೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೧. ಪಠಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ಏತದಗ್ಗಪದವಣ್ಣನಾ

೧೮೮. ಏತದಗ್ಗೇಸು ಪಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜದಿವಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಕೋಟಿಯಾ. ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗನ್ತಿ ಅಮ್ಬಿಲಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಕೋಟಿಭೂತಾತಿ ಪರಮಕೋಟಿಭೂತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಾದಿಸಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವತೋ. ತತೋ ಏವ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾತಿಪಿ ಅಗ್ಗಾ. ಏತದಗ್ಗಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಮಹಾಪಞ್ಞತಾಯ ಥೇರೇನ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ದ್ವೇ ಪದನ್ತರಾನೀತಿ ಕಣ್ಡಮ್ಬಮೂಲೇ ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತೇತಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಮುಣ್ಡಪೀಠಕನ್ತಿ ಯಂ ಸತ್ತಙ್ಗಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಮುಣ್ಡಕಪೀಠಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ನಿಸೀದನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ ದೇಸನಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವಸೇನ ಸಕ್ಖಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಟ್ಠಾನೇತಿ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಕತಟ್ಠಾನೇ. ಪಸ್ಸಥಾತಿ ತೇಸಂ ಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಸಮೂಹಸ್ಸ ಏಕಭಾವಂ. ಆಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಕಾರಂ. ಮಹಾಜನೋತಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬೋ ಮಹಾಜನೋ. ಯಥಾ ನಿರಯದಸ್ಸನಂ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ, ಏವಂ ದೇವಲೋಕದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಯಂ ಸಗ್ಗಕಥಾ ವಿಯ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮುಪೇತೋಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅದ್ಧುವೋ ಚವನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಮಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಮುಚ್ಛನಾಹಿ ಯಥಾ ಕಾಮೇನ ನಿವಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ.

ಪುಥುಜ್ಜನಪಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಪಞ್ಹಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಖೀಣಾಸವಪಞ್ಹಪರಿಯನ್ತಂ ಪಞ್ಹಪಞ್ಚಕಂ. ಪಠಮಂ…ಪೇ… ಪುಚ್ಛೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಯಥಾಭಿನೀಹಾರಂ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನೀಹಾರೇನ ಪಠಮಭೂಮಿಯಾದಯೋ ವಿಯ ಪವತ್ತಿತವಿಸಯಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಕಥಯಿಂಸೂ’’ತಿ. ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೪) –

ಇದಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಖಾತಾ ಞಾತಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ. ಪುಥು-ಸದ್ದೋ ಉಭಯತ್ಥಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಯೇ ಪುಥೂ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಪುಥೂ ಸೇಖಾ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಮೇ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಮಯಾ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇರಿಯನ್ತಿ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಾ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ. ಇರಿಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಞ್ಚ ಏತಾಯಾತಿ ಇರಿಯಾ, ತಂ ತೇಸಂ ಇರಿಯಂ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಕಥೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪಞ್ಹಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಹೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಬಹೂಹಿಪಿ ಮುಖೇಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಥೇತುಂ, ಕತರಾಕಾರೇನ ನು ಖೋ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಪಟಿಭಾನೇ ಅಸತಿ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮ…ಪೇ... ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಹುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಹುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ.

ಥೇರಸ್ಸ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಹೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ಕಿಲಮತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ. ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಏತೇನ ಖನ್ಧಮುಖೇನ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಹಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಖನ್ಧವಸೇನ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಯಾ ನಯೇ ಅದಿನ್ನೇ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ದಿನ್ನೇ ಪನ ನಯೇ ಮಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖನ್ಧವಸೇನ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸಹ ನಯದಾನೇನ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ ಭಗವಾ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಸುಗತಾ’’ತಿ.

ಅರೂಪಾವಚರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಭಬ್ಬಟ್ಠಾನತ್ತಾ’’ತಿ, ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಬ್ಬದೇಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮವಸಿತಾಸಮ್ಭವತೋ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ರೂಪಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರೋಸಹಸ್ಸಜಾತಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ. ಸಮಾಗತಾನನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಬಾಲಾನಂ. ಕನ್ದೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾತಿ ತೇ ಏವಂ ಸಮಾಗತಾ ಅಪಞ್ಞಾ ಇಮೇ ಬಾಲತ್ತಾ ಸಸಾ ವಿಯ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ರೋದೇಯ್ಯುಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯುಂ. ರೋದಮಾನಾಪಿ ಪನ ಅತ್ಥಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ನೇವ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಬಾಲಾನಂ ಪರೋಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೀದಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ಅಯಂ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಿಯ ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ತಾದಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋ ವರತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯೇ ಪರೋಸತಜಾತಕೇ ಝಾಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಸಮಾಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯುಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ತತಿಯಜಾತಕೇ ಯೇ ಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಲಾಭಿನೋ ಅವಸೇಸಚಿತ್ತಕಸತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಪಿ ದುಗ್ಗತಾತಿ ತಸ್ಸಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಲಾಭತೋ ತೇಪಿ ದುಗ್ಗತಾ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಗತಾ ಸಞ್ಞೀಭವೇ. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ರೋಗೋ ಸಞ್ಞಾ ಗಣ್ಡೋ ಸಞ್ಞಾ ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೪) ಹಿ ತೇ ಸಞ್ಞಾಯ ಆದೀನವದಸ್ಸಿನೋ. ಯೇಪಿ ಅಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಚಿತ್ತಕಸತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಲಾಭತೋ ದುಗ್ಗತಾಯೇವ. ಝಾನಸುಖಂ ಅನಙ್ಗಣಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾಭಾವತೋ. ಬಲವಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಭಾವೇನಪಿ ತಂ ಅನಙ್ಗಣಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ನೇವಸಞ್ಞೀ ನಾಸಞ್ಞೀತಿ ಆಹಾತಿ ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನೇವಸಞ್ಞೀ ನಾಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುರಿಮಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಾಪಸಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಕಥಂ ನ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಭಸ್ಸರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಚತುತ್ಥಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೧೩೫) ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿಯ ಆಭಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಚನ್ದಾಭಂ, ಓದಾತಕಸಿಣಂ. ಸೂರಿಯಾಭನ್ತಿ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ವಿಯ ಆಭಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸೂರಿಯಾಭಂ, ಪೀತಕಸಿಣಂ. ಯೋಧ ಪಞ್ಞಾಯ ಗಾಧತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಧ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಇದಂ ಕಸಿಣದ್ವಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಗಾಧತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪವಿಸತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ಅವಿತಕ್ಕೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇನ ಆಭಸ್ಸರೂಪಗೋ ಹೋತೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧೇನ ದುತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ಆಭಸ್ಸರಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೩೫ ಚನ್ದಾಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) – ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಚನ್ದಾಭಂ ಸೂರಿಯಾಭ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಾಪಸಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ನ ಸದ್ದಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ಪಞ್ಚಮಜಾತಕೇ ಆಸೀಸೇಥೇವಾತಿ ಆಸಾಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇಸು ಆಸಂ ಕರೇಯ್ಯೇವ. ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ನ ನಿಬ್ಬೇದಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾ ನರಕಾ ಉಟ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿಂ, ಸೋಮ್ಹಿ ತಥೇವ ಜಾತೋ, ತತೋ ಉಟ್ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅತೀತೇ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೪.೧೩.ಸರಭಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸರಭಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಟಿವಸತಿ. ರಾಜಾ ಮಿಗವಿತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಹ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯತಿ, ತೇನೇವ ಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸರಭಮಿಗೋ ಉಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಠಿತಟ್ಠಾನೇನ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ಪರಿಹಾಸನ್ತಿ, ಮಮ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಖಗ್ಗಂ ಆದಾಯ ‘‘ಸರಭಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸರಭೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಪಾವಿಸಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಸರಭಮಿಗಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಮತ್ತೋ ಮಹಾಪೂತಿಪಾತನರಕಆವಾಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಉದಕೇನ ಪುಣ್ಣೋ ತಿಣೇಹಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ. ಸರಭೋ ಉದಕಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾವ ಆವಾಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಗತೋ. ರಾಜಾ ಪನ ಉಜುಕಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿ.

ಸರಭೋ ತಸ್ಸ ಪದಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ನರಕಆವಾಟೇ ಪತಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಕಿಲಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಕತಾಪರಾಧಂ ಹದಯೇ ಅಕತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಕಾರುಞ್ಞೋ ‘‘ಮಾ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ವರಾಕೋ ನಸ್ಸತು, ಇಮಮ್ಹಾ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆವಾಟತೀರೇ ಠಿತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸುದ್ಧರಣತ್ಥಾಯ ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತಂ ರಾಜಾನಂ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾ ನರಕಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಓವಾದಮಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸೇನಙ್ಗಪರಿವುತೋ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೂ’’ತಿ ಧಮ್ಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಕತಗುಣಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಸಯನೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪೀತಿಪುಣ್ಣೇನ ಹದಯೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ಆಸೀಸೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಿತಾ ಹಿತಾ ಚಾತಿ ದುಕ್ಖಫಸ್ಸಾ ಸುಖಫಸ್ಸಾ ಚ, ಮರಣಫಸ್ಸಾ, ಜೀವಿತಫಸ್ಸಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಮರಣಫಸ್ಸೋ ಅಹಿತೋ, ಜೀವಿತಫಸ್ಸೋ ಹಿತೋ. ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತಿತೋ ಮರಣಫಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಚಿನ್ತಿತಮ್ಪೀತಿ ಮಯಾ ‘‘ಆವಾಟೇ ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಚಿನ್ತಿತಂ, ‘‘ಸರಭಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಿತಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಚಿನ್ತಿತಂ ನಟ್ಠಂ, ಅಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಜಾತನ್ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ವದತಿ. ಭೋಗಾತಿ ಯಸಪರಿವಾರಾ, ಏತೇ ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಞಾಣವತಾ ವೀರಿಯಮೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ. ವೀರಿಯವತೋ ಹಿ ಅಚಿನ್ತಿತಮ್ಪಿ ಹೋತಿಯೇವ.

