೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೪. ಚತುತ್ಥಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಆನನ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೧೯-೨೨೩. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಧುರಪತ್ತಾನಿ ನವುತಿಹತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಸರಂ ತಿಂಸಹತ್ಥಂ, ಕಣ್ಣಿಕಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಾ, ಪಾದೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಏಕಾದಸಹತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಂ. ರಞ್ಞೋ ಪೇಸೇಸೀತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಸ್ಸ ಕುಪಿತಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೦೧೬ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಸ್ಸ ಕುಪಿತಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ತಂ ವೂಪಸಮೇಸಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ವರಂ ತೇ, ಸುಮನ, ದಮ್ಮಿ, ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ಆಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಮೇತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಮ ಏವರೂಪಂ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಅವಞ್ಝನ್ತಿ ಅತುಚ್ಛಂ. ಅಞ್ಞಂ ವರೇಹೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪತ್ಥೇಹಿ, ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉದಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ಉದಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ. ಗತೇನಾತಿ ಗಮನೇನ. ನ ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕಾತಿ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆಮಿಸಂ ನ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ.

ವಸನಟ್ಠಾನಸಭಾಗೇಯೇವಾತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಸಮೀಪೇಯೇವ. ಏಕನ್ತವಲ್ಲಭೋತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನೇ ಏಕನ್ತೇನ ವಲ್ಲಭೋ. ಏತಸ್ಸೇವಾತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ದ್ವೇಜ್ಝಕಥಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವಿಧಾಭೂತಕಥಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಅನೇಕನ್ತಿಕಕಥಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನಿಬದ್ಧಾತಿ ಅನಿಯತಾ. ಲೋಹಿತೇನ ಗಲನ್ತೇನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಕ್ಖಾನೇ ಕರಣವಚನಂ, ಗಲನ್ತೇನ ಲೋಹಿತೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ವಾಸತ್ತೋತಿ ಅನುಗತೋ. ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದಾತಿ ತುರಿತೇ ಇದಮಾಮೇಡಿತವಚನಂ. ದುವಿಧೇನ ಉದಕೇನಾತಿ ಸೀತುದಕೇನ ಉಣ್ಹುದಕೇನ ಚ. ತಿವಿಧೇನ ದನ್ತಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಖುದ್ದಕಂ ಮಹನ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿ ಏವಂ ತಿಪ್ಪಕಾರೇನ ದನ್ತಕಟ್ಠೇನ. ನವ ವಾರೇ ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ ಸತ್ಥರಿ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೇ ಪಟಿವಚನದಾನಾಯ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನತ್ಥಂ ನವಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೪. ದುತಿಯೇ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ.

ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೫. ತತಿಯೇ ಗಮನಾಕಪ್ಪನ್ತಿ ಗಮನಾಕಾರಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಬಾಕುಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೬. ಚತುತ್ಥೇ ನಿರಾಬಾಧಾನನ್ತಿ ಆಬಾಧರಹಿತಾನಂ. ಯಥಾ ‘‘ದ್ವಾವೀಸತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಬಾವೀಸತಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ದ್ವೇ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಿಕುಲೋ, ದ್ವೇಕುಲೋತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಾಕುಲೋತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಬಾಕುಲೋತಿ ದ್ವೀಸು ಕುಲೇಸು ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ’’ತಿ. ಉಪಯೋಗೇನಾತಿ ಆನುಭಾವೇನ. ಫಾಸುಕಕಾಲೇತಿ ಅರೋಗಕಾಲೇ. ಗದ್ದುಹನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಗೋದುಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ. ಇಧ ಪನ ನ ಸಕಲೋ ಗೋದುಹನಕ್ಖಣೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಅಥ ಖೋ ಗಾವಿಂ ಥನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಖೀರಬಿನ್ದುದುಹನಕಾಲಮತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಆರೋಗ್ಯಸಾಲನ್ತಿ ಆತುರಾನಂ ಅರೋಗಭಾವಕರಣತ್ಥಾಯ ಕತಸಾಲಂ.

ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನಾತಿ ಜಾಣುಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಥೋಕಂಯೇವ ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನ. ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯೀತಿ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಮುಖಸಮೀಪೇಯೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನಾತಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ. ಮಾರಿಯಮಾನಾವ ಮರನ್ತೀತಿ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಮಾರಿಯಮಾನಾವ ಮರನ್ತಿ, ನ ಜಾಲೇನ ಬದ್ಧತಾಮತ್ತೇನ ಅಮಾರಿಯಮಾನಾ. ನೀಹಟಮತ್ತೋವ ಮತೋತಿ ನೀಹಟಕ್ಖಣೇಯೇವ ಮತೋ. ತೇನಸ್ಸ ಮಾರಣತ್ಥಂ ಉಪಕ್ಕಮೋ ನ ಕತೋ, ಯೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ದಾರಕಸ್ಸ ಆಬಾಧೋ ಸಿಯಾ. ತನ್ತಿ ಮಚ್ಛಂ. ಸಕಲಮೇವಾತಿ ಅವಿಕಲಮೇವ ಪರಿಪುಣ್ಣಾವಯವಮೇವ. ನ ಕೇಳಾಯತೀತಿ ನ ನನ್ದತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀತಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀ. ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುತ್ತಂ ಲಭಿ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಘೋಸನವಸೇನ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ. ಪಕತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ. ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಧಾರಿತತ್ತಾ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಜನನೀಭಾವತೋ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪೀತಿ ಮಚ್ಛಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ. ತಥಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಚ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವಕ್ಕಯಕನಾದೀನಿ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮಾತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದಿನ್ನಪುತ್ತಭಾವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ.

ಸೋಭಿತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೭. ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೮. ಛಟ್ಠೇ ಭಾರುಕಚ್ಛಕವತ್ಥುನ್ತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ಭಾರುಕಚ್ಛದೇಸವಾಸೀ ಭಿಕ್ಖು ಸುಪಿನನ್ತೇ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋ ಅಹಂ ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಾರುಕಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ, ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಪಿನನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಏವಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಭಗವತಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತಪುಬ್ಬಮ್ಪಿ ಇಮಂ ವತ್ಥುಂ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿ. ಗಹಪತಿನೋ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಪುತ್ತೋ ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಚ. ಅಥ ಸೋ ಗಹಪತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅಜ್ಜುಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸಂ ಯೋ ಇಮೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪಸನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಸ ಚ ಗಹಪತಿನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪಸನ್ನೋ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜುಕೋ ತಂ ಓಕಾಸಂ ತಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ತೇನ ಸಾಪತೇಯ್ಯೇನ ಕುಟುಮ್ಬಞ್ಚ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ, ದಾನಞ್ಚ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಪಿತುನೋ ದಾಯಜ್ಜೋ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ವಾ’’ತಿ. ಪುತ್ತೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಿತುನೋ ದಾಯಜ್ಜೋತಿ. ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಅಜ್ಜುಕೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮೇಥುನಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖೀತಿ. ಅಸ್ಸಮಣೋ, ಆವುಸೋ, ಸೋ ಅಜ್ಜುಕೋತಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜುಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ವಿನಿಚ್ಛಯ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಸಾಮಿಕೇನ ‘ಇಮಂ ಓಕಾಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಕಿಂ ಸೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಕ್ಕಟಮತ್ಥಮ್ಪೀತಿ. ಅಯಂ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜುಕೋ ಸಾಮಿಕೇನ ‘‘ಇಮಂ ಓಕಾಸಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಜ್ಜುಕಸ್ಸಾತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸುಕಥಿತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾಲಿನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪವತ್ಥು (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೧೭) ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಗತಮೇವ.

