(೧೪) ೩. ತತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ರಾಹುಲ-ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೯-೨೧೦. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭತ್ತಚ್ಛೇದಾನಂ ವಸೇನ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇ ಕತ್ವಾ.

ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಾಪಸಾನಂ. ಲಾಬುಭಾಜನಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಲಾಬುಭಾಜನಾದಿತಾಪಸಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ. ಸಪರಿಳಾಹಕಾಯಧಾತುಕೋತಿ ಉಸ್ಸನ್ನಪಿತ್ತತಾಯ ಸಪರಿಳಾಹಕಾಯಸಭಾವೋ. ಸತಸಹಸ್ಸಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಾ. ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಯಥಾ ‘‘ರೂಪಭವೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿಅತ್ಥೇ ವಾ ಅಕಾರಪಚ್ಚಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮುದಾಚಾರಸಙ್ಖಾತೋ ಆಮಗನ್ಧೋ ಕುಣಪಗನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ, ಯಥಾವುತ್ತಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರೋ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಆಮಗನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಮನುಞ್ಞತ್ತಾ, ಕಿಲೇಸಅಸುಚಿಮಿಸ್ಸತ್ತಾ, ಸಬ್ಭಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಭಾವವಹತ್ತಾ ಚ. ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ಯೇ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಸತ್ತಾ, ತೇ ತೇ ಅತಿದುಗ್ಗನ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮತಸರೀರಮ್ಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ನ ಹೋತಿ. ದಾನಗ್ಗಪರಿವಹನಕೇತಿ ದಾನಗ್ಗಧುರವಹನಕೇ. ಮಾಪಕೋತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಮಿತಪರಿಬ್ಬಯದಾನವಸೇನ ಧಞ್ಞಮಾಪಕೋ.

ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ. ಮಿಗಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗಿನೀ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಕಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ ಇಮಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಾತ, ಅಸುಕವೇಲಾಯಂ ನಾಮ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಮಾತುಲೇನ ವುತ್ತವೇಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ ಬದ್ಧರವಂ ವಿರವಿ. ಮಿಗಗಣೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ತೇ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಂ ಆಸಙ್ಕಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ತೇನ ಮಿಗಮಾಯಾ, ಇದಾನಿ ತಂ ಹಾಸಯಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಿಗಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಮಿಗನ್ತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಮಿಗಂ. ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಯನಂ, ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಉಜುಕಮೇವ ಚ ನಿಪನ್ನಕವಸೇನ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಂ ಅಸ್ಸ, ತೀಣಿ ವಾ ಪಲ್ಲತ್ಥಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥೋ, ತಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ. ಅನೇಕಮಾಯನ್ತಿ ಬಹುಮಾಯಂ ಬಹುವಞ್ಚನಂ. ಅಟ್ಠಕ್ಖುರನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಹಿ ಖುರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯಿನ್ತಿ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮ್ಮ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಪಿವನತೋ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಆಪಂ ಪಿವತೀತಿ ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯೀ. ‘‘ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಆಪಪಾಯಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಮಮ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಂ ಅಹಂ ಸಾಧುಕಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಅತಿಭೋತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯಞ್ಹಿ ತವ ಪುತ್ತಂ ತಥಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಅಲ್ಲೀನೇನ ಏಕೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ತಥೇವ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಲುದ್ದಕಂ ಅತಿಭೋತಿ, ಛಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ? ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಾಯ, ಖುರೇಹಿ ತಿಣಪಂಸುಖಣನೇನ, ಜಿವ್ಹಾನಿನ್ನಾಮನೇನ, ಉದರಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಕರಣೇನ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ, ವಾತಸ್ಸ ನಿರುಮ್ಭನೇನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ತಥಾ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ. ಛಹೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಕಲಾಹೀತಿ ಕಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಲುದ್ದಕಂ ವಞ್ಚೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೋತೀತಿ ಭಗಿನಿಂ ಆಲಪತಿ. ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಞ್ಚಕಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ವದನ್ತೋ ಭಗಿನಿಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಮಿಗಪೋತಕೋ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧೋ ಅನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾಯೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಮಹಾಫಾಸುಕಪಸ್ಸೇನ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಪಾದಾನಂ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಖುರೇಹಿ ಏವ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಂಸುಞ್ಚ ತಿಣಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಂ ನಿನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಖೇಳಕಿಲಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಉದರಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸಞ್ಚರಾಪೇನ್ತೋ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮತಕಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇಸುಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಾಕಾ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಲುದ್ದೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದರೇ ಹತ್ಥೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾತೋವ ಬದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪೂತಿಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನರಜ್ಜುಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ದಾನಿ ನಂ ಉಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಮಿಗಪೋತಕೋಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾತೇನ ಛಿನ್ನವಲಾಹಕೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಹುಲೋ ಇದಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋಯೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಿಗಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಯರಾಹುಲೋವಾದಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ರಾಹುಲ, ಇಮಂ ಪರಿತ್ತಂ ಉದಕಾವಸೇಸಂ ಉದಕಾದಾನೇ ಠಪಿತನ್ತಿ? ಏವಂ, ಭನ್ತೇ. ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಖೋ, ರಾಹುಲ, ತೇಸಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಯರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೭ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ಗೇಹಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿರ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಪಾದತಲತೋ ಯಾವ ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತಾ ತಥಾಗತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಸೋ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧವೇಸವಿಲಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಭತಿ ಭಗವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ತಸರೀರೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಸುವಣ್ಣಚುಣ್ಣಮಜ್ಝಗತೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಜುಲತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಯನ್ತಸಮಾಕಡ್ಢಿತರತನವಿಚಿತ್ತಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಪವಾಳಲತಾಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸುವಣ್ಣಘಟಿಕಂ ವಿಯ ಚೀನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣಪೂಜಿತಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ವಿಯ ಲಾಖಾರಸಾನುಲಿತ್ತೋ ಕನಕಥೂಪೋ ವಿಯ ರತ್ತವಲಾಹಕನ್ತರಗತೋ ತಙ್ಖಣಮುಗ್ಗತಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತೋ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋಭಾಮಿ, ಸಚೇ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಅಕರಿಸ್ಸ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠಾನನ್ತರಮದಸ್ಸ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅತಿವಿಯ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಅತಿಸೋಭಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸತ್ಥು ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಭಗವಾಪಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಚ್ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತೋ ದಾನಿ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ, ರಜನೀಯೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ದನಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ನಿಪ್ಫಲತಾಯ ನು ಖೋ ರಾಹುಲೋ ವೀತಿನಾಮೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸಹಾವಜ್ಜನೇನೇವ ಪಸನ್ನೇ ಉದಕೇ ಮಚ್ಛಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಆದಾಸಮಣ್ಡಲೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಅದ್ದಸ, ದಿಸ್ವಾ ಚ ‘‘ಅಯಂ ರಾಹುಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ರಜೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತಿತ್ಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದೋ, ಉಪ್ಪಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ, ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಅದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಅಗನ್ತಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ, ತತೋ ನಿರಯೇಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇಪಿ ಅಸುರಕಾಯೇಪಿ ಸಮ್ಬಾಧೇಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪರಿಪಾತೇಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಖೋ ಪನ ಅನೇಕರತನಪೂರಾ ಮಹಾನಾವಾ ಭಿನ್ನಫಲಕನ್ತರೇನ ಉದಕಂ ಆದಿಯಮಾನಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ವೇಗೇನ ವೇಗೇನಸ್ಸಾ ವಿವರಂ ಪಿದಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇವ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಯಾವಸ್ಸ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲರತನಾದೀನಿ ನ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಾವದೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ರಾಹುಲ, ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಸುಗತಾತಿ. ರೂಪಮ್ಪಿ ರಾಹುಲ, ವೇದನಾಪಿ ರಾಹುಲ, ಸಞ್ಞಾಪಿ ರಾಹುಲ, ಸಙ್ಖಾರಾಪಿ ರಾಹುಲ, ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ರಾಹುಲಾ’’ತಿ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩ ಆದಯೋ) ಅಭಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರಾಹುಲ…ಪೇ… ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಪನ ರಾಹುಲೋವಾದೋತಿ ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತರಾಹುಲೋವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿ? ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ? ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೮೮ ಆದಯೋ) ಆರಭಿ. ಥೇರಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋಯೇವ, ನ ಪನ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದೋ ವಿಯ ವಿತಕ್ಕೂಪಚ್ಛೇದಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾತಿಆದೀಸು ಭಗವತೋ ಕಿರ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಖೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ, ರಾಹುಲ, ನಿಸೀದನಂ, ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ನಿಸೀದನಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅನ್ಧವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ರಾಹುಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಹುಲ, ಚಕ್ಖು ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿ? ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ? ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಹುಲೋವಾದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೧) ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನ್ಧವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ.

ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾಹೀತಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಥವಿನ್ಧರರಾಜಕಾಲೇ ಪತ್ಥನಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥನಂ ಠಪಿತದೇವತಾಯೇವೇತಾ. ತಾಸು ಪನ ಕಾಚಿ ಭೂಮಟ್ಠದೇವತಾ, ಕಾಚಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಟ್ಠಕಾ, ಕಾಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದಿದೇವಲೋಕೇ, ಕಾಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ.

ಆಭಿದೋಸಿಕನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಭೂತಂ. ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ನಾಮಸಞ್ಞಾ ಏಸಾ, ಯದಿದಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಪೂತಿಭಾವದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಭಿದೋಸೋ, ಅಭಿದೋಸೋಯೇವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ. ಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಯವಕುಮ್ಮಾಸಂ. ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಿತರಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಥೇರೋ ಪಕತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಮಾತು ಕಿರಸ್ಸ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ರೋದನೇನೇವ ದುಕ್ಖೀ ವಿಯ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹದಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಫಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ.

ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇತಿ ಪಿತರಾ ಉಯ್ಯೋಜಿತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇ. ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಕನಿವೇಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಪುಞ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲಞ್ಜೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯೋ ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ವಧೂ, ಯೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕತಾ ಪುಬ್ಬೇ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಹೋಥ ಮನಾಪಾ, ತೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಇದಂ ತೇ, ರಟ್ಠಪಾಲ, ಮತ್ತಿಕಂ ಧನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಿತಾಮಹಂ; ಸಕ್ಕಾ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಿತುಂ, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕಾತುಂ? ಏಹಿ ತ್ವಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆನಯಿಂ, ಸೋ ‘‘ದಾನಿ ಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ಅಲಂ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಓರೋಧಾನಂ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವೋ ಸಾಮಿಕೋ, ಗಚ್ಛಥ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾನ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೀಸು ವಯೇಸು ಠಿತಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಥೇರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ತಾಸು ಅಯಂ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಜನೇ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಠಿತಕೋವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾತಿ –

‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ಬಿಮ್ಬಂ, ಅರುಕಾಯಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ;

ಆತುರಂ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತಿ.

‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ರೂಪಂ, ಮಣಿನಾ ಕುಣ್ಡಲೇನ ಚ;

ಅಟ್ಠಿಂ ತಚೇನ ಓನದ್ಧಂ, ಸಹ ವತ್ಥೇಹಿ ಸೋಭತಿ.

‘‘ಅಲತ್ತಕಕತಾ ಪಾದಾ, ಮುಖಂ ಚುಣ್ಣಕಮಕ್ಖಿತಂ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಅಟ್ಠಾಪದಕತಾ ಕೇಸಾ, ನೇತ್ತಾ ಅಞ್ಜನಮಕ್ಖಿತಾ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಅಞ್ಜನೀವಣ್ಣವಾ ಚಿತ್ತಾ, ಪೂತಿಕಾಯೋ ಅಲಙ್ಕತೋ;

ಅಲಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೋಹಾಯ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ.

‘‘ಓದಹಿ ಮಿಗವೋ ಪಾಸಂ, ನಾಸದಾ ವಾಗುರಂ ಮಿಗೋ;

ಭುತ್ವಾ ನಿವಾಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಕನ್ದನ್ತೇ ಮಿಗಬನ್ಧಕೇ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೨; ಥೇರಗಾ. ೭೬೯-೭೭೪) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ.

ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋ? ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ತಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಿ ದಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಹರಿತ್ವಾ ಗಿಹಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಏತೇ ಮಾದಿಸಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ನೇಸಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಿಗಚೀರನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ. ಚತುಪಾರಿಜುಞ್ಞಪಟಿಮಣ್ಡಿತನ್ತಿ ಜರಾಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಬ್ಯಾಧಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಭೋಗಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ. ಪಾರಿಜುಞ್ಞನ್ತಿ ಚ ಪರಿಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೧. ತತಿಯೇ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಲಾಕಗಾಹಕಾ. ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಪಠಮಮೇವ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಛಬ್ಬಸ್ಸನ್ತರೇತಿ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ. ಮೇತ್ತೀತಿ ಮಿತ್ತಭಾವೋ. ಭೇದಕೇ ಸತೀತಿ ಭೇದಕರಣೇ ಸತಿ. ಗುಮ್ಬಸಭಾಗತೋತಿ ಗುಮ್ಬಸಮೀಪತೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ, ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿವಣ್ಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೀಘರತ್ತಾನುಗತೋತಿ ದೀಘಕಾಲಂ ಅನುಬನ್ಧೋ. ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಹನ್ದಾವುಸೋತಿ ಗಣ್ಹಾವುಸೋ. ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಭೂತತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಕೋಣ್ಡೋ ಜಾತೋತಿ ಧುತ್ತೋ ಜಾತೋ.

ಮಾವೋಚ ಫರುಸಂ ಕಞ್ಚೀತಿ ಕಞ್ಚಿ ಏಕಪುಗ್ಗಲಂ ಫರುಸಂ ಮಾ ಅವೋಚ. ವುತ್ತಾ ಪಟಿವದೇಯ್ಯು ತನ್ತಿ ತಯಾ ಪರೇ ದುಸ್ಸೀಲಾತಿ ವುತ್ತಾ ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿವದೇಯ್ಯುಂ. ದುಕ್ಖಾ ಹಿ ಸಾರಮ್ಭಕಥಾತಿ ಏಸಾ ಕಾರಣುತ್ತರಾ ಯುಗಗ್ಗಾಹಕಥಾ ನಾಮ ದುಕ್ಖಾ. ಪಟಿದಣ್ಡಾ ಫುಸೇಯ್ಯು ತನ್ತಿ ಕಾಯದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪರಂ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಾವ ಪಟಿದಣ್ಡಾ ತವ ಮತ್ಥಕೇ ಪತೇಯ್ಯುಂ.

ಸಚೇ ನೇರೇಸಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಚೇ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ. ಕಂಸೋ ಉಪಹತೋ ಯಥಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಲಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಕಂಸತಾಲಂ ವಿಯ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಪಹತಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏಸ ಪತ್ತೋಸಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಚೇ ಏವರೂಪೋ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಏಸೋ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋಸಿ ನಾಮ. ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತ್ವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಹಂ ಸುಸೀಲೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ಉತ್ತರಿಕರಣವಾಚಾಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸೇನಾತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಹೇತುನಾ.

ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೨. ಚತುತ್ಥೇ ಸಮ್ಪನ್ನಪಟಿಭಾನಾನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಟಿಭಾನಾನಂ. ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ, ತಂ ಅಹಂ ಅಲಗ್ಗನತಾಯ ಅಸತ್ತಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ಗತತ್ತಾ ಸುಗತಂ, ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಸ ಗತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ದೇವಾದಯೋ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಮಹಂ ಆಸವಾನಂ ಖೀಣತಾಯ ಖೀಣಾಸವಂ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಹನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಸೇನವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೩. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಬ್ಬಪಾಸಾದಿಕಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಸಾದಂ ಜನೇನ್ತಾನಂ. ಕಿನ್ತಾಯನ್ತಿ ಕಿಂ ತೇ ಅಯಂ. ಅತಿಲಹುನ್ತಿ ಅತಿಸೀಘಂ. ಯಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಬುದ್ಧಾ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಅರಿಟ್ಠಲಾಳುದಾಯಿಆದಿಕೇ ವಿಯ. ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತಿಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಫಲೇ ವಾ ಅಸತಿ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೇವ ಧನಿಯತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ವಿಯ. ಇಮಸ್ಸಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ, ತುಚ್ಛಮನುಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಾಹುಲ್ಲಾಯಾತಿ ಪರಿಸಬಾಹುಲ್ಲಾಯ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕಕಾರಣೇನ.

ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ತಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ನ ಕಞ್ಚಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತನ್ತಿವಸೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ಉಪಸೇನೋ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಸ್ಸನಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ. ತತೋ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಹಿ ಉಜ್ಝಿತಸನ್ಥತಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಮನಾಪಾನಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ತವ ಇಮಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಮನಾಪಾನಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮನಾಪಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ನ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾನಿ, ಗಲಗ್ಗಾಹೇನ ವಿಯ ಮತ್ಥಕತಾಳನೇನ ವಿಯ ಚ ಗಾಹಿತೋ ಮಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವಾತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ದಬ್ಬತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೪. ಛಟ್ಠೇ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸೂತಿ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಠಿತೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸು. ಉಪವಿಜಞ್ಞಾತಿ ಆಸನ್ನಪಸೂತಿಕಾಲಾ. ರಹೋಗತೋತಿ ರಹಸಿ ಗತೋ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣೇ ಕಾಯಂ ಯೋಜೇತುಕಾಮೋ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಿಚ್ಚಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಸರೀರಂ ಧಾರೇಮಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಾತಮುಖೇ ಠಿತಪದೀಪೋ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚತಾಮುಖೇ ಠಿತಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾಯನಧಮ್ಮಂ ಯಾವ ನ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ತಾವ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ ‘‘ತಿರೋರಟ್ಠೇಸು ಬಹೂ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ‘ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ಚೇವ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಚ ದೂರತೋಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ರ ಯೇಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತೇ ಸಿಲಾಪತ್ತಕೇಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಪಹೋಮಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಪಾಸಾದವಿಹಾರಅಡ್ಢಯೋಗಾದೀನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠತ್ಥರಣಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದಾತುಂ? ಪುನದಿವಸೇ ಚೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಗಾರವೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ನ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ತೇಸಂ ಭತ್ತಾನಿಪಿ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ಪಹೋಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸಭಾಗಸಭಾಗಾನನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾದಿಗುಣವಸೇನ ಸಭಾಗಾನಂ, ನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ. ಥೇರೋ ಹಿ ಯಾವತಿಕಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಮೇವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ವೇನಯಿಕಾಭಿಧಮ್ಮಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೩೮೦) ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯೇತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ, ತೇಸಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಜಲನಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ತೇಜೋಧಾತುಸಮಾಪತ್ತಿಜನಿತೇನ ಅಗ್ಗಿಜಾಲೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯ. ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಥೇರೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೇ ನಿಮ್ಮಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ.

‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಿತಾ;

ಏಕಸ್ಮಿಂ ತುಣ್ಹಿಮಾಸಿನೇ, ಸಬ್ಬೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೮೬);

ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಅವತ್ಥುಕಂ ವಚನಂ ನ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಂ ಸಬ್ಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬವಿಹಾರೇಸು ಚ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಕತಿಕಸಣ್ಠಾನಾದೀನಂ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕತಿಕವತ್ತಾನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾನಞ್ಹಿ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿಧಮ್ಮತಾ ವುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ವಣ್ಣವಯಸರೀರಾವಯವಪರಿಕ್ಖಾರಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಾದೀಹಿ ನಿಯಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಭಾಸಿತತುಣ್ಹೀಭಾವಾದೀಸು ವಾ ಯಂ ಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ತದೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕೇಚಿ ಪಠಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ, ತಥಾ ದೀಘಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢಮುಣ್ಡೇ ಮಿಸ್ಸಕಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಚೀವರೇ ಪಣ್ಡುಕಚೀವರೇ, ಪದಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾಸರಭಞ್ಞಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನರಜನಪಚನಚೀವರಸಿಬ್ಬನಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ, ಅಪರೇಪಿ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮವಯಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಪುನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವೇಳುವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ.

ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೫. ಸತ್ತಮೇ ಪಿಯಾನನ್ತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಾನಂ. ಮನಾಪಾನನ್ತಿ ಮನವಡ್ಢನಕಾನಂ. ಪಿಲಿನ್ದೋತಿ ಪನಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ನಾಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಪಿಲಿನ್ದೋತಿ ನಾಮಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೮ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಿಲಿನ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು, ವಚ್ಛೋತಿ ಪನ ಗೋತ್ತಂ. ತೇನ ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾತಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ.

ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ – ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಸಂಸಾರೇ ಸಂವೇಗಬಹುಲತಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚೂಳಗನ್ಧಾರಂ ನಾಮ ವಿಜ್ಜಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಚಾರೀ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂ ಚ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪಟಿವಸತಿ. ಅಥ ಯದಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಉಪಗತೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಸಾ ವಿಜ್ಜಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸುತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ‘ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ಯತ್ಥ ಮಹಾಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಾ ಧರತಿ, ತತ್ಥ ಚೂಳಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ. ಸಮಣಸ್ಸ ಪನ ಗೋತಮಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾಯಂ ಮಮ ವಿಜ್ಜಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಹಾಗನ್ಧಾರವಿಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾಪುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾಸಮಣ, ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಂ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತುಕಾಮೋ, ಓಕಾಸಂ ಮೇ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಯ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜೀತಿ. ಪರವಮ್ಭನವಸೇನಾತಿ ಪರೇಸಂ ಗರಹನವಸೇನ.

ಅಕಕ್ಕಸನ್ತಿ ಅಫರುಸಂ. ವಿಞ್ಞಾಪನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಿಂ. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭೂತತ್ಥಂ. ನಾಭಿಸಜೇತಿ ಯಾಯ ಗಿರಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕುಜ್ಝಾಪನವಸೇನ ನ ಲಗಾಪೇಯ್ಯ, ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಏವರೂಪಮೇವ ಗಿರಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತ್ವಾ. ಚಣ್ಡಿಕತಂ ಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಸೀಘಗತಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ.

ಬಾಹಿಯದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಗನ್ತ್ವಾ. ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಗತೋ ಚ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೇ ಕಾಯಾಲಸಿಯವಿಮೋಚನತ್ಥಾಯ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಕುತೋ ಆಗತೋ’’ತಿ? ಸುಪ್ಪಾರಕಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ಕದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಸೀತಿ? ಹಿಯ್ಯೋ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಮ್ಹೀತಿ. ದೂರತೋ ಆಗತೋ, ತವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಾಹಿ, ಆಗತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥು ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕರತ್ತೇನೇವಮ್ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾವ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ತರಮಾನರೂಪೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅನೋಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಣತಸರೀರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಮೇವ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಮೇ ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮಂ, ಯಂ ಮಮಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ತಾವ, ಬಾಹಿಯ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಮ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬಾಹಿಯೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ನ ನೋ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ದೇಸೇಥ ಮೇ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಯೇವ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಹೋತಿ, ಬಲವಪೀತಿವೇಗೇನ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ, ಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ಏಕರತ್ತೇನೇವ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತತ್ತಾ ದರಥೋಪಿಸ್ಸ ಬಲವಾ, ಸೋಪಿ ತಾವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೂ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಯಾಚಿತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತೋವ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಬಾಹಿಯ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಉದಾ. ೧೦) ನಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ.

ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರತಾಯ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಪತ್ತೇನ ವಾ ಚೀವರೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ನಾಕಾಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಅದಾಸಿ. ತಾವದೇವ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತೋ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ತೇ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನತೋ ಚೋಳಖಣ್ಡಾನಿ ಸಂಕಡ್ಢತಿ.

ಸಹಸ್ಸಮಪೀತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ. ಏಕಸಹಸ್ಸಂ ದ್ವೇಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಹಸ್ಸೇನ ಚೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾ ಚ ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ ಆಕಾಸವಣ್ಣಪಬ್ಬತವಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕಾಸಕೇಹಿ ಅನಿಬ್ಬಾನದೀಪಕೇಹಿ ಅನತ್ಥಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಂಹಿತಾ ಯಾವ ಬಹುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾವ ಪಾಪಿಕಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ…ಪೇ… ಯಥಾ ಮತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೧) ಏವರೂಪಾ ಏಕಗಾಥಾಪಿ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೭. ನವಮೇ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋತಿ ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತತಾಯ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಚ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ. ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕುಲದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಸಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾತಿ ಕುಲದಾರಿಕಾ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ಜೋತಯತಿ. ಕುಲಘರನ್ತಿ ಪತಿಕುಲಗೇಹಂ. ಗಬ್ಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಸಣ್ಠಿತಭಾವವಿಗ್ಗಹಂ. ಸತಿಪಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿಕುಲಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ಪಧಾನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ವಿಸಾಖಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಗತಾ, ವಾಸಿಟ್ಠೋಪಿ ಆಗತೋ’’ತಿ. ಭಗವತಾ ಏವಂ ಗಹಿತನಾಮತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಮಾ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಲೋಕೇ ‘‘ಕುಮಾರಾ’’ತಿ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ರಞ್ಞೋ ಕಿತ್ತಿಮಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ರಞ್ಞೋ…ಪೇ… ಸಞ್ಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿ.

ಪಞ್ಚದಸ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖು, ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ ರತ್ತಿಂ ಧೂಪಾಯತಿ, ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೯) ಆಗತನಯೇನ ಪಞ್ಚದಸ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ. ಪಾಯಾಸಿರಞ್ಞೋತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಪರಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೧೦, ೪೧೨) ಏವಂಲದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪಾಯಾಸಿರಾಜಸ್ಸ. ರಾಜಾ ಹಿ ತದಾ ಅನಭಿಸಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಸೇನದಿನಾ ಕೋಸಲೇನ ದಿನ್ನಸೇತಬ್ಯನಗರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ಇಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಪಞ್ಚದಸಹಿ ಪಞ್ಹೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಜಞ್ಞ, ಇಮೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾ ಲೋಕೇ ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ದೇವಾ ವಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೧೧) ಪಞ್ಚದಸಹಿ ಪಞ್ಹೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಸುತ್ತನ್ತೇತಿ ಪಾಯಾಸಿಸುತ್ತನ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೬ ಆದಯೋ).

ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೮. ದಸಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ತತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.