ಅಭಿಧಮ್ಮದುಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ದುಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತಪದತ್ಥವಣ್ಣನಂಯೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮ. ಹೇತುಗೋಚ್ಛಕೇ ತಾವ ಹೇತೂ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಹೇತುಹೇತು ಪಚ್ಚಯಹೇತು ಉತ್ತಮಹೇತು ಸಾಧಾರಣಹೇತೂತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹೇತೂ. ತತ್ಥ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಹೇತೂ ನಾಮ, ಉಪಾದಾರೂಪಾದೀನಂ ಮಹಾಭೂತಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಹೇತೂ ನಾಮ, ವಿಪಾಕುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಉತ್ತಮಹೇತೂ ನಾಮ, ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ಸಾಧಾರಣಹೇತೂ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಹೇತುಹೇತು ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಹೇತೂ ಧಮ್ಮಾತಿ ಮೂಲಟ್ಠೇನ ಹೇತುಸಙ್ಖಾತಾ ಧಮ್ಮಾ, ‘‘ಹೇತುಧಮ್ಮಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ನ ಹೇತೂತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ.

ತತ್ಥ ಅಲೋಭೋ ಅದೋಸೋ ಅಮೋಹೋತಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ತಯೋ, ಲೋಭೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋತಿ ಅಕುಸಲಾ ತಯೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತೂ ನಾಮ. ಇಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಚೇತಸಿಕಾ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಚ ಚಿತ್ತಾನಿ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನ ಹೇತೂ ನಾಮ, ಇದಞ್ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸದುಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಹೇತುದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಪವತ್ತೇನ ಸಹ ಹೇತುನಾತಿ ಸಹೇತುಕಾ. ತಥೇವ ಪವತ್ತೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಹೇತೂತಿ ಅಹೇತುಕಾ.

ತತ್ಥ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತವಜ್ಜಿತಾನಿ ಏಕಸತ್ತತಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಸಹೇತುಕಾ ನಾಮ. ತೇಸು ದ್ವೇ ಮೋಹಮೂಲಾನಿ ಮೋಹೇನೇವ ಸಹೇತುಕಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಲೋಭಮೂಲಾನಿ ಲೋಭಮೋಹೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ, ದ್ವೇ ದೋಸಮೂಲಾನಿ ದೋಸಮೋಹೇಹಿ, ದ್ವಾದಸ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಿ ಅಲೋಭಾದೋಸೇಹಿ, ಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತಚತ್ತಾಲೀಸ ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ತೀಹಿಪಿ ಸಹೇತುಕಾನೀತಿ, ಮೋಹಮೂಲೇಸು ಪನ ಮೋಹೋ, ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಮನೋಧಾತು, ಸನ್ತೀರಣತ್ತಯಂ, ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ, ಹಸಿತುಪ್ಪಾದಕಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಚಿತ್ತಾನಿ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಹೇತುಕಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಲೋಭದೋಸಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ ಮೋಹೇನೇವ ಸಹೇತುಕಾ, ದಿಟ್ಠಿಮಾನೋ ಲೋಭಮೋಹೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ, ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾನಿ ದೋಸಮೋಹೇಹಿ, ಮೋಹೋ ಪನ ಸಿಯಾ ಲೋಭೇನ, ಸಿಯಾ ದೋಸೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಹೇತುಕೋಪಿ ಮೋಹಮೂಲೇಸು ಅಹೇತುಕೋಪಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಾನಿ ಸಿಯಾ ಲೋಭಮೋಹೇಹಿ, ಸಿಯಾ ದೋಸಮೋಹೇಹೀತಿ ತೀಹಿಪಿ ಸಹೇತುಕಾನಿ, ಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಉದ್ಧಚ್ಚಾನಿ ತಥಾ ಚ ಕೇವಲಮೋಹೇನ ಚ, ಅಮೋಹೋ ಪನ ಅಲೋಭಾದೋಸೇಹೇವ ದ್ವೀಹಿ, ಅಲೋಭೋ ಸಿಯಾ ಅದೋಸಾಮೋಹೇಹಿ, ಸಿಯಾ ಅದೋಸೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿ, ಅದೋಸೋ ಸಿಯಾ ಅಲೋಭಾಮೋಹೇಹಿ, ಸಿಯಾ ಅಲೋಭೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿ, ಸೇಸಾ ಪನ ದ್ವಾವೀಸತಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಸಿಯಾ ತೀಹಿ, ಸಿಯಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಹೇತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಾ, ಛನ್ದೋ ಪನ ಯಥಾಯೋಗಂ ತೀಹಿ, ಪೀತಿದೋಸವಜ್ಜಿತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಿಯಾ ಸಹೇತುಕಾಪಿ ಅಹೇತುಕಾಪಿ, ಸೇಸಾ ಏಕಾದಸ ತಿಜಾತಿಕಾ ಛಹಿ ಹೇತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಾಪಿ ಅಹೇತುಕಾಪಿ, ವೇದನಾ ಚೇತ್ಥ ದೋಮನಸ್ಸಭೂತಾ ದ್ವಿಹೇತುಕಾವ, ಸೋಮನಸ್ಸಉಪೇಕ್ಖಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ದೋಸವಜ್ಜಿತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹೇತುಕಾಪಿ ಅಹೇತುಕಾಪಿ, ಸುಖದುಕ್ಖಭೂತಾ ಅಹೇತುಕಾವ, ಇದಞ್ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸದುಕನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿತಾಯ ಹೇತುನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ. ಹೇತುನಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ. ಅಯಂ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕೋ ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತಸಹೇತುಕದುಕೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೋ. ಸಹೇತುಕದುಕೋ ಏವ ಹಿ ಭಗವತಾ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ, ತಥಾ ಬುಜ್ಝನಕಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಾ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕಭಾವೇನಾಪಿ ವುತ್ತೋ. ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಸಮಾನತ್ಥದುಕಾನಂ ವಚನೇ ಕಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತಿಯಂ.