ತಸ್ಸೇತಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ಪಾತೋವ ಸುಖಸೇಯ್ಯಪುಚ್ಛನತ್ಥಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಉದಾನಗೀತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಮಿಗವಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತ್ಥ ಸರಭಮಿಗಂ ವಿದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಮಞ್ಞೇ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಉದಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಮಜ್ಜಿತೇ ಆದಾಸೇ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಛಾಯಾ ವಿಯ ರಞ್ಞಾ ಚ ಸರಭೇನ ಚ ಕತಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ನಖಗ್ಗೇನ ದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಹಂ, ದೇವ, ಪುರೋಹಿತೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಏಹಾಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಜಯಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕತಕಾರಣಂ ಜಾನಾಮಿ, ತ್ವಂ ಏಕಂ ಸರಭಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ನರಕೇ ಪತಿತೋ, ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸರಭೋ ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ನರಕತೋ ಉದ್ಧರಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸರಭಂ ಗಿರಿದುಗ್ಗಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಸರೀತಿ ಅನುಬನ್ಧಿ. ವಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಉದ್ಧರಣತ್ಥಾಯ ಕತಪರಕ್ಕಮಂ. ಅನುಜೀವಸೀತಿ ಉಪಜೀವಸಿ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ತಯಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮುದ್ಧರೀತಿ ಉದ್ಧರಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಸರಭೋ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸಿಲಾಯ ಸೋಪಾನಸದಿಸಾಯ ನರಕತೋ ಉದ್ಧರಣಯೋಗ್ಗತಂ ಕರಿತ್ವಾ. ಅಲೀನಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತಂ. ತ ಮಿಗಂ ವದೇಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣಸರಭಮಿಗಂ ಇಧ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನೋ ವಣ್ಣೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಮಿಗವಂ ಆಗತೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಜಾನಾತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ನು ತತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ನವಮಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಿಂಸರೂಪನ್ತಿ ಕಿಂ ನು ತೇ ಞಾಣಂ ಬಲವಜಾತಿಕಂ, ತೇನೇತಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ವದತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನಾಹಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಯಾ ಕಥಿತಗಾಥಾಯ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ ಉಪಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಚೇವಹ’’ನ್ತಿ ದಸಮಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಭಾಸಿತಾನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾನಂ. ಅತ್ಥಂ ತದಾನೇನ್ತೀತಿ ಯೋ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಆನೇನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅಹೋಸಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅತೀತೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಾದಯೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಯಾಥಾವಸರಸಗುಣವಸೇನಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಗುಣವಸೇನ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಸೇನ ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಸುಚಿರಂ ಸುನಿಪುಣಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನವಸೇನ ಚ ರತ್ತಞ್ಞುತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಾಕಟೋವ ಹೋತೀತಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಪಾಕಟೋ ವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಸಾವಕೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಞಾತಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಏತದಗ್ಗೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಏತದಗ್ಗಸುತ್ತೇಸು, ಸಬ್ಬೇಸು ವಾ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಪನೇಸು.

ಧುರಪತ್ತಾನೀತಿ ಪತ್ತಾನಂ ಪಮುಖಭೂತಾನಿ ಬಾಹಿರಪತ್ತಾನಿ. ನವುತಿಹತ್ಥಾನೀತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ನವುತಿರತನಾನಿ. ಪದುಮೇನೇವ ತಂ ತಂ ಪದೇಸಂ ಉತ್ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಪದುಮುತ್ತರೋ, ಭಗವಾ. ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪತ್ತದಾಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧದಾಮೇಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಗನ್ಧದಾಮಂ. ಲವಙ್ಗತಕ್ಕೋಲಜಾತಿಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಮಾಲಾದಾಮಂ. ತಮಾಲಪತ್ತಾದೀಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಪತ್ತದಾಮಂ. ವಙ್ಗಪಟ್ಟೇತಿ ವಙ್ಗದೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಘನಸುಖುಮವತ್ಥೇ. ಉತ್ತಮಸುಖುಮವತ್ಥನ್ತಿ ಕಾಸಿಕವತ್ಥಮಾಹ.

ತೇಪರಿವಟ್ಟಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಚ್ಚವಸೇನ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕತವಸೇನ ಚ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ದೇಸಿತತ್ತಾ ತಯೋ ಪರಿವಟ್ಟಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ, ತಿಪರಿವಟ್ಟಮೇವ ತೇಪರಿವಟ್ಟಂ, ತೇಪರಿವಟ್ಟಞ್ಚ ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಞ್ಚಾತಿ ತೇಪರಿವಟ್ಟಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ, ತದೇವ ಸುತ್ತನ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಆದಾಯಾತಿ ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಾಲಿಖೀರರಸಂ ಆದಾಯ. ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಖೀರಪಾಯಸಂ ಪಚಾಪೇಮ. ವೇಣಿಯೋ ಪುರಿಸಭಾವವಸೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಲಾಪಕರಣೇ ಕಲಾಪಗ್ಗಂ. ಖಲೇ ಕಲಾಪಾನಂ ಠಪನದಿವಸೇ ಖಲಗ್ಗಂ. ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವೀಹೀನಂ ರಾಸಿಕರಣದಿವಸೇ ಖಲಭಣ್ಡಗ್ಗಂ. ಕೋಟ್ಠೇಸು ಹಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಪನದಿವಸೇ ಕೋಟ್ಠಗ್ಗಂ.

ದ್ವೇ ಗತಿಯೋತಿ ದ್ವೇ ಏವ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ, ದ್ವೇ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇತಿ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಮಾಣವಸ್ಸೇವ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ಛ ಜನಾ ಪುತ್ತೇ ಅನುಸಾಸಿಂಸು. ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಾಚೀನಪಸ್ಸಂ ಅಚಲಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಯಂ ‘‘ವಜಿರಾಸನ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಹತಂ ಮಹತಿಯೋ ವಹತೀತಿ ‘‘ಪಾಚೀನಮುಖೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಅಭಿಮುಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಂಸಚಕ್ಖುಪಿ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಘಾತಂ ಮಹಾವಿಸಯಞ್ಚಾತಿ. ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೨, ೨೩೭; ಅ. ನಿ. ೨.೫; ಮಹಾನಿ. ೧೯೬) ವುತ್ತಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ.

ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಮೇವಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೪; ೨.೩೪೧; ಮಹಾವ. ೧೦) ಸಬ್ಬಮೇವ. ಪರಿವಿತಕ್ಕಮತ್ತಮೇವ ತಥಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಪುಪ್ಫಿತಫಲಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ, ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಫಲಭಾರಭರಿತಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಿತಂ ಫಲಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಅಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅತ್ತನೋ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಗುಣಾತಿರೇಕತಂ ಬಹು ಮಞ್ಞನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಛದ್ದನ್ತದಹತೀರೇಯೇವ.

ಸಾರಿಪುತ್ತ-ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೮೯-೧೯೦. ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮನ್ತ-ಸದ್ದೋ ಅತಿಸಯತ್ಥವಿಸಯೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತಿಸಯಿಕಇದ್ಧಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹ ಪಂಸೂಹಿ ಕೀಳಿಂಸೂತಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿತಾ. ಇಧಲೋಕತ್ತಭಾವಮೇವಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಅತ್ತಭಾವಮೇವ. ಸೋಳಸ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಅನುಪದಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ‘‘ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪುಥುಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಹಾಸಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಜವನಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೯೩) ಏವಮಾಗತಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾದಿಕಾ ಛ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಾ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮಾ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಪಞ್ಹಸಾಕಚ್ಛನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಚ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕರೋತಿ. ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏತಂ ಅನುಬನ್ಧನಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಞಾತೋ ಚೇವ ಉಪಗತೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮರಣೇ ಸತಿ ಅಮತೇನಪಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಕೇವಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ, ಅನುಮಾನಞಾಣೇನ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಮಗ್ಗನ್ತೋ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ನೇಸಂ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪರಿವಾರಭೂತಪರಿಸಾಯ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ದ್ವೇ ಮಹಾನುಭಾವೇ ಸಾವಕೇ. ಠಾನನ್ತರೇತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕತ್ತಸಞ್ಞಿತೇ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭನ್ತಿ, ಇಮೇಯೇವ ಪನ ಸಾವಕೇಸು ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಭೂತಾ ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಮಹಾಸಾವಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೧. ಚತುತ್ಥೇ ಯಸ್ಮಾ ಧುತವಾದಧುತಧಮ್ಮಧುತಙ್ಗಾನಿ ಧುತಮೂಲಕಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಧುತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆರದ್ಧಂ, ತತ್ಥ ಕಿಲೇಸೇ ಧುನಿ ಧುತವಾತಿ ಧುತೋ, ಧುತಕಿಲೇಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ, ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಂ ಧುತಸಞ್ಞಿತಂ ಕಿಲೇಸಧುನನಧಮ್ಮಂ ವದತಿ, ಪರೇ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಧುತವಾದೋ. ಚತುಕ್ಕಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಯಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧುತಭೂತಸ್ಸ ಧುತಭೂತಾ ಧಮ್ಮಾ ಧುತಧಮ್ಮಾ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಏವ. ಕಿಲೇಸೇ ಸಮ್ಮಾ ಲಿಖತಿ ತಚ್ಛತೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖೋ, ಕಿಲೇಸಜೇಗುಚ್ಛೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಲ್ಲೇಖತಾ. ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚತೀತಿ ಪವಿವೇಕೋ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪವಿವೇಕತಾ. ಇಮಿನಾ ಸರೀರಟ್ಠಪನಮತ್ತೇನ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಮಟ್ಠಿ ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಇದಮಟ್ಠಿತಾ, ಇಮೇಹಿ ವಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ಥಿ ಇದಮಟ್ಠಿ, ಯೇನ ಞಾಣೇನ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಧುತಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯತಿ ಚೇವ ಪರಿಹರತಿ ಚ, ತಂ ಞಾಣಂ ಇದಮಟ್ಠಿತಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇದಮಟ್ಠಿತಾ ಞಾಣಮೇವಾ’’ತಿ. ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮಾತಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಧುನನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಧುತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ಧುತಙ್ಗಚೇತನಾಯ ಉಪಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕತ್ವಾ ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ. ಅನುಪತನ್ತೀತಿ ತದನ್ತೋಗಧಾ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ತದುಭಯಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಭಾವತೋ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪವತ್ಥೂಸೂತಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬವತ್ಥೂಸು ಪಹಾತಬ್ಬವತ್ಥೂಸು.

ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ…ಪೇ… ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಪೇಯ್ಯಾಲನಯೇನ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯದೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೨ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಂ. ಧುತವಾದಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಧುತಭಾವೋಪಿ ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಧುತವಾದಾನ’’ನ್ತೇವ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಮಹಾತಿ ಅಭಿನೀಹಾರಾದಿಮಹನ್ತತಾಯಪಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಿತಾಯಪಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಮಹಾ, ಗುಣಮಹನ್ತತಾಯ ಪಸಂಸಾವಚನಮೇವ ವಾ ಏತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ.

ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವತ್ಥುತ್ತಯೇ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದತಾಯ ಉಪಾಸಕಭಾವೇ ಠಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಚ್ಚಕಾರೋತಿ ಸಚ್ಚಭಾವಾವಹೋ ಕಾರೋ, ಅವಿಸಂವಾದನವಸೇನ ವಾ ತದತ್ಥಸಾಧನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ಕುತೂಹಲವಿಪ್ಫಾರೋ. ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಮೇ ಸತ್ತಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸವನಯೋಗ್ಗಂ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ದಿವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಥೇತಿ, ರತ್ತಿಯಂ ಸಕಲಯಾಮಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ – ‘ಭೋತಿ ಕಿಂ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಸಿ ದಿವಾ’’’ತಿ. ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಾವೋ. ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸೋತಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ. ಅದಿನ್ನವಿಪಾಕಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಸ್ಸ. ಭದ್ದಕೇ ಕಾಲೇತಿ ಯುತ್ತೇ ಕಾಲೇ. ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತಂ ಛಣಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಛಣಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ನಾಮ, ಇತರಾನಿ ಪನ ಛಣಾನಿ ನಾಮ. ಸಮ್ಮಾಪತಿತದುಕ್ಖತೋ ವಿಮೋಚನೇನ ತತೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹತಾಯ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಲಭಾಪನತೋ ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಪದುಮಾನಂ. ಓಲಮ್ಬಕಾತಿ ಸುವಣ್ಣರತನವಿಚಿತ್ತಾ ರತನದಾಮಾ. ಪುಞ್ಞನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವಸಿದ್ಧೇನ ನಿಯಾಮೇನ. ಸ್ವಸ್ಸ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ದಾತುಂ ಕತೋಕಾಸೋ. ಫುಸ್ಸರಥನ್ತಿ ಮಙ್ಗಲರಥಂ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಉಣ್ಹೀಸವಾಲಬೀಜನಿಖಗ್ಗಮಣಿಪಾದುಕಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸೀಹಾಸನಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ಪಾರುಪನಕಣ್ಣನ್ತಿ ಪಾರುಪನವತ್ಥಸ್ಸ ದಸನ್ತಂ. ದಿಬ್ಬವತ್ಥದಾಯಿಪುಞ್ಞಾನುಭಾವಚೋದಿತೋ ‘‘ನನು ತಾತಾ ಥೂಲ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಹೋ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಅಹೋ ಕಪಣೋ ಅಹಂ ರಾಜಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ. ಚಙ್ಕಮನಸತಾನೀತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ. ತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾದೀನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾರುಪ್ಪಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಸಾಧುಕೀಳಿತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನೇ ಕಾತಬ್ಬಸಕ್ಕಾರಂ ವದತಿ. ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿ, ನಿರೋಗಾ ಅಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ ದೇವಾತಿ ದೇವೀ ಪಟಿವಚನಂ ಅದಾಸಿ. ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ. ಸಮಣಕಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಅನುಟ್ಠಾತಬ್ಬಪಬ್ಬಜ್ಜಂ. ಸೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ವೇಸಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಭದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಲಿಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಏವ. ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಚ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಥಂ ಮಾ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ವೀಸತಿ ಧರಣಾನಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಪಲಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಇತ್ಥಾಕರೋತಿ ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ಅಯ್ಯಧೀತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ಭದ್ದಕಾಪಿಲಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾನಪಣ್ಣನ್ತಿ ಸದಿಸಪಣ್ಣಂ ಸದಿಸಲೇಖಂ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಚ ಯುತ್ತಂ ಪಣ್ಣಲೇಖಂ. ತೇ ಪುರಿಸಾ ಸಮಾಗತಟ್ಠಾನತೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಹಾತಿತ್ಥಗಾಮಂ ಮದ್ದರಟ್ಠೇ ಸಾಗಲನಗರಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಇತೋ ಚ ಏತ್ತೋ ಚ ಪೇಸೇಸು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಪುಪ್ಫದಾಮನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ. ತಾನೀತಿ ತಾನಿ ಉಭೋಹಿ ಗನ್ಥಾಪಿತಾನಿ ದ್ವೇ ಪುಪ್ಫದಾಮಾನಿ. ತೇತಿ ಉಭೋ ಭದ್ದಾ ಚೇವ ಪಿಪ್ಪಲಿಕುಮಾರೋ ಚ. ಲೋಕಾಮಿಸೇನಾತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದೇನ. ಅಸಂಸಟ್ಠಾತಿ ನ ಸಂಯುತ್ತಾ ಘಟೇ ಜಲನ್ತೇನ ವಿಯ ಪದೀಪೇನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಸಮುಜ್ಜಲನ್ತೇನ ವಿಮೋಕ್ಖಬೀಜೇನ ಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ. ಯನ್ತಬದ್ಧಾನೀತಿ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವಾರಕವಾಟಯೋಜನವಸೇನ ಬದ್ಧಾನಿ ನಿಕ್ಖಮನತುಮ್ಬಾನಿ. ಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಕಸಿಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಂ. ದಾಸಿಕಗಾಮಾತಿ ದಾಸಾನಂ ವಸನಗಾಮಾ. ಓಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಆಕಪ್ಪಕುತ್ತವಸೇನಾತಿ ಆಕಾರವಸೇನ ಕಿರಿಯಾವಸೇನ. ಅನನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಸ್ಸ ಅನನುರೂಪಂ. ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇತಿ ದ್ವೇಧಾಪಥಸ್ಸ ದ್ವಿಧಾಭೂತಟ್ಠಾನೇ. ಏತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿಸೀದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾ ಪನ ತತ್ಥ ಸತ್ಥು ನಿಸಜ್ಜಾ ಏದಿಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ನಿಸೀದನ್ತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಸಮ್ಭೂತಾಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೂಪಚಯನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರೂಪಪ್ಪಭಾವಬುದ್ಧಗುಣವಿಜ್ಜೋತಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮುಜ್ಜಲಿತಾ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಕೇತುಮಾಲಾಲಙ್ಕತಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಿತಾಯ ಅಕಿತ್ತಿಮಾ ರೂಪಕಾಯಸಿರೀ, ತಂಯೇವ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಪ್ಪಸಾದಸಂವದ್ಧನತ್ಥಂ ಅನಿಗ್ಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವಾ ‘‘ಬುದ್ಧವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ… ನಿಸೀದೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪದೇಸಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಸತಸಾಖೋತಿ ಬಹುಸಾಖೋ ಅನೇಕಸಾಖೋ. ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ ಅಹೋಸಿ ನಿರನ್ತರಂ ಬುದ್ಧರಸ್ಮೀಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮೋಕಿಣ್ಣಭಾವತೋ.

ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ದೂರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ಆಸನ್ನೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು. ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹೀತಿ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ತಿಬ್ಬಂ ಮೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೇಸು ನವೇಸು ಮಜ್ಝಿಮೇಸೂ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಸಾತಸಹಗತಾ ಚ ಮೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ನ ವಿಜಹಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಓವಾದಂ ಥೇರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕತ್ತಾ ಜಾತಿಮಾನಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮಭಾಸಿ, ದುತಿಯಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅಹಂಕಾರಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ, ತತಿಯಂ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅತ್ತಸಿನೇಹಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ಮುದುಕಾ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಮುದುಕಾ ಖೋ ತೇ ಅಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ? ಥೇರೇನ ಸಹ ಚೀವರಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮತಾಯ. ಕಸ್ಮಾ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮೋ ಜಾತೋತಿ? ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠಪೇತುಕಾಮತಾಯ. ಕಿಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಪನಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮೇನ ಚಿರಂ ಠಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಸ್ಸಪೋ ಪನ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ, ಸೋ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸತ್ತಪಣ್ಣಿಗುಹಾಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಕಾಲಪ್ಪವತ್ತನಕಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸುಸ್ಸೂಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಚನ್ದೂಪಮೋತಿ ಚನ್ದಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ. ಕಿಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾಯ? ನೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಗಗನತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ದಮಾನೋ ನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಸಿನೇಹಂ ವಾ ಆಲಯಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ನ ಹೋತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಏವಂ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಾದೀನಂ ಅಕರಣೇನ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ ಚನ್ದೂಪಮೋ ಹುತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಕಸ್ಸೇವ ಕಾಯಂ ಅಪಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಸನ್ಥವಾದೀನಂ ಅಕರಣೇನ ಕಾಯಞ್ಚ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಅಪಕಡ್ಢಿತ್ವಾ, ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಚ್ಚಂ ನವೋತಿ ನಿಚ್ಚನವಕೋವ, ಆಗನ್ತುಕಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಗನ್ತುಕೋ ಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಚೇ ನಂ ಘರಸಾಮಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಭಾತರೋ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ವಿಚರಿಂಸೂ’’ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ, ಭುತ್ತಮತ್ತೋಯೇವ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ, ನ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಾನಿ ವಾ ಸಂವಿದಹತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇನ್ತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಿನ್ನಸನ್ಥವೋ ತೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋತಿ ನಪ್ಪಗಬ್ಭೋ, ಅಟ್ಠಟ್ಠಾನೇನ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ಚತುಟ್ಠಾನೇನ ವಚೀಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ಅನೇಕಟ್ಠಾನೇನ ಮನೋಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ ಚ ವಿರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಭೋಜನಸಾಲಜನ್ತಾಘರನಹಾನತಿತ್ಥಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗೇಸು ಅನ್ತರಘರಪವೇಸನೇ ಚ ಕಾಯೇನ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಕರಣಂ. ಚತುಟ್ಠಾನಂ ವಚೀಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಅನ್ತರಘರೇಸು ಅಪ್ಪತಿರೂಪವಾಚಾನಿಚ್ಛಾರಣಂ. ಅನೇಕಟ್ಠಾನಂ ಮನೋಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಮನಸಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿತಕ್ಕನಂ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇಮೇಸಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತೇನ ಚ ಚನ್ದೂಪಮಪ್ಪಟಿಪದಾದಿಥೇರಸ್ಸ ಧುತವಾದೇಸು ಅಗ್ಗಭಾವಸ್ಸ ಬೋಧಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತದೇವ ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ.

ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೨. ಪಞ್ಚಮೇ ಭೋಜನಪಪಞ್ಚಮತ್ತನ್ತಿ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಾಹಾರಪರಿಭೋಗಸಞ್ಞಿತಂ ಭೋಜನಪಪಞ್ಚಮತ್ತಂ. ದೀಪರುಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಲೋಹದನ್ತಕಟ್ಠಮಯಾನಂ ಮಹನ್ತಾನಂ ದೀಪರುಕ್ಖಾನಂ. ಲೋಹಮಯೇಸುಪಿ ಹಿ ತೇಸು ದೀಪಾಧಾರೇಸು ದೀಪರುಕ್ಖಕಾತಿ ರುಳ್ಹಿರೇಸಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಓಲಮ್ಬಕದೀಪಮಣ್ಡಲದೀಪಸಞ್ಚರಣದೀಪಾದಿಕಾ ಸೇಸದೀಪಾ.

ಅನುಪರಿಯಾಯಿ ಪದಕ್ಖಿಣಕರಣವಸೇನ. ಅಹಂ ತೇನಾತಿ ಯೇನ ತುಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ, ಅಹಂ ತೇನ ಪವಾರೇಮಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂಯೇವಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ. ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇಸೀತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕೇ ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇಸಿ. ಅಟ್ಠಮೇತಿ ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ.

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೮; ಅ. ನಿ. ೮.೩೦) ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಆರದ್ಧಮತ್ತಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಠಿತಂ ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಮನೋಮಯೇನಾತಿ ಮನೋಮಯೇನ ವಿಯ ಮನಸಾ ನಿಮ್ಮಿತಸದಿಸೇನ, ಪರಿಣಾಮಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿಯಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ.

ಯದಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಯ್ಹಂ ‘‘ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಅಟ್ಠಮೋ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಯದಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉತ್ತರಿ ದೇಸಯೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಉತ್ತರಿ ದೇಸಯೀತಿ ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೮; ಅ. ನಿ. ೮.೩೦) ಇಮಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಉಪರಿ ದೇಸಯಿ. ತಂ ಪನ ದೇಸಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತೋ ಬುದ್ಧೋ, ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಮದೇಸಯೀ’’ತಿ, ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇಸಂ ವೂಪಸಮನತಾಯ ತದಭಾವತೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ. ಯಥಾ ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಂ ಚತುಸಚ್ಚದೇಸನಂ ಅದೇಸಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಹರಿಂ. ಸಾಸನೇ ರತೋತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿರತೋ. ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಮಯಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ. ತತೋ ಏವ ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ, ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಓವಾದೋ ಅನುಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೩. ಛಟ್ಠೇ ಉಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಉಚ್ಚಾ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಉಚ್ಚಾಕುಲಿಕಾನನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನ’’ನ್ತಿ. ಕಾಳೀ ಸಾ ದೇವೀತಿ ಕಾಳವಣ್ಣತಾಯ ಕಾಳೀ ಸಾ ದೇವೀ. ಕುಲಾನುಕ್ಕಮೇನ ರಜ್ಜಾನುಪ್ಪತ್ತಿ ಮಹಾಕುಲಿನಸ್ಸೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋಯೇವ ಚಾ’’ತಿಆದಿ.

ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೪. ಸತ್ತಮೇ ರಿತ್ತಕೋತಿ ದೇಯ್ಯವತ್ಥುರಹಿತೋ. ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಭಗವತೋ ರೂಪಗುಣೇ ಚೇವ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪದಾದಿಗುಣೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕೇ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತೇ ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ.

ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಭೀತನಾದಭಾವೇನ ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಯ ನಾದೋ ಸೀಹನಾದೋ, ಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಹನಾದಿಕಾ, ತೇಸಂ ಸೀಹನಾದಿಕಾನಂ. ಗರಹಿತಬ್ಬಪಸಂಸಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಗರಹಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಯುತ್ತರೂಪಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಞಾಣೇನ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಕಥಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ. ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾನಾತಿ.

ವುಸಿತನ್ತಿ ವುಟ್ಠಂ ಪರಿವುಟ್ಠಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುಟ್ಠವಾಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಏವಂ ಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ, ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯ, ತೇ ಚರಿಮಕವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತಪುಣ್ಣತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೬. ನವಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸಸುಪಿ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ಕೋವಿದೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿದಯಾಅಬ್ಭಞ್ಞಾವಹಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ತತ್ಥ ಉಪಲಬ್ಭನತೋ ‘‘ಮೋಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಅದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇದಂ ವೇದತ್ತಯಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅನೇನ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಮುಚ್ಚನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ಸಯಂ ಏಕದೇಸೇನ ಉಪಸನ್ತೋ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಂ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಿಟಕಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಫಲಭಾಜನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಗಾರವವಸೇನ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜೀತಿ ದೇವತಾಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತದಿಬ್ಬೋಜಂ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಹಿ ದೇವತಾ ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬೋಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಕಥಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಸಕ್ಖಿಕಾಯ ಸುವಿಸೋಧಿತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹೀತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪದಾಕಥಾತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹಿ. ಜಾತಿಭೂಮಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವನ್ತದೇಸವಾಸಿನೋ, ಸತ್ಥು ಜಾತದೇಸವಾಸಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಸಾನುಲೋಕಿಕೋತಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಅನು ಅನು ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಓಕಾಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಅವಸರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ. ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಕ್ಕಮಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೫೭) ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ ಸವಿಸೇಸೇನ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿತಾಯ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೭. ದಸಮೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಥಿತಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಸು ವಿಯ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ. ತಂ ದೇಸನಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಂ ಆಯತನಾದಿವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ. ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಮಾನಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ. ಅತ್ಥವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾ’’ತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ವಾ ದೇಸನಂ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ದೇಸನಾವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ವಾ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರೋ ಉಭಯವಸೇನಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ದೇಸನತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಪಾತೋವ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಕೇಸೇಹಿ ಅತಿವಿಯ ದೀಘಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದೀಘಾ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಸಿನಿದ್ಧನೀಲಮುದುಕಞ್ಚಿಕಾ ಚ. ನಿಕ್ಕೇಸೀತಿ ಅಪ್ಪಕೇಸೀ ಯಥಾ ‘‘ಅನುದರಾ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ.

ಪಣಿಯನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ. ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕೇಸಾನಂ ಪಕತಿಭಾವಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಗಾರವೇನಾತಿ ಮುಣ್ಡಸೀಸಾಪಿ ಥೇರೇ ಗಾರವೇನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ. ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಮಾಹ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಅಟ್ಠಾನಪಯುತ್ತಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಯಸಪಟಿಲಾಭೋವ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಚ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭೋ. ಸತ್ತಸು ಹಿ ಜವನಚೇತನಾಸು ಪಠಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಫಲಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಫಲಾ, ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಫಲಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಏಕಂ ಚೇತನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಯಥಾಸಕಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಫಲದಾಯಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಪಠಮಚೇತನಾಯ ಪನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಯಸಪಟಿಲಾಭೋವ ಅಹೋಸಿ.

ಪಠಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೨. ದುತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೮-೨೦೦. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತನ್ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಮನೇನ ಕತಕಾಯೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇನ ದೇಸನ್ತರಂ ಪತ್ತಕಾಯೋ. ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಕಾಯೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನಸಾ ನಿಮ್ಮಿತಕಾಯೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೩೬-೨೩೭; ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೪) ವಿಯ. ಏಕಸದಿಸೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ತಸದಿಸೇಯೇವ. ಏಕವಿಧಮೇವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಪ್ಪಕಾರಮೇವ. ಏತಪ್ಪರಮೋ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಾನವಿಧಿ. ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ ಏಕದೇಸೇನ ಸತ್ಥು ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಾನಾನುವಿಧಾನತೋ.

ಲಾಭಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಾಭೀತಿ ಈಕಾರೋ ಅತಿಸಯತ್ಥೋ. ತೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಸವಿಸೇಸಲಾಭಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತಾ ಚೇತೋಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ ರೂಪಾರೂಪಜ್ಝಾನಲಾಭಿತಾಯ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಇಮೇಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚೇತೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಸಮಾಧಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಚೇತಸೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟನಂ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವಾರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಧಿಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಹಾಪನತೋ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ ನಾಮ. ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೨೬೫) ವುತ್ತಸಞ್ಞಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಸಹಗತಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಸಹಗತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೨೬೫-೨೬೮) ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ವುತ್ತಜ್ಝಾನಾನಂ ವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ, ತಥಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಸಞ್ಞಾ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಿತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೇವಲೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ಅಸಙ್ಖತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ವಿಸೇಸತೋ ವಟ್ಟನತೋ ಚ ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಬಹುಲೋ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ. ಸಮಾಧಿಕುಸಲತಾಯ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರಿತಾಯ. ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ. ಏಕೋತಿ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಂ ವದತಿ. ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣೇತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದಿಸಮಾಧಿಸಭಾವೇ. ಪುನ ಏಕೋತಿ ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಮಾಹ. ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣೇತಿ ಸತ್ತಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠಾರಸಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾದಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಭಾವೇ. ಸಮಾಧಿಗಾಳ್ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಓಗಾಳ್ಹಚಿತ್ತೋ ಸುಭಾವಿತಭಾವನತಾ. ಅಙ್ಗಸಂಖಿತ್ತೇತಿ ಚತುರಙ್ಗಿಕತಿವಙ್ಗಿಕಾದಿವಸೇನ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ಸಙ್ಖಿಪನೇ. ಆರಮ್ಮಣಸಂಖಿತ್ತೇತಿ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತನೇನ ಕಸಿಣಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಂ ಸಂಖಿಪನೇ. ಅಙ್ಗವವತ್ಥಾಪನೇತಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ವವತ್ಥಾಪನೇ. ಆರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾಪನೇತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿಜ್ಝಾನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ವವತ್ಥಾಪನೇ.

ಝಾನಙ್ಗೇಹೀತಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ, ಝಾನಙ್ಗಾನೇವ ಝಾನಂ. ಪುನ ಝಾನಙ್ಗೇಹೀತಿ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ. ಭಾತಾತಿ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಸ್ಸ. ಸುವಣ್ಣಪೂಜನ್ತಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ. ದೇವಪುರೇತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸುದಸ್ಸನಮಹಾನಗರೇ. ಅಗ್ಗದ್ವಾರೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವಿವಟೇನ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ.

ಕೋಕನದನ್ತಿ ಪದುಮವಿಸೇಸನಂ ಯಥಾ ‘‘ಕೋಕಾಸಕ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಕಿರ ಬಹುಪತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅತಿಸುಗನ್ಧಞ್ಚ ಹೋತಿ. ‘‘ಕೋಕನದಂ ನಾಮ ಸೇತಪದುಮ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾತೋತಿ ಪಗೇವ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಾತೋ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ ಫುಲ್ಲಂ ವಿಕಸಿತಂ ಅವೀತಗನ್ಧಂ ಸಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ, ಏವಂ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಗುಣಗನ್ಧೇನ ಚ ಸುಗನ್ಧಂ ಸರದಕಾಲೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ಅತ್ತನೋ ತೇಜಸಾ ತಪನ್ತಂ ಅಙ್ಗೇಹಿ ನಿಚ್ಛರಣಕಜುತಿಯಾ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಾತಿ.

ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ದನ್ಧಭಿಕ್ಖುನೋ ಉದ್ದೇಸಗಹಣಕಾಲೇ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನ ಪರಿಹಾಸೇನ ಲಜ್ಜಿತೋ ನೇವ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯಮಕಾಸಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನಾಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ದನ್ಧೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಗಹಿತಗಹಿತಪದಂ ಉಪರಿಉಪರಿಪದಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಸ್ಸತಿ. ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಹೇತುಂ ದಿಸ್ವಾ ತದನುರೂಪೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಲಾಟತೋ ಸೇದೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಸಾಟಕೇನ ನಲಾಟಂ ಪುಞ್ಛಿ, ಸಾಟಕೋ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸಾಟಕೋ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಜಾತೋ, ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿ. ತೇನ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ರಜೋಹರಣಮೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ.

ಲೋಮಾನೀತಿ ಚೋಳಖಣ್ಡತನ್ತಗತಅಂಸುಕೇ ವದತಿ. ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠಧಾತುಕಾನೀ’’ತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಸಭಾವಾನಿ. ಏವಂಗತಿಕಮೇವಾತಿ ಇದಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಭವಙ್ಗವಸೇನ ಪಕತಿಯಾ ಪಣ್ಡರಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಜಾತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾತಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಿಳಾರಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಬಿಳಾರಸ್ಸ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ. ಜಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನಾತಿ ಸಮುದ್ದಕಮ್ಮಿಕೇನ. ಚಾರಿನ್ತಿ ಖಾದಿತಬ್ಬತಿಣಂ. ಸಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಸಚ್ಚಭಾವಾವಹಂ ಕಾರಂ, ‘‘ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತೇ ಭಣ್ಡೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಲಞ್ಜನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತಿಯೇನ ಪಟಿಹಾರೇನಾತಿ ತತಿಯೇನ ಸಾಸನೇನ. ಪತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ.

ಅಪ್ಪಕೇನಪೀತಿ ಥೋಕೇನಪಿ ಪರಿತ್ತೇನಪಿ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ. ಪಾಭತೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಮೂಲೇನ. ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಧನಂ ಯಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮಂ, ಯಥಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗೋಮಯಚುಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖವಾತೇನ ಧಮೇನ್ತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪಾಭತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾನಾಉಪಾಯೇಹಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತಿ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಾಯ ಏವ ವಾ ಪನ ಧನಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೧-೨೦೨. ತತಿಯೇ ರಣಾತಿ ಹಿ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ‘‘ಸರಣಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೦೦ ದುಕಮಾತಿಕಾ) ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ‘‘ರಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ರಣನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಣಾ. ಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಸತ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಕನ್ದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ರಾಗಾದಯೋ ‘‘ರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ದೇಸಿತನಿಯಾಮತೋ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ದೇಸಿತಾನೋಕ್ಕಮನತೋ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣೇ ಸತಿ. ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಕಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಚೂಳಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಸುತ್ತೇನ (ಅ. ನಿ. ೧.೫೧ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಾಲಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ, ತೇನ ಚ ಸೋ ಅಮೋಘಂ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ತತ್ಥ ಆಗತೋಯೇವ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ.

ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೩. ಪಞ್ಚಮೇ ವನಸಭಾಗನ್ತಿ ಸಭಾಗಂ ವನಂ, ಸಭಾಗನ್ತಿ ಚ ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಹಿ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ಸಭಾಗ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದಕಸಭಾಗನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕ್ಖಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೂಪಚಯಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ. ತಿಣ್ಣಂ ಭಾತಿಕಾನನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸೋ, ಚುನ್ದೋ, ಉಪಸೇನೋತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾನಂ. ತಿಸ್ಸನ್ನಞ್ಚ ಭಗಿನೀನನ್ತಿ ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸುಪಚಾಲಾತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸುಪಚಾಲಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ, ಚುನ್ದೋ ಉಪಸೇನೋತಿ ಇಮೇ ಭಾತರೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ರೇವತಕುಮಾರೋ ಏಕೋವ ಗೇಹೇ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಹಲ್ಲಕತರಾತಿ ವುದ್ಧತರಾ. ಇದಞ್ಚ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಚಿರಜೀವಿತಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಮಾನಾ ಆಹಂಸು. ಸಾ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಿಕಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಖಣ್ಡದನ್ತಾ ಪಲಿತಕೇಸಾ ವಲಿತ್ತಚಾ ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತಾ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಾ ಅಹೋಸಿ. ವಿಧಾವನಿಕನ್ತಿ ವಿಧಾವನಕೀಳಿಕಂ. ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಮನುಸ್ಸದೇವಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಮನುಸ್ಸದೇವಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ವಾ. ಸೀವಲಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ‘‘ಸೀವಲಿನಾ ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನಟ್ಠಾನಮಿದ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಸಭಾಗಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಮಂ ದೇಸಂ.

ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅರಹನ್ತೋ ಗಾಮನ್ತೇ ಕಾಯವಿವೇಕಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ಪನ ಲಭನ್ತೇವ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಬ್ಬಪ್ಪಟಿಭಾಗಾನಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ಅರಞ್ಞಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ, ‘ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ’, ಸೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ರಮಣೀಯೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೪. ಛಟ್ಠೇ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಆವುಸೋ, ಗುಳೋತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಗುಳಕರಣಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗುಳೇ ಪಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಛಾರಿಕಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾನ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಗುಳೋ, ಸಾಮಿಸೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಗುಳೋ ವಿಕಾಲೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಮುಗ್ಗಾತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಚ್ಚೇ ಮುಗ್ಗಂ ಜಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಮುಗ್ಗಾ, ಪಕ್ಕಾಪಿ ಮುಗ್ಗಾ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸೋಣಕೋಳಿವಿಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೫. ಸತ್ತಮೇ ಹಾಪೇತಬ್ಬಮೇವ ಅಹೋಸಿ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯತ್ತಾ. ಉದಕೇನ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೇತಿ ಉದಕೇನ ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಾಸಿಕತೇ. ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಾಯಾತಿ ಗೋಮಯಪರಿಭಣ್ಡಕತಾಯ. ತಿವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ಪೋಸೇನ್ತೀತಿ ಖೀರೋದಕಂ ಗನ್ಧೋದಕಂ ಕೇವಲೋದಕನ್ತಿ ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ ಪರಿಪಾಲೇನ್ತಿ. ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ತಣ್ಡುಲೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ದೇವೋ ವಿಯ. ವೀಣೋವಾದೇನಾತಿ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ಯದಾ ತೇ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯೋ ಅಚ್ಚಾಯತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ತೇ ವೀಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸರವತೀ ವಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಾ ವಾತಿ? ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಸೋಣ, ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಅತಿಸಿಥಿಲವೀರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಸೋಣ, ವೀರಿಯಸಮತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ ಸಮತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೪೩) ಏವಂ ವೀಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತೇನ ವೀಣೋಪಮೋವಾದೇನ. ವೀರಿಯಸಮಥಯೋಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸಮಥೇನ ಯೋಜನತ್ಥಾಯ.

ಸೋಣಕುಟಿಕಣ್ಣತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ‘‘ಕೋಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕುಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ವೋಹರೀಯತಿ. ಕುಲಘರೇ ಭವಾ ಕುಲಘರಿಕಾ. ಸಾ ಕಿರ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ ಕುಲಘರೇ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಪರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ನ ಚ ಕಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಞ್ಛಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಹೇಮವತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘ಆಗತೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಸಹಾಯಕೋ, ನೋ’ತಿ ದಿಸಾದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ವಞ್ಚಿತೋ ಮೇ ಸಹಾಯೋ, ಯೋ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ತಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ಭಗವತೋ ದೇಸನಂ ನ ಸುಣಾತೀ’ತಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜಾತಿಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಬೋಧಿಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇಸ್ವೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹುತ್ವಾವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಪನ ತಾನಿ ಸವಿಸೇಸಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಚಿರತರಂ ಠತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಅಕಾಲಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗಬಲಕಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಬಲಕಾಯಾ. ಕೇನ ಪುಪ್ಫಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಮಂ ಅಕಾಲಪುಪ್ಫಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಜಾತಂ, ತಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಭಾವನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಪವತ್ತಿತಭಾವಂ. ಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಸದ್ದೇ ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತಂ ಅಮತಧಮ್ಮಂ ತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತದನನ್ತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾತಾಗಿರೋ ಹೇಮವತಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೫೩) ಅಜ್ಜಾತಿ ಅಯಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ ಪಕ್ಖಗಣನತೋ ಪನ್ನರಸೋ, ಉಪವಸಿತಬ್ಬತೋ ಉಪೋಸಥೋ. ತೀಸು ವಾ ಉಪೋಸಥೇಸು ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸೋ ಉಪೋಸಥೋ, ನ ಚಾತುದ್ದಸಿಉಪೋಸಥೋ, ನ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ. ದಿವಿ ಭವಾನಿ ದಿಬ್ಬಾನಿ, ದಿಬ್ಬಾನಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ದಿಬ್ಬಾನಿ. ಕಾನಿ ತಾನಿ? ರೂಪಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ರತ್ತಿಂ ದೇವಾನಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸರೀರವತ್ಥಾಭರಣವಿಮಾನಪ್ಪಭಾಹಿ ಅಬ್ಭಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿರಹಿತಾಯ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ ಚ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಅಲಙ್ಕತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಅಲಙ್ಕತೋ ಚ ಪರಿವಿಸುದ್ಧಿದೇವಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಯ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ರತ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ರತ್ತಿಗುಣವಣ್ಣನಾಪದೇಸೇನಪಿ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಂ ಜನೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ, ಹನ್ದ ಪಸ್ಸಾಮ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅನೋಮೇಹಿ ಅಲಾಮಕೇಹಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೋಮನಾಮೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ‘‘ಬುಜ್ಝಿತಾ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೧೯೨; ಚೂಳನಿ. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸೋ ೯೭; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೨) ನಯೇನ ಬುದ್ಧೋತಿ ಅನೋಮೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ. ‘‘ಭಗ್ಗರಾಗೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗದೋಸೋತಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೮೪) ನಯೇನ ಭಗವಾತಿ ಅನೋಮೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಸು. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥೇಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ಅನುಸಾಸತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪಜಹಥ, ಇಮಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ. ತಂ ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ. ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಸಹ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಬಹುವಚನಂ. ಗೋತಮನ್ತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ, ನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಮಾ ವಿಮತಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಏಕನ್ತಬ್ಯವಸಿತೋ ಹುತ್ವಾವ ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾಮ ಗೋತಮನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹೇಮವತೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಾತಾಗಿರೋ ‘ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರ’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಚ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞೇಹಿ ಪೂರಣಾದಿಸದಿಸೇಹೇವ ಲೋಕೋ ಉಪದ್ದುತೋ. ಸೋ ಪನ ಯದಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಅದ್ಧಾ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಏವಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಮನೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಚ್ಚೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಮನೋತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಸುಪಣಿಹಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತೋ ಅಚಲೋ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ. ಸಬ್ಬೇಸು ಭೂತೇಸು ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು. ತಾದಿನೋತಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ. ಪುಚ್ಛಾ ಏವ ವಾ ಅಯಂ ‘‘ಸೋ ತವ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ತಾದೀ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಇಟ್ಠೇ ಅನಿಟ್ಠೇಚಾತಿ ಏವರೂಪೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ ವಿತಕ್ಕಾ. ವಸೀಕತಾತಿ ವಸಂ ಗಮಿತಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ವದಸಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಸತ್ಥುನೋ ಕಚ್ಚಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ಮನೋ ಸುಪಣಿಹಿತೋ, ಉದಾಹು ಯಾವ ಪಚ್ಚಯಂ ನ ಲಭತಿ, ತಾವ ಸುಪಣಿಹಿತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಸೋ ವಾ ತೇ ಸತ್ಥಾ ಕಚ್ಚಿ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ತಾದೀ, ಉದಾಹು ನೋ, ಯೇ ಚ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ರಾಗದೋಸವಸೇನ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತ್ಯಾಸ್ಸ ಕಚ್ಚಿ ವಸೀಕತಾ, ಉದಾಹು ಕದಾಚಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ವತ್ತತೀತಿ.

ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಸೋಣಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ. ತದಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ ವಸಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕತಿಪಯಾ ಏವ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಏಕೋ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಸಿಂಸು, ಥೇರಾನಞ್ಚ ಕತಿಪಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಪುಬ್ಬಂ ಆನೀತಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಇತರೇ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆನಯನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚಿರೇನೇವ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರೋ ಚ ತದಾ ಏಕವಿಹಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ’’ತಿ. ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಾಪನೇನೇವ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಭಗವಾ ಕಿರ ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇತಿ.

ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಸೋಣೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಚೀವರತಿರೋಕರಣಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಪಸ್ಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಅಜ್ಝೇಸೀತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ತುಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುಂ ಉಪಟ್ಠಾತು, ಞಾಣಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛತು, ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಯಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಭೂತಾನಿ ಕಾಮಸುತ್ತಾದಿಸೋಳಸಸುತ್ತಾನಿ (ಮಹಾನಿ. ೧). ಸುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಗ್ಗಹಿತೋ. ಸಬ್ಬೇ ವರೇ ಯಾಚೀತಿ ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಧುವನ್ಹಾನಂ ಚಮ್ಮತ್ಥರಣಂ ಗಣಙ್ಗಣೂಪಾಹನಂ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವರೇ ಯಾಚಿ. ಸುತ್ತೇ ಆಗತಮೇವಾತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಸೀವಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೭. ನವಮೇ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝನವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ. ಗುಳದಧಿನ್ತಿ ಪತ್ಥಿನ್ನಂ ಗುಳಸದಿಸಂ ಕಠಿನದಧಿಂ. ಅತಿಅಞ್ಛಿತುನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ. ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾಹೇತ್ವಾತಿ ದಧಿಮತ್ಥುಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ, ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ದಧಿತೋ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ನನ್ತಿ ಸುಪ್ಪವಾಸಂ. ಬೀಜಪಚ್ಛಿಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾವ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಯಾವ ದಾನೇ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ದಾತುಕಾಮಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸೀತಿ ಪಸವನಿಬನ್ಧನಂ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ. ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ ಖರಾಹಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಹಿ ಫುಟ್ಠಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ, ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವತ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಸುಸುಖಂ ವತ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯತ್ಥಿದಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೮) ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ. ಪುರೇ ಮರಣಾತಿ ಮರಣತೋ ಪುರೇತರಮೇವ. ಇಙ್ಗಿತನ್ತಿ ಆಕಾರಂ. ಜೀವಿತಭತ್ತನ್ತಿ ಜೀವಿತಸಂಸಯೇ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಕ್ಖಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೇಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಖಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನೇವ ಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಕರಣಂ ಆದಾಯ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ಯೋಮನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ರಾಗಪಲಿಪಥಞ್ಚೇವ ಕಿಲೇಸದುಗ್ಗಞ್ಚ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಞ್ಚ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಮೋಹಞ್ಚ ಅತೀತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘೇ ತಿಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ, ಕಥಂಕಥಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಕಥಂಕಥೀ, ಉಪಾದಾನಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಪನ ಕೇಸಾನಂ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾಅಪುರಿಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ದೀಪಿತಾ. ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಓವಾದೇ ದಿನ್ನೇ ‘ಯಂ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಮಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ಕುಟಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಅನುಭೂತದುಕ್ಖಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತದನುಸಾರೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಞಾಣಂ ನೇನ್ತಸ್ಸ ಆದಿತ್ತಾ ವಿಯ ತಯೋ ಭವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆಸವೇ ಖೇಪೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ. ಉಭಯಥಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಪಕಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಪನ ಪಭಿನ್ನಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ.

ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೮. ದಸಮೇ ಆಹಾರಕರಣವೇಲನ್ತಿ ಭೋಜನಕಿಚ್ಚವೇಲಂ. ಅಧಿಗಚ್ಛೇ ಪದಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸನ್ತಂ ಪದಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಪಠಮಪಾದೇನ ಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ಪಠಮೇನ ಪಾದೇನ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋಯೇವ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದುತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೩. ತತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ರಾಹುಲ-ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೯-೨೧೦. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭತ್ತಚ್ಛೇದಾನಂ ವಸೇನ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾ.

ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಾಪಸಾನಂ. ಲಾಬುಭಾಜನಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಲಾಬುಭಾಜನಾದಿತಾಪಸಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ. ಸಪರಿಳಾಹಕಾಯಧಾತುಕೋತಿ ಉಸ್ಸನ್ನಪಿತ್ತತಾಯ ಸಪರಿಳಾಹಕಾಯಸಭಾವೋ. ಸತಸಹಸ್ಸಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಾ. ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಯಥಾ ‘‘ರೂಪಭವೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿಅತ್ಥೇ ವಾ ಅಕಾರಪಚ್ಚಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುದಾಚಾರಸಙ್ಖಾತೋ ಆಮಗನ್ಧೋ ಕುಣಪಗನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ, ಯಥಾವುತ್ತಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರೋ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಆಮಗನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಮನುಞ್ಞತ್ತಾ, ಕಿಲೇಸಅಸುಚಿಮಿಸ್ಸತ್ತಾ, ಸಬ್ಭಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಭಾವವಹತ್ತಾ ಚ. ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ಯೇ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಸತ್ತಾ, ತೇ ತೇ ಅತಿದುಗ್ಗನ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮತಸರೀರಮ್ಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ನ ಹೋತಿ. ದಾನಗ್ಗಪರಿವಹನಕೇತಿ ದಾನಗ್ಗಧುರವಹನಕೇ. ಮಾಪಕೋತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಮಿತಪರಿಬ್ಬಯದಾನವಸೇನ ಧಞ್ಞಮಾಪಕೋ.

ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ. ಮಿಗಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗಿನೀ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಕಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ ಇಮಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಾತ, ಅಸುಕವೇಲಾಯಂ ನಾಮ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಮಾತುಲೇನ ವುತ್ತವೇಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ ಬದ್ಧರವಂ ವಿರವಿ. ಮಿಗಗಣೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ತೇ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಂ ಆಸಙ್ಕಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ತೇನ ಮಿಗಮಾಯಾ, ಇದಾನಿ ತಂ ಹಾಸಯಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಿಗಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಮಿಗನ್ತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಮಿಗಂ. ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಯನಂ, ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಉಜುಕಮೇವ ಚ ನಿಪನ್ನಕವಸೇನ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಂ ಅಸ್ಸ, ತೀಣಿ ವಾ ಪಲ್ಲತ್ಥಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥೋ, ತಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ. ಅನೇಕಮಾಯನ್ತಿ ಬಹುಮಾಯಂ ಬಹುವಞ್ಚನಂ. ಅಟ್ಠಕ್ಖುರನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಹಿ ಖುರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯಿನ್ತಿ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮ್ಮ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಪಿವನತೋ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಆಪಂ ಪಿವತೀತಿ ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯೀ. ‘‘ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಆಪಪಾಯಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಮಮ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಂ ಅಹಂ ಸಾಧುಕಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಅತಿಭೋತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯಞ್ಹಿ ತವ ಪುತ್ತಂ ತಥಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಅಲ್ಲೀನೇನ ಏಕೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ತಥೇವ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಲುದ್ದಕಂ ಅತಿಭೋತಿ, ಛಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ? ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಾಯ, ಖುರೇಹಿ ತಿಣಪಂಸುಖಣನೇನ, ಜಿವ್ಹಾನಿನ್ನಾಮನೇನ, ಉದರಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಕರಣೇನ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ, ವಾತಸ್ಸ ನಿರುಮ್ಭನೇನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ತಥಾ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ. ಛಹೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಕಲಾಹೀತಿ ಕಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಲುದ್ದಕಂ ವಞ್ಚೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೋತೀತಿ ಭಗಿನಿಂ ಆಲಪತಿ. ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಞ್ಚಕಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ವದನ್ತೋ ಭಗಿನಿಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಮಿಗಪೋತಕೋ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧೋ ಅನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾಯೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಮಹಾಫಾಸುಕಪಸ್ಸೇನ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಪಾದಾನಂ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಖುರೇಹಿ ಏವ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಂಸುಞ್ಚ ತಿಣಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಂ ನಿನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಖೇಳಕಿಲಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಉದರಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸಞ್ಚರಾಪೇನ್ತೋ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮತಕಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇಸುಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಾಕಾ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಲುದ್ದೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದರೇ ಹತ್ಥೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾತೋವ ಬದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪೂತಿಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನರಜ್ಜುಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ದಾನಿ ನಂ ಉಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಮಿಗಪೋತಕೋಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾತೇನ ಛಿನ್ನವಲಾಹಕೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಹುಲೋ ಇದಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋಯೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಿಗಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಯರಾಹುಲೋವಾದಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ರಾಹುಲ, ಇಮಂ ಪರಿತ್ತಂ ಉದಕಾವಸೇಸಂ ಉದಕಾದಾನೇ ಠಪಿತನ್ತಿ? ಏವಂ, ಭನ್ತೇ. ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಖೋ, ರಾಹುಲ, ತೇಸಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಯರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೭ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ಗೇಹಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿರ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಪಾದತಲತೋ ಯಾವ ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತಾ ತಥಾಗತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಸೋ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧವೇಸವಿಲಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಭತಿ ಭಗವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ತಸರೀರೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಸುವಣ್ಣಚುಣ್ಣಮಜ್ಝಗತೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಜುಲತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಯನ್ತಸಮಾಕಡ್ಢಿತರತನವಿಚಿತ್ತಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಪವಾಳಲತಾಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸುವಣ್ಣಘಟಿಕಂ ವಿಯ ಚೀನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣಪೂಜಿತಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ವಿಯ ಲಾಖಾರಸಾನುಲಿತ್ತೋ ಕನಕಥೂಪೋ ವಿಯ ರತ್ತವಲಾಹಕನ್ತರಗತೋ ತಙ್ಖಣಮುಗ್ಗತಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತೋ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋಭಾಮಿ, ಸಚೇ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಅಕರಿಸ್ಸ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠಾನನ್ತರಮದಸ್ಸ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅತಿವಿಯ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಅತಿಸೋಭಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸತ್ಥು ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಭಗವಾಪಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಚ್ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತೋ ದಾನಿ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ, ರಜನೀಯೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ದನಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ನಿಪ್ಫಲತಾಯ ನು ಖೋ ರಾಹುಲೋ ವೀತಿನಾಮೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸಹಾವಜ್ಜನೇನೇವ ಪಸನ್ನೇ ಉದಕೇ ಮಚ್ಛಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಆದಾಸಮಣ್ಡಲೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಅದ್ದಸ, ದಿಸ್ವಾ ಚ ‘‘ಅಯಂ ರಾಹುಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ರಜೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತಿತ್ಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದೋ, ಉಪ್ಪಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ, ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಅದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಅಗನ್ತಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ, ತತೋ ನಿರಯೇಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇಪಿ ಅಸುರಕಾಯೇಪಿ ಸಮ್ಬಾಧೇಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪರಿಪಾತೇಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಖೋ ಪನ ಅನೇಕರತನಪೂರಾ ಮಹಾನಾವಾ ಭಿನ್ನಫಲಕನ್ತರೇನ ಉದಕಂ ಆದಿಯಮಾನಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ವೇಗೇನ ವೇಗೇನಸ್ಸಾ ವಿವರಂ ಪಿದಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇವ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಯಾವಸ್ಸ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲರತನಾದೀನಿ ನ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಾವದೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ರಾಹುಲ, ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಸುಗತಾತಿ. ರೂಪಮ್ಪಿ ರಾಹುಲ, ವೇದನಾಪಿ ರಾಹುಲ, ಸಞ್ಞಾಪಿ ರಾಹುಲ, ಸಙ್ಖಾರಾಪಿ ರಾಹುಲ, ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ರಾಹುಲಾ’’ತಿ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩ ಆದಯೋ) ಅಭಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರಾಹುಲ…ಪೇ… ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಪನ ರಾಹುಲೋವಾದೋತಿ ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತರಾಹುಲೋವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿ? ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ? ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೮೮ ಆದಯೋ) ಆರಭಿ. ಥೇರಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋಯೇವ, ನ ಪನ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದೋ ವಿಯ ವಿತಕ್ಕೂಪಚ್ಛೇದಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾತಿಆದೀಸು ಭಗವತೋ ಕಿರ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಖೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ, ರಾಹುಲ, ನಿಸೀದನಂ, ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ನಿಸೀದನಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅನ್ಧವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ರಾಹುಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿ? ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ? ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೧) ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನ್ಧವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ.

ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾಹೀತಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಥವಿನ್ಧರರಾಜಕಾಲೇ ಪತ್ಥನಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥನಂ ಠಪಿತದೇವತಾಯೇವೇತಾ. ತಾಸು ಪನ ಕಾಚಿ ಭೂಮಟ್ಠದೇವತಾ, ಕಾಚಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಟ್ಠಕಾ, ಕಾಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದಿದೇವಲೋಕೇ, ಕಾಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ.

ಆಭಿದೋಸಿಕನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಭೂತಂ. ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ನಾಮಸಞ್ಞಾ ಏಸಾ, ಯದಿದಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಪೂತಿಭಾವದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಭಿದೋಸೋ, ಅಭಿದೋಸೋಯೇವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ. ಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಯವಕುಮ್ಮಾಸಂ. ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಿತರಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಥೇರೋ ಪಕತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಮಾತು ಕಿರಸ್ಸ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ರೋದನೇನೇವ ದುಕ್ಖೀ ವಿಯ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹದಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಫಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ.

ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇತಿ ಪಿತರಾ ಉಯ್ಯೋಜಿತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇ. ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಕನಿವೇಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಪುಞ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲಞ್ಜೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯೋ ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ವಧೂ, ಯೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕತಾ ಪುಬ್ಬೇ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಹೋಥ ಮನಾಪಾ, ತೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಇದಂ ತೇ, ರಟ್ಠಪಾಲ, ಮತ್ತಿಕಂ ಧನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಿತಾಮಹಂ; ಸಕ್ಕಾ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಿತುಂ, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕಾತುಂ? ಏಹಿ ತ್ವಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆನಯಿಂ, ಸೋ ‘‘ದಾನಿ ಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ಅಲಂ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಓರೋಧಾನಂ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವೋ ಸಾಮಿಕೋ, ಗಚ್ಛಥ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾನ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೀಸು ವಯೇಸು ಠಿತಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಥೇರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ತಾಸು ಅಯಂ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಠಿತಕೋವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾತಿ –

‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ಬಿಮ್ಬಂ, ಅರುಕಾಯಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ;

ಆತುರಂ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತಿ.

‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ರೂಪಂ, ಮಣಿನಾ ಕುಣ್ಡಲೇನ ಚ;

ಅಟ್ಠಿಂ ತಚೇನ ಓನದ್ಧಂ, ಸಹ ವತ್ಥೇಹಿ ಸೋಭತಿ.

‘‘ಅಲತ್ತಕಕತಾ ಪಾದಾ, ಮುಖಂ ಚುಣ್ಣಕಮಕ್ಖಿತಂ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಅಟ್ಠಾಪದಕತಾ ಕೇಸಾ, ನೇತ್ತಾ ಅಞ್ಜನಮಕ್ಖಿತಾ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಅಞ್ಜನೀವಣ್ಣವಾ ಚಿತ್ತಾ, ಪೂತಿಕಾಯೋ ಅಲಙ್ಕತೋ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಓದಹಿ ಮಿಗವೋ ಪಾಸಂ, ನಾಸದಾ ವಾಗುರಂ ಮಿಗೋ;

ಭುತ್ವಾ ನಿವಾಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಕನ್ದನ್ತೇ ಮಿಗಬನ್ಧಕೇ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೨; ಥೇರಗಾ. ೭೬೯-೭೭೪) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ.

ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋ? ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ತಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಿ ದಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಹರಿತ್ವಾ ಗಿಹಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಏತೇ ಮಾದಿಸಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ನೇಸಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಿಗಚೀರನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ. ಚತುಪಾರಿಜುಞ್ಞಪಟಿಮಣ್ಡಿತನ್ತಿ ಜರಾಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಬ್ಯಾಧಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಭೋಗಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ. ಪಾರಿಜುಞ್ಞನ್ತಿ ಚ ಪರಿಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೧. ತತಿಯೇ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಲಾಕಗಾಹಕಾ. ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಪಠಮಮೇವ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಛಬ್ಬಸ್ಸನ್ತರೇತಿ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ. ಮೇತ್ತೀತಿ ಮಿತ್ತಭಾವೋ. ಭೇದಕೇ ಸತೀತಿ ಭೇದಕರಣೇ ಸತಿ. ಗುಮ್ಬಸಭಾಗತೋತಿ ಗುಮ್ಬಸಮೀಪತೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ, ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿವಣ್ಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೀಘರತ್ತಾನುಗತೋತಿ ದೀಘಕಾಲಂ ಅನುಬನ್ಧೋ. ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಹನ್ದಾವುಸೋತಿ ಗಣ್ಹಾವುಸೋ. ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಭೂತತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಕೋಣ್ಡೋ ಜಾತೋತಿ ಧುತ್ತೋ ಜಾತೋ.

ಮಾವೋಚ ಫರುಸಂ ಕಞ್ಚೀತಿ ಕಞ್ಚಿ ಏಕಪುಗ್ಗಲಂ ಫರುಸಂ ಮಾ ಅವೋಚ. ವುತ್ತಾ ಪಟಿವದೇಯ್ಯು ತನ್ತಿ ತಯಾ ಪರೇ ದುಸ್ಸೀಲಾತಿ ವುತ್ತಾ ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿವದೇಯ್ಯುಂ. ದುಕ್ಖಾ ಹಿ ಸಾರಮ್ಭಕಥಾತಿ ಏಸಾ ಕಾರಣುತ್ತರಾ ಯುಗಗ್ಗಾಹಕಥಾ ನಾಮ ದುಕ್ಖಾ. ಪಟಿದಣ್ಡಾ ಫುಸೇಯ್ಯು ತನ್ತಿ ಕಾಯದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪರಂ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಾವ ಪಟಿದಣ್ಡಾ ತವ ಮತ್ಥಕೇ ಪತೇಯ್ಯುಂ.

ಸಚೇ ನೇರೇಸಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಚೇ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ. ಕಂಸೋ ಉಪಹತೋ ಯಥಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಲಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಕಂಸತಾಲಂ ವಿಯ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಪಹತಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏಸ ಪತ್ತೋಸಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಚೇ ಏವರೂಪೋ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಏಸೋ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋಸಿ ನಾಮ. ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತ್ವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಹಂ ಸುಸೀಲೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ಉತ್ತರಿಕರಣವಾಚಾಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸೇನಾತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಹೇತುನಾ.

ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೨. ಚತುತ್ಥೇ ಸಮ್ಪನ್ನಪಟಿಭಾನಾನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಟಿಭಾನಾನಂ. ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ, ತಂ ಅಹಂ ಅಲಗ್ಗನತಾಯ ಅಸತ್ತಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ಗತತ್ತಾ ಸುಗತಂ, ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಗತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ದೇವಾದಯೋ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಮಹಂ ಆಸವಾನಂ ಖೀಣತಾಯ ಖೀಣಾಸವಂ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಹನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಸೇನವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೩. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಬ್ಬಪಾಸಾದಿಕಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಸಾದಂ ಜನೇನ್ತಾನಂ. ಕಿನ್ತಾಯನ್ತಿ ಕಿಂ ತೇ ಅಯಂ. ಅತಿಲಹುನ್ತಿ ಅತಿಸೀಘಂ. ಯಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಬುದ್ಧಾ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಅರಿಟ್ಠಲಾಳುದಾಯಿಆದಿಕೇ ವಿಯ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತಿಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಫಲೇ ವಾ ಅಸತಿ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೇವ ಧನಿಯತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ವಿಯ. ಇಮಸ್ಸಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ, ತುಚ್ಛಮನುಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಾಹುಲ್ಲಾಯಾತಿ ಪರಿಸಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕಕಾರಣೇನ.

ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ತಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ನ ಕಞ್ಚಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತನ್ತಿವಸೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ಉಪಸೇನೋ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಸ್ಸನಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ. ತತೋ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಹಿ ಉಜ್ಝಿತಸನ್ಥತಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಮನಾಪಾನಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ತವ ಇಮಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಮನಾಪಾನಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮನಾಪಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ನ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾನಿ, ಗಲಗ್ಗಾಹೇನ ವಿಯ ಮತ್ಥಕತಾಳನೇನ ವಿಯ ಚ ಗಾಹಿತೋ ಮಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವಾತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ದಬ್ಬತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೪. ಛಟ್ಠೇ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸೂತಿ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಠಿತೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸು. ಉಪವಿಜಞ್ಞಾತಿ ಆಸನ್ನಪಸೂತಿಕಾಲಾ. ರಹೋಗತೋತಿ ರಹಸಿ ಗತೋ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣೇ ಕಾಯಂ ಯೋಜೇತುಕಾಮೋ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಿಚ್ಚಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಸರೀರಂ ಧಾರೇಮಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಾತಮುಖೇ ಠಿತಪದೀಪೋ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚತಾಮುಖೇ ಠಿತಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾಯನಧಮ್ಮಂ ಯಾವ ನ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ತಾವ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ ‘‘ತಿರೋರಟ್ಠೇಸು ಬಹೂ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ‘ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ಚೇವ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಚ ದೂರತೋಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ರ ಯೇಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತೇ ಸಿಲಾಪತ್ತಕೇಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಪಹೋಮಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಾಸಾದವಿಹಾರಅಡ್ಢಯೋಗಾದೀನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠತ್ಥರಣಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದಾತುಂ? ಪುನದಿವಸೇ ಚೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಗಾರವೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ನ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ತೇಸಂ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಪಹೋಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸಭಾಗಸಭಾಗಾನನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾದಿಗುಣವಸೇನ ಸಭಾಗಾನಂ, ನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ. ಥೇರೋ ಹಿ ಯಾವತಿಕಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಮೇವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ವೇನಯಿಕಾಭಿಧಮ್ಮಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೩೮೦) ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯೇತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ, ತೇಸಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಜಲನಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ತೇಜೋಧಾತುಸಮಾಪತ್ತಿಜನಿತೇನ ಅಗ್ಗಿಜಾಲೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯ. ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಥೇರೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೇ ನಿಮ್ಮಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ.

‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಿತಾ;

ಏಕಸ್ಮಿಂ ತುಣ್ಹಿಮಾಸಿನೇ, ಸಬ್ಬೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೮೬);

ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಅವತ್ಥುಕಂ ವಚನಂ ನ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಂ ಸಬ್ಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬವಿಹಾರೇಸು ಚ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಕತಿಕಸಣ್ಠಾನಾದೀನಂ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕತಿಕವತ್ತಾನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿಧಮ್ಮತಾ ವುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ವಣ್ಣವಯಸರೀರಾವಯವಪರಿಕ್ಖಾರಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಾದೀಹಿ ನಿಯಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಭಾಸಿತತುಣ್ಹೀಭಾವಾದೀಸು ವಾ ಯಂ ಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ತದೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕೇಚಿ ಪಠಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ, ತಥಾ ದೀಘಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢಮುಣ್ಡೇ ಮಿಸ್ಸಕಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಚೀವರೇ ಪಣ್ಡುಕಚೀವರೇ, ಪದಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾಸರಭಞ್ಞಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನರಜನಪಚನಚೀವರಸಿಬ್ಬನಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ, ಅಪರೇಪಿ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮವಯಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಪುನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವೇಳುವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ.

ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೫. ಸತ್ತಮೇ ಪಿಯಾನನ್ತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಾನಂ. ಮನಾಪಾನನ್ತಿ ಮನವಡ್ಢನಕಾನಂ. ಪಿಲಿನ್ದೋತಿ ಪನಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ನಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಪಿಲಿನ್ದೋತಿ ನಾಮಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೮ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಿಲಿನ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು, ವಚ್ಛೋತಿ ಪನ ಗೋತ್ತಂ. ತೇನ ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾತಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ.

ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ – ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಸಂಸಾರೇ ಸಂವೇಗಬಹುಲತಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚೂಳಗನ್ಧಾರಂ ನಾಮ ವಿಜ್ಜಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಚಾರೀ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂ ಚ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪಟಿವಸತಿ. ಅಥ ಯದಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಉಪಗತೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಸಾ ವಿಜ್ಜಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸುತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ‘ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ಯತ್ಥ ಮಹಾಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಾ ಧರತಿ, ತತ್ಥ ಚೂಳಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ. ಸಮಣಸ್ಸ ಪನ ಗೋತಮಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾಯಂ ಮಮ ವಿಜ್ಜಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಹಾಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾಪುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾಸಮಣ, ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಂ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತುಕಾಮೋ, ಓಕಾಸಂ ಮೇ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಯ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜೀತಿ. ಪರವಮ್ಭನವಸೇನಾತಿ ಪರೇಸಂ ಗರಹನವಸೇನ.

ಅಕಕ್ಕಸನ್ತಿ ಅಫರುಸಂ. ವಿಞ್ಞಾಪನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಿಂ. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭೂತತ್ಥಂ. ನಾಭಿಸಜೇತಿ ಯಾಯ ಗಿರಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕುಜ್ಝಾಪನವಸೇನ ನ ಲಗಾಪೇಯ್ಯ, ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಏವರೂಪಮೇವ ಗಿರಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತ್ವಾ. ಚಣ್ಡಿಕತಂ ಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಸೀಘಗತಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ.

ಬಾಹಿಯದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಗನ್ತ್ವಾ. ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಗತೋ ಚ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೇ ಕಾಯಾಲಸಿಯವಿಮೋಚನತ್ಥಾಯ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಕುತೋ ಆಗತೋ’’ತಿ? ಸುಪ್ಪಾರಕಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ಕದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಸೀತಿ? ಹಿಯ್ಯೋ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಮ್ಹೀತಿ. ದೂರತೋ ಆಗತೋ, ತವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಾಹಿ, ಆಗತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥು ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕರತ್ತೇನೇವಮ್ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾವ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ತರಮಾನರೂಪೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅನೋಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಣತಸರೀರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಮೇವ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಮೇ ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮಂ, ಯಂ ಮಮಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ತಾವ, ಬಾಹಿಯ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಮ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬಾಹಿಯೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ನ ನೋ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ದೇಸೇಥ ಮೇ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಯೇವ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಹೋತಿ, ಬಲವಪೀತಿವೇಗೇನ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ, ಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ಏಕರತ್ತೇನೇವ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತತ್ತಾ ದರಥೋಪಿಸ್ಸ ಬಲವಾ, ಸೋಪಿ ತಾವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೂ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಯಾಚಿತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತೋವ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಬಾಹಿಯ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಉದಾ. ೧೦) ನಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ.

ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರತಾಯ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಪತ್ತೇನ ವಾ ಚೀವರೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ನಾಕಾಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಅದಾಸಿ. ತಾವದೇವ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತೋ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ತೇ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನತೋ ಚೋಳಖಣ್ಡಾನಿ ಸಂಕಡ್ಢತಿ.

ಸಹಸ್ಸಮಪೀತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ. ಏಕಸಹಸ್ಸಂ ದ್ವೇಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಹಸ್ಸೇನ ಚೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾ ಚ ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ ಆಕಾಸವಣ್ಣಪಬ್ಬತವಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕಾಸಕೇಹಿ ಅನಿಬ್ಬಾನದೀಪಕೇಹಿ ಅನತ್ಥಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಂಹಿತಾ ಯಾವ ಬಹುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾವ ಪಾಪಿಕಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ…ಪೇ… ಯಥಾ ಮತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೧) ಏವರೂಪಾ ಏಕಗಾಥಾಪಿ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.