(೧೪) ೧. ಪಠಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

ಏತದಗ್ಗಪದವಣ್ಣನಾ

೧೮೮. ಏತದಗ್ಗೇಸು ಪಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜದಿವಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಕೋಟಿಯಾ. ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗನ್ತಿ ಅಮ್ಬಿಲಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಕೋಟಿಭೂತಾತಿ ಪರಮಕೋಟಿಭೂತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಾದಿಸಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವತೋ. ತತೋ ಏವ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾತಿಪಿ ಅಗ್ಗಾ. ಏತದಗ್ಗಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಮಹಾಪಞ್ಞತಾಯ ಥೇರೇನ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ದ್ವೇ ಪದನ್ತರಾನೀತಿ ಕಣ್ಡಮ್ಬಮೂಲೇ ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತೇತಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಮುಣ್ಡಪೀಠಕನ್ತಿ ಯಂ ಸತ್ತಙ್ಗಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಮುಣ್ಡಕಪೀಠಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ನಿಸೀದನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ ದೇಸನಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವಸೇನ ಸಕ್ಖಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಟ್ಠಾನೇತಿ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಕತಟ್ಠಾನೇ. ಪಸ್ಸಥಾತಿ ತೇಸಂ ಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸಸಮೂಹಸ್ಸ ಏಕಭಾವಂ. ಆಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಕಾರಂ. ಮಹಾಜನೋತಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬೋ ಮಹಾಜನೋ. ಯಥಾ ನಿರಯದಸ್ಸನಂ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ, ಏವಂ ದೇವಲೋಕದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಮೇವ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಯಂ ಸಗ್ಗಕಥಾ ವಿಯ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮುಪೇತೋಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅದ್ಧುವೋ ಚವನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಮಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಮುಚ್ಛನಾಹಿ ಯಥಾ ಕಾಮೇನ ನಿವಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ.

ಪುಥುಜ್ಜನಪಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಪಞ್ಹಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಖೀಣಾಸವಪಞ್ಹಪರಿಯನ್ತಂ ಪಞ್ಹಪಞ್ಚಕಂ. ಪಠಮಂ…ಪೇ… ಪುಚ್ಛೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಯಥಾಭಿನೀಹಾರಂ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನೀಹಾರೇನ ಪಠಮಭೂಮಿಯಾದಯೋ ವಿಯ ಪವತ್ತಿತವಿಸಯಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಕಥಯಿಂಸೂ’’ತಿ. ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೪) –

ಇದಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಖಾತಾ ಞಾತಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ. ಪುಥು-ಸದ್ದೋ ಉಭಯತ್ಥಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಯೇ ಪುಥೂ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಪುಥೂ ಸೇಖಾ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಮೇ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಮಯಾ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇರಿಯನ್ತಿ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಾ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ. ಇರಿಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಞ್ಚ ಏತಾಯಾತಿ ಇರಿಯಾ, ತಂ ತೇಸಂ ಇರಿಯಂ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಕಥೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪಞ್ಹಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಹೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಆಗಮನಪ್ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಬಹೂಹಿಪಿ ಮುಖೇಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಥೇತುಂ, ಕತರಾಕಾರೇನ ನು ಖೋ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ…ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಪಟಿಭಾನೇ ಅಸತಿ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮ…ಪೇ... ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಹುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಹುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ.

ಥೇರಸ್ಸ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಹೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ಕಿಲಮತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕಿಲಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ. ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಏತೇನ ಖನ್ಧಮುಖೇನ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಹಿ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಖನ್ಧವಸೇನ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಯಾ ನಯೇ ಅದಿನ್ನೇ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ದಿನ್ನೇ ಪನ ನಯೇ ಮಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖನ್ಧವಸೇನ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸಹ ನಯದಾನೇನ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ ಭಗವಾ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಸುಗತಾ’’ತಿ.

ಅರೂಪಾವಚರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಭಬ್ಬಟ್ಠಾನತ್ತಾ’’ತಿ, ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಬ್ಬದೇಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮವಸಿತಾಸಮ್ಭವತೋ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ರೂಪಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರೋಸಹಸ್ಸಜಾತಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ. ಸಮಾಗತಾನನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಬಾಲಾನಂ. ಕನ್ದೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾತಿ ತೇ ಏವಂ ಸಮಾಗತಾ ಅಪಞ್ಞಾ ಇಮೇ ಬಾಲತ್ತಾ ಸಸಾ ವಿಯ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ರೋದೇಯ್ಯುಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯುಂ. ರೋದಮಾನಾಪಿ ಪನ ಅತ್ಥಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ನೇವ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಬಾಲಾನಂ ಪರೋಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೀದಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ಅಯಂ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಿಯ ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ತಾದಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋ ವರತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯೇ ಪರೋಸತಜಾತಕೇ ಝಾಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಸಮಾಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯುಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ತತಿಯಜಾತಕೇ ಯೇ ಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಲಾಭಿನೋ ಅವಸೇಸಚಿತ್ತಕಸತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಪಿ ದುಗ್ಗತಾತಿ ತಸ್ಸಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಲಾಭತೋ ತೇಪಿ ದುಗ್ಗತಾ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಗತಾ ಸಞ್ಞೀಭವೇ. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ರೋಗೋ ಸಞ್ಞಾ ಗಣ್ಡೋ ಸಞ್ಞಾ ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೪) ಹಿ ತೇ ಸಞ್ಞಾಯ ಆದೀನವದಸ್ಸಿನೋ. ಯೇಪಿ ಅಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಅಸಞ್ಞೀಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಚಿತ್ತಕಸತ್ತೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಲಾಭತೋ ದುಗ್ಗತಾಯೇವ. ಝಾನಸುಖಂ ಅನಙ್ಗಣಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾಭಾವತೋ. ಬಲವಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಭಾವೇನಪಿ ತಂ ಅನಙ್ಗಣಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ನೇವಸಞ್ಞೀ ನಾಸಞ್ಞೀತಿ ಆಹಾತಿ ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನೇವಸಞ್ಞೀ ನಾಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುರಿಮಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಾಪಸಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಕಥಂ ನ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಭಸ್ಸರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಚತುತ್ಥಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೧೩೫) ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿಯ ಆಭಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಚನ್ದಾಭಂ, ಓದಾತಕಸಿಣಂ. ಸೂರಿಯಾಭನ್ತಿ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ವಿಯ ಆಭಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸೂರಿಯಾಭಂ, ಪೀತಕಸಿಣಂ. ಯೋಧ ಪಞ್ಞಾಯ ಗಾಧತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಧ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಇದಂ ಕಸಿಣದ್ವಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಗಾಧತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪವಿಸತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ. ಅವಿತಕ್ಕೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇನ ಆಭಸ್ಸರೂಪಗೋ ಹೋತೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧೇನ ದುತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ಆಭಸ್ಸರಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೩೫ ಚನ್ದಾಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) – ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಚನ್ದಾಭಂ ಸೂರಿಯಾಭ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಾಪಸಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ನ ಸದ್ದಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ಪಞ್ಚಮಜಾತಕೇ ಆಸೀಸೇಥೇವಾತಿ ಆಸಾಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇಸು ಆಸಂ ಕರೇಯ್ಯೇವ. ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ನ ನಿಬ್ಬೇದಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾ ನರಕಾ ಉಟ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿಂ, ಸೋಮ್ಹಿ ತಥೇವ ಜಾತೋ, ತತೋ ಉಟ್ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅತೀತೇ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೪.೧೩.ಸರಭಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸರಭಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಟಿವಸತಿ. ರಾಜಾ ಮಿಗವಿತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಹ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯತಿ, ತೇನೇವ ಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸರಭಮಿಗೋ ಉಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಠಿತಟ್ಠಾನೇನ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ಪರಿಹಾಸನ್ತಿ, ಮಮ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಖಗ್ಗಂ ಆದಾಯ ‘‘ಸರಭಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸರಭೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಪಾವಿಸಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಸರಭಮಿಗಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಮತ್ತೋ ಮಹಾಪೂತಿಪಾತನರಕಆವಾಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಉದಕೇನ ಪುಣ್ಣೋ ತಿಣೇಹಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ. ಸರಭೋ ಉದಕಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾವ ಆವಾಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಗತೋ. ರಾಜಾ ಪನ ಉಜುಕಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿ.

ಸರಭೋ ತಸ್ಸ ಪದಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ನರಕಆವಾಟೇ ಪತಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಕಿಲಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಕತಾಪರಾಧಂ ಹದಯೇ ಅಕತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಕಾರುಞ್ಞೋ ‘‘ಮಾ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ವರಾಕೋ ನಸ್ಸತು, ಇಮಮ್ಹಾ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆವಾಟತೀರೇ ಠಿತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸುದ್ಧರಣತ್ಥಾಯ ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತಂ ರಾಜಾನಂ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾ ನರಕಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಓವಾದಮಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸೇನಙ್ಗಪರಿವುತೋ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೂ’’ತಿ ಧಮ್ಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಕತಗುಣಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಸಯನೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪೀತಿಪುಣ್ಣೇನ ಹದಯೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ಆಸೀಸೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಿತಾ ಹಿತಾ ಚಾತಿ ದುಕ್ಖಫಸ್ಸಾ ಸುಖಫಸ್ಸಾ ಚ, ಮರಣಫಸ್ಸಾ, ಜೀವಿತಫಸ್ಸಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಮರಣಫಸ್ಸೋ ಅಹಿತೋ, ಜೀವಿತಫಸ್ಸೋ ಹಿತೋ. ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತಿತೋ ಮರಣಫಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಚಿನ್ತಿತಮ್ಪೀತಿ ಮಯಾ ‘‘ಆವಾಟೇ ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಚಿನ್ತಿತಂ, ‘‘ಸರಭಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಿತಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಚಿನ್ತಿತಂ ನಟ್ಠಂ, ಅಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಜಾತನ್ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ವದತಿ. ಭೋಗಾತಿ ಯಸಪರಿವಾರಾ, ಏತೇ ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಞಾಣವತಾ ವೀರಿಯಮೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ. ವೀರಿಯವತೋ ಹಿ ಅಚಿನ್ತಿತಮ್ಪಿ ಹೋತಿಯೇವ.