ಛನ್ನಂ ಖತ್ತಿಯಾನನ್ತಿ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಆನನ್ದೋ ಭಗು ಕಿಮಿಲೋ ದೇವದತ್ತೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ. ಪಸಾಧಕೋತಿ ಮಣ್ಡಯಿತಾ. ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕ್ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಯನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೩೦ ಆದಯೋ).

ನನ್ದಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೨೯. ಸತ್ತಮೇ ಏಕಸಮೋಧಾನೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮೋಧಾನೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ನನ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೦. ಅಟ್ಠಮೇ ನ ತಂ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತೀತಿ ಸಾತ್ಥಕಸಪ್ಪಾಯಗೋಚರಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸಂ ನ ಓಲೋಕೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ‘‘ಯಮೇವಾಹಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಗುತ್ತದ್ವಾರತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತಿಆದಿವಿಪ್ಪಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ, ತಮೇವ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಬಲವಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೋ, ತತ್ಥ ಚ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೋ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ಸಬ್ಬದಿಸಂ ಆಲೋಕೇತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕೇತಿ ‘ಏವಂ ಮೇ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕಯತೋ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ, ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ, ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ, ಉದ್ಧಂ, ಅಧೋ, ಅನುದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ ‘ಏವಂ ಮೇ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕಯತೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೯).

ಅಭಿಸೇಕಗೇಹಪವೇಸನಆವಾಹಮಙ್ಗಲೇಸು ವತ್ತಮಾನೇಸೂತಿ ಇಧ ತೀಣಿ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ತಂ ದಿವಸಮೇವ ನನ್ದಕುಮಾರಸ್ಸ ಕೇಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಪಟ್ಟಬನ್ಧೋ, ಘರಮಙ್ಗಲಂ, ಛತ್ತಮಙ್ಗಲಂ, ಆವಾಹಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕುಲಮರಿಯಾದವಸೇನ ಕೇಸೋರೋಪನಂ ಕೇಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯುವರಾಜಪಟ್ಟಬನ್ಧನಂ ಪಟ್ಟಬನ್ಧೋ. ಅಭಿನವಘರಪ್ಪವೇಸನಮಹೋ ಘರಮಙ್ಗಲಂ. ವಿವಾಹಕರಣಮಹೋ ಆವಾಹಮಙ್ಗಲಂ. ಯುವರಾಜಛತ್ತಮಹೋ ಛತ್ತಮಙ್ಗಲಂ.

ನನ್ದಕುಮಾರಂ ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಂ ನ ತಥಾ ಪೀಳೇಸಿ, ಯಥಾ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ತದೇವ ಪನ ವಚನಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಜನಪದಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಉತ್ತಮಾ ಛ ಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ ಪಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಾತಿದೀಘಾ ನಾತಿರಸ್ಸಾ ನಾತಿಕಿಸಾ ನಾತಿಥೂಲಾ ನಾತಿಕಾಳೀ ನಾಚ್ಚೋದಾತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸವಣ್ಣಂ, ಅಸಮ್ಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಛ ಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ. ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣಂ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ ವಯಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ ನಾಮ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ಆಗನ್ತುಕೋಭಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೋಭಾಸೇನೇವ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಠಾನೇ ಆಲೋಕಂ ಕರೋತಿ, ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾ ವಾ ಹೋತಿ ಸುವಣ್ಣಸಾಮಾ ವಾ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಮುಖಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಿಯ ರತ್ತಪವಾಳರತ್ತಕಮ್ಬಲಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸತಿ ಪನ ನಖಪತ್ತಾನಿ ಮಂಸತೋ ಅಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಲಾಖಾರಸಪೂರಿತಾನಿ ವಿಯ, ಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಖೀರಧಾರಾಸದಿಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣತಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸ ದನ್ತಾ ಸುಫುಸಿತಾ ಸುಧೋತವಜಿರಪನ್ತಿ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸಂವಸ್ಸಸತಿಕಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪಲಿತೇನ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ವಯಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತುವಟನ್ತಿ ಸೀಘಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸತೀತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಮೇವಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಥಾಗತೇ ಗಾರವವಸೇನ ‘‘ಪತ್ತಂ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸೋಪಾನಸೀಸೇ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಇತರೋ ‘‘ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥಾಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಇತರೋ ‘‘ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥಾಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಏವಂ ‘‘ಇಧ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ಥ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಮೇವ ಸತ್ಥಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ.

ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೧. ನವಮೇ ಸುತವಿತ್ತಕೋತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪಿಯೋ. ಪಟಿಹಾರಕಸ್ಸಾತಿ ದೋವಾರಿಕಸ್ಸ. ಸಚ್ಚಕಾರೇನಾತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಥೇರೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯಂ ಗತಾತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಮಹಾಕಪ್ಪಿನತ್ಥೇರವತ್ಥು) ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಏವಂ ಕಿರ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಯ ಆಗಮನಂ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ವದನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಆಹ – ‘ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’ತಿ. ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮಹಾಜನೇನ ಅಭಿಹಟಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಾ ಪದಸಾವ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮಪೀತೀತಿ ಧಮ್ಮಪಾಯಕೋ, ಧಮ್ಮಂ ಪಿವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋ ಚ ನಾಮೇಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ಭಾಜನೇನ ಯಾಗುಆದೀನಿ ವಿಯ ಪಾತುಂ, ನವವಿಧಂ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಾಮಕಾಯೇನ ಫುಸನ್ತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಿವತಿ ನಾಮ. ಸುಖಂ ಸೇತೀತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಚತೂಹಿಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಸುಖಂ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನಾತಿ ಅನಾವಿಲೇನ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೇನ. ಅರಿಯಪ್ಪವೇದಿತೇತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಪವೇದಿತೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದೇ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ. ಸದಾ ರಮತೀತಿ ಏವರೂಪೋ ಧಮ್ಮಪೀತಿ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸದಾ ರಮತಿ ಅಭಿರಮತಿ. ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಆಲಪತಿ.

ಸಾಗತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೨. ದಸಮೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ವಚನೇನಾತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿಕಾ ಕಿರ ಉಪಾಸಕಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾನಂ ದುಲ್ಲಭಞ್ಚ ಮನಾಪಞ್ಚ, ಕಿಂ ಪಟಿಯಾದೇಮಾ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕೋಸಮ್ಬಿಕೇ ಉಪಾಸಕೇ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅತ್ಥಾವುಸೋ ಕಾಪೋತಿಕಾ, ನಾಮ ಪಸನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದುಲ್ಲಭಾ ಚ ಮನಾಪಾ ಚ, ತಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ಕೋಸಮ್ಬಿಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಘರೇ ಘರೇ ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾಗತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಪಿವತು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಸಾಗತೋ ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನಂ, ಪಿವತು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಸಾಗತೋ ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾಗತೋ ಘರೇ ಘರೇ ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ನಗರಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಪತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ವಚನೇನ ಸಬ್ಬಗೇಹೇಸು ಕಾಪೋತಿಕಂ ಪಸನ್ನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಾಪೋತಿಕಾ ನಾಮ ಕಪೋತಪಾದಸಮಾನವಣ್ಣಾ ರತ್ತೋಭಾಸಾ. ಪಸನ್ನಾತಿ ಸುರಾಮಣ್ಡಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಿನಯೇ ಸಮುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾಚಿ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಆಗತಂ.

ರಾಧತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೩. ಏಕಾದಸಮೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಆಣಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಕಿರ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಸಂ ಲೂಖಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಂ ಸರತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಂ ಸರಾಮೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಂ ಸರಸೀತಿ. ಇಧ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಂ ದಾಪೇಸಿ, ಇಮಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಂ ಸರಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ. ಕತಞ್ಞುನೋ ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಕತವೇದಿನೋ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಆಗತೋತಿ ಅಲೀನಚಿತ್ತಜಾತಕಸ್ಸ (ಜಾ. ೧.೨.೧೧-೧೨) ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.ಅಲೀನಚಿತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ಆಗತೋ.

ನಿಧೀನನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಪೂರಾನಂ ನಿಧಿಕುಮ್ಭೀನಂ. ಪವತ್ತಾರನ್ತಿ ಕಿಚ್ಛಜೀವಿಕೇ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೇ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತೇ ಸುಖೇನ ಜೀವನುಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಧಿಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಜೀವಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾರಂ ವಿಯ. ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನನ್ತಿ ದ್ವೇ ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಂ ಅಸಾರುಪ್ಪೇನ ವಾ ಖಲಿತೇನ ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರನ್ಧಗವೇಸಕೋ ಚ, ಅನಞ್ಞಾತಂ ಞಾಪನತ್ಥಾಯ ಞಾತಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ ಸೀಲಾದೀನಮಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಕಾಮತಾಯ ತಂ ತಂ ವಜ್ಜಂ ಓಲೋಕನೇನ ಉಲ್ಲುಮ್ಪನಸಭಾವಸಣ್ಠಿತೋ ಚ. ಅಯಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾಪಿ ಪೋಥೇತ್ವಾಪಿ ನಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇ ಕೋಪಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪಮುದಿತೋವ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಏವರೂಪೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ವಾ ಖಲಿತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇ ಕೋಪೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ತುಟ್ಠೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಹನ್ತಂ ವೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಮಯ್ಹಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಓವದನ್ತೇಹಿ, ಪುನಪಿ ಮಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪವಾರೇತಬ್ಬಮೇವ.

ನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾದಿನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಂ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ವಾ ಖಲಿತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಮುಖೋದಕದಾನಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ಸಚೇ ನಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಪರಿಹಾನಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಕಚವರಂ ಆಕಿರತಿ. ಯೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ವಜ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ವಜ್ಜಾನುರೂಪಂ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪಣಾಮೇನ್ತೋ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹಾರಾ ನೀಹರನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾದೀ ನಾಮ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಕ್ಖಾಮಿ, ಪವಯ್ಹ ಪವಯ್ಹ, ಆನನ್ದ, ವಕ್ಖಾಮಿ, ಯೋ ಸಾರೋ, ಸೋ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೯೬). ಮೇಧಾವಿನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ತಾದಿಸನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಭಜೇಯ್ಯ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ. ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಆಚರಿಯಂ ಭಜಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ನ ಪಾಪಿಯೋ, ವಡ್ಢಿಯೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀತಿ.

ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೩೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ಕಟ್ಠವಾಹನನಗರೇತಿ ಕಟ್ಠವಾಹನೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ಏಕೋ ರುಕ್ಖವಡ್ಢಕೀ ಸಕೇ ಆಚರಿಯಕೇ ಅದುತಿಯೋ. ತಸ್ಸ ಸೋಳಸ ಸಿಸ್ಸಾ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ. ಏವಂ ತೇ ಸತ್ತರಸಾಧಿಕಾ ಸೋಳಸ ಸಹಸ್ಸಾ ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಾ ಪಬ್ಬತಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಾನಾಪಾಸಾದವಿಕತಿಯೋ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕುಲ್ಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಚೇ ರಾಜಾ ಅತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ರಞ್ಞೋ ಏಕಭೂಮಕಂ ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಕಂ ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ನೋ ಚೇ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವಡ್ಢಕಿಕಮ್ಮೇನ ನಿಚ್ಚಂ ಜೀವಿತುಂ, ದುಕ್ಕರಞ್ಹಿ ಜರಾಕಾಲೇ ಏತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಉದುಮ್ಬರಾದಯೋ ಅಪ್ಪಸಾರರುಕ್ಖೇ ಆನೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ತೇಹಿ ಕಟ್ಠಸಕುಣಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾತೇನ ಯನ್ತಂ ಪೂರೇಸಿ. ಕಟ್ಠಸಕುಣೋ ಸುವಣ್ಣಹಂಸರಾಜಾ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ವನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಚರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀನಂ ಪುರತೋ ಓರುಹಿ.