ಚತುತ್ಥಾದಯೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮದುಕದುತಿಯತತಿಯದುಕೇಸು ಪಠಮಪದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ದುಕಾ, ಪಠಮದುಕೇ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಪದಂ ದುತಿಯದುಕೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಂ ದುಕನ್ತಿ ತಯೋ ದುಕಾ ದೇಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಪದತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೋವ.

ತತ್ಥ ಚ ಯಥೇವ ‘‘ಹೇತೂ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಸಹೇತುಕಾ ಚ, ಸಹೇತುಕಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ನ ಚ ಹೇತೂ’’ತಿ ಅಯಂ ದುಕೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾ ‘‘ಹೇತೂ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಅಹೇತುಕಾ ಚ, ಅಹೇತುಕಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ನ ಚ ಹೇತೂ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕೇನ ಯೋಜನಾಯಪಿ ಏಕೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಯಥಾ ಚ ‘‘ನ ಹೇತೂ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸಹೇತುಕಾಪಿ, ಅಹೇತುಕಾಪೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ‘‘ಹೇತೂ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸಹೇತುಕಾಪಿ, ಅಹೇತುಕಾಪೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಸಹೇತುಕದುಕೇ ದ್ವೇ ದುಕಾ, ಏವಂ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕೇಪಿ ‘‘ನ ಹೇತೂ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾಪೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಹೇತೂ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾಪೀ’’ತಿ ಚ ದ್ವೇ ದುಕಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅಪರೇಪಿ ಪಞ್ಚ ದುಕಾ ಹೇತುಗೋಚ್ಛಕೇ ಯೋಜೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ತೇ ಪನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ಛಸು ಏವ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ತಾವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ದ್ವೇ ತಯೋ ಹೇತೂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಹೇತೂ ಚೇವ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಹೇತುಕಾ ಚ ನಾಮ. ಸಹೇತುಕಚಿತ್ತೇಸು ಪನ ಹೇತುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಹೇತುಕಾ ಚೇವ ನ ಚ ಹೇತೂ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ದುಕೇ ಸಬ್ಬೇ ಅಹೇತುಕಧಮ್ಮಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಹೇತುವಜ್ಜಿತಾ ಅಕುಸಲಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚ, ಛನ್ದೋ ಚ ಸಹೇತುಕೋ ಚೇವ ನ ಹೇತು ಏವ, ಸೇಸಾ ತಿಜಾತಿಕಾ, ತಥಾ ನವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಮೋಹೋ ಪನ ಹೇತು ಚೇವ ಸಹೇತುಕೋ ಚ ನವತ್ತಬ್ಬೋ ಚ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಅನನ್ತರದುಕೋಪಿ ಇಮಿನಾ ದುಕೇನ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಸದಿಸೋವಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಸಹೇತುಕಚಿತ್ತೇಸು ಹೇತುವಜ್ಜಿತಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಹೇತೂ ಸಹೇತೂ ನಾಮ, ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನಹೇತೂ ಅಹೇತುಕಾ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದುಕೇ ಛ ಹೇತೂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

ಹೇತುಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸತ್ತಸು ಚೂಳನ್ತರದುಕೇಸು ಅತ್ತನೋ ನಿಪ್ಫಾದಕೇನ ಸಹ ಪಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕರೂಪಾನಿ. ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇ ವಾ ಠಿತಿಯಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಹುತ್ವಾ ಭವನಸ್ಸೇವಾಭಾವಾತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ದೇಸನಾಯ ಪನೇತ್ಥ ಪರಮತಾಯ ಸೋತಪತಿತವಸೇನ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಏವಂ ಸನಿದಸ್ಸನಾದೀಸುಪಿ. ಇದಞ್ಚ ಇತೋ ಪರಾನಿ ಛ ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸದುಕಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತತೋ ಪರಞ್ಚ ಯತ್ಥ ‘‘ಇಮೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ನ ವಕ್ಖಾಮ, ತಂ ನಿಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸಪ್ಪಚ್ಚಯದುಕಂ.

ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಾತಿ ಸಙ್ಖತಾ. ನ ಸಙ್ಖತಾತಿ ಅಸಙ್ಖತಾ. ಇದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯದುಕಸದಿಸಮೇವ. ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖತಉಭಯದುಕಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸದಿಸಮೇವ. ಸಙ್ಖತದುಕಂ.

ರೂಪಾಯತನಂ ಸನಿದಸ್ಸನಂ ನಾಮ. ಸೇಸರೂಪಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಅನಿದಸ್ಸನಾ ನಾಮ. ಸನಿದಸ್ಸನದುಕಂ.

ಪಸಾದವಿಸಯರೂಪಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಸಪ್ಪಟಿಘಾ ನಾಮ. ಸೇಸರೂಪಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಅಪ್ಪಟಿಘಾ ನಾಮ. ಸಪ್ಪಟಿಘದುಕಂ.

ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗವಸೇನ ರೂಪಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ರೂಪಿನೋ, ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ವಾ ರೂಪಂ, ತಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ರೂಪಿನೋ, ಭೂತೋಪಾದಾಯರೂಪಮೇವ. ನ ರೂಪಿನೋ ಅರೂಪಿನೋ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ರೂಪಿದುಕಂ.

ಲೋಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ವಟ್ಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೇನ ಲೋಕೇ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ಲೋಕಿಯಾ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ತತೋ ಲೋಕತೋ ತತ್ಥ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೇನ ಉತ್ತಿಣ್ಣಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಸೇಖತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಲೋಕಿಯದುಕಂ.

ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಸು ಕೇನಚಿ ಏಕೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದಿನಾ ವಾ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ಕೇನಚಿ ನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ತೇನೇವ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದಿನಾ ವಾ ನ ಕೇನಚಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಹಿ ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥನಾನತ್ತತೋ ದುಕೋ ಹೋತಿ. ಪದಭಾಜನೀಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ‘‘ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೦೧) ಏತ್ತಕಂ ಏಕದುಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಯೇ ವಾ ಪನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೦೧) ಅಯಮೇಕೋ ದುಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ರೂಪಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಸದ್ದೋ ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ದುಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಞಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ರೂಪಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನಾಮ. ಸೇಸರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ತೇನೇವ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ಏವಂ ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯತಬ್ಬಿಞ್ಞಾಣಮೂಲಿಕಾಸುಪಿ ಚತೂಸು ಯೋಜನಾಸು ವಿಭಾಗೋ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಞಾತಬ್ಬೋ. ರೂಪಾದಯೋ ಪನ ಪಞ್ಚವಿಸಯಾ ಮನೋಧಾತುತ್ತಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ಸೇಸರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ತೇನೇವ ಮನೋಧಾತುತ್ತಯೇನ ಕೇನಚಿ ನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಪಾಳಿಯಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಸೇನ ದುಕೋ ನ ವುತ್ತೋ, ತಥಾಪಿ ವಿಸೇಸತೋ ವತ್ತಬ್ಬೋವ. ತಥಾ ಹಿ ಛಬ್ಬಿಧಾಪಿ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕಾದಿನಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ತೇನೇವ ಕೇನಚಿ ನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ತಥಾ ಕಾಮರೂಪಾರೂಪಾವಚರಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಕುಸಲಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ ತೇನೇವ ಕೇನಚಿ ನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ತಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಸೇಸಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ತೇನೇವ ಕೇನಚಿ ನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಾದಿಭೇದೇನ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಕೇನಚಿ ನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ದುಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ಕೇನಚಿವಿಞ್ಞೇಯ್ಯದುಕಂ.

ಚೂಳನ್ತರದುಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಸವಗೋಚ್ಛಕೇ ಆಸಮನ್ತತೋ ಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ, ಚಕ್ಖುತೋಪಿ…ಪೇ… ಮನತೋಪಿ ಸವನ್ತಿ, ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮತೋ ಯಾವಗೋತ್ರಭುಂ, ಓಕಾಸತೋ ಯಾವಭವಗ್ಗಾ ಸವನ್ತೀತಿ ವಾ ಆಸವಾ, ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ, ಏತಞ್ಚ ಓಕಾಸಂ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋಕರಣತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಆ-ಕಾರೋ. ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ಮದಿರಾದಿಆಸವಾ ವಿಯಾತಿಪಿ ಆಸವಾ. ಯದಿ ಚ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ಆಸವಾ, ಏತೇ ಏವ ಭವಿತುಂ ಅರಹನ್ತಿ. ಅನಾದಿತ್ತಾ ಆಯತಂ ವಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸವನ್ತಿ ಪಸವನ್ತೀತಿಪಿ ಆಸವಾ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ನೋ ಆಸವಾ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಾಸವೋ ಭವಾಸವೋ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಭೋ ಕಾಮಾಸವೋ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಾಸವೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦೨) ಚ, ‘‘ದಿಟ್ಠಿಸಹಜಾತೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಾಸವೋ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿರಾಗೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦೫) ಚ, ‘‘ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ವಿಮಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾಭರಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಕಾಮಾಸವೋ ನ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕಸ್ಸ ರಾಗಸ್ಸ ಇಧೇವ ಪಹೀನತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಕಾಮಾಸವೋ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಭಸಹಗತೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೪೬೫) ಚ, ‘‘ಕಾಮಾಸವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೩.೧) ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭವಾಸವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಭೋ ಕಾಮಾಸವೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತರಾಗಸ್ಸ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ವತ್ಥಾಭರಣಾದೀಸು ರಾಗಸ್ಸ ಚ ಭವಾಸವತ್ತಾಭಾವಾ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತರಾಗೋ ಏವ ಹಿ ರೂಪಾರೂಪಭವಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಭವಾಸವೋ ಹೋತಿ ‘‘ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಯಮ. ೨.ಅನುಸಯಯಮಕ.೨), ನ ಚ ಕಾಮಾಸವಭವಾಸವವಿನಿಮುತ್ತೋ ಲೋಭೋ ಅತ್ಥಿ. ಯದಿ ಸಿಯಾ, ‘‘ಲೋಭೋ ಸಿಯಾ ಆಸವೋ, ಸಿಯಾ ನೋ ಆಸವೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ ಸಿಯಾ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ, ಸಿಯಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ಪದಭಾಜನೀಯೇ ಚ ಕಾಮಾಸವನಿದ್ದೇಸೇ ಆಗತಸ್ಸ ‘‘ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೦೩) ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅ. ೧೧೦೩) ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೋತಿಪಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ ತೇಭುಮಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಕಾಮತ್ತಾ, ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ರಾಗಸ್ಸ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮತ್ತಾ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ –

‘‘ಕತಮೇ ವತ್ಥುಕಾಮಾ? ಮನಾಪಿಕಾ ರೂಪಾ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮಾವಚರಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ರೂಪಾವಚರಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ? ಛನ್ದೋ ಕಾಮೋ ರಾಗೋ ಕಾಮೋ…ಪೇ… ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮನನ್ದೀ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಕಾಮಸ್ನೇಹೋ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಮಮುಚ್ಛಾ ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ ಕಾಮೋಘೋ ಕಾಮಯೋಗೋ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧).

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಕಾಮೋಘೋ ಕಾಮಯೋಗೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮಸ್ಸ ಕಾಮೋಘಾದಿಭಾವಂ ವದತಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ವತ್ಥುಕಾಮತ್ತವಿಸಯಸ್ಸ ರಾಗಸ್ಸ ಆಸವಾದಿಭಾವೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ನ ಪಞ್ಚಕಆಮಗುಣಿಕಸ್ಸೇವ ರಾಗಸ್ಸ. ನ ಚ ಓಘಾಸವೇಸು ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಉಪಾದಾನಗೋಚ್ಛಕಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೀಯೇ ‘‘ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೨೨೦) ಇಮಸ್ಸ ‘‘ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅ. ೧೨೨೦) ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಹೇತುಗನ್ಥಕಿಲೇಸಗೋಚ್ಛಕೇಸು ಲೋಭಸ್ಸೇವ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಇತರಗೋಚ್ಛಕೇಸು. ತೇಸು ಚ ಲೋಭಸ್ಸ ಪಾಳಿಅನುಸಾರತೋ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮಮತ್ತಕೋ. ಅನವಸೇಸಲೋಭಪರಿಯಾದಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಚತೂಸು ಪನ ದಿಟ್ಠಿಗತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗಭಾವೇನ, ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನನಿಕನ್ತಿಭಾವೇನ ಚ ಪವತ್ತೋ ಲೋಭೋ ಭವಾಸವೋ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಜಾತೋ ರಾಗೋ ಭವಾಸವೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦೨) ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಭವಾಸವೋ ಚತೂಸು ದಿಟ್ಠಿಗತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭಸಹಗತೇಸೂ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೪೬೫) ನಿಯಮಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಪಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ನಾಮ. ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮೋಹೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ ನಾಮ. ತೇಸು ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ಪಠಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯತಿ, ಕಾಮಾಸವೋ ಚತೂಹಿಪೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ‘‘ತತಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತಂ. ಭವಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ ಚ ಚತುತ್ಥೇನ ಪಹೀಯತಿ. ಇಮೇಸಞ್ಚ ಕಾಮಾಸವಭವಾಸವಾನಂ ಲೋಭಸಭಾವತ್ತಾ ಸಭಾವತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ವಿಭಾಗತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ನೋ ಆಸವಾ ನಾಮ. ಆಸವದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಅತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೇಹಿ ಸಹ ಆಸವೇಹೀತಿ ಸಾಸವಾ, ಸಬ್ಬೇ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾ. ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನಾ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಆಸವಾತಿ ಅನಾಸವಾ, ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾವ. ಚೇತಸಿಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಲೋಕಿಯದುಕೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾವ. ಸಾಸವದುಕಂ ದುತಿಯಂ.

ತತಿಯಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ದುಕಾನಂ ಪದತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೋವ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇತುಗೋಚ್ಛಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಯಥಾ ತತ್ಥ ‘‘ನ ಹೇತೂ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸಹೇತುಕಾಪಿ, ಅಹೇತುಕಾಪೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಓಸಾನದುಕೋ ಪಠಮದುಕೇ ದುತಿಯಪದಂ ದುತಿಯದುಕೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ಏವಮಿಧ ‘‘ನೋ ಆಸವಾ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಸವಾಪಿ, ಅನಾಸವಾಪೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತೋ. ಅಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಹ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಗೋಚ್ಛಕಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಞಾತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ದೋಸಮೋಹಮೂಲಚಿತ್ತೇಸು ಮೋಹೋ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಮೋಹಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ, ಮೋಹೋ ಪನ ತಿಜಾತಿಕೋ ಚ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋತಿ, ಸೇಸಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಏವಾತಿ. ತತಿಯಂ.

ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಆಸವಾ ಚೇವ ಸಾಸವಾ ಚ ನಾಮ. ತದವಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಾಸವಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಆಸವಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಆಸವಾತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾ, ಕರುಣಾಮುದಿತಾ ಚ ಸಾಸವಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಆಸವಾ ಏವ, ಸೇಸಾ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಯೇ ಪನ ಲೋಭಮೂಲೇಸು ಲೋಭಮೋಹಾ, ಲೋಭದಿಟ್ಠಿಮೋಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಆಸವಾ ಚೇವ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ನಾಮ. ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚೇವ ಆಸವವಜ್ಜಿತಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಆಸವಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಆಸವವಜ್ಜಿತಾ ಅಕುಸಲಾ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಆಸವಾ ಏವ, ಮೋಹೋ ಸಿಯಾ ಆಸವೋ ಚೇವ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಚ, ಸಿಯಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಿಜಾತಿಕಾ ಸಿಯಾ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಆಸವಾ, ಸಿಯಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಲೋಕುತ್ತರವಜ್ಜಿತಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಾಸವಾ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನಾಸವಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಆಸವಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಕರುಣಾಮುದಿತಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಾಸವಾ ಏವ, ಮೋಹೋ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಚ, ಸೇಸಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಿಜಾತಿಕಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ, ಮೋಹವಜ್ಜಿತಾ ಪನ ಅಕುಸಲಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ. ಛಟ್ಠಂ.

ಆಸವಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಂಯೋಜನಗೋಚ್ಛಕೇ ಯಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಸಂಯೋಜೇನ್ತಿ ಬನ್ಧನ್ತೀತಿ ಸಂಯೋಜನಾ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ನೋ ಸಂಯೋಜನಾ.

ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಂ ಭವರಾಗಪಟಿಘಮಾನದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಯೋಜನಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಕಾಮಭವದಿಟ್ಠಿಅವಿಜ್ಜಾಸಂಯೋಜನಾನಿ ಆಸವಗೋಚ್ಛಕೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರಿ, ಚರತಿ, ಚರಿಸ್ಸತಿ, ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಅನತ್ಥಂ ಅಚರಿ, ಚರತಿ, ಚರಿಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಅತ್ಥಂ ಅಚರಿ, ಚರತಿ, ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೬೬) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ನವಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸತ್ತೇಸು, ಅಟ್ಠಾನಕೋಪವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ದೋಸೋ ಪಟಿಘಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ.

‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮಿ, ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪವತ್ತೋ ಸಬ್ಬೋ ಮಾನೋ ಮಾನಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮಿ, ಸದಿಸೋ, ಹೀನೋ’’ತಿ ಚ ತಿಧಾ ಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಸದಿಸಹೀನಾನಮ್ಪಿ. ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಮಾನೋವ ಯಾಥಾವಮಾನೋ. ತಥಾ ಸದಿಸಸ್ಸ ಸದಿಸಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ಹೀನಮಾನೋ ಚ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಇತರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಮಾನಾ ಅಯಾಥಾವಮಾನಾತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಸತ್ಥುಧಮ್ಮಸಙ್ಘಸಿಕ್ಖಾಸು, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತತದುಭಯಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಚ ಕಙ್ಖತಾವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ.

ಗೋಸೀಲಗೋವತಾದೀಹಿ ಸುದ್ಧೀತಿ ಗಹಣಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ.

ತದವಸೇಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾದೀಸು ಅಸಹನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಇಸ್ಸಾ ಇಸ್ಸಾಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ. ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ ಕುಲಲಾಭವಣ್ಣಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಮಚ್ಛರಿಯಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ. ಸಕಲಾರಾಮೇಪಿ ಹಿ ಪರಿವೇಣೋವರಕಾದೀಸು ವಾ ವಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪೇಸಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಗಮನಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಆಗತಸ್ಸಾಪಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಗಮನಞ್ಞೇವ ಇಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ. ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾದೀನಂ ಪನ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಅನಿಚ್ಛತೋ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

ಅತ್ತನೋ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ವಾ ಞಾತಿಕುಲೇ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪೇಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಅನಿಚ್ಛತೋ ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛತೋ ಪನ ನ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ತೇಸಂ ಪಸಾದಭೇದಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಅತ್ತನಾ ಲಭನಟ್ಠಾನೇ ಚತುಪಚ್ಚಯಂ ಲಭನ್ತೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಲಭನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ವಿನಿಪಾತೇತಿ, ಪೂತಿಭಾವಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನ ದೇತಿ, ತಂ ಲಭನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಸೀಲವಾ ಲಭೇಯ್ಯ, ಪರಿಭೋಗಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸೋ ಸರೀರವಣ್ಣೋಪಿ ಗುಣವಣ್ಣೋಪಿ. ತತ್ಥ ‘‘ರೂಪವಾ ಪಾಸಾದಿಕೋ’’ತಿ ಪರಸ್ಸ ಸರೀರವಣ್ಣಂ, ‘‘ಸೀಲವಾ, ಧುತವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗುಣವಣ್ಣಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ವಣ್ಣಭಣನಟ್ಠಾನೇ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಸಹನ್ತಸ್ಸ ದುವಿಧಂ ವಣ್ಣಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಪೇಸಲಂ ಪನ ವಿಪನ್ನಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಸು ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾಪಗರಹಿತಾಯ ಅಸಹನ್ತಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ.

ಧಮ್ಮೋತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯೇವ, ನ ಪಟಿವೇಧೋ ಅರಿಯಾನಂ ತತ್ಥ ಮಚ್ಛರಿಯಾಭಾವಾ. ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಪನ ಗುಳ್ಹಗನ್ಥಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಕಥೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಪನ ಲೋಲಸ್ಸ, ಕಾಲೇನ ಸಮಣೋ, ಕಾಲೇನ ನಿಗಣ್ಠಾದಿ ಚ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಪವೇಣಿಆಗತಂ ತನ್ತಿಂ ‘‘ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಲುಳಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ನ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಪುಗ್ಗಲಾನುಗ್ಗಹೇನ ವಾ ಪಕತಿಯಾ ಸಠಸ್ಸ ಮಾಯಾವಿನೋ ‘‘ಸಣ್ಹಸುಖುಮಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯಂ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಏವಂ ಗಹಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪನ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಗೂಹನಲಕ್ಖಣಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಇಮೇಸು ಚ ಸಂಯೋಜನೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಪಟಿಘೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ, ಕಾಮರಾಗೋ ಚತೂಹಿಪೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತತಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತಂ. ಮಾನಭವರಾಗಅವಿಜ್ಜಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ. ತತ್ಥ ಚ ಅಯಾಥಾವಮಾನೋ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಇಮೇಸಂ ಕಾಮರಾಗಭವರಾಗಾನಂ ಲೋಭಸಭಾವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಭಾವತ್ತಾ ಸಭಾವತೋ ಅಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮಾ ದಸ ಸಂಯೋಜನಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇಮೇ ದಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ನೋ ಸಂಯೋಜನಾ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಆಸವದುಕಸದಿಸಂ. ಸಂಯೋಜನದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಆರಮ್ಮಣಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಂಯೋಜನಸಂವಡ್ಢನೇನ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹಿತಾತಿ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ, ಸಾಸವಧಮ್ಮಾ ಏವ. ತಥಾ ನೀವರಣಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ನ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ, ಅನಾಸವಾ. ಸೇಸಂ ಸಾಸವದುಕಸದಿಸಮೇವ. ದುತಿಯಂ.

ತತಿಯಾದಯೋಪಿ ಆಸವಗೋಚ್ಛಕೇ ತತಿಯಾದಿಸದಿಸಾ ಏವ, ವಿಸೇಸಮತ್ತಮೇವೇತ್ಥ ವಕ್ಖಾಮ. ತತ್ಥ ಹಿ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಸಂಯೋಜನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಮೋಹೋ, ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಸಮಮೇವ. ತತಿಯಂ.

ದಸ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾ ಚೇವ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಚ ನಾಮ. ತದವಸೇಸಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಸಂಯೋಜನಾ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಯೇ ಪನ ಉದ್ಧಚ್ಚವಿರಹಿತೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೋಹಾ ದೋಸಮೋಹಾ ದೋಸಇಸ್ಸಾಮೋಹಾ ದೋಸಮಚ್ಛರಿಯಮೋಹಾ ಲೋಭಮಾನಮೋಹಾ ಲೋಭದಿಟ್ಠಿಮೋಹಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಸಂಯೋಜನಾ ಚೇವ ಸಂಯೋಜನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ನಾಮ. ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಚೇವ ಸಂಯೋಜನವಜ್ಜಿತತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಸಂಯೋಜನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಸಂಯೋಜನಾ ನಾಮ. ಸೇಸಮಿಧ ಅನನ್ತರದುಕಞ್ಚ ಆಸವಗೋಚ್ಛಕೇ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠದುಕಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಂ ಆಸವಪದಟ್ಠಾನೇ ಸಂಯೋಜನಪದಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠದುಕಾನಿ.

ಸಂಯೋಜನಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಗನ್ಥಗೋಚ್ಛಕೇ ಯಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಥೇನ್ತಿ ಘಟೇನ್ತೀತಿ ಗನ್ಥಾ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ನೋ ಗನ್ಥಾ.

ತತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥೋ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ, ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋ ಕಾಯಗನ್ಥೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಗನ್ಥಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಏವ ನಾಮಕಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಗನ್ಥೇತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಅಭಿನಿವಿಸನತೋ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸವಿರಹಿತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿ ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾವ. ಇಮೇಸು ಚ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ಗನ್ಥಾ ಪಠಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ತತಿಯೇನ, ಅಭಿಜ್ಝಾ ಚತೂಹಿಪಿ. ಇಮೇ ಚ ಸಭಾವತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಗನ್ಥಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇಮೇ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ನೋ ಗನ್ಥಾ ನಾಮ. ಗನ್ಥದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಗನ್ಥೇಹಿ ಗನ್ಥಿತಬ್ಬಾತಿ ