(೧೪) ೫. ಪಞ್ಚಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೫. ಥೇರಿಪಾಳಿಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಪಠಮೇ ಯದಿದಂ ಮಹಾಗೋತಮೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯದಿದಂ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಗೋತಮೀ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಗೋತಮೀತಿ ಗೋತ್ತಂ. ನಾಮಕರಣದಿವಸೇ ಪನಸ್ಸಾ ಲದ್ಧಸಕ್ಕಾರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಧೀತರಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ‘‘ಮಹತೀಯೇವಸ್ಸಾ ಪಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ಪುತ್ತಪಜಾಯ ಚೇವ ಧೀತುಪಜಾಯ ಚ ಮಹನ್ತತಾಯ ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತೀ’’ತಿ ವೋಹರಿಂಸು. ತದುಭಯಂ ಪನ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಾರಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ವಾರೇನ ದಾತಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖಂ. ನಾಮಂ ಅಕಂಸೂತಿ ಗೋತ್ತಂಯೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಾತುಚ್ಛನ್ತಿ ಚೂಳಮಾತರಂ. ಮಾತುಭಗಿನೀ ಹಿ ಮಾತುಚ್ಛಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ‘‘ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಆಗತಸ್ಸ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತಸ್ಸ (ಸು. ನಿ. ೮೬೮ ಆದಯೋ) ಪರಿಯೋಸಾನೇ. ಇದಞ್ಚ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಾನುಸಾರೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ‘ಅತ್ತದಣ್ಡಾಭಯಂ ಜಾತ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಸ್ಸ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಸ್ಸ (ಸು. ನಿ. ೯೪೧ ಆದಯೋ) ಪರಿಯೋಸಾನೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಏತೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೯೪೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಂ – ‘‘ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಕುಮಾರಾ ಕೋಳಿಯಕುಮಾರಾ ಚ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಮಹಾವನಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೬. ದುತಿಯೇ ಪರಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಪರೇಸಂ ದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ. ಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟಕೋ ಸುತ್ತಜಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪತಿತಂ ಪಟಙ್ಗಂ ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಂ ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಯೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಸಯಂಕತಂ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಅನುಪತನ್ತಿ, ತೇ ತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಂ ದುರತಿಕ್ಕಮಂ. ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏತಂ ಬನ್ಧನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ನಿರಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ವಜನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೭. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೮. ಚತುತ್ಥೇ ಪಟಿಹಾರಸತೇನಪೀತಿ ದ್ವಾರಸತೇನಪಿ. ಪಟಿಹಾರಸದ್ದೋ ಹಿ ದ್ವಾರೇ ದೋವಾರಿಕೇ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ. ಕುಲಸಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಸಮೀಪಂ.

ತಾಣಾಯಾತಿ ತಾಣಭಾವಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ. ಬನ್ಧವಾತಿ ಪುತ್ತೇ ಚ ಪಿತರೋ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜಾ. ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಮರಣೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಪುತ್ತಾದಯೋ ಅನ್ನಪಾನಾದಿದಾನೇನ ಚೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚನಿತ್ಥರಣೇನ ಚ ತಾಣಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಮರಣಕಾಲೇ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಮರಣಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ತಾಣತ್ಥಾಯ ಲೇಣತ್ಥಾಯ ನ ಸನ್ತಿ ನಾಮ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥವಸನ್ತಿ ಏತಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ತಾಣಂ ಭವಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ ಸಂವುತೋ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಸೀಘಂ ಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೩೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಪರಾಯತ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ಪರೇಸಂ ದಾಸಿಟ್ಠಾನೇ. ಸುಜಾತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಾ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸುಜಾತತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರಿತೇತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಾವಲಮ್ಬನತ್ಥಂ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರಿತೇ. ಸೋ ಕಿರ ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಿತಂ ಕುರುಮಾನೋ ಹಸಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸನ್ತಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಾಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕುರುಮಾನಾ ಸೋಪಾನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನತ್ಥಂ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಸಿ. ಸಾ ‘‘ಪಾತರಾಸಭೋಜನಕಾಲೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜತಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ತಂ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಯೋಗಾವಚರಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಏಕಕೋವ ಭುಞ್ಜಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಇಮಂ ದೇಥ, ಇಮಂ ಹರಥಾತಿ ನ ಬ್ಯಾಹರೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಇಮಂ ದೇಥಾತಿ ಇಮಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ದೇಥ. ಇಮಂ ಹರಥಾತಿ ಇಮಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಅಪಹರಥ. ಸನ್ಥವವಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ಥವವಸೇನ. ಚಿರಕಾಲಪರಿಭಾವಿತಾಯ ಘಟದೀಪಜಾಲಾಯ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಿಬ್ಬಮಾನಾಯ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನಾ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ…ಪೇ… ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ.

ಅಯಂ ತಾವ ಸೇಟ್ಠಿ ಘರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಸಾ ಕಿರ ‘‘ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಸನ್ಥವವಸೇನ…ಪೇ… ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಕತಿಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅದ್ಧಾ ಏತೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ’’ತಿ. ತೇನಸ್ಸಾ ಅಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ಸೇಟ್ಠಿ ಘರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೬೦) ಪನ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯಥಾಪಕತಿಯಾ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋಥಾತಿ ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘ಅಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಗರು ಭಾರಿಯೋ ನ ಪಕಾಸೇತಬ್ಬೋ; ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾಹಂ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಹದಯಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಏತ್ಥೇವ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಕಥೇಸಿ – ‘ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಅಧಿಗತೋ, ತಂ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಏವರೂಪಾ ಲೋಕಿಯಕಿರಿಯಾ ನ ವಟ್ಟತೀ’’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛೀತಿ ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಅಯ್ಯೇ ವುಚ್ಚತಿ, ಕತಮೋ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯೇ ಸಕ್ಕಾಯೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೂಳವೇದಲ್ಲಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೦ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನ ಪುಚ್ಛಿ. ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಕ್ಕಾಯೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೦ ಆದಯೋ) ತತ್ಥೇವ ಆಗತನಯೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೂರಭಾವನ್ತಿ ತಿಕ್ಖಭಾವಂ. ಅನಧಿಗತಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೇನ ವಿನಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಹೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಉಗ್ಗಹವಸೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇಪಿ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ. ತಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪನಾಯ್ಯೇ ಕಿಂ ಪಟಿಭಾಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಭಾಗೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೬) ವುತ್ತೇ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ, ಪನಾಯ್ಯೇ, ಕಿಂ ಪಟಿಭಾಗೋ’’ತಿ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತೇ ತಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೀ ‘‘ಅಚ್ಚಸರಾವುಸೋ ವಿಸಾಖಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಚ್ಚಸರಾತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪಞ್ಹಾನಞ್ಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗಹೇತುಂ. ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಭಾಗಂ ಪುಚ್ಛಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನೀಲಂ ವಾ ಪೀತಕಂ ವಾತಿ ಕೇನಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ತಞ್ಚ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪುಚ್ಛಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತೋಗಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪ್ಪವಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನಪರಾಯಣನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಂ ಅಯನಮಸ್ಸ ಪರಾಗತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅವಸಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಪುರೇತಿ ಅತೀತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು. ಪಚ್ಛಾತಿ ಅನಾಗತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು. ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು. ಅಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಏತೇಸು ತೀಸು ತಣ್ಹಾಗಾಹಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಞ್ಚನಂ ನತ್ಥಿ, ತಮಹಂ ರಾಗಕಿಞ್ಚನಾದೀಹಿ ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಗಹಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನಾದಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಧಾತುಆಯತನಾದಿಕುಸಲತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ? ಯತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಧಾತುಕುಸಲೋ ಚ ಹೋತಿ ಆಯತನಕುಸಲೋ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲೋ ಚ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕುಸಲೋ ಚ, ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಮಹಾಪಞ್ಞಾತಿ ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಮಹನ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮಹನ್ತಾ ನಿರುತ್ತಿಯೋ ಮಹನ್ತಾನಿ ಪಟಿಭಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಣೇ ಸಮತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಥೇರಿಯಾ ಅಸೇಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತತಾಯ ಪಞ್ಞಾಮಹತ್ತಂ. ಯಥಾ ತಂ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯಾತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಹಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ಥಂ.

ನನ್ದಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೦. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಉಪಾಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ. ವಿಸ್ಸತ್ಥಾತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ. ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ, ಸುಭಾಕಾರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾತಿ –

‘‘ಅಟ್ಠೀನಂ ನಗರಂ ಕತಂ, ಮಂಸಲೋಹಿತಲೇಪನಂ;

ಯತ್ಥ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚ, ಮಾನೋ ಮಕ್ಖೋ ಚ ಓಹಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫೦) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ. ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥೇವ ಹಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾದೀನಂ ಓದಹನತ್ಥಾಯ ಕಟ್ಠಾನಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ವಲ್ಲೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ನಗರಸಙ್ಖಾತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಗೇಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾರುವಿನದ್ಧಂ ಮಂಸಲೋಹಿತಲೇಪನಂ ತಚಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಜೀರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ಜರಾಯ ಮರಣಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಚ್ಚುನೋ ಆರೋಗ್ಯಸಮ್ಪದಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಸುಕತಕಾರಣವಿನಾಸನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಓದಹನತ್ಥಾಯ ನಗರಂ ಕತಂ. ಏವರೂಪೋ ಏವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೋ ಆಬಾಧೋ ಓಹಿತೋ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ನತ್ಥೀತಿ.

ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸೀತಿ –

‘‘ಚರಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠಂ, ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದ ವಾ ಸಯಂ;

ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ ಪಸಾರೇತಿ, ಏಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ.

‘‘ಅಟ್ಠಿನಹಾರುಸಂಯುತ್ತೋ, ತಚಮಂಸಾವಲೇಪನೋ;

ಛವಿಯಾ ಕಾಯೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ಯಥಾಭೂತಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೯೫-೧೯೬) –

ಆದಿನಾ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ಸೋಣಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೧. ಸತ್ತಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಘರಾವಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಾವ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ವಿಸುಂ ಕುಟುಮ್ಬೇನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಅದಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಹಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ‘‘ಮಾತಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಕರಿಂಸು. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯಂ ಜೇಟ್ಠೇಪುತ್ತೋ ಮೇತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ದತ್ವಾ ವಿಯ ಇಮಮೇವ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಪುತ್ತಾನಂ ಭರಿಯಾಯೋಪಿ ಏವಮೇವಂ ವದಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠಧೀತರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಾಸಂ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇ ತಾಪಿ ನಂ ಏವಮೇವ ವದಿಂಸು. ಸಾ ಅವಮಾನಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವುತ್ಥೇನ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ, ತಾ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ. ಇಮಮೇವ ವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಹುಪುತ್ತಿಕಸೋಣಾ ತೇಸಂ ಅತ್ತನಿ ಅಗಾರವಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘ಘರಾವಾಸೇನ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜೀ’’ತಿ ಆಹ.

ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖುವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ. ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ. ಸೋ ಹಿ ಉತ್ತಮಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಯೋ ಹಿ ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಜೀವನತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ. ಆಗನ್ತುಕಜನೋತಿ ವಿಹಾರಗತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ.

ಬಕುಲಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೨. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೩. ನವಮೇ ಚತುಕ್ಕೇತಿ ವೀಥಿಚತುಕ್ಕೇ. ಚತುನ್ನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುಕ್ಕಂ. ಚಾರಕತೋತಿ ಬನ್ಧನಾಗಾರತೋ. ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ.

ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತಿ ಮುಹುತ್ತಂ ತಙ್ಖಣಮ್ಪಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾಯ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ಗಾಥಾ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಾ, ಇಧಾಪಿ ಚ ಸಾಯೇವ ಗಾಥಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಥೇರಿಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನಪಿ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರಿಯಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಯಮೇವ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ. ಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರಿಯಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ –

‘‘ಯೋ ಚ ಗಾಥಾಸತಂ ಭಾಸೇ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ;

ಏಕಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೦೨) –

ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಆಗತಾ. ತಂತಂಭಾಣಕಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಾನುಸಾರೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ನ ಇಧ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋ ಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋ.

ಭದ್ದಾಕಾಪಿಲಾನೀಥೇರೀ-ಭದ್ದಾಕಚ್ಚಾನಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೪-೨೪೫. ದಸಮಂ ಏಕಾದಸಮಞ್ಚ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಕಿಸಾಗೋತಮೀಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೬. ದ್ವಾದಸಮೇ ತೀಹಿ ಲೂಖೇಹೀತಿ ವತ್ಥಲೂಖಸುತ್ತಲೂಖರಜನಲೂಖಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತೀಹಿ ಲೂಖೇಹಿ. ಸಿದ್ಧತ್ಥಕನ್ತಿ ಸಾಸಪಬೀಜಂ.

ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ತಂ ರೂಪಬಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪುತ್ತೇ ಚ ಪಸೂ ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸಮತ್ಥಾ, ಮಮ ಗೋಣೋ ಅರೋಗೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಮಹಾಭಾರವಹೋ, ಮಮ ಗಾವೀ ಬಹುಖೀರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ಪಸೂಹಿ ಚ ಸಮ್ಮತ್ತಂ ನರಂ. ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಸು ಪತ್ತಚೀವರಾದೀಸು ವಾ ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗನಾಯ ಸತ್ತಮಾನಸಂ. ಸುತ್ತಂ ಗಾಮನ್ತಿ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತಂ ಸತ್ತಕಾಯಂ. ಮಹೋಘೋವಾತಿ ಯಥಾ ಏವರೂಪಂ ಗಾಮಂ ಗಮ್ಭೀರತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಮಹನ್ತೋ ಮಹಾನದಿಓಘೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನರಂ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಮತಂ ಪದನ್ತಿ ಮರಣರಹಿತಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ಅಮತಂ ಮಹಾನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಕಮಾತಾಥೇರೀವತ್ಥು

೨೪೭. ತೇರಸಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

(ಪಞ್ಚಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.)

ಥೇರಿಪಾಳಿಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.