ಅಥಾಚರಿಯೋ ಸಿಸ್ಸೇ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ ಈದಿಸಾನಿ ಕಟ್ಠವಾಹನಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜೇ ಗಹೇತುಂ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ತಾತಾ ಏತಾನಿ ಕರೋಥ, ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮ, ದುಕ್ಕರಂ ವಡ್ಢಕಿಸಿಪ್ಪೇನ ಜೀವಿತು’’ನ್ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ. ತತೋ ನೇ ಆಚರಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ಕತಮಂ ತಾತಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ? ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಆಚರಿಯಾತಿ. ಅಲಂ ತಾತಾ, ಮಾ ಏತಂ ರುಚಿತ್ಥ, ಮಯಞ್ಹಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ವಡ್ಢಕಿರಾಜಾ, ವಡ್ಢಕಿಯುವರಾಜಾ’’ತಿ ವಡ್ಢಕಿವಾದಾ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮ, ಮಹನ್ತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ. ತತೋ ಸಪುತ್ತದಾರಕಾ ಕಟ್ಠವಾಹನಾನಿ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಜ್ಜಾವುಧಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಾಭಿಮುಖಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಹಿಮವತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನೇಯೇವ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಂಸು. ತೇ ತತ್ಥ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಕಟ್ಠವಾಹನೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ನಗರಂ ತೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಟ್ಠವಾಹನನಗರ’’ನ್ತೇವ ನಾಮಂ ಲಭಿ.

ತಪಚಾರನ್ತಿ ತಪಚರಣಂ. ಪಾಸಾಣಚೇತಿಯೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸೀದೀತಿ ಪಾಸಾಣಕಚೇತಿಯನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಸಕ್ಕೇನ ಮಾಪಿತೇ ಮಹಾಮಣ್ಡಪೇ ನಿಸೀದಿ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಮಹತೋ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪುಬ್ಬೇ ದೇವಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪನ ಭಗವತಿ ವಿಹಾರೋ ಜಾತೋ, ಸೋ ತೇನೇವ ಪುರಿಮವೋಹಾರೇನ ‘‘ಪಾಸಾಣಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೇ ದುತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ –

‘‘ಮುದ್ಧಂ ಮುದ್ಧಾಧಿಪಾತಞ್ಚ, ಬಾವರೀ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ;

ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ಭಗವಾ, ಕಙ್ಖಂ ವಿನಯ ನೋ ಇಸೇ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೩೧) –

ಏವಂ ತೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಭಗವತಾ ಚ –

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಮುದ್ಧಾತಿ ಜಾನಾಹಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಮುದ್ಧಾಧಿಪಾತಿನೀ;

ಸದ್ಧಾಸತಿಸಮಾಧೀಹಿ, ಛನ್ದವೀರಿಯೇನ ಸಂಯುತಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೩೨) –

ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ದುತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ.

ಅಥಸ್ಸ…ಪೇ… ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸೀತಿ –

‘‘ಕಥಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೧೨೪) –

ತೇನ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ –

‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು, ಮೋಘರಾಜ ಸದಾ ಸತೋ;

ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ ಊಹಚ್ಚ, ಏವಂ ಮಚ್ಚುತರೋ ಸಿಯಾ;

ಏವಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೧೨೫) –

ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ.

ಸೇಸಜನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಸೇಸಜನಾ. ನ ಕಥೀಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏವಂ ಪಾರಾಯನೇ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಪಾರಾಯನವಗ್ಗೇ ಇದಂ ವತ್ಥು ಸಮುಟ್ಠಿತಂ.

ಚತುತ್ಥಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಥೇರಪಾಳಿಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.