ವಾ ಹೇತುಫಲಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತುಟ್ಠಿಮಾಹ. ಧಮ್ಮವೇದನ್ತಿ ಹೇತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತುಟ್ಠಿಂ. ‘‘ಆರಕತ್ತಾ ಅರಹ’’ನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಂ, ಸೋ ಹೇತು. ಞಾಪಕೋ ಚೇತ್ಥ ಹೇತು ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಕಾರಕೋ ಸಮ್ಪಾಪಕೋ. ತತೋನೇನ ಞಾಯಮಾನೋ ಅರಹತ್ತತ್ಥೋ ಫಲಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಹೇತುಸೋ ಫಲವಿಪಾಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಆದೀಸುಪಿ ಹಿ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣತಾದಯೋ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಆದಯೋ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹೇತುಭಾವೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾಯೇವ. ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಹೇತುಫಲಸಙ್ಖಾತಗುಣೂಪಸಂಹಿತಂ.

ಮಹಾನಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಹುನೇಯ್ಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಾರಹಾ. ಮಿಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಮಿತ್ತಭಾವೋ. ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ. ಇಮಾನೀತಿ ಮೇತ್ತಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾನಿ ತೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಪರಿಸಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಿಹೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಚತುಪರಿಸಸಾಧಾರಣತ್ತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅನವಜ್ಜಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಕಮ್ಮನ್ತೋಗಧಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ…ಪೇ… ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಭತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾ ಚೇತಿಯಬೋಧೀನಂ ವನ್ದನಾ ಮೇತ್ತಾಸಿದ್ಧಾತಿ ಕತ್ವಾ ತದತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೇತಿಯಬೋಧಿಭಿಕ್ಖೂಸು ವುತ್ತಾವಸೇಸಾಪಚಾಯನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಕಥಿಯಮಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನಅತ್ಥಕಥನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಮೇವ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪವತ್ತಿತಬ್ಬತೋ. ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನೀತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋಸುಚರಿತಾನಿ. ಚಿನ್ತನನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಪಗೇವ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಭಾವನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಆವೀತಿ ಪಕಾಸಂ. ಪಕಾಸಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ. ರಹೋತಿ ಅಪ್ಪಕಾಸಂ. ಅಪ್ಪಕಾಸತಾ ಚ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ. ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ತೇಸಂ ಪುರತೋ. ತೇಸು ಕರೋನ್ತೇಸುಯೇವ ಹಿ ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಉಭಯೇಹೀತಿ ನವಕೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಚ. ಪಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ದೇವೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಗುಣೇಹಿ ಥಿರಭಾವಜೋತನಂ ‘‘ದೇವತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನಂ. ಮಮತ್ತಬೋಧನಂ ವಚನಂ ಮಮಾಯನವಚನಂ. ಏಕನ್ತಪರಮ್ಮುಖಸ್ಸ ಮನೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತಾ ನಾಮ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಲೋಕೇ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಪಞ್ಞಾತಂ. ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದೀನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಏವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಯನಾನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಮಂ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನಂ ನಯನಾನಂ ಉಮ್ಮೀಲನಾ ಪಸನ್ನೇನ ಮುಖೇನ ಓಲೋಕನಞ್ಚ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ, ಯಸ್ಸ ಪನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ನಯನಾನಂ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧತಾ ಮುಖಸ್ಸ ಚ ಪಸನ್ನತಾ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ.

ಲಾಭ-ಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ, ಭೋ, ಲದ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಸೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತೀತಕಾಲಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಾದಯೋ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ. ಧಮ್ಮತೋ ಆಗತಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಗಮನಾ ಪಚ್ಚಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’’ತಿ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಹನಾದೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಸಮ್ಮಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಪ್ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದೇಯ್ಯಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನನ್ತಿ ಏತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನಪಿ ವಿಭಜನಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ, ಪಗೇವ ಪಯೋಗತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಪುಬ್ಬಕಂ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಿಭಜನನ್ತಿ ಮೂಲಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ಪಟಿವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಲಾಭಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ. ತಂ ನೇವ ಗಿಹೀನಂ ದೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಜೀವಸೋಧನತ್ಥಂ. ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಆಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಧಾರಣಬುದ್ಧಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ಸುಕರಾ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಚಸ್ಸ ಪೂರೋ ಹೋತಿ.

ಅಥ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸಾಧಾರಣತೋ ಠಪನಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೋ. ತದುಭಯಂ ಪನ ತಾದಿಸೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೋ ಪುರಿಮಕಾಲೋ. ತಯಿದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲಾಭಂ ಓಸಾರಣಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ಚ ಹೋತಿ.

ಇಮಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಚತುತ್ಥಂ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಧಮಂ. ನ ಹಿ…ಪೇ… ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಆರಮ್ಭೋಪಿ ತಾವ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕುತೋ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋತಿ ಇಮಿನಾ ಲಾಭಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿತಂ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸತಿ ಪನ ತದುಭಯೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪೂರಿತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪೂರೇತೀ’’ತಿ. ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಿತುನೋ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ವಾ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಲಿಬೋಧಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ ಅಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಓದಿಸ್ಸಕದಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮಿನಾ ಓದಿಸ್ಸಕದಾನಂ ಪನಸ್ಸ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾರಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಗಿಲಾನಾದೀನಞ್ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭಾಗಪಕ್ಖಿಕಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಬ್ಯತಿರೇಕಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಪಟಿಭಾಗೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಸೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಕರುಣಾಯನವಸೇನ, ನ ವತ್ತಪರಿಪೂರಣವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ದಾತಬ್ಬಂ. ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿವಾರಿತಂ.

ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯಾತಿ ಸಾರಣೀಯಪೂರಣವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ, ಸುಕುಸಲಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಕೋಸಲ್ಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪೂರೇಹಿ, ನ ತತೋ ಓರನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ದುಪ್ಪೂರತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇಹಿಪಿ ತಾವಗರುತರೇಹಿ ಫಲಾನಿಸಂಸೇಹಿ ಅನುಗತೋತಿ ತಂಸಮಙ್ಗೀ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸೇಸಲಾಭೀ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಯ ಲೋಕೇ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ದುಪ್ಪಜಹದಾನಮಯಸ್ಸ ಸೀಲಮಯಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಸುದೂರೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸಿಮಮತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅನ್ವಯತೋ ಚ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಪೂರಿತಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನೇವ ಇಸ್ಸಾ ನ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ ಚಿರಕಾಲಭಾವನಾಯ ವಿಧುತಭಾವತೋ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸೀಲತಾಯ ವಿಸ್ಸುತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ದದಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಭಜನ್ತಿ ನಂ ಬಹೂ’’ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೩೪). ಸುಲಭಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ದಾನವಸೇನ ಉಳಾರಜ್ಝಾಸಯಾನಂ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಸ್ಸ ಇಧಾನಿಸಂಸಸಭಾವತೋ ದಾನಸ್ಸ. ಪತ್ತಗತಮಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಖೀಯತಿ ಪತ್ತಗತಸ್ಸೇವ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಿಕಸ್ಸ ಮಹಾವತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಚ್ಛೇದೇನ ಪೂರಿತತ್ತಾ. ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಲಭತಿ ದೇವಸಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಅಗ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಭಯೇ ವಾ…ಪೇ… ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕವಿಕಪ್ಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ನಿರಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ದಾನಸ್ಸ ಪೂರಿತತಾಯ ಪಸಾರಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ.

ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಆನಿಸಂಸೇಸು ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೇಸು. ಇಮಾನಿ ಫಲಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಮಹಾಗಿರಿಗಾಮೋ ನಾಮ ನಾಗದೀಪಪಸ್ಸೇ ಏಕೋ ಗಾಮೋವ. ಅಲಭನ್ತಾಪೀತಿ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ಅಲಾಭಿನೋ ಸಮಾನಾಪಿ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸಭಾಗನ್ತಿ ಸಭಾಗಂ ತಬ್ಭಾಗಿಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಅನುತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತ್ತಾ ಥೇರಾನಂ ಸಂಸಯವಿನೋದನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಥಾ ಹಿ ದುತಿಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಥೇರೇನ ಅತ್ತಾ ಪಕಾಸಿತೋ. ದಹರಕಾಲೇ ಏವಂ ಕಿರ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯತಾಯ ಸುಲಭಪಚ್ಚಯತಾಯಪಿ ಇದಂ ವತ್ಥುಮೇವ. ಪತ್ತಗತಾಖೀಯನಸ್ಸ ಪನ ವಿಸೇಸಂ ವಿಭಾವನತೋ ‘‘ಇದಂ ತಾವ…ಪೇ… ಏತ್ಥ ವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಗಿರಿಭಣ್ಡಮಹಾಪೂಜಾಯಾತಿ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿ ಸಕಲಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಸಮುದ್ದೇ ಚ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಾದಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದೀಪಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಕರಿಯಮಾನಾಯ ಮಹಾಪೂಜಾಯ. ತಸ್ಸಾ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅವಞ್ಝಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ ‘‘ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಲೇಸೇನಪಿ. ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಪವೇದನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಂಸು ಚೋರಭಯೇನ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ದುಜ್ಜೀವಿಕಾಯಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಹಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ, ಮಮ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನೇನಪಿ ಸಬ್ಬಾಪಿಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಯಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಪ್ಪಿಸ್ಸತಿ. ಥೇರೀ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲತೇಜೇನೇವ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜಿ.

ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ. ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಖಣ್ಡಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಆದಿಅನ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಸೂ’’ತಿಆದಿ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ ಸಮಾದಾನಕ್ಕಮೇನಪಿ ಆದಿಅನ್ತಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯಾತಿ ತತ್ರನ್ತೇ ದಸನ್ತೇ ವಾ ಛಿನ್ನವತ್ಥಂ ವಿಯ. ವಿಸದಿಸುದಾಹರಣಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಅಖಣ್ಡಾನೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕತತ್ತಾ. ಏವಂ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಉದಾಹರಣಾನಿ. ಖಣ್ಡಿಕತಾ ಭಿನ್ನತಾ ಖಣ್ಡಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಖಣ್ಡಂ, ಸೀಲಂ. ಛಿದ್ದನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವೇಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝನವಸೇನ. ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಗಾವೀ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ತತಿಯಭಾಗಗತಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಂ ಸಬಲಂ, ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇಹೇವ ಬಿನ್ದೂಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾಹಿ ವಿಮಿಸ್ಸಂ ಕಮ್ಮಾಸಂ. ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ಸಬಲರಹಿತಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ, ತಥಾ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ. ಸೀಲಸ್ಸ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಾಪಾದನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನವಚನೇನ ತೇಸಂ ಸೀಲಾನಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಮಾಹ. ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನೀತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲೋ ಸೇರೀ ಸಯಂವಸೀ ಭುಜಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ. ಅವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ‘‘ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವೇನ ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥಾನೀತಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ.

ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಪರಾಮಾಸೇನ, ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನ ಚ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ. ಪರಾಮಟ್ಠುನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಸೀಲೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ಚತೂಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪರಾಮಟ್ಠುಂ, ಅನುದ್ಧಂಸೇತುಂ ಚೋದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಪಾರಮ್ಪರಿಯೇನ ಯಾವದೇವ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀ’’ತಿ. ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ.

ಸಮಾನಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಭಾವೇನ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಯ ಭೇದಾಭಾವತೋ ಸೀಲೇನ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಂ, ತಂ ಗತೋ ಉಪಗತೋತಿ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ’’ತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾನಭಾವಂ ಉಪಗತಸೀಲೋ ಸಭಾಗವುತ್ತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮ್ಪಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ ನ ಸಿಯಾ, ತಂ ಪನ ನ ಏಕನ್ತಿಕಂ, ಇದಂ ಏಕನ್ತಿಕಂ ನಿಯತಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇ ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಂ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಾಯನ್ತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಾ. ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ನಿದ್ಧುತದೋಸಾ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರತಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಸಯಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೀಯೇವ ಹಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಯ್ಯಾಪೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಾ ಸತ್ಥು ಅನುಸಿಟ್ಠಿ, ತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋ, ತಸ್ಸ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಭಾವನ್ತಿ ಸದಿಸದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಅಭಿನ್ನದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ.

ಪಠಮಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನನ್ತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ. ಪಿಯಂ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಕಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಿಯಕರಣಾ. ಗರುಂ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಗರುಕರಣಾ. ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುವಿಸೇಸಭಾವತೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಙ್ಗಹಣಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಿವದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುಭಾವತೋ ಏವ ನ ವಿವದನತ್ಥಾಯ. ಸತಿ ಚ ಅವಿವದನಹೇತುಭೂತಸಙ್ಗಹಕತ್ತೇ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಮಗ್ಗಭಾವೋ ಭೇದಾಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ದುತಿಯಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ವಡ್ಢಿತಾತಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ಪರಿಬ್ರೂಹಿತಾ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾತಿ ಭಾವನಾಯ ಬಹುಲೀಕರಣೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಿತಾ. ಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಾ ಕತಾತಿ ಯಥಾ ಯುತ್ತಮಾಜಞ್ಞಯಾನಂ ಛೇಕೇನ ಸಾರಥಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಯಥಾರುಚಿ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಯಥಾರುಚಿ ಪವತ್ತಿರಹಂ ಗಹಿತಾ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಸೋಧನೇನ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸತಾಯ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಪರಿಸ್ಸಯವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ ಸುಭಾವಿತಭಾವೇನ ತಂತಂಅಧಿಟ್ಠಾನಯೋಗ್ಯತಾಯ ಠಪಿತಾ. ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ಭಾವನೂಪಚಯಂ ಗಮಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಚಿತಾ’ತಿ. ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಇದ್ಧಿಭಾವನಾಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಭಾವಿತಾ. ಅಭೂತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ‘‘ಮೇತ್ತಾ ಹಿ ಖೋ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಭಾವಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಾಭಿಬ್ಯಾಹಾರಂ ಬ್ಯಾಹರತಿ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸದ್ದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಾನಿ ಮಮ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಞತ್ವಾ.

ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನೇ ಞಾಣಂ, ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನೇ ಞಾಣಂ ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಞಾಣಂ, ಭಙ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಯೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ರಾಗಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ, ರಾಗೋ ಏವ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದೋಸನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ರೂಪವೇದನಾದಿಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿ. ತೇಸಂಯೇವ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದಿ. ತಯಿದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾ ಹಿ…ಪೇ… ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸರಣಸಭಾವ’’ನ್ತಿ.

ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಅತ್ತವಿಸಯೋ ಮಾನೋ. ಅಯಂ ನಾಮ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ರೂಪಲಕ್ಖಣೋ ವೇದನಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಲಕ್ಖಣೋ ಅಯಂ ನಾಮ ಅತ್ತಾ ಅಹಂ ಅಸ್ಮೀತಿ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸಮುಗ್ಘಾತೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ. ಪುನ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋ ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತಿ.

ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೫. ಭದ್ದಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೪-೧೫. ಚತುತ್ಥೇ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ. ಕಮ್ಮೇ ರತೋ ನ ಗನ್ಥಧುರೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರೇ ವಾತಿ ಕಮ್ಮರತೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯುತ್ತೋತಿ ತಪ್ಪರಭಾವೇನ ಅನು ಅನು ಯುತ್ತೋ ಪಸುತೋ. ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋತಿ ಇತ್ಥಿವಣ್ಣಪುರಿಸವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಪನಂ. ಪಞ್ಚಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಭದ್ದಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ವಿಸಭಾಗವೇದನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಕಚೇನೇವ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಆಬಾಧಯತೀತಿ ಆಬಾಧೋ, ಸೋ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ. ತಂಸಮುಟ್ಠಾನದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ. ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋತಿ ಧಾತುಸಙ್ಖಯೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಸರೀರೋ.

ಸಪ್ಪಟಿಭಯಕನ್ತಾರಸದಿಸಾ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ತಿಣ್ಣಾ ಇಮಾಯಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ವಿಗತಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪವತ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿಕಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥಾ. ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ರಾಗವಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಸು ಚ ತಿಟ್ಠಕತ್ತಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ವಿಸಾರದಭಾವಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತಾತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾ. ಅತ್ತನಾ ಏವ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನ ಪರಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ.

ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಗಿಲಾನಭಾವತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಠಿತೋ. ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ. ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಅತ್ಥಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ.

ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸೋಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನನ್ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಉಪಾಸಕಾದಿಸತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದಿಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ನಿಲೀಯನಂ ವಿವೇಚನಂ. ಕಾಯಚಿತ್ತೇಹಿ ತತೋ ವಿವಿತ್ತೋ ಏಕೀಭಾವೋ ಪವಿವೇಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೀಭಾವಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಕೀಭಾವತೋತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಕಾಯವಿವೇಕತೋ ವುಟ್ಠಾನಮಾಹ. ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿತೋತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತವಿವೇಕತೋ. ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ತತೋ ದುವಿಧವಿವೇಕತೋ ಭವಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸಮಾಗಮೇನ ಉಪೇತೋ.

ಸೋಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಚ್ಛಘಾತಕನ್ತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಂ ಕೇವಟ್ಟಂ. ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಸು ಉರಬ್ಭಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಏಳಕಾ, ಉರಬ್ಭೇ ಹನ್ತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ. ಸೂಕರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪಠಮಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ನವಮೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇತಿ ನಾತಿಕಾನಾಮಕಂ ಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಚೂಳಪಿತಿಮಹಾಪಿತಿಪುತ್ತಾನಂ ದ್ವೇ ಗಾಮಾ, ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ. ಞಾತೀನಞ್ಹಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಗಾಮೋ ಞಾತಿಕೋ, ಞಾತಿಕೋಯೇವ ನಾತಿಕೋ ಞ-ಕಾರಸ್ಸ ನ-ಕಾರಾದೇಸೋ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನ ನಾಯರೇ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೭೪; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೦; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೩೪) ವಿಯ. ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಯೇಸಂ ತದಾ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಞಾತೀನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ನಿವಸಿತೋ, ತೇನ ಞಾತಿಕೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ದ್ವೀಹಿ ದಾಯಾದೇಹಿ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತೋ. ಗಿಞ್ಜಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಇಟ್ಠಕಾ, ಗಿಞ್ಜಕಾಹಿಯೇವ ಕತೋ ಆವಸಥೋತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಆವಾಸೋ ಯಥಾ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಚಿನಿತ್ವಾ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಪದೇಸೇ ಮತ್ತಿಕಾ ಸಕ್ಖರಮರುಮ್ಪವಾಲುಕಾದೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಕಥಿನಾ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಾ, ತಾಯ ಕತಾನಿ ಕುಲಾಲಭಾಜನಾನಿಪಿ ಸಿಲಾಮಯಾನಿ ವಿಯ ದಳ್ಹಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಉಪಾಸಕಾ ತಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ದೀಘಪುಥೂ ಇಟ್ಠಕಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಕವಾಟತುಲಾಯೋ ಸಬ್ಬಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇನ ವಿನಾ ತಾಹಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿಯೇವ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರೇಸುಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಟ್ಠಕಾಮಯೇ ಪಾಸಾದೇ’’ತಿ.

ರತ್ತಿನ್ದಿವನ್ತಿ ಏಕರತ್ತಿದಿವಂ. ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿವೇಧಾವಹಂ ಸತ್ಥು ಓವಾದಂ. ಬಹು ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹು ವತ ಮಯಾ ಅತ್ತಹಿತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ.

ತದನ್ತರನ್ತಿ ತತ್ತಕಂ ವೇಲಂ. ಏಕಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಏಕಂ ದಿವಸಂ ಯಾಪನಪ್ಪಹೋನಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ. ಯಾವ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠವಾತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತವಾತೋ ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತೀತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೋ ವಿಯ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಾಸಿಕಾವಾತಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ದುತಿಯಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇತಿ ವೀತಿವತ್ತೇ. ಪತಿಗತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಾಗತಾಯ, ಸಮ್ಪತ್ತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾವ, ಮಮ ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಚೇವ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಚ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸ, ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಿವಿಧೋ ಅನ್ತರಾಯೋ’’ತಿಆದಿ. ವಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಸತ್ಥಕೇನ ವಿಯ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಕನ್ತನಕಾರಕಾ ಕಾಯೇ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಚ್ಛೇದಕವಾತಾ ಸತ್ಥಕವಾತಾ. ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋತಿ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ. ಪಯೋಗವೀರಿಯನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗವೀರಿಯಂ. ನ ಪಟಿವಾತಿ ನ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ, ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಾನಾಪಜ್ಜನವೀರಿಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಘರಣಾ’’ತಿ.

ದುತಿಯಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಸಾಮಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೧-೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲ-ಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ, ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತಭಾವತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನವಸೇಸಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸಪಿ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಏಕದೇಸಫರಣಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋವ ಫರತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮನ್ತತ್ಥೋ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಗಹಿತೋ. ಅತ್ತನೋ ಓಭಾಸೇನ ಫರಿತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸರೀರಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಓಭಾಸೇನ ಫರಿತ್ವಾ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮನುಞ್ಞೋತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಕತಮನುಞ್ಞೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾನಚಿತ್ತೋ’’ತಿ, ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖಂ ವಚೋ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ದುಬ್ಬಚೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದೋವಚಸ್ಸಂ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಾದರಿಯವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅತ್ಥಿತಾ ದೋವಚಸ್ಸತಾ. ಅಥ ವಾ ದೋವಚಸ್ಸಮೇವ ದೋವಚಸ್ಸತಾ. ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಚೇತನಾಪಧಾನೋ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ. ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿತಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾಪಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ. ಸಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ದೋವಚಸ್ಸತಾ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯಾಯ ಹಿ ಚೇತನಾಯ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ಚೇತನಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ತದಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ. ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಾಮಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಸಮ್ಭವತಿ ಜಾತಿಮರಣಂ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಭವೋ, ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವೇ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇ’’ತಿ. ಅನುಪಾದಾತಿ ಅನುಪಾದಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಜಾತಿಮರಣಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಖೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಮರಣಾನಂ ಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಉಪಚ್ಚಗುನ್ತಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಚರಿಮಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಲೇಸಸ್ಸಪಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಕುಸಲೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಗತಹೇತುಅತ್ಥೋ ಠಿತಿ-ಸದ್ದೋ, ತಸ್ಮಾ ಠಪನಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಂ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸತ್ತಟ್ಠಅಚ್ಛರಾಮತ್ತಂ ಖಣಂ ಝಾನಂ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸಿಭಾವಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇನ. ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ವುಟ್ಠಾನವಸಿಭಾವಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ. ಕಲ್ಲಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಲಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಲ್ಲಿತೇ ಕಲ್ಲಿತಭಾವೇ ಕುಸಲೋ ಕಲ್ಲಿತಕುಸಲೋ. ಹಾಸೇತುಂ ತೋಸೇತುಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತುಂ. ಕಲ್ಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ದೂರೀಕರಣೇನ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಾನಞ್ಚ ಸಮಪ್ಪಧಾನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮತ್ಥಂ ಕಾತುಂ. ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಗೋಚರಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಗೋಚರೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗೋಚರೇ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯೋಗತೋ ಕುಸಲೋ ಛೇಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅನುಪಕಾರಕೇ ಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಾಧಿಂ ಅಭಿನೀಹರಿತುನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಾಧಿಂ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯತಾಯ ಅಭಿನೀಹರಿತುಂ ಉಪನೇತುಂ.

ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸ್ಸತಿಕಾರಣಾನೀತಿ ಅನುಸ್ಸತಿಯೋ ಏವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿಹಿತಸುಖಾನಂ ಹೇತುಭಾವತೋ ಕಾರಣಾನಿ. ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟಂ. ಮುತ್ತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ. ವುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅಪೇತಂ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಗೇಧಮ್ಹಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣತೋ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಮಾಹ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ವಾ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಾದೀನಂ ಸಮ್ಪೀಳೇ ಸಙ್ಕರೇ ಘರಾವಾಸೇ. ಓಕಾಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖಾಧಿಗಮಾಯ ಓಕಾಸಭಾವತೋ ಓಕಾಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಓಕಾಸೋ. ವಿಸುಜ್ಝನತ್ಥಾಯಾತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಮಲೇಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾಯ. ಸಾ ಪನಾಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿ ಸಿಜ್ಝಮಾನಾ ಯಸ್ಮಾ ಸೋಕಾದೀನಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸೋಚನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಾಪೋ ಅನ್ತೋತಾಪೋ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಂ ಸೋಕೋ, ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದಿನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಸೋಚಿಕತಾ. ‘‘ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೩-೩೫೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೩) ಪರಿದೇವನವಸೇನ ಲಪನಂ ಪರಿದೇವೋ. ಸಮತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಹಾನಾಯ. ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಞ್ಹಿ ಇಧ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ. ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯಾತಿ ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಚೇತಸಿಕದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ, ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾಯತಿ ನಿಚ್ಛಯೇನ ಕಮತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ವಾ ಞಾಯತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಞಾಯೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ಇಧ ಪನ ಸಹ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ ಅಮತಧಾತುಮೇವ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಪಠಮಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮನಸೋ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ವಡ್ಢಿಂ ಆವಹತಿ. ಮನೋಭಾವನೀಯೋತಿ ವಾ ಮನಸಾ ಭಾವಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ. ಯಞ್ಚ ಆವಜ್ಜತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಂ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ ಭಾವನೀಯ-ಸದ್ದೋ. ‘‘ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತದೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಇಧ ಅವುತ್ತಾನಂ ಅತಿಭೋಜನೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಛ ಧಮ್ಮಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಅತಿಭೋಜನೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ, ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪರಿವತ್ತನತಾ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸವಾಸೋ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾ’’ತಿ (ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೧೧೧). ಅನ್ತರಾಯಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ಅನ್ತರಾ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನನ್ತರಾಯೇನಾ’’ತಿ.

ಪಠಮಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ದುತಿಯಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಣ್ಡಲಸಣ್ಠಾನಮಾಳಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ ಭೋಜನಸಾಲಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭೋಜನಸಾಲಾಯಾ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದುತಿಯಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ’’ತಿ. ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ನಿರಾಮಿಸೇನ ಸುಖೇನ ವಿಹಾರತ್ಥಾಯ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಸೂರಿಯಚನ್ದಪಜ್ಜೋತಮಣಿಉಕ್ಕಾವಿಜ್ಜುಆದೀನಂ ಆಲೋಕೋ ದಿವಾ ರತ್ತಿಞ್ಚ ಉಪಲದ್ಧೋ, ಯಥಾಲದ್ಧವಸೇನೇವ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತಿ. ತಥಾ ಚ ನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಯಥಾಸ್ಸ ಸುಭಾವಿತಾಲೋಕಕಸಿಣಸ್ಸ ವಿಯ ಕಸಿಣಾಲೋಕೋ ಯಥಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಞ್ಚ ಸೋ ಆಲೋಕೋ ರತ್ತಿಯಂ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ. ಯೇನ ತತ್ಥ ದಿವಾಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತಿ, ದಿವಾರಿವ ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ದಿವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ದಿವಾತಿ ಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ದಿವಾರಿವ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಯಥಾನೇನ ದಿವಾ…ಪೇ… ತಥೇವ ತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಯಥಾನೇನ ದಿವಾ ಉಪಲದ್ಧೋ ಸೂರಿಯಾಲೋಕೋ, ಏವಂ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾ ದಿಟ್ಠಾಕಾರೇನೇವ ತಂ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ ಚನೇನ ರತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಯಥಾ ರತ್ತಿಯಂ ಚನ್ದಾಲೋಕೋ ಉಪಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ದಿವಾಪಿ ರತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಾಕಾರೇನೇವ ತಂ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತಿ. ವಿವಟೇನಾತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ಅಪಿಹಿತತ್ತಾ ವಿವಟೇನ. ಅನೋನದ್ಧೇನಾತಿ ಅಸಞ್ಛಾದಿತೇನ. ಸಹೋಭಾಸಕನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಣೋಭಾಸಂ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ರೂಪಗತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಇತರಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಇಧ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯತೋ ಉಪರಿ ಮರಣತೋ ಪರಂ. ಸಮುಗ್ಗತೇನಾತಿ ಉಟ್ಠಿತೇನ. ಧುಮಾತತ್ತಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಧುಮಾತತ್ತಾ ಸೂನತ್ತಾ. ಸೇತರತ್ತೇಹಿ ವಿಪರಿಭಿನ್ನಂ ವಿಮಿಸ್ಸಿತಂ ನೀಲಂ, ಪುರಿಮವಣ್ಣವಿಪರಿಣಾಮಭೂತಂ ವಾ ನೀಲಂ ವಿನೀಲಂ, ವಿನೀಲಮೇವ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕ-ಕಾರೇನ ಪದವಡ್ಢನಮಾಹ ಅನತ್ಥನ್ತರತೋ ಯಥಾ ‘‘ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕ’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತ್ತಾ. ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿನೀಲಂ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕುಚ್ಛನತ್ಥೋ ವಾ ಅಯಂ ಕ-ಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೬; ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩). ಪರಿಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಹಿ ಕಾಕಧಙ್ಕಾದೀಹಿ. ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಸ್ಸವನ್ತಪುಬ್ಬಂ, ತಹಂ ತಹಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾಭಾವನ್ತಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಪುಬ್ಬತಂ.

ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋ ‘‘ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸರೀರಂ ಸೀವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು. ಉಪಸಂಹರತಿ ಸದಿಸತಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿಆದಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಆಯೂತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಿಕಮೇವ. ಉಸ್ಮಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋ. ಏವಂಪೂತಿಕಸಭಾವೋತಿ ಏವಂ ಅತಿವಿಯ ಪೂತಿಸಭಾವೋ ಆಯುಆದಿವಿಗಮೇ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂಭಾವೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಮೇವಂ ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿಭೇದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ಸೇಸಾವಸೇಸಮಂಸಲೋಹಿತಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಕ್ಖಾದಿತತ್ತಾ ತಹಂ ತಹಂ ಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೇನ ಮಂಸಲೋಹಿತೇನ ಯುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾ ಜೋತಿತಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ತೇಸಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿಭೇದಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೀತಿ ತಿರೋವಸ್ಸಗತಾನಿ. ತಾನಿ ಪನ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಂವಚ್ಛರಾನೀ’’ತಿ. ಪುರಾಣತಾಯ ಘನಭಾವವಿಗಮೇನ ವಿಚುಣ್ಣತಾ ಇಧ ಪೂತಿಭಾವೋ. ಸೋ ಯಥಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅನೇಕಧಾತೂನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀನಂ, ಕಾಮಧಾತುಆದೀನಂ ವಾ. ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೧೪; ೨.೩೭೬; ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೯) ವುತ್ತಾಯ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಕಾಯ ಸತಿಯಾ ಚೇವ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯ.

ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ನಿಹೀನನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ, ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ. ಗಾಮವಾಸಿಕಾನನ್ತಿ ಬಾಲಾನಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನರಿಯನ್ತಿ ನ ನಿದ್ದೋಸಂ. ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೋ ಹಿ ಅರಿಯಟ್ಠೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಉತ್ತಮಂ ನ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಅರಿಯೇಹಿ ವಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನರಿಯಂ. ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿವಿವಿಧವಿಪುಲಾನತ್ಥಸಹಿತಂ. ತಾದಿಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ. ನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ. ಅಸತಿ ಪನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿರಾಗಾಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ಅನುತ್ತಮಂ ಅನುತ್ತರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ. ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಹತ್ಥಿವಿಸಯತ್ತಾ ಹತ್ಥಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಂ ‘‘ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೇ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಪಾರಿಚರಿಯೇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದೇವತಾವಗ್ಗೋ

೧-೪. ಸೇಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೧-೩೪. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸೇಖಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರೂಪರಿಗುಣಪರಿಹಾನಾಯಾ’’ತಿ, ಉಪರೂಪರಿಲದ್ಧಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪರಿಹಾನಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತಿಯಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

ಸೇಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಿಜ್ಜಂ ಭಜನ್ತಿ, ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಾಯ ಸಹ ಏಕೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಅಥ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗೇ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಾಸಭಾಗತಾಯ ತದೇಕದೇಸೇ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ, ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿ, ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಟ್ಠ ವಿಜ್ಜಾ. ಪುರಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ ತಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ ತಾಸು ಯಾ ಕಾಚಿ ಏಕಾವ ವಿಜ್ಜಾ ವಿಜ್ಜಾ, ಸೇಸಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಏವಂ ವಿಜ್ಜಾಪಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ’’ತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಧ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾವ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾತಿ ಆಗತಾ, ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ವುತ್ತಾ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭೂತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ, ತೇನ ಸಹಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ವಿವಾದಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಕೋಧನೋತಿ ಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಧತಾಯ ಅಧಿಗತಕೋಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕೋಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪನಾಹೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪನಾಹೀ, ಉಪನಯ್ಹನಸೀಲೋತಿ ವಾ ಉಪನಾಹೀ. ವಿವಾದೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಠಮಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿವಾದೋ’’ತಿ. ಸೋ ಪನ ಯಥಾ ಬಹೂನಂ ಅನತ್ಥಾವಹೋ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸಾಯಾತಿ ಪರಿಸಬ್ಭನ್ತರೇ.

ಗುಣಮಕ್ಖನಾಯ ಪವತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಕಂ ಗೂಥೇನ ಪಹರನ್ತಿಂ ಗೂಥೋ ವಿಯ ಪಠಮತರಂ ಮಕ್ಖೇತೀತಿ ಮಕ್ಖೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಕ್ಖೀ. ಪಳಾಸತೀತಿ ಪಳಾಸೋ, ಪರಸ್ಸ ಗುಣೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ವಿಯ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಳಾಸೀ. ಪಳಾಸೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಧುರಂ ನ ದೇತಿ, ಸಮಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅತಿವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೇನ ಪಳಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ಇಸ್ಸತೀತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ. ಮಚ್ಛರಾಯತೀತಿ ಮಚ್ಛರಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛರೀ. ಸಠಯತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತೀತಿ ಸಠೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಪವೇದನತೋ. ಮಾಯಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ ಮಾಯಾವೀ. ಮಿಚ್ಛಾ ಪಾಪಿಕಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ಏತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಕಮ್ಮಪಥಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನತ್ಥಿಕವಾದೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ, ಸಯಂ ವಾ ಅತ್ತನಾ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೀಪರಾಮಾಸೀ. ಆಧಾನಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ, ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ, ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಥಿರಗ್ಗಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾವ ಲದ್ಧಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಕಾತುನ್ತಿ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ. ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯದೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಕುಮ್ಮೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಕೇ ಕಪಾಲೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಚ್ಛಪೋ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಕೇ ಅಙ್ಗೇ ಕೇನಚಿ ಘಟಿತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪಾಲೇಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ, ನ ಬಹಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ‘‘ನ ಸುನ್ದರೋ ತವ ಗಾಹೋ, ಛಡ್ಡೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ತಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಅನ್ತೋಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಹದಯೇ ಏವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ಕುಮ್ಭೀಲಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಥಾ ಸುಸುಮಾರಾ ಗಹಿತಂ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ವಿವಾದಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಛಳಙ್ಗದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಸತ್ತಮೇ ದಕ್ಖನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ, ಪರಿಚ್ಚಾಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸೂಪಕರಣಭೂತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ. ಇಧ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ. ಇತೋ ಉಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಇತೋ ಖೇತ್ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ. ರಾಗೋ ವಿನಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ರಾಗವಿನಯೋ, ರಾಗಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಾಗವಿನಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ’’ತಿ.

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಮುಞ್ಚಚೇತನಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ದಾನೂಪಕರಣಸಮ್ಭರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಮನೋ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ನಿದಾನಂ ಅನುಗಾಮಿಕದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇತಿ ದದನ್ತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾರತೋ ಧನತೋ ಸಾರಾದಾನಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯ. ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ ಮಯಾ ಅನುಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಪಮುದಿತೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ. ಏಸಾತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಚೇತನಾ ಮುಞ್ಚಚೇತನಾ ಅಪರಚೇತನಾತಿ ಇಮಾಸಂ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸದ್ಧಾನುಗತಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಂ ತಿವಿಧಾನಂ ಚೇತನಾನಂ ಪಾರಿಪೂರೀ, ಏಸಾ.

ಸೀಲಸಞ್ಞಮೇನಾತಿ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸಂವರೇನ. ಹತ್ಥಪಾದೇತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಹತ್ಥಪಾದೇ. ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ, ಅತ್ತನಾವ ಮುಖೋದಕಂ ದತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಛಳಙ್ಗದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮-೧೧. ಅತ್ತಕಾರೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೮-೪೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಆದಿಆರಮ್ಭಭಾವೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯಂ ಠಿತಸಭಾವತಾಯ ಸಭಾವಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಆರಮ್ಭಧಾತೂತಿ ಆರಭನವಸೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ. ಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ವೀರಿಯಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ವಿಧಮತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಕೋಸಜ್ಜತೋ ನಿಕ್ಖಮನಸಭಾವಂ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ. ಪರಕ್ಕಮನಸಭಾವೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತತರಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಧಮನಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಟುಪಟುತರಭಾವೇನ ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನಸಭಾವೋ. ನವಮಾದೀಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅತ್ತಕಾರೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೨. ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದ್ವಾದಸಮೇ ಮಾಹಂ ನಾಗಿತ ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮನ್ತಿ ಮಾ ಅಹಂ ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮನಂ ಪತ್ಥೇಮಿ. ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋತಿ ಯಸೋ ಚ ಮಯಾ ಮಾ ಸಮಾಗಚ್ಛತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇನ ಅನತ್ಥಿಕತಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹೀತಿ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಆದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದೇವತಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೭೨) ಯೋ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಗತ್ತಾನಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇನ್ತೋ ಮಲ್ಲಕಮುಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಾ ಘಂಸನ್ತೋ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ನಹಾಯತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೋ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾವ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ಪರಿಸಿಞ್ಚತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಸರೀರೇ ತಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನಾಮ ನುಪಲಿಮ್ಪತಿ ಅಚ್ಛಛವಿಭಾವತೋ, ಉತುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಭಗವಾ ಕೇವಲಂ ಉದಕೇ ಓತರತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ.

ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಪಾಚೀನಕೋಟ್ಠಕೋ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಜೇತವನವಿಹಾರೋ ಕದಾಚಿ ಮಹಾ, ಕದಾಚಿ ಖುದ್ದಕೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯೋಜನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ತಿಗಾವುತೋ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕೋ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಅಡ್ಢಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭಪ್ಪಮಾಣೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಜಾತೋ. ತಮ್ಪಿ ನಗರಂ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಪಾಚೀನತೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ಕದಾಚಿ ಪಚ್ಛಿಮತೋ, ಕದಾಚಿ ಉತ್ತರತೋ. ಜೇತವನಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಮಞ್ಚಪಾದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಚಲಮೇವ. ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ಅಚಲಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ, ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ, ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರೇ ದೇವೋರೋಹನಕಾಲೇ ಸೋಪಾನಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ, ಮಞ್ಚಪಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭವಿಹಾರಕಾಲೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಇದಾನಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಅಚಿರವತೀ ನಗರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ದಮಾನಾ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕರಹದಂ ಮಾಪೇಸಿ ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮ್ಭೀರಂ. ತತ್ಥ ಏಕಂ ರಞ್ಞೋ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ, ಏಕಂ ನಾಗರಾನಂ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಏಕಂ ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಏಕ್ಕಾನಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ರಮಣೀಯಾನಿವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸವಾಲುಕಾನಿ. ಇತಿ ಭಗವತಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಭಗವಾ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ದುಪಟ್ಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಉದಕಂ ಓತರಿ, ಸಹೋತರಣೇನೇವಸ್ಸ ಉದಕೇ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಸಬ್ಬೇ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಅಹೇಸುಂ, ಯನ್ತನಾಳಿಕಾಹಿ ಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾನಿ ಸಿಞ್ಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪಟಪ್ಪಸಾರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಭಗವತೋ ನಹಾನವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಥೇರೋ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾಸದಿಸಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಹಾಚೀವರಂ ಅನ್ತನ್ತೇನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಪದುಮಗಬ್ಭಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಉಪನೀತಂ ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೇ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ವಿಕಸಿತಪದುಮಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಂ, ತಾರಾಮರೀಚಿವಿಕಸಿತಞ್ಚ ಗಗನತಲಂ ಸಿರಿಯಾ ಅವಹಸಮಾನಂ ವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಲಾಸಿನೀ ಚಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಮಾಲಾ ಗನ್ಥಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ, ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸೂರಿಯಾ ವಿಯ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತದ್ವತ್ತಿಂಸಚಕ್ಕವತ್ತಿದ್ವತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ಸುಧನ್ತಚಾಮೀಕರಸಮಾನವಣ್ಣಂ, ಸುಪರಿಸೋಧಿತಪವಾಳರುಚಿರತೋರಣಂ, ಸುವಿಸುದ್ಧನೀಲರತನಾವಲಿಸದಿಸಕೇಸತನುರುಹಂ, ತಸ್ಮಾ ತಹಂ ತಹಂ ವಿನಿಗ್ಗತಸುಜಾತಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕರಸೂಪಸೋಭಿತಂ ಉಪರಿ ಸತಮೇಘರತನಾವಲಿಸುಚ್ಛಾದಿತಂ ಜಙ್ಗಮಮಿವ ಕನಕಗಿರಿಸಿಖರಂ ವಿರೋಚಿತ್ಥ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ಸಮನ್ತತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಆಧಾವನ್ತೀ ವಿಧಾವನ್ತೀ ರತನಾವಲಿರತನದಾಮರತನಚುಣ್ಣವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ಪಸಾರಿತರತನಚಿತ್ತಕಞ್ಚನಪಟ್ಟಮಿವ ಆಸಿಞ್ಚಮಾನಲಾಖಾರಸಧಾರಾಚಿತ್ತಮಿವ ಉಕ್ಕಾಸತನಿಪಾತಸಮಾಕುಲಮಿವ ನಿರನ್ತರವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕಣಿಕಾರಕಿಙ್ಕಿಣಿಕಪುಪ್ಫಮಿವ ವಾಯುವೇಗಸಮುದ್ಧತಚಿನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣರಞ್ಜಿತಮಿವ ಇನ್ದಧನುವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾವಿತಾನಸನ್ಥತಮಿವ ಚ ಗಗನತಲಂ, ತಂ ಠಾನಂ ಪವನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾ ಫರನ್ತಿ. ವಣ್ಣಭೂಮಿ ನಾಮೇಸಾ. ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಬುದ್ಧಾನಂ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ವಾ ಗುಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಚುಣ್ಣಿಯಪದೇಹಿ ವಾ ಗಾಥಾಹಿ ವಾ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಹಿ ಠಾನೇಸು ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುಬ್ಬಸದಿಸಾನಿ ಕುರುಮಾನೋತಿ ನಿರುದಕಾನಿ ಕುರುಮಾನೋ, ಸುಕ್ಖಾಪಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋದಕೇ ಗತ್ತೇ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರೇ ಕಣ್ಣಿಕಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಪದುಮಪತ್ತೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಉದಕಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾಯ ಭಗವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತವತ್ತಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಚೀವರಂ ಉಭೋಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತಾಳಿತಞ್ಚ ವಾದಿತಞ್ಚ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ, ತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ. ಮಹನ್ತಞ್ಚ ತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಞ್ಚಾತಿ ಮಹಾತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಥ ವಾ ಭೇರಿಮುದಿಙ್ಗಪಣವಾದಿತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತಂ ವೀಣಾವೇಳುಗೋಮುಖಿಆದೀನಂ ವಾದಿತಞ್ಚ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತನ್ತಿ ವಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಂ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ತೇಸು ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪಹಾನಪಾರಗೂ. ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಭಾವನಾಪಾರಗೂ. ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಗೂ. ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂ. ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನನ್ದನಕೀಳಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ. ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರಾ ಏಕತೋವಣ್ಟಿಕಮಾಲಾವ ಗನ್ಥೇನ್ತಿ. ಅಥ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕವಸೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ಅಥ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಇಮಾಸಂ ನೇವ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯವತ್ಥುಕಸೋಕೇನ ರುಪ್ಪಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತಾ ತಾವ ಯಥಾಕಮ್ಮೇನ ಗತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಕಿತ್ತಕೋ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಯಾಪಿ ಅವಸೇಸಾಹಿ ಪಞ್ಚಸತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಬಲವತರೇನ ಸೋಕೇನ ಸಮಪ್ಪಿತೋ. ‘‘ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೋಕಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ –

‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಉತ್ರಸ್ತಮಿದಂ ಚಿತ್ತಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಮಿದಂ ಮನೋ;

ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಛೇಸು, ಅಥೋ ಉಪ್ಪತಿತೇಸು ಚ;