೫. ವಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಿಹಿತತ್ತಾತಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಪವೇಸನದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ. ಕಾಯೇನ ಸಂವರಿತಬ್ಬಞ್ಹಿ ಅಪಿಹಿತೇನ ದ್ವಾರೇನ ಪವತ್ತನಕಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ನಾಮ. ಖಯವಿರಾಗೇನಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಖಯಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿರಜ್ಜನೇನ, ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ವಿಜ್ಜಾ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ? ಉಭಯಮೇತಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಭಾವನಾಭಿಸಮಯಾನಂ ಅಭಿನ್ನಕಾಲತ್ತಾ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನೇನ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದೇನ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಿರುದ್ಧಾವ ಹೋತಿ, ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಾ ಹೇತುಫಲತ್ತಮುಪಚಾರವಸೇನ. ಯಥಾ ಹಿ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನಹೇತುಕೋ ಅನ್ಧಕಾರವಿಗಮೋ, ಏವಂ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಹೇತುಕೋ ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧೋ. ಹೇತುಫಲಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಮಾನಕಾಲಾಪಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಕಾಲಾ ವಿಯ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೦; ೩.೪೨೧, ೪೨೫, ೪೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೪೩-೪೪; ೨.೪.೬೦; ಕಥಾ. ೪೬೫, ೪೬೭) ಪಚ್ಚಯಾದಾನುಪ್ಪಜ್ಜನಕಿರಿಯಾ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ವಿಹನನತೋ ವಿಘಾತೋ, ದುಕ್ಖಂ. ಪರಿದಹನತೋ ಪರಿಳಾಹೋ.

ನಿಚ್ಚವಿಹಾರಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಪವತ್ತನಕವಿಹಾರಾ. ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವೇಲಂ ಭವಙ್ಗವೇಲಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಾ ಇಮಿನಾ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ವಿಹರನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಹಿ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ಹೇಸಾ ಯಥಾ ‘‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸಯಸೀಸೇನ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ರಾಗವಸೇನ ನ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮವಸೇನಪಿ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ನ ಹೋತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ, ನ ದೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತವಸೇನಪಿ. ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಮೋಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನೇವ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಮಜ್ಝತ್ತೋ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ಇಟ್ಠೇಪಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಯೋ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಸಮಸಮಾ ಅಯೋನಿಸೋಗಹಣೇ ಅಖೀಣಾಸವಾನಂ ಮೋಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನೇವ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ, ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪತ್ತಿಯಾ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪರಿಗ್ಗಹಿತಾಯಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ. ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಸಮ್ಪಜಾನತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ‘‘ಸತತವಿಹಾರಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಟ್ಠಪಿ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯರಹಿತಕಾಲೇಪಿ ಪವತ್ತಿಜೋತನತೋ. ‘‘ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಹಸಿತುಪ್ಪಾದವೋಟ್ಠಬ್ಬನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅರಜ್ಜನಾದುಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಾತಿ. ನನು ಚೇತ್ಥ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಇಮೇಸಂ ಸತತವಿಹಾರಾನಂ ಆಗತತ್ತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಥಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ಆಸೇವನತೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಜ್ಝತ್ತೇ ವಿಯ ಬಹುಲಂ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪ್ಪಕತಿಭಾವಾವಿಜಹನತೋ, ಕದಾಚಿ ಪನ ತಥಾ ಚೇತೋಭಿಸಙ್ಖಾರಭಾವೇ ಯಂ ತಂ ಸಭಾವತೋ ಇಟ್ಠಂ ಆರಮ್ಮಣಂ, ತಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಸಭಾವಗ್ಗಹಣವಸೇನಪಿ ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತೇವ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನವಸೇನ.

ಕಾಯೋತಿ (ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೨.೫೧) ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯೋ, ಸೋ ಅನ್ತೋ ಅವಸಾನಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯನ್ತಿಕಾ, ತಂ ಕಾಯನ್ತಿಕಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಯಾವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯೋ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಜೀವಿತನ್ತಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತತೋ ಏವ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಮತ್ಥಂ ಸರೂಪೇನೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಾವ ತೇತ್ತಿಂಸವಸ್ಸಾನಿ ಪಠಮವಯೋ. ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಕಾಲೇತಿ ಪಠಮವಯತೋ ಯಾವ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಕಾಲಾ, ತಾವ. ಠಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವಡ್ಢಿಹಾನಿಯೋ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಮರೂಪೇನೇವ ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಮನ್ದಾತಿ ಮುದುಕಾ ಅತಿಖಿಣಾ. ತದಾತಿ ಅಸೀತಿನವುತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ವದನ್ತೇಪಿ ತಥಾಚಿರಪರಿಚಿತೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಗ್ಗಾತಿ ತೇಜೋಭಗ್ಗೇನ ಭಗ್ಗಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ. ಹದಯಕೋಟಿಂಯೇವಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಿವತ್ಥೂಸು ಅಪ್ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆದಿಅನ್ತಕೋಟಿಭೂತಂ ಹದಯವತ್ಥುಂಯೇವ. ತಾವಾತಿ ಯಾವ ವೇದನಾ ವತ್ತತಿ, ತಾವ.

ವಾಪಿಯಾತಿ ಮಹಾತಳಾಕೇನ. ಪಞ್ಚಉದಕಮಗ್ಗಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉದಕಸ್ಸ ಪವಿಸನನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗೇಹಿ ಯುತ್ತಂ. ತತೋ ತತೋ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪುಣ್ಣತ್ತಾ. ಪಠಮಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇತಿಆದಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ. ಇಮಂ ವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಇಮಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ.

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ವಿನಾಸನತೋ. ಪರತೋ ಅಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪರಲೋಕವಸೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ. ವೇದನಾನಂ ಸೀತಿಭಾವೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರದರಥಪರಿಳಾಹಾಭಾವೋ. ಸೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪವತ್ತನಧಮ್ಮಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅತ್ತಭಾವಂ ನಾಸೇತುಕಾಮಸ್ಸ ದಳ್ಹಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಂವೇಗಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕುದಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಿಟಕಂ ವಿಯ ಸಮಾಧೀ’’ತಿ. ತನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಖನಿತ್ತಿ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ವಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.