೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೨. ದುತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

೧೯೮-೨೦೦. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತನ್ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ. ಮನೇನ ಕತಕಾಯೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇನ ದೇಸನ್ತರಂ ಪತ್ತಕಾಯೋ. ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಕಾಯೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನಸಾ ನಿಮ್ಮಿತಕಾಯೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೩೬-೨೩೭; ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೪) ವಿಯ. ಏಕಸದಿಸೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ತಸದಿಸೇಯೇವ. ಏಕವಿಧಮೇವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಪ್ಪಕಾರಮೇವ. ಏತಪ್ಪರಮೋ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಾನವಿಧಿ. ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ ಏಕದೇಸೇನ ಸತ್ಥು ಇದ್ಧಿನಿಮ್ಮಾನಾನುವಿಧಾನತೋ.

ಲಾಭಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಾಭೀತಿ ಈಕಾರೋ ಅತಿಸಯತ್ಥೋ. ತೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಸವಿಸೇಸಲಾಭಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತಾ ಚೇತೋಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ ರೂಪಾರೂಪಜ್ಝಾನಲಾಭಿತಾಯ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಇಮೇಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚೇತೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಸಮಾಧಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಚೇತಸೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟನಂ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವಾರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಧಿಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಹಾಪನತೋ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ ನಾಮ. ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೨೬೫) ವುತ್ತಸಞ್ಞಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಸಹಗತಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಸಹಗತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೨೬೫-೨೬೮) ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ವುತ್ತಜ್ಝಾನಾನಂ ವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ, ತಥಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಸಞ್ಞಾ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಿತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೇವಲೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ಅಸಙ್ಖತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ವಿಸೇಸತೋ ವಟ್ಟನತೋ ಚ ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಬಹುಲೋ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲೋ. ಸಮಾಧಿಕುಸಲತಾಯ ಚೇತೋವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರಿತಾಯ. ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಸಞ್ಞಾವಿವಟ್ಟಕುಸಲತಾ. ಏಕೋತಿ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಂ ವದತಿ. ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣೇತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದಿಸಮಾಧಿಸಭಾವೇ. ಪುನ ಏಕೋತಿ ಮಹಾಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಮಾಹ. ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣೇತಿ ಸತ್ತಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠಾರಸಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾದಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಭಾವೇ. ಸಮಾಧಿಗಾಳ್ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಓಗಾಳ್ಹಚಿತ್ತೋ ಸುಭಾವಿತಭಾವನತಾ. ಅಙ್ಗಸಂಖಿತ್ತೇತಿ ಚತುರಙ್ಗಿಕತಿವಙ್ಗಿಕಾದಿವಸೇನ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ಸಙ್ಖಿಪನೇ. ಆರಮ್ಮಣಸಂಖಿತ್ತೇತಿ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತನೇನ ಕಸಿಣಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಂ ಸಂಖಿಪನೇ. ಅಙ್ಗವವತ್ಥಾಪನೇತಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ವವತ್ಥಾಪನೇ. ಆರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾಪನೇತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿಜ್ಝಾನಾರಮ್ಮಣಾನಂ ವವತ್ಥಾಪನೇ.

ಝಾನಙ್ಗೇಹೀತಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ, ಝಾನಙ್ಗಾನೇವ ಝಾನಂ. ಪುನ ಝಾನಙ್ಗೇಹೀತಿ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ. ಭಾತಾತಿ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಸ್ಸ. ಸುವಣ್ಣಪೂಜನ್ತಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ. ದೇವಪುರೇತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸುದಸ್ಸನಮಹಾನಗರೇ. ಅಗ್ಗದ್ವಾರೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವಿವಟೇನ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ.

ಕೋಕನದನ್ತಿ ಪದುಮವಿಸೇಸನಂ ಯಥಾ ‘‘ಕೋಕಾಸಕ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಕಿರ ಬಹುಪತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅತಿಸುಗನ್ಧಞ್ಚ ಹೋತಿ. ‘‘ಕೋಕನದಂ ನಾಮ ಸೇತಪದುಮ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾತೋತಿ ಪಗೇವ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಾತೋ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ ಫುಲ್ಲಂ ವಿಕಸಿತಂ ಅವೀತಗನ್ಧಂ ಸಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ, ಏವಂ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಗುಣಗನ್ಧೇನ ಚ ಸುಗನ್ಧಂ ಸರದಕಾಲೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ಅತ್ತನೋ ತೇಜಸಾ ತಪನ್ತಂ ಅಙ್ಗೇಹಿ ನಿಚ್ಛರಣಕಜುತಿಯಾ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಾತಿ.

ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ದನ್ಧಭಿಕ್ಖುನೋ ಉದ್ದೇಸಗಹಣಕಾಲೇ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನ ಪರಿಹಾಸೇನ ಲಜ್ಜಿತೋ ನೇವ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯಮಕಾಸಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನಾಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ದನ್ಧೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಗಹಿತಗಹಿತಪದಂ ಉಪರಿಉಪರಿಪದಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಸ್ಸತಿ. ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಹೇತುಂ ದಿಸ್ವಾ ತದನುರೂಪೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಲಾಟತೋ ಸೇದೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಸಾಟಕೇನ ನಲಾಟಂ ಪುಞ್ಛಿ, ಸಾಟಕೋ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸಾಟಕೋ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಜಾತೋ, ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿ. ತೇನ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ರಜೋಹರಣಮೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ.

ಲೋಮಾನೀತಿ ಚೋಳಖಣ್ಡತನ್ತಗತಅಂಸುಕೇ ವದತಿ. ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠಧಾತುಕಾನೀ’’ತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಸಭಾವಾನಿ. ಏವಂಗತಿಕಮೇವಾತಿ ಇದಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಭವಙ್ಗವಸೇನ ಪಕತಿಯಾ ಪಣ್ಡರಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಜಾತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾತಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಿಳಾರಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಬಿಳಾರಸ್ಸ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ. ಜಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನಾತಿ ಸಮುದ್ದಕಮ್ಮಿಕೇನ. ಚಾರಿನ್ತಿ ಖಾದಿತಬ್ಬತಿಣಂ. ಸಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಸಚ್ಚಭಾವಾವಹಂ ಕಾರಂ, ‘‘ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತೇ ಭಣ್ಡೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಲಞ್ಜನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತಿಯೇನ ಪಟಿಹಾರೇನಾತಿ ತತಿಯೇನ ಸಾಸನೇನ. ಪತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ.

ಅಪ್ಪಕೇನಪೀತಿ ಥೋಕೇನಪಿ ಪರಿತ್ತೇನಪಿ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ. ಪಾಭತೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಮೂಲೇನ. ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಧನಂ ಯಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮಂ, ಯಥಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗೋಮಯಚುಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖವಾತೇನ ಧಮೇನ್ತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪಾಭತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾನಾಉಪಾಯೇಹಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತಿ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಾಯ ಏವ ವಾ ಪನ ಧನಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೧-೨೦೨. ತತಿಯೇ ರಣಾತಿ ಹಿ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ‘‘ಸರಣಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೧೦೦ ದುಕಮಾತಿಕಾ) ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ‘‘ರಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ರಣನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಣಾ. ಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಸತ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಕನ್ದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ರಾಗಾದಯೋ ‘‘ರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ದೇಸಿತನಿಯಾಮತೋ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ದೇಸಿತಾನೋಕ್ಕಮನತೋ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣೇ ಸತಿ. ಭಿಕ್ಖಾದಾಯಕಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಚೂಳಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಸುತ್ತೇನ (ಅ. ನಿ. ೧.೫೧ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಾಲಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ, ತೇನ ಚ ಸೋ ಅಮೋಘಂ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ತತ್ಥ ಆಗತೋಯೇವ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ.

ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೩. ಪಞ್ಚಮೇ ವನಸಭಾಗನ್ತಿ ಸಭಾಗಂ ವನಂ, ಸಭಾಗನ್ತಿ ಚ ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಹಿ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ಸಭಾಗ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದಕಸಭಾಗನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕ್ಖಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೂಪಚಯಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ. ತಿಣ್ಣಂ ಭಾತಿಕಾನನ್ತಿ ಉಪತಿಸ್ಸೋ, ಚುನ್ದೋ, ಉಪಸೇನೋತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾನಂ. ತಿಸ್ಸನ್ನಞ್ಚ ಭಗಿನೀನನ್ತಿ ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸುಪಚಾಲಾತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸುಪಚಾಲಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ, ಚುನ್ದೋ ಉಪಸೇನೋತಿ ಇಮೇ ಭಾತರೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ರೇವತಕುಮಾರೋ ಏಕೋವ ಗೇಹೇ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಹಲ್ಲಕತರಾತಿ ವುದ್ಧತರಾ. ಇದಞ್ಚ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಚಿರಜೀವಿತಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಮಾನಾ ಆಹಂಸು. ಸಾ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಿಕಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಖಣ್ಡದನ್ತಾ ಪಲಿತಕೇಸಾ ವಲಿತ್ತಚಾ ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತಾ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಾ ಅಹೋಸಿ. ವಿಧಾವನಿಕನ್ತಿ ವಿಧಾವನಕೀಳಿಕಂ. ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಮನುಸ್ಸದೇವಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಮನುಸ್ಸದೇವಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ವಾ. ಸೀವಲಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ‘‘ಸೀವಲಿನಾ ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನಟ್ಠಾನಮಿದ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಸಭಾಗಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಮಂ ದೇಸಂ.

ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅರಹನ್ತೋ ಗಾಮನ್ತೇ ಕಾಯವಿವೇಕಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ಪನ ಲಭನ್ತೇವ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಬ್ಬಪ್ಪಟಿಭಾಗಾನಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ಅರಞ್ಞಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ, ‘ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ’, ಸೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ರಮಣೀಯೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೪. ಛಟ್ಠೇ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಆವುಸೋ, ಗುಳೋತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಗುಳಕರಣಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗುಳೇ ಪಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಛಾರಿಕಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾನ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಗುಳೋ, ಸಾಮಿಸೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಗುಳೋ ವಿಕಾಲೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಮುಗ್ಗಾತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಚ್ಚೇ ಮುಗ್ಗಂ ಜಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಾ ಮುಗ್ಗಾ, ಪಕ್ಕಾಪಿ ಮುಗ್ಗಾ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸೋಣಕೋಳಿವಿಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೫. ಸತ್ತಮೇ ಹಾಪೇತಬ್ಬಮೇವ ಅಹೋಸಿ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯತ್ತಾ. ಉದಕೇನ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೇತಿ ಉದಕೇನ ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಾಸಿಕತೇ. ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಾಯಾತಿ ಗೋಮಯಪರಿಭಣ್ಡಕತಾಯ. ತಿವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ಪೋಸೇನ್ತೀತಿ ಖೀರೋದಕಂ ಗನ್ಧೋದಕಂ ಕೇವಲೋದಕನ್ತಿ ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಉದಕೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ ಪರಿಪಾಲೇನ್ತಿ. ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ತಣ್ಡುಲೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದೇವೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ದೇವೋ ವಿಯ. ವೀಣೋವಾದೇನಾತಿ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ಯದಾ ತೇ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯೋ ಅಚ್ಚಾಯತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ತೇ ವೀಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸರವತೀ ವಾ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಾ ವಾತಿ? ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಸೋಣ, ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಅತಿಸಿಥಿಲವೀರಿಯಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಸೋಣ, ವೀರಿಯಸಮತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ ಸಮತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೪೩) ಏವಂ ವೀಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತೇನ ವೀಣೋಪಮೋವಾದೇನ. ವೀರಿಯಸಮಥಯೋಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸಮಥೇನ ಯೋಜನತ್ಥಾಯ.

ಸೋಣಕುಟಿಕಣ್ಣತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ‘‘ಕೋಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕುಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ವೋಹರೀಯತಿ. ಕುಲಘರೇ ಭವಾ ಕುಲಘರಿಕಾ. ಸಾ ಕಿರ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ ಕುಲಘರೇ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಇದಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಪರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ನ ಚ ಕಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಞ್ಛಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಹೇಮವತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘ಆಗತೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಸಹಾಯಕೋ, ನೋ’ತಿ ದಿಸಾದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ವಞ್ಚಿತೋ ಮೇ ಸಹಾಯೋ, ಯೋ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ತಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ಭಗವತೋ ದೇಸನಂ ನ ಸುಣಾತೀ’ತಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜಾತಿಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಬೋಧಿಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇಸ್ವೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹುತ್ವಾವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಪನ ತಾನಿ ಸವಿಸೇಸಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಚಿರತರಂ ಠತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಅಕಾಲಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಗ್ಗಬಲಕಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಬಲಕಾಯಾ. ಕೇನ ಪುಪ್ಫಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಸೀತಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಮಂ ಅಕಾಲಪುಪ್ಫಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಜಾತಂ, ತಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಭಾವನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಪವತ್ತಿತಭಾವಂ. ಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಸದ್ದೇ ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತಂ ಅಮತಧಮ್ಮಂ ತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತದನನ್ತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾತಾಗಿರೋ ಹೇಮವತಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೫೩) ಅಜ್ಜಾತಿ ಅಯಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ ಪಕ್ಖಗಣನತೋ ಪನ್ನರಸೋ, ಉಪವಸಿತಬ್ಬತೋ ಉಪೋಸಥೋ. ತೀಸು ವಾ ಉಪೋಸಥೇಸು ಅಜ್ಜ ಪನ್ನರಸೋ ಉಪೋಸಥೋ, ನ ಚಾತುದ್ದಸಿಉಪೋಸಥೋ, ನ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ. ದಿವಿ ಭವಾನಿ ದಿಬ್ಬಾನಿ, ದಿಬ್ಬಾನಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ದಿಬ್ಬಾನಿ. ಕಾನಿ ತಾನಿ? ರೂಪಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ರತ್ತಿಂ ದೇವಾನಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸರೀರವತ್ಥಾಭರಣವಿಮಾನಪ್ಪಭಾಹಿ ಅಬ್ಭಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿರಹಿತಾಯ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ ಚ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಅಲಙ್ಕತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಅಲಙ್ಕತೋ ಚ ಪರಿವಿಸುದ್ಧಿದೇವಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಯ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ರತ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ರತ್ತಿಗುಣವಣ್ಣನಾಪದೇಸೇನಪಿ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಂ ಜನೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ, ಹನ್ದ ಪಸ್ಸಾಮ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅನೋಮೇಹಿ ಅಲಾಮಕೇಹಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೋಮನಾಮೋ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ‘‘ಬುಜ್ಝಿತಾ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೧೯೨; ಚೂಳನಿ. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸೋ ೯೭; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೨) ನಯೇನ ಬುದ್ಧೋತಿ ಅನೋಮೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ. ‘‘ಭಗ್ಗರಾಗೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗದೋಸೋತಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೮೪) ನಯೇನ ಭಗವಾತಿ ಅನೋಮೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಾಮಂ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಸು. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥೇಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ಅನುಸಾಸತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪಜಹಥ, ಇಮಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ. ತಂ ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ. ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಸಹ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಬಹುವಚನಂ. ಗೋತಮನ್ತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ, ನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಮಾ ವಿಮತಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಏಕನ್ತಬ್ಯವಸಿತೋ ಹುತ್ವಾವ ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾಮ ಗೋತಮನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹೇಮವತೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಾತಾಗಿರೋ ‘ಅನೋಮನಾಮಂ ಸತ್ಥಾರ’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಚ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞೇಹಿ ಪೂರಣಾದಿಸದಿಸೇಹೇವ ಲೋಕೋ ಉಪದ್ದುತೋ. ಸೋ ಪನ ಯದಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಅದ್ಧಾ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಏವಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಮನೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಚ್ಚೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಮನೋತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಸುಪಣಿಹಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತೋ ಅಚಲೋ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ. ಸಬ್ಬೇಸು ಭೂತೇಸು ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು. ತಾದಿನೋತಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ. ಪುಚ್ಛಾ ಏವ ವಾ ಅಯಂ ‘‘ಸೋ ತವ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ತಾದೀ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಇಟ್ಠೇ ಅನಿಟ್ಠೇಚಾತಿ ಏವರೂಪೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ ವಿತಕ್ಕಾ. ವಸೀಕತಾತಿ ವಸಂ ಗಮಿತಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ವದಸಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಸತ್ಥುನೋ ಕಚ್ಚಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ಮನೋ ಸುಪಣಿಹಿತೋ, ಉದಾಹು ಯಾವ ಪಚ್ಚಯಂ ನ ಲಭತಿ, ತಾವ ಸುಪಣಿಹಿತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಸೋ ವಾ ತೇ ಸತ್ಥಾ ಕಚ್ಚಿ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ತಾದೀ, ಉದಾಹು ನೋ, ಯೇ ಚ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ರಾಗದೋಸವಸೇನ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತ್ಯಾಸ್ಸ ಕಚ್ಚಿ ವಸೀಕತಾ, ಉದಾಹು ಕದಾಚಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ವತ್ತತೀತಿ.

ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಸೋಣಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ. ತದಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ ವಸಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕತಿಪಯಾ ಏವ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಏಕೋ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಸಿಂಸು, ಥೇರಾನಞ್ಚ ಕತಿಪಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಪುಬ್ಬಂ ಆನೀತಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಇತರೇ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆನಯನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚಿರೇನೇವ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರೋ ಚ ತದಾ ಏಕವಿಹಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಗಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ’’ತಿ. ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಾಪನೇನೇವ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಭಗವಾ ಕಿರ ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇತಿ.

ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಸೋಣೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಚೀವರತಿರೋಕರಣಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಪಸ್ಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಅಜ್ಝೇಸೀತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ತುಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುಂ ಉಪಟ್ಠಾತು, ಞಾಣಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛತು, ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಯಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಭೂತಾನಿ ಕಾಮಸುತ್ತಾದಿಸೋಳಸಸುತ್ತಾನಿ (ಮಹಾನಿ. ೧). ಸುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಗ್ಗಹಿತೋ. ಸಬ್ಬೇ ವರೇ ಯಾಚೀತಿ ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಧುವನ್ಹಾನಂ ಚಮ್ಮತ್ಥರಣಂ ಗಣಙ್ಗಣೂಪಾಹನಂ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವರೇ ಯಾಚಿ. ಸುತ್ತೇ ಆಗತಮೇವಾತಿ ಉದಾನಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಸುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಸೀವಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೭. ನವಮೇ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಕಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝನವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ. ಗುಳದಧಿನ್ತಿ ಪತ್ಥಿನ್ನಂ ಗುಳಸದಿಸಂ ಕಠಿನದಧಿಂ. ಅತಿಅಞ್ಛಿತುನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ. ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾಹೇತ್ವಾತಿ ದಧಿಮತ್ಥುಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ, ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ದಧಿತೋ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ನನ್ತಿ ಸುಪ್ಪವಾಸಂ. ಬೀಜಪಚ್ಛಿಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾವ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಯಾವ ದಾನೇ ನ ಉಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಿ, ದಾತುಕಾಮಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸೀತಿ ಪಸವನಿಬನ್ಧನಂ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ. ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ ಖರಾಹಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಹಿ ಫುಟ್ಠಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ, ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವತ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಸುಸುಖಂ ವತ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯತ್ಥಿದಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೮) ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ. ಪುರೇ ಮರಣಾತಿ ಮರಣತೋ ಪುರೇತರಮೇವ. ಇಙ್ಗಿತನ್ತಿ ಆಕಾರಂ. ಜೀವಿತಭತ್ತನ್ತಿ ಜೀವಿತಸಂಸಯೇ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಕ್ಖಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೇಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಖಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನೇವ ಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಕರಣಂ ಆದಾಯ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ಯೋಮನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ರಾಗಪಲಿಪಥಞ್ಚೇವ ಕಿಲೇಸದುಗ್ಗಞ್ಚ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಞ್ಚ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಮೋಹಞ್ಚ ಅತೀತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘೇ ತಿಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ, ಕಥಂಕಥಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಕಥಂಕಥೀ, ಉಪಾದಾನಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಪನ ಕೇಸಾನಂ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾಅಪುರಿಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ದೀಪಿತಾ. ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಓವಾದೇ ದಿನ್ನೇ ‘ಯಂ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಮಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ಕುಟಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಅನುಭೂತದುಕ್ಖಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತದನುಸಾರೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಞಾಣಂ ನೇನ್ತಸ್ಸ ಆದಿತ್ತಾ ವಿಯ ತಯೋ ಭವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆಸವೇ ಖೇಪೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ. ಉಭಯಥಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಪಕಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಪನ ಪಭಿನ್ನಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ.

ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

೨೦೮. ದಸಮೇ ಆಹಾರಕರಣವೇಲನ್ತಿ ಭೋಜನಕಿಚ್ಚವೇಲಂ. ಅಧಿಗಚ್ಛೇ ಪದಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸನ್ತಂ ಪದಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಪಠಮಪಾದೇನ ಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ಪಠಮೇನ ಪಾದೇನ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋಯೇವ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದುತಿಯಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.