ತಸ್ಸೇತಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ಪಾತೋವ ಸುಖಸೇಯ್ಯಪುಚ್ಛನತ್ಥಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಉದಾನಗೀತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಮಿಗವಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತ್ಥ ಸರಭಮಿಗಂ ವಿದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಮಞ್ಞೇ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಉದಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಮಜ್ಜಿತೇ ಆದಾಸೇ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಛಾಯಾ ವಿಯ ರಞ್ಞಾ ಚ ಸರಭೇನ ಚ ಕತಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ನಖಗ್ಗೇನ ದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಹಂ, ದೇವ, ಪುರೋಹಿತೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಏಹಾಚರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಜಯಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕತಕಾರಣಂ ಜಾನಾಮಿ, ತ್ವಂ ಏಕಂ ಸರಭಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ನರಕೇ ಪತಿತೋ, ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸರಭೋ ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ನರಕತೋ ಉದ್ಧರಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸರಭಂ ಗಿರಿದುಗ್ಗಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಸರೀತಿ ಅನುಬನ್ಧಿ. ವಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಉದ್ಧರಣತ್ಥಾಯ ಕತಪರಕ್ಕಮಂ. ಅನುಜೀವಸೀತಿ ಉಪಜೀವಸಿ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ತಯಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮುದ್ಧರೀತಿ ಉದ್ಧರಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಿಲಾಯ ಯೋಗ್ಗಂ ಸರಭೋ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸಿಲಾಯ ಸೋಪಾನಸದಿಸಾಯ ನರಕತೋ ಉದ್ಧರಣಯೋಗ್ಗತಂ ಕರಿತ್ವಾ. ಅಲೀನಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅಪ್ಪತ್ತಚಿತ್ತಂ. ತ ಮಿಗಂ ವದೇಸೀತಿ ಸುವಣ್ಣಸರಭಮಿಗಂ ಇಧ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನೋ ವಣ್ಣೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಮಿಗವಂ ಆಗತೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಜಾನಾತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ನು ತತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ನವಮಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಿಂಸರೂಪನ್ತಿ ಕಿಂ ನು ತೇ ಞಾಣಂ ಬಲವಜಾತಿಕಂ, ತೇನೇತಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ವದತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನಾಹಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಯಾ ಕಥಿತಗಾಥಾಯ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ ಉಪಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಚೇವಹ’’ನ್ತಿ ದಸಮಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಭಾಸಿತಾನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾನಂ. ಅತ್ಥಂ ತದಾನೇನ್ತೀತಿ ಯೋ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಆನೇನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅಹೋಸಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅತೀತೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಾದಯೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಯಾಥಾವಸರಸಗುಣವಸೇನಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಗುಣವಸೇನ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಸೇನ ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಸುಚಿರಂ ಸುನಿಪುಣಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನವಸೇನ ಚ ರತ್ತಞ್ಞುತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಾಕಟೋವ ಹೋತೀತಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಪಾಕಟೋ ವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಸಾವಕೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಞಾತಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ. ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಏತದಗ್ಗೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಏತದಗ್ಗಸುತ್ತೇಸು, ಸಬ್ಬೇಸು ವಾ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಪನೇಸು.

ಧುರಪತ್ತಾನೀತಿ ಪತ್ತಾನಂ ಪಮುಖಭೂತಾನಿ ಬಾಹಿರಪತ್ತಾನಿ. ನವುತಿಹತ್ಥಾನೀತಿ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ನವುತಿರತನಾನಿ. ಪದುಮೇನೇವ ತಂ ತಂ ಪದೇಸಂ ಉತ್ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಪದುಮುತ್ತರೋ, ಭಗವಾ. ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪತ್ತದಾಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧದಾಮೇಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಗನ್ಧದಾಮಂ. ಲವಙ್ಗತಕ್ಕೋಲಜಾತಿಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಮಾಲಾದಾಮಂ. ತಮಾಲಪತ್ತಾದೀಹಿ ಕತಮಾಲಾ ಪತ್ತದಾಮಂ. ವಙ್ಗಪಟ್ಟೇತಿ ವಙ್ಗದೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಘನಸುಖುಮವತ್ಥೇ. ಉತ್ತಮಸುಖುಮವತ್ಥನ್ತಿ ಕಾಸಿಕವತ್ಥಮಾಹ.

ತೇಪರಿವಟ್ಟಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಚ್ಚವಸೇನ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕತವಸೇನ ಚ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ದೇಸಿತತ್ತಾ ತಯೋ ಪರಿವಟ್ಟಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ, ತಿಪರಿವಟ್ಟಮೇವ ತೇಪರಿವಟ್ಟಂ, ತೇಪರಿವಟ್ಟಞ್ಚ ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಞ್ಚಾತಿ ತೇಪರಿವಟ್ಟಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ, ತದೇವ ಸುತ್ತನ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಆದಾಯಾತಿ ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಾಲಿಖೀರರಸಂ ಆದಾಯ. ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಖೀರಪಾಯಸಂ ಪಚಾಪೇಮ. ವೇಣಿಯೋ ಪುರಿಸಭಾವವಸೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಲಾಪಕರಣೇ ಕಲಾಪಗ್ಗಂ. ಖಲೇ ಕಲಾಪಾನಂ ಠಪನದಿವಸೇ ಖಲಗ್ಗಂ. ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವೀಹೀನಂ ರಾಸಿಕರಣದಿವಸೇ ಖಲಭಣ್ಡಗ್ಗಂ. ಕೋಟ್ಠೇಸು ಹಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಪನದಿವಸೇ ಕೋಟ್ಠಗ್ಗಂ.

ದ್ವೇ ಗತಿಯೋತಿ ದ್ವೇ ಏವ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ, ದ್ವೇ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇತಿ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಮಾಣವಸ್ಸೇವ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ಛ ಜನಾ ಪುತ್ತೇ ಅನುಸಾಸಿಂಸು. ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಾಚೀನಪಸ್ಸಂ ಅಚಲಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಯಂ ‘‘ವಜಿರಾಸನ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಹತಂ ಮಹತಿಯೋ ವಹತೀತಿ ‘‘ಪಾಚೀನಮುಖೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಅಭಿಮುಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಂಸಚಕ್ಖುಪಿ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಘಾತಂ ಮಹಾವಿಸಯಞ್ಚಾತಿ. ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೨, ೨೩೭; ಅ. ನಿ. ೨.೫; ಮಹಾನಿ. ೧೯೬) ವುತ್ತಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ.

ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಮೇವಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೪; ೨.೩೪೧; ಮಹಾವ. ೧೦) ಸಬ್ಬಮೇವ. ಪರಿವಿತಕ್ಕಮತ್ತಮೇವ ತಥಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಪುಪ್ಫಿತಫಲಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ, ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಫಲಭಾರಭರಿತಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಿತಂ ಫಲಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಅಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅತ್ತನೋ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಗುಣಾತಿರೇಕತಂ ಬಹು ಮಞ್ಞನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಛದ್ದನ್ತದಹತೀರೇಯೇವ.

ಸಾರಿಪುತ್ತ-ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೮೯-೧೯೦. ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮನ್ತ-ಸದ್ದೋ ಅತಿಸಯತ್ಥವಿಸಯೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತಿಸಯಿಕಇದ್ಧಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹ ಪಂಸೂಹಿ ಕೀಳಿಂಸೂತಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿತಾ. ಇಧಲೋಕತ್ತಭಾವಮೇವಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಅತ್ತಭಾವಮೇವ. ಸೋಳಸ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಅನುಪದಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ‘‘ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪುಥುಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಹಾಸಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಜವನಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೯೩) ಏವಮಾಗತಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾದಿಕಾ ಛ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಾ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮಾ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಪಞ್ಹಸಾಕಚ್ಛನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಚ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕರೋತಿ. ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏತಂ ಅನುಬನ್ಧನಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಞಾತೋ ಚೇವ ಉಪಗತೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮರಣೇ ಸತಿ ಅಮತೇನಪಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಕೇವಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ, ಅನುಮಾನಞಾಣೇನ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಮಗ್ಗನ್ತೋ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ನೇಸಂ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪರಿವಾರಭೂತಪರಿಸಾಯ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ದ್ವೇ ಮಹಾನುಭಾವೇ ಸಾವಕೇ. ಠಾನನ್ತರೇತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕತ್ತಸಞ್ಞಿತೇ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭನ್ತಿ, ಇಮೇಯೇವ ಪನ ಸಾವಕೇಸು ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಭೂತಾ ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಮಹಾಸಾವಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೧. ಚತುತ್ಥೇ ಯಸ್ಮಾ ಧುತವಾದಧುತಧಮ್ಮಧುತಙ್ಗಾನಿ ಧುತಮೂಲಕಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಧುತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆರದ್ಧಂ, ತತ್ಥ ಕಿಲೇಸೇ ಧುನಿ ಧುತವಾತಿ ಧುತೋ, ಧುತಕಿಲೇಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ, ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಂ ಧುತಸಞ್ಞಿತಂ ಕಿಲೇಸಧುನನಧಮ್ಮಂ ವದತಿ, ಪರೇ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಧುತವಾದೋ. ಚತುಕ್ಕಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಯಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧುತಭೂತಸ್ಸ ಧುತಭೂತಾ ಧಮ್ಮಾ ಧುತಧಮ್ಮಾ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಏವ. ಕಿಲೇಸೇ ಸಮ್ಮಾ ಲಿಖತಿ ತಚ್ಛತೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖೋ, ಕಿಲೇಸಜೇಗುಚ್ಛೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಲ್ಲೇಖತಾ. ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚತೀತಿ ಪವಿವೇಕೋ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪವಿವೇಕತಾ. ಇಮಿನಾ ಸರೀರಟ್ಠಪನಮತ್ತೇನ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಮಟ್ಠಿ ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಇದಮಟ್ಠಿತಾ, ಇಮೇಹಿ ವಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ಥಿ ಇದಮಟ್ಠಿ, ಯೇನ ಞಾಣೇನ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಧುತಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯತಿ ಚೇವ ಪರಿಹರತಿ ಚ, ತಂ ಞಾಣಂ ಇದಮಟ್ಠಿತಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇದಮಟ್ಠಿತಾ ಞಾಣಮೇವಾ’’ತಿ. ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮಾತಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಧುನನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಧುತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ಧುತಙ್ಗಚೇತನಾಯ ಉಪಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕತ್ವಾ ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ. ಅನುಪತನ್ತೀತಿ ತದನ್ತೋಗಧಾ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ತದುಭಯಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಭಾವತೋ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪವತ್ಥೂಸೂತಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬವತ್ಥೂಸು ಪಹಾತಬ್ಬವತ್ಥೂಸು.

ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ…ಪೇ… ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗನ್ತಿ ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಪೇಯ್ಯಾಲನಯೇನ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯದೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೨ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಂ. ಧುತವಾದಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಧುತಭಾವೋಪಿ ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಧುತವಾದಾನ’’ನ್ತೇವ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಮಹಾತಿ ಅಭಿನೀಹಾರಾದಿಮಹನ್ತತಾಯಪಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಿತಾಯಪಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಮಹಾ, ಗುಣಮಹನ್ತತಾಯ ಪಸಂಸಾವಚನಮೇವ ವಾ ಏತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ.

ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವತ್ಥುತ್ತಯೇ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದತಾಯ ಉಪಾಸಕಭಾವೇ ಠಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಭಾವಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಚ್ಚಕಾರೋತಿ ಸಚ್ಚಭಾವಾವಹೋ ಕಾರೋ, ಅವಿಸಂವಾದನವಸೇನ ವಾ ತದತ್ಥಸಾಧನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ಕುತೂಹಲವಿಪ್ಫಾರೋ. ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಮೇ ಸತ್ತಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸವನಯೋಗ್ಗಂ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ದಿವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಥೇತಿ, ರತ್ತಿಯಂ ಸಕಲಯಾಮಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ – ‘ಭೋತಿ ಕಿಂ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಸಿ ದಿವಾ’’’ತಿ. ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಾವೋ. ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸೋತಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ. ಅದಿನ್ನವಿಪಾಕಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಸ್ಸ. ಭದ್ದಕೇ ಕಾಲೇತಿ ಯುತ್ತೇ ಕಾಲೇ. ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತಂ ಛಣಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಛಣಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ನಾಮ, ಇತರಾನಿ ಪನ ಛಣಾನಿ ನಾಮ. ಸಮ್ಮಾಪತಿತದುಕ್ಖತೋ ವಿಮೋಚನೇನ ತತೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹತಾಯ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಲಭಾಪನತೋ ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಪದುಮಾನಂ. ಓಲಮ್ಬಕಾತಿ ಸುವಣ್ಣರತನವಿಚಿತ್ತಾ ರತನದಾಮಾ. ಪುಞ್ಞನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವಸಿದ್ಧೇನ ನಿಯಾಮೇನ. ಸ್ವಸ್ಸ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ದಾತುಂ ಕತೋಕಾಸೋ. ಫುಸ್ಸರಥನ್ತಿ ಮಙ್ಗಲರಥಂ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಉಣ್ಹೀಸವಾಲಬೀಜನಿಖಗ್ಗಮಣಿಪಾದುಕಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸೀಹಾಸನಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ಪಾರುಪನಕಣ್ಣನ್ತಿ ಪಾರುಪನವತ್ಥಸ್ಸ ದಸನ್ತಂ. ದಿಬ್ಬವತ್ಥದಾಯಿಪುಞ್ಞಾನುಭಾವಚೋದಿತೋ ‘‘ನನು ತಾತಾ ಥೂಲ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಹೋ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಅಹೋ ಕಪಣೋ ಅಹಂ ರಾಜಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ. ಚಙ್ಕಮನಸತಾನೀತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ. ತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾದೀನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾರುಪ್ಪಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಸಾಧುಕೀಳಿತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನೇ ಕಾತಬ್ಬಸಕ್ಕಾರಂ ವದತಿ. ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿ, ನಿರೋಗಾ ಅಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ ದೇವಾತಿ ದೇವೀ ಪಟಿವಚನಂ ಅದಾಸಿ. ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ. ಸಮಣಕಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಸಮಿತಪಾಪೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಅನುಟ್ಠಾತಬ್ಬಪಬ್ಬಜ್ಜಂ. ಸೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ವೇಸಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಭದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಲಿಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಏವ. ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಚ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಥಂ ಮಾ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ವೀಸತಿ ಧರಣಾನಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಪಲಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಇತ್ಥಾಕರೋತಿ ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ಅಯ್ಯಧೀತಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ಭದ್ದಕಾಪಿಲಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾನಪಣ್ಣನ್ತಿ ಸದಿಸಪಣ್ಣಂ ಸದಿಸಲೇಖಂ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಚ ಯುತ್ತಂ ಪಣ್ಣಲೇಖಂ. ತೇ ಪುರಿಸಾ ಸಮಾಗತಟ್ಠಾನತೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಹಾತಿತ್ಥಗಾಮಂ ಮದ್ದರಟ್ಠೇ ಸಾಗಲನಗರಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಇತೋ ಚ ಏತ್ತೋ ಚ ಪೇಸೇಸು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಪುಪ್ಫದಾಮನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ. ತಾನೀತಿ ತಾನಿ ಉಭೋಹಿ ಗನ್ಥಾಪಿತಾನಿ ದ್ವೇ ಪುಪ್ಫದಾಮಾನಿ. ತೇತಿ ಉಭೋ ಭದ್ದಾ ಚೇವ ಪಿಪ್ಪಲಿಕುಮಾರೋ ಚ. ಲೋಕಾಮಿಸೇನಾತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದೇನ. ಅಸಂಸಟ್ಠಾತಿ ನ ಸಂಯುತ್ತಾ ಘಟೇ ಜಲನ್ತೇನ ವಿಯ ಪದೀಪೇನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಸಮುಜ್ಜಲನ್ತೇನ ವಿಮೋಕ್ಖಬೀಜೇನ ಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ. ಯನ್ತಬದ್ಧಾನೀತಿ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವಾರಕವಾಟಯೋಜನವಸೇನ ಬದ್ಧಾನಿ ನಿಕ್ಖಮನತುಮ್ಬಾನಿ. ಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಕಸಿಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಂ. ದಾಸಿಕಗಾಮಾತಿ ದಾಸಾನಂ ವಸನಗಾಮಾ. ಓಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಆಕಪ್ಪಕುತ್ತವಸೇನಾತಿ ಆಕಾರವಸೇನ ಕಿರಿಯಾವಸೇನ. ಅನನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಸ್ಸ ಅನನುರೂಪಂ. ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇತಿ ದ್ವೇಧಾಪಥಸ್ಸ ದ್ವಿಧಾಭೂತಟ್ಠಾನೇ. ಏತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿಸೀದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾ ಪನ ತತ್ಥ ಸತ್ಥು ನಿಸಜ್ಜಾ ಏದಿಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ನಿಸೀದನ್ತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಸಮ್ಭೂತಾಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೂಪಚಯನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರೂಪಪ್ಪಭಾವಬುದ್ಧಗುಣವಿಜ್ಜೋತಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮುಜ್ಜಲಿತಾ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಕೇತುಮಾಲಾಲಙ್ಕತಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಿತಾಯ ಅಕಿತ್ತಿಮಾ ರೂಪಕಾಯಸಿರೀ, ತಂಯೇವ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಪ್ಪಸಾದಸಂವದ್ಧನತ್ಥಂ ಅನಿಗ್ಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವಾ ‘‘ಬುದ್ಧವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ… ನಿಸೀದೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪದೇಸಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಸತಸಾಖೋತಿ ಬಹುಸಾಖೋ ಅನೇಕಸಾಖೋ. ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ ಅಹೋಸಿ ನಿರನ್ತರಂ ಬುದ್ಧರಸ್ಮೀಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮೋಕಿಣ್ಣಭಾವತೋ.

ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ದೂರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ಆಸನ್ನೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು. ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹೀತಿ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ತಿಬ್ಬಂ ಮೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೇಸು ನವೇಸು ಮಜ್ಝಿಮೇಸೂ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಕುಸಲೂಪಸಂಹಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಸಾತಸಹಗತಾ ಚ ಮೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ನ ವಿಜಹಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಓವಾದಂ ಥೇರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕತ್ತಾ ಜಾತಿಮಾನಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮಭಾಸಿ, ದುತಿಯಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅಹಂಕಾರಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ, ತತಿಯಂ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅತ್ತಸಿನೇಹಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ಮುದುಕಾ ಖೋ ತ್ಯಾಯನ್ತಿ ಮುದುಕಾ ಖೋ ತೇ ಅಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ? ಥೇರೇನ ಸಹ ಚೀವರಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮತಾಯ. ಕಸ್ಮಾ ಪರಿವತ್ತೇತುಕಾಮೋ ಜಾತೋತಿ? ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠಪೇತುಕಾಮತಾಯ. ಕಿಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ನತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಪನಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮೇನ ಚಿರಂ ಠಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಸ್ಸಪೋ ಪನ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ, ಸೋ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸತ್ತಪಣ್ಣಿಗುಹಾಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಕಾಲಪ್ಪವತ್ತನಕಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸುಸ್ಸೂಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಚನ್ದೂಪಮೋತಿ ಚನ್ದಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ. ಕಿಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲತಾಯ? ನೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಗಗನತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ದಮಾನೋ ನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಸಿನೇಹಂ ವಾ ಆಲಯಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ನ ಚ ನ ಹೋತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಏವಂ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಾದೀನಂ ಅಕರಣೇನ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ ಚನ್ದೂಪಮೋ ಹುತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಕಸ್ಸೇವ ಕಾಯಂ ಅಪಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಸನ್ಥವಾದೀನಂ ಅಕರಣೇನ ಕಾಯಞ್ಚ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಅಪಕಡ್ಢಿತ್ವಾ, ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಚ್ಚಂ ನವೋತಿ ನಿಚ್ಚನವಕೋವ, ಆಗನ್ತುಕಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಗನ್ತುಕೋ ಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಚೇ ನಂ ಘರಸಾಮಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಭಾತರೋ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ವಿಚರಿಂಸೂ’’ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ, ಭುತ್ತಮತ್ತೋಯೇವ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ, ನ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಾನಿ ವಾ ಸಂವಿದಹತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇನ್ತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಿನ್ನಸನ್ಥವೋ ತೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋತಿ ನಪ್ಪಗಬ್ಭೋ, ಅಟ್ಠಟ್ಠಾನೇನ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ಚತುಟ್ಠಾನೇನ ವಚೀಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ಅನೇಕಟ್ಠಾನೇನ ಮನೋಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ ಚ ವಿರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಭೋಜನಸಾಲಜನ್ತಾಘರನಹಾನತಿತ್ಥಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗೇಸು ಅನ್ತರಘರಪವೇಸನೇ ಚ ಕಾಯೇನ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಕರಣಂ. ಚತುಟ್ಠಾನಂ ವಚೀಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಅನ್ತರಘರೇಸು ಅಪ್ಪತಿರೂಪವಾಚಾನಿಚ್ಛಾರಣಂ. ಅನೇಕಟ್ಠಾನಂ ಮನೋಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನಾಮ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಮನಸಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿತಕ್ಕನಂ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇಮೇಸಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಗಬ್ಭೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತೇನ ಚ ಚನ್ದೂಪಮಪ್ಪಟಿಪದಾದಿಥೇರಸ್ಸ ಧುತವಾದೇಸು ಅಗ್ಗಭಾವಸ್ಸ ಬೋಧಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತದೇವ ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ.

ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೨. ಪಞ್ಚಮೇ ಭೋಜನಪಪಞ್ಚಮತ್ತನ್ತಿ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಾಹಾರಪರಿಭೋಗಸಞ್ಞಿತಂ ಭೋಜನಪಪಞ್ಚಮತ್ತಂ. ದೀಪರುಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಲೋಹದನ್ತಕಟ್ಠಮಯಾನಂ ಮಹನ್ತಾನಂ ದೀಪರುಕ್ಖಾನಂ. ಲೋಹಮಯೇಸುಪಿ ಹಿ ತೇಸು ದೀಪಾಧಾರೇಸು ದೀಪರುಕ್ಖಕಾತಿ ರುಳ್ಹಿರೇಸಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಓಲಮ್ಬಕದೀಪಮಣ್ಡಲದೀಪಸಞ್ಚರಣದೀಪಾದಿಕಾ ಸೇಸದೀಪಾ.

ಅನುಪರಿಯಾಯಿ ಪದಕ್ಖಿಣಕರಣವಸೇನ. ಅಹಂ ತೇನಾತಿ ಯೇನ ತುಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ, ಅಹಂ ತೇನ ಪವಾರೇಮಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂಯೇವಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ. ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇಸೀತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕೇ ಸತ್ತ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇಸಿ. ಅಟ್ಠಮೇತಿ ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೇ.

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೮; ಅ. ನಿ. ೮.೩೦) ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಆರದ್ಧಮತ್ತಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಠಿತಂ ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಮನೋಮಯೇನಾತಿ ಮನೋಮಯೇನ ವಿಯ ಮನಸಾ ನಿಮ್ಮಿತಸದಿಸೇನ, ಪರಿಣಾಮಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿಯಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ.

ಯದಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಯ್ಹಂ ‘‘ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಅಟ್ಠಮೋ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಯದಾ ಮೇ ಅಹು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉತ್ತರಿ ದೇಸಯೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಉತ್ತರಿ ದೇಸಯೀತಿ ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೮; ಅ. ನಿ. ೮.೩೦) ಇಮಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಉಪರಿ ದೇಸಯಿ. ತಂ ಪನ ದೇಸಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತೋ ಬುದ್ಧೋ, ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಮದೇಸಯೀ’’ತಿ, ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇಸಂ ವೂಪಸಮನತಾಯ ತದಭಾವತೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ. ಯಥಾ ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಂ ಚತುಸಚ್ಚದೇಸನಂ ಅದೇಸಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಹರಿಂ. ಸಾಸನೇ ರತೋತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿರತೋ. ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಮಯಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ. ತತೋ ಏವ ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ, ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಓವಾದೋ ಅನುಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೩. ಛಟ್ಠೇ ಉಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಉಚ್ಚಾ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಉಚ್ಚಾಕುಲಿಕಾನನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನ’’ನ್ತಿ. ಕಾಳೀ ಸಾ ದೇವೀತಿ ಕಾಳವಣ್ಣತಾಯ ಕಾಳೀ ಸಾ ದೇವೀ. ಕುಲಾನುಕ್ಕಮೇನ ರಜ್ಜಾನುಪ್ಪತ್ತಿ ಮಹಾಕುಲಿನಸ್ಸೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋಯೇವ ಚಾ’’ತಿಆದಿ.

ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೪. ಸತ್ತಮೇ ರಿತ್ತಕೋತಿ ದೇಯ್ಯವತ್ಥುರಹಿತೋ. ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಭಗವತೋ ರೂಪಗುಣೇ ಚೇವ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪದಾದಿಗುಣೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕೇ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತೇ ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ.

ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಭೀತನಾದಭಾವೇನ ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಯ ನಾದೋ ಸೀಹನಾದೋ, ಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಹನಾದಿಕಾ, ತೇಸಂ ಸೀಹನಾದಿಕಾನಂ. ಗರಹಿತಬ್ಬಪಸಂಸಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಗರಹಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಯುತ್ತರೂಪಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಞಾಣೇನ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಮಾ ಪನಸ್ಸ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ, ಕಥಞ್ಚ ಪಜಾನಾತೀತಿ? ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ಜಾತಿ, ಸಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಖೀಣಾ. ತಂ ಸೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯತಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾನಾತಿ.

ವುಸಿತನ್ತಿ ವುಟ್ಠಂ ಪರಿವುಟ್ಠಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುಟ್ಠವಾಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಏವಂ ಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ, ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯ, ತೇ ಚರಿಮಕವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ.

ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತಪುಣ್ಣತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೬. ನವಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸಸುಪಿ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ಕೋವಿದೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿದಯಾಅಬ್ಭಞ್ಞಾವಹಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ತತ್ಥ ಉಪಲಬ್ಭನತೋ ‘‘ಮೋಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಅದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇದಂ ವೇದತ್ತಯಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅನೇನ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಮುಚ್ಚನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ಸಯಂ ಏಕದೇಸೇನ ಉಪಸನ್ತೋ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಂ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಿಟಕಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಫಲಭಾಜನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಗಾರವವಸೇನ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜೀತಿ ದೇವತಾಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತದಿಬ್ಬೋಜಂ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಹಿ ದೇವತಾ ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬೋಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಕಥಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಸಕ್ಖಿಕಾಯ ಸುವಿಸೋಧಿತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹೀತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪದಾಕಥಾತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹಿ. ಜಾತಿಭೂಮಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವನ್ತದೇಸವಾಸಿನೋ, ಸತ್ಥು ಜಾತದೇಸವಾಸಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಸಾನುಲೋಕಿಕೋತಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಅನು ಅನು ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಓಕಾಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಅವಸರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ. ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಕ್ಕಮಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೫೭) ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ ಸವಿಸೇಸೇನ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿತಾಯ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೭. ದಸಮೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಥಿತಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಸು ವಿಯ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ. ತಂ ದೇಸನಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಂ ಆಯತನಾದಿವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ. ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಮಾನಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾನಂ. ಅತ್ಥವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾ’’ತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ವಾ ದೇಸನಂ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ದೇಸನಾವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ವಾ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರೋ ಉಭಯವಸೇನಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ದೇಸನತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತೋ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಪಾತೋವ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಕೇಸೇಹಿ ಅತಿವಿಯ ದೀಘಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದೀಘಾ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಸಿನಿದ್ಧನೀಲಮುದುಕಞ್ಚಿಕಾ ಚ. ನಿಕ್ಕೇಸೀತಿ ಅಪ್ಪಕೇಸೀ ಯಥಾ ‘‘ಅನುದರಾ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ.

ಪಣಿಯನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ. ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕೇಸಾನಂ ಪಕತಿಭಾವಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಗಾರವೇನಾತಿ ಮುಣ್ಡಸೀಸಾಪಿ ಥೇರೇ ಗಾರವೇನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ. ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಮಾಹ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಅಟ್ಠಾನಪಯುತ್ತಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಯಸಪಟಿಲಾಭೋವ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಚ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭೋ. ಸತ್ತಸು ಹಿ ಜವನಚೇತನಾಸು ಪಠಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಫಲಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಫಲಾ, ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಫಲಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಏಕಂ ಚೇತನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಯಥಾಸಕಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಫಲದಾಯಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಪಠಮಚೇತನಾಯ ಪನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಯಸಪಟಿಲಾಭೋವ ಅಹೋಸಿ.

ಪಠಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.