(೬) ೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾವಸೇನ ಜಿಣ್ಣಾ, ನ ಬ್ಯಾಧಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಜಿಣ್ಣಸದಿಸತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಾ. ವಯೋವುದ್ಧಾತಿ ವಯಸೋ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುದ್ಧಾ, ನ ಸೀಲಾದಿವುದ್ಧಿಯಾ. ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾತಿ ಜಾತಿಯಾ ಮಹನ್ತತಾಯ ಚಿರರತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ. ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಪಠಮೋ, ಮಜ್ಝಿಮೋ, ಪಚ್ಛಿಮೋತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಅತೀತಾ. ತತಿಯಂ ವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತತೋ ಏವ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ. ಅಕತಭಯಪರಿತ್ತಾಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಯಪರಿತ್ತಾಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಭಯತೋ ಪರಿತ್ತಾಯಕಂ ಪುಞ್ಞಂ, ತಂ ಅಕತಂ ಏತೇಹೀತಿ ಅಕತಭಯಪರಿತ್ತಾಣಾ. ಪತಿಟ್ಠಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸುಗತಿಸಙ್ಖಾತಪ್ಪತಿಟ್ಠಾವಹಂ ಕಮ್ಮಂ. ಉಪಸಂಹರೀಯತೀತಿ ಸಮ್ಪಾಪೀಯತಿ. ‘‘ಉಪನೀಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಕೇನ ಉಪನೀಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಞ್ಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಂ ಉಪನೀಯತೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಯನ್ತಿ ಲೋಕೋ. ಜಾತೋ ನ ಜಾತಭಾವೇನೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥ ಖೋ ತತೋ ಪರಂ ಜರಂ ಪಾಪೀಯತಿ, ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಪಾಪೀಯತಿ. ಏವಂ ಪರತೋ ಪರಂ ದುಕ್ಖಮೇವ ಉಪನೀಯತಿ.

ತಾಯನಟ್ಠೇನಾತಿ ರಕ್ಖನಟ್ಠೇನ. ನಿಲೀಯನಟ್ಠೇನಾತಿ ನಿಲೀನಟ್ಠಾನಭಾವೇನ. ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ. ಅವಸ್ಸಯನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅವಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಭಾವೇನ. ಉತ್ತಮಗತಿವಸೇನಾತಿ ಪರಮಗತಿಭಾವೇನ.

ಪಠಮದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ದುತಿಯೇ ಭಜಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಪರೇಸಂ ಭಾಜಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಭಾಜನಂ, ಭಣ್ಡಕಂ.

ದುತಿಯದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩-೪. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೪-೫೫. ತತಿಯೇ ಯೇಸಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಪ್ಪಹಾನೇನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವೋ, ಪಹಾನೇನ ಅಸಮ್ಭವೋತಿ ಏವಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಪಹಾಯಕೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ಮಹಾನುಭಾವತಾಯ ಮಹಾನಿಸಂಸತಾಯ ಚ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸೇಸು ಪದೇಸುಪಿ ಯಥಾರಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಸದ್ದತ್ಥೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೧೪೭) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚತುತ್ಥಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಬ್ಬುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯದಾ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ, ತದಾ ಏವ ಲದ್ಧಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ. ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಉಪನೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಉಪನೇಯ್ಯಂ. ಉಪನೇಯ್ಯಮೇವ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ನಿಬ್ಬುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಪಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಛಟ್ಠೇ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಾನಂ. ನಿರನ್ತರಫುಟೋ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೇಹಿ ನಿರಯಗಾಮಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕಾನಂ ಬಹುಭಾವಾ. ಉಭಯಮ್ಪೇತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ. ಘನನಿವಾಸತನ್ತಿ ಗಾಮಾನಂ ಘನಸನ್ನಿವಾಸತಂ. ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಹೇತುಕತ್ತಾ ಅನತ್ಥಹೇತುತಾಯ ಚ ನಿಯಮೇನೇವ ಅಧಮ್ಮೋ. ನ ಅಧಮ್ಮರಾಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ರಾಗೋ ವಿಯ ನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸಕಸಕಪರಿಕ್ಖಾರವಿಸಯೋ ರಾಗೋ ವಿಸಮಲೋಭೋ ವಿಯ ನ ಏಕನ್ತತೋ ಅಪಾಯುಪ್ಪತ್ತಿಜನಕೋ. ಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಅಧಮ್ಮರಾಗತಾ. ಲೋಭಸ್ಸ ಸಮಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ವಿಯ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ. ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ. ಸಮಲೋಭೋ ವಿಸಮಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನೋ ಪಯೋಗೋ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಅವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಯಂ ಲೋಕಿಯಸಾಧುಸಮನುಞ್ಞಾತಂ ರಾಗಸ್ಸ ವತ್ಥುಟ್ಠಾನಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ.

ವಿವಿಧಸಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಆದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಸಸ್ಸಾನಂ. ದುಸ್ಸಸ್ಸನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯದೂಸೇನ ದೂಸಿತಂ ಸಸ್ಸಂ. ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನತೋ ಪಗೇವ ಗಬ್ಭಪರಿವುದ್ಧಿಕಾಲೇ. ಪಾಣಕಾತಿ ಸಲಭಾದಿಪಾಣಕಾ. ಪತನ್ತೀತಿ ಸಸ್ಸಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಪತನ್ತಿ. ಸಲಾಕಾಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇತಿ ವಾಳಅಮನುಸ್ಸಾ. ಲದ್ಧೋಕಾಸಾತಿ ಯಕ್ಖಾಧಿಪತೀಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ.

ಪಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾವಿಪಾಕನ್ತಿ ಉಳಾರಫಲಂ ಬಹುವಿಪಾಕಂ. ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಥಿತಕಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಂ ದಹತಿ ವಿದಹತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಟಿಕಥನಂ ‘‘ತಂ ಅನುಗತೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸಹ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ಏವ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ. ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಾರಣೋ’’ತಿ. ವಾದಸ್ಸಾತಿ ವಚನಸ್ಸ. ಅನುಪಾತೋ ಅನುಪಚ್ಛಾ ಪವತ್ತಿ.

ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೋ. ಪನ್ಥೇ ಠತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಛಿನ್ದನತೋ ಪನ್ಥದೂಹನಚೋರೋ. ಯದಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ಕಥಂ ತಂ ಅಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ. ಇತರಾನೀತಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಿ. ಸಯಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪವತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ.

ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋತಿ ವಿಸೇವನರಹಿತೋ ವಿಗತವಿಲೋಮಭಾವೋ. ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ನ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ. ಜಾತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಯಾತಿ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಜಾತಿಯೋ, ಜಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲಜಾತೇ’’ತಿ.

ಕೇವಲೀತಿ ಕೇವಲವಾ, ಪಾರಿಪೂರಿಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಏತಂ ಕೇವಲೀತಿ ಪದಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರನ್ತಿ ಅಭಿಜಾನಸ್ಸ ಪಾರಂ. ಪರಿಯನ್ತಂ ಗತತ್ತಾ ಪಾರಗೂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ. ಖೇತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸವನೇನಾತಿ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ, ತದಞ್ಞೋ ನ ಖೇತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಖೇತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಸವನೇನ ರಹಿತಾ.

ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ತಿಕಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ಅಟ್ಠಮೇ ದುರಾಸದಾತಿ ದುರುಪಸಙ್ಕಮನಾ. ಗರಹಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಯಿ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಮೇ ವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಅಯಂ ಗರಹಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ. ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಧೀರಾತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಬ್ಯತ್ತಾತಿ ಪರವಾದಮದ್ದನಸಮತ್ಥೇನ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚವನ್ತೋ. ವಾದಿನೋತಿ ವಾದಿಮಗ್ಗಕುಸಲಾ. ಸಮ್ಮತಾತಿ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾ. ಪಣ್ಡಿತಾದಿಆಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ತೇಸಂ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾಕಾರಾದಿಆಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ. ಆಕಾರಸದ್ದೋ ಕಾರಣಪರಿಯಾಯೋ, ಪರಿಚ್ಛೇದಸದ್ದೋ ಪರಿಮಾಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ.

ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪಕ್ಖೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಪಕ್ಖೇ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಸಂ ಪಕ್ಖಾನಂ ವಸೇನಸ್ಸ ಸುಜಾತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮಾತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜನಕಜನಿಕಾಭಾವೇನ ವಿನಾಪಿ ಲೋಕೇ ಮಾತಾಪಿತುಸಮಞ್ಞಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಪನ ಸಾ ಓರಸಪುತ್ತವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಧಾರೇತೀತಿ ಗಹಣೀ, ಗಬ್ಭಾಸಯಸಞ್ಞಿತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಪ್ಪದೇಸೋ. ಯಥಾಭುತ್ತಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ವಿಪಾಚನವಸೇನ ಗಣ್ಹನತೋ ಅಛಡ್ಡನತೋ ಗಹಣೀ, ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು.

ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪಿತೂನಂ ಪಿತರೋ ಪಿತಾಮಹಾ, ತೇಸಂ ಯುಗೋ ಪಿತಾಮಹಯುಗೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಪಿತಾಮಹದ್ವನ್ದಾ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ದ್ವನ್ದಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯುಗ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಕಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ ‘‘ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗ’’ನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾತಿ ಪುರಿಸಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಮಾತಿತೋ’’ತಿ ಪಾಳಿವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಅಕ್ಖೇಪೋ. ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಸದ್ಧಥಾಲಿಪಾಕಾದೀಸು ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋ ನ ಛಡ್ಡಿತೋ. ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಉಭತೋ…ಪೇ… ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯೋನಿದೋಸಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕತಾಕಿತ್ತನತೋ. ‘‘ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧಾಭಾವೋ. ಸಂಸುದ್ಧಜಾತಿಕಾಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧೇನ ಖೇಪಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ‘‘ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವೋ. ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತ್ತಾ ಸುದ್ಧಜಾತಿಕಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧರಹಿತಾಪಿ ಅಕ್ಕೋಸಂ ಲಭನ್ತಿ.

ತನ್ತಿ ಗರಹಾವಚನಂ. ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತೀತಿ ವೇದೇ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನ್ತೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಯಥಾಅಧೀತೇ ಮನ್ತೇ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠೇ ಕತ್ವಾ ಹದಯೇ ಠಪೇತಿ.

ಓಟ್ಠಪಹತಕರಣವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥಾವಧಾರಣವಸೇನ. ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಚನೀಯವಾಚಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಂ ಸದ್ದಞ್ಚ ಖಣ್ಡತಿ ಭಿನ್ದತಿ ವಿಭಜ್ಜ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ನಿಖಣ್ಡು, ಸೋ ಏವ ಇಧ ಖ-ಕಾರಸ್ಸ ಘ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಘಣ್ಡೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಕಿಟತಿ ಗಮೇತಿ ಕಿರಿಯಾದಿವಿಭಾಗಂ, ತಂ ವಾ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನತೋ ಗಮೇನ್ತೋ ಪೂರೇತೀತಿ ಕೇಟುಭಂ. ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯಸದ್ದದೀಪಕಂ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯವಚನವಿಭಾವಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅನೇಕೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾನಂ ಏಕಸದ್ದವಚನೀಯತಾವಿಭಾವನವಸೇನಪಿ ತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ವಚೀಭೇದಾದಿಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾ ಕಪ್ಪೀಯತಿ ವಿಕಪ್ಪೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಪದಸಮ್ಬನ್ಧಪದತ್ಥಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಬಹುಕಪ್ಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಮೂಲಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪಗನ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಮಹಾವಿಸಯೋ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋ ನಮಾಚರಿಯಾದಿಪ್ಪಕರಣಂ. ಠಾನಕರಣಾದಿವಿಭಾಗತೋ ನಿಬ್ಬಚನವಿಭಾಗತೋ ಚ ಅಕ್ಖರಾ ಪಭೇದೀಯನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾ, ಸಿಕ್ಖಾನಿರುತ್ತಿಯೋ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ವೇದಾನಂ.

ಪದನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ, ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವಾ ಪದಂ, ತಂ ಪದಂ ಕಾಯತೀತಿ ಪದಕೋ, ತೇಯೇವ ವಾ ವೇದೇ ಪದಸೋ ಕಾಯತೀತಿ ಪದಕೋ. ತದವಸೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ವಾಕ್ಯಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸದ್ದಬ್ಯಾಕರಣಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಬ್ಯಾಕರಣಮಾಹ. ತಂ ತಂ ಸದ್ದಂ ತದತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಬ್ಯಾಚಿಕ್ಖತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥಂ. ಆಯತಿಂ ಹಿತಂ ತೇನ ಲೋಕೋ ನ ಯತತಿ ನ ಈಹತೀತಿ ಲೋಕಾಯತಂ. ತಞ್ಹಿ ಗನ್ಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ.

ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ, ವಪ್ಪೋ, ಭದ್ದಿಯೋ, ಮಹಾನಾಮೋ, ಅಸ್ಸಜಿ, ನಾಳಕೋ, ಯಸೋ, ವಿಮಲೋ, ಸುಬಾಹು, ಪುಣ್ಣಜಿ, ಗವಮ್ಪತಿ, ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ, ನದೀಕಸ್ಸಪೋ, ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ, ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ, ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ, ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ, ಮಹಾಚುನ್ದೋ, ಅನುರುದ್ಧೋ, ಕಙ್ಖಾರೇವತೋ, ಆನನ್ದೋ, ನನ್ದಕೋ, ಭಗು, ನನ್ದಿಯೋ, ಕಿಮಿಲೋ, ಭದ್ದಿಯೋ, ರಾಹುಲೋ, ಸೀವಲಿ, ಉಪಾಲಿ, ದಬ್ಬೋ, ಉಪಸೇನೋ, ಖದಿರವನಿಯರೇವತೋ, ಪುಣ್ಣೋ ಮನ್ತಾನಿಪುತ್ತೋ, ಪುಣ್ಣೋ ಸುನಾಪರನ್ತಕೋ, ಸೋಣೋ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋ, ಸೋಣೋ ಕೋಳಿವಿಸೋ, ರಾಧೋ, ಸುಭೂತಿ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ, ವಕ್ಕಲಿ, ಕಾಳುದಾಯೀ, ಮಹಾಉದಾಯೀ, ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋ, ಸೋಭಿತೋ, ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ, ರಟ್ಠಪಾಲೋ, ವಙ್ಗೀಸೋ, ಸಭಿಯೋ, ಸೇಲೋ, ಉಪವಾಣೋ, ಮೇಘಿಯೋ, ಸಾಗತೋ, ನಾಗಿತೋ, ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ, ಪಿಣ್ಡೋಲೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ, ಬಾಕುಲೋ, ಕುಣ್ಡಧಾನೋ, ದಾರುಚೀರಿಯೋ, ಯಸೋಜೋ, ಅಜಿತೋ, ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪುಣ್ಣಕೋ, ಮೇತ್ತಗು, ಧೋತಕೋ, ಉಪಸೀವೋ, ನನ್ದೋ, ಹೇಮಕೋ, ತೋದೇಯ್ಯೋ, ಕಪ್ಪೋ, ಜತುಕಣ್ಣೀ, ಭದ್ರಾವುಧೋ, ಉದಯೋ, ಪೋಸಲೋ, ಮೋಘರಾಜಾ, ಪಿಙ್ಗಿಯೋತಿ ಏತೇ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ನಾಮ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವ ಥೇರಾ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ? ಅಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾಪಿ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಅನ್ತೋಗಧಾ. ತೇ ಹಿ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾವಕೇಸು ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಾಧಿಗಮೇನ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಇತರೇ ಪನ ಪಕತಿಸಾವಕೇಹಿ ಸಾತಿಸಯಂ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಾ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕತಪಣಿಧಾನಾ, ತತೋ ಏವ ಸಾತಿಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತೀಸು ವಸಿನೋ ಪಭಿನ್ನಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚ. ಕಾಮಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಆದಿಕೇ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಯಥಾ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತತೋ ಚ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವನಾವಿಸೇಸಸಿದ್ಧೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾವಿಸೇಸೋ, ಏವಂ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತ್ತಪುಬ್ಬಯೋಗಮಹನ್ತತ್ತಾ ಹಿ ಸಸನ್ತಾನೇ ಸಾತಿಸಯಸ್ಸ ಗುಣವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಹನ್ತಾ ಸಾವಕಾತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ. ತೇಸುಯೇವ ಪನ ಯೇ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಪಾಮೋಕ್ಖಭಾವೇನ ಧುರಭೂತಾನಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಕಿಚ್ಚಾನುಭಾವನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾಯ ತಜ್ಜಾಭಿನೀಹಾರಾಭಿನೀಹಟಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನಿರನ್ತರಂ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭಾವಿತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಅಗ್ಗಭಾವೇ ಠಿತಾ, ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ. ಇತರೇ ಅಟ್ಠಸತ್ತತಿ ಥೇರಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕೇ ಸಬ್ಬಸಾವಕಾನಂ ಅಗ್ಗಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಕತಿಸಾವಕಾ ಪನ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತ್ತಾಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬಯೋಗಮಹನ್ತತ್ತಾಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾವಕಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಪನ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ವಿಯ ಮಹಾಸಾವಕಾ ವಿಯ ಚ ನ ಪರಿಮಿತಾ, ಅಥ ಖೋ ಅನೇಕಸತಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ.

ವಯತೀತಿ ವಯೋ, ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಕಿಲಮನ್ತೋ ಅವಿತ್ಥಾಯನ್ತೋ ತೇ ಗನ್ಥೇ ಸನ್ತಾನೇತಿ ಪಣೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅವಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಯೋ ನಾಮ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ. ತತಿಯವಿಜ್ಜಾಧಿಗಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೭೦) ಸಾತಿಸಯಂ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ, ತಥಾ ಇಧ ಅವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಭಯಭೇರವಸುತ್ತಾದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಚ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ.

ವಿಜ್ಜಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಸ್ಸ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ವಿಜ್ಜನಟ್ಠೇನಪಿ ವಿಜ್ಜಾ. ಮೋಹೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ ತಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ತಮೋ ವಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಕಾತಬ್ಬತೋ ಕರಣಂ, ಓಭಾಸೋವ ಕರಣಂ ಓಭಾಸಕರಣಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಓಭಾಸಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಯಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥೋ. ಪಸಂಸಾವಚನನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಥೋಮನಾವಚನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಾನಂ ಬೋಧನತೋ. ಯೋಜನಾತಿ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ವುತ್ತಪದಾನಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಪದಸ್ಸ ಚ ಯೋಜನಾ. ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾತಿ ಏತೇನ ವಿಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ವಿಜ್ಜಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖತಾ ಚಸ್ಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ಪಹಾಯಕಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯೇತಿ ‘‘ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಯೋಜನಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಏವಂ ಅಧಿಗತವಿಜ್ಜಸ್ಸ ತಮೋ ವಿಹತೋ ವಿದ್ಧಸ್ತೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಞಾಣಾಲೋಕೋ ಪಾತುಭೂತೋತಿ. ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಪಠಮವಿಜ್ಜಾಧಿಗಮಾಯ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಝಾನಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯತಮಾಹ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ತಿವಿಧಾ ವಿಪಸ್ಸಕಪುಗ್ಗಲಭೇದೇನ. ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣಸಂವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣಭೂತಾ, ಇತರೇಸಂ ಸುತಮಯಞಾಣಸಂವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಪರೋಪದೇಸಸಮ್ಭೂತಾ. ಸಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಅವಸೇಸರೂಪಾರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ವುಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕಧಾ ಅರೂಪಮುಖವಸೇನ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನೇ ವುತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಾತುಪರಿಗ್ಗಹಮುಖಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮುಖವಸೇನ ಚ ಅನೇಕಧಾವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೦೬) ನಾನಾನಯತೋ ವಿಭಾವಿತಾ. ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮುಖೇನ ಪಭೇದಗಮನತೋ ನಾನಾನಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸನ್ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಞಾಣಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಂ ಸಣ್ಹಸುಖುಮತರಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಮಹಾವಜಿರಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತಿವಿಭಾಗೇನ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಪಾದಕಭಾವೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಯಮಾನಾ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ದೇವಸಿಕಂ ಸತ್ಥು ವಳಞ್ಜನಕಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋ ಪರಮತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೧೪೪) ದಸ್ಸಿತೋ, ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ತತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ. ಇಧ ಪನ ಸಾವಕಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಾಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿಪಿ ಆಸವಾನಂ ಖೇಪನಞಾಣಾನಿ ಏವ, ಅನವಸೇಸತೋ ಪನ ತೇಸಂ ಖೇಪನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಆಸವವಿನಾಸನತೋತಿ ಆಸವಾನಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನತೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ರ ಚೇತಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಯೇ’’ತಿ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ನ ವಿಸಯೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಭಿನೀಹರತೀತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ನೀಹರತಿ, ಯಥಾ ಮಗ್ಗಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಸವನಂ ತದಭಿಮುಖಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅರಿಯಸಚ್ಚಸ್ಸ ತದಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತೋ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸರಸಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧೇನಾತಿ ಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ. ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧೋತಿ ಚ ಯಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಞಾಣೇ ಪವತ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಸರೂಪಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಸಮ್ಮೋಹೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪವತ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದೇತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ. ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾತಿ ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಕಾರಣಭೂತಂ ಆಗಮ್ಮ. ಪತ್ವಾತಿ ಚ ತದುಭಯವತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ವಾತಿ ವಾ ಪಾಪುಣನಹೇತು. ಅಪ್ಪವತ್ತಿನ್ತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇ ವಾ ನ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸ್ಸ. ಸಮ್ಪಾಪಕನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಾಪಕಂ.

ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ಆಸವಸಙ್ಖಾತಕಿಲೇಸವಸೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಯೋ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಸೇಸಸಚ್ಚಾನಞ್ಚ ತಂಸಮುದಯಾದಿಪರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಯಾಯತೋ’’ತಿ. ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಸವಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ಗಹಣಂ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾ’’ತಿ ಆರದ್ಧತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಸವವಿಮುತ್ತಿಸೀಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಇಧ ಕಥಿತೋತಿ ‘‘ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯಾ ವುತ್ತಾ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ವಾ ಹೇತುನಿದ್ದೇಸೋ. ಯಂ ಜಾನನಹೇತು ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಸಮಾನಕಾಲಿಕಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾ ಸಹಜಾತಕೋಟಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಭವಾಸವಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಏತ್ಥ ಭವರಾಗಸ್ಸ ವಿಯ ಭವದಿಟ್ಠಿಯಾಪಿ ಸಮವರೋಧೋತಿ ದಿಟ್ಠಾಸವಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ. ಭೂಮಿನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೋದನಾ ಕತಾ, ತಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ನ ತಾವಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ’’ತಿ. ನ ಅನಾಗತಾ ಅಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಅನಾಗತಾತಿ ಚ ಅನಾಗತಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಚೋದೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ’’ತಿ. ಅನಾಗತವಿಸೇಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಸ ಖೇಪನೇ ವಾಯಾಮೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸೂತಿ ಭವತ್ತಯಗ್ಗಹಣಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಜಾತಿಯಾ ಖೀಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಜಾತಿಂ. ಸೋತಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನಾಮ ಇಧ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿವುತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾನುಗುಣಾ ಪವತ್ತಿ, ಇತರೇಸು ಚ ಸಚ್ಚೇಸು ನೇಸಂ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಏವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನಾ’’ತಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸತ್ತಸೇಖಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇಮೇ ಪಕಾರಾ ಇತ್ಥಂ, ತಬ್ಭಾವೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ, ತದತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಪನ ಪಕಾರಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಬ್ಯಾಪಾರಭೂತಾ ಪರಿಞ್ಞಾದಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯಾ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಞ್ಞಾದೀಸು ಚ ಪಹಾನಮೇವ ಪಧಾನಂ ತದತ್ಥತ್ತಾ ಇತರೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ’’ತಿ. ಪಹೀನಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಭಾವತೋ’’ತಿ. ಅಪರನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ. ಇಮೇ ಪನ ಚರಿಮಕತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ. ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಏತೇನ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪರಿಞ್ಞಾಮೂಲಕಾ ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಅತ್ಥಿ ರಾಗೋ, ಅತ್ಥಿ ನನ್ದೀ, ಅತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರುಳ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೪; ಕಥಾ. ೨೯೬; ಮಹಾನಿ. ೭). ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ಯಸ್ಸಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲಂ ಕದಾಚಿ ವಡ್ಢತಿ, ಕದಾಚಿ ಹಾಯತಿ. ಸೇಕ್ಖಾಪಿ ಪನ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋವ, ಅಸೇಕ್ಖೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ವಸಿಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ. ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಹಿತಂ. ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಗ್ಗಫಲಧಿತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಮಚ್ಚುಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಸಾವಕಾತಿ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ. ಇತರಾ ಹಿ ಪಜಾ ಸಾವಕೇಪಿ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಾಥಾನಂ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಾವಕಸ್ಸಪಿ ವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾವಕೋಪಿ ಗೋತಮೋ ಮುಖನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ, ಯತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಭಗವತೋ ಓರಸಪುತ್ತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ.

ನಿವುಸ್ಸತೀತಿ ನಿವಾಸೋ, ನಿವುತ್ಥೋ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪರಮ್ಪರ’’ನ್ತಿ. ಅವೇತಿ, ಅವೇದೀತಿ ಪಾಠದ್ವಯೇನಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಂಯೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞಿಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋ ವೇಹಪ್ಫಲಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಛ ಕಾಮಾವಚರೇ, ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಇತರೇ ಪನ ಅಪಚುರಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತಾ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅವಿಸಯಭಾವತೋ ಚ ಅವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಜಾತಿ ಖೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಜಾತಿಕ್ಖಯೋ, ಅರಹತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಯಕಾರಲೋಪೇನ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನೇನಾತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇನ. ವೋಸಿತೋತಿ ಪರಿಯೋಸಿತೋ, ನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೋನೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಲಪಿತಂ ಲಪತೀತಿ ಲಪಿತಲಾಪನೋ. ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

ತಿಕಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ನವಮೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮನ್ತಿ ಯಾಗಂ ಕರೋನ್ತೇನ ದಾತಬ್ಬದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಮತಕಭತ್ತನ್ತಿ ಮತಕೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ, ಪಿತುಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವರಪುರಿಸಾನನ್ತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಪುರಿಸಾನಂ, ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ದಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಭೇದಂ ಯಞ್ಞಸದ್ಧಾದಿದಾನಂ.

ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ದಸಮೇ ಜಿಣ್ಣಾನಂ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾದೀನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಪುನ ಪಾಕತಿಕಕರಣಂ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ, ತಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಕಾರಕೋ. ಬಾಹಿರಸಮಯೇತಿ ಸತ್ಥುಸಾಸನತೋ ಬಾಹಿರೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇ. ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕೇನಾತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸು ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾದಿಭೇದೇಸು ಪಾಣೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾಣೇ ವಧಿತ್ವಾ ಯಜಿತಬ್ಬಂ ಯಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಸ್ಮಾ ವಾ’’ತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಯ’’ನ್ತಿ.

ವಡ್ಢೇನ್ತೋತಿ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಓಗಧಂ ಮೂಲಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉತ್ತಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ.

ಅಪ್ಪೇಹಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾದೀಹಿ ಅತ್ಥೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠಾ ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಬಹೂ’’ತಿಆದಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ಪಟಿಪದಾಯಂ. ಅಪ್ಪೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭೋ. ಪಾಸಂಸಾತಿ ಪಸಂಸಾರಹಾ. ಏತಂ ಯೇವ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತೇನೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ.

ಸೋಪ್ಪೇನಾತಿ ನಿದ್ದಾಯ. ಪಮಾದೇನಾತಿ ಜಾಗರಿಯಾದೀಸು ಅನನುಯುಞ್ಜನತೋ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನ. ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಹರಣವಸೇನಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಪನಯನವಸೇನ. ತಥಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ಚ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ, ತೇಸಂ ಹರಣತೋ ಪಟಿಹಾರಿಯಂ. ತೇ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಹರಣವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಕಾಸನೇ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಚ ಇದ್ಧಿಆದೇಸನಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಹರಿತಾ ಅಪನೀತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ‘‘ಪಟೀ’’ತಿ ವಾ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಬೋಧೇತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪವಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ಅಞ್ಞೋ ಆಗಞ್ಛಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೯೮೫; ಚೂಳನಿ. ವತ್ಥುಗಾಥಾ ೪) ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಕತಕಿಚ್ಚೇನ ಪಚ್ಛಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಹಾರಿಯಂ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಸು ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮಗ್ಗೇಹಿ ಹರಿತೇಸು ಪಚ್ಛಾಹರಣಂ ಪಟಿಹಾರಿಯಂ, ಇದ್ಧಿಆದೇಸನಾನುಸಾಸನಿಯೋ ಚ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ಕತಕಿಚ್ಚೇನ ಚ ಸತ್ತಹಿತತ್ಥಂ ಪುನ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾ, ಹರಿತೇಸು ಚ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಸು ಪರಸತ್ತಾನಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಹರಣಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಪಟಿಹಾರಿಯಮೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಪಟಿಹಾರಿಯೇ ವಾ ಇದ್ಧಿಆದೇಸನಾನುಸಾಸನಿಸಮುದಾಯೇ ಭವಂ ಏಕೇಕಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಟಿಹಾರಿಯಂ ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಪಟಿಪಕ್ಖಹರಣತೋ, ತತ್ಥ ಜಾತಂ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ, ತತೋ ವಾ ಆಗತನ್ತಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ.

ಆಗತನಿಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಆಗತಾಕಾರಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಏಕೋ ರಾಜಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಮಧುರಾಧಿಪತಿ ಏಕೋ ಪಣ್ಡುರಾಜಾ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ತವ ಮನೋ ಪವತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಪವತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ವಿಸೇಸೇ ಅವತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಏವಂ ತವ ಮನೋ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಮನಸೋ ಸೋಮನಸ್ಸಿತತಾದಿಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ನ ಪನ ಯೇನ ಸೋ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ವಾ, ತಂದಸ್ಸನಂ. ಸೋಮನಸ್ಸಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ತದೇಕಟ್ಠಾ ರಾಗಾದಯೋ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ದೋಮನಸ್ಸಗ್ಗಹಣೇನ ದೋಸಾದಯೋ. ದುತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ’’ತಿ ಪದಂ. ಇತಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ ‘‘ಅತ್ಥೀತಿ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫; ೩.೯೦) ವಿಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನ’’ನ್ತಿ. ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವುತ್ತತ್ಥಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ.

ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ. ತಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಿತಸ್ಸ ವಸೇನ. ಅಟ್ಟಕಾರಕೇನಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಕೇನ.

ನ ಅರಿಯಾನನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಹಿ ತೇನ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿಯೇವ. ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿಆದೀನಿಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಮೇವ ಮಗ್ಗಫಲಂ ಪರೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಸಮ್ಮಾ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ಅತ್ತನಾ ಅನಧಿಗತಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಧಿಗತತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇಸು ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯದಿ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಫಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪರಿಮಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಫಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವಿಯಾತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಸಿಯಾ, ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಉಪರಿಮೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಉಪರಿಮೋತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಿಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ. ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದಿಂ. ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸತಿಪಿ ಅಧಿಗತತ್ತೇ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ತೇಸಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ, ತೇಸಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದೀನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ತೇಸು ತೇಸುಯೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪವತ್ತತಿ, ನ ಉಪರಿಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಫಲಚಿತ್ತಂ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ. ಏತೇನ ಉಪರಿಮೋ ಅರಿಯೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಯಥಾ ತಂ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಹೇತು ಬ್ಯಭಿಚಾರಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನೇಸು ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ, ಇಧ ಪನ ಅಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಕಮ್ಮಕಿಲೇಸನಿರೋಧನೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ವಿಯ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀಹಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದೀನಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಫಲಧಮ್ಮಾ ಉಪರೂಪರಿಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿವತ್ತಿತಾ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ವಿಯ ಅಭಿಭೂತಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಧಮ್ಮತಂಯೇವ ಆಪನ್ನಾ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಕುಸಲಕಿರಿಯಪ್ಪವತ್ತಿ ನಾಮ ಅಞ್ಞಾ, ವಿಪಾಕಪ್ಪವತ್ತಿ ಚ ಅಞ್ಞಾತಿ ಅನನ್ತರಫಲತ್ತಾ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತೋ ಉಪರಿಮೋ ಭವನ್ತರಗತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಂತಂಫಲವಸೇನೇವ ಹಿ ಅರಿಯಾನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನಾಮಲಾಭೋ. ತೇ ಸಚೇ ಅಞ್ಞಫಲಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನಾಮಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅವವತ್ಥಿತಂ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಫಲಂ ಸದಿಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಲೇಸೋಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕುತೋ ತಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಚ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಉಪರಿಮಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಾದಿಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಅನಧಿಗತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಫಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಪವತ್ತೇನ್ತಾತಿ ಪವತ್ತಕಾ ಹುತ್ವಾ, ಪವತ್ತನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಾಯ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ವಿಧಿವಸೇನ ಪಟಿಸೇಧವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಿತಾಕಾರಪರಾಮಸನಂ. ಸಾ ಚ ಸಮ್ಮಾವಿತಕ್ಕಾ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾನಞ್ಚ ಪವತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ಆನಿಸಂಸಸ್ಸ ಆದೀನವಸ್ಸ ಚ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಮೇವ, ನ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಯೋಗಿನಿವತ್ತನತ್ಥಞ್ಹಿ ಏವ-ಕಾರಗ್ಗಹಣಂ. ಇಧಾಪಿ ಏವಸದ್ದಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಞ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ-ಗಹಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರಾಗನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ತದಞ್ಞರಾಗಸ್ಸ ದೋಸಾದೀನಞ್ಚ ಪಹಾನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ತಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಚ ತದಞ್ಞರಾಗಾದಿಖೇಪಸ್ಸ ಉಪಾಯಭಾವತೋ. ತಥಾ ವುತ್ತಂ ದುಟ್ಠಲೋಹಿತವಿಮೋಚನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬದುಟ್ಠಮಂಸಖೇಪನೂಪಾಯತಾ ವಿಯ. ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಭಾವತೋ ಸಾವಜ್ಜಧಮ್ಮನಿವತ್ತನಪರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಾನಿಸಂಸಭೂತಾನಂ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ನಾನನ್ತರಿಯಭಾವತೋ.

ಚಿನ್ತಾಮಣಿಕವಿಜ್ಜಾಸರಿಕ್ಖಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚಿನ್ತಾಮಣೀ’’ತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಲೋಕೇ ಏಕಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಯ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ವಿಜ್ಜಾಯ ಸಾಧಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಾದಿಸೇ ದೇಸಕಾಲೇ ಮನ್ತಂ ಪರಿಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಹತ್ಥಾದಿವಿಸೇಸಸಞ್ಜಾನನಮುಖೇನ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಅನುಮಿನನ್ತೋ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಅಪರೇ ‘‘ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಕ್ಖರಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ.

ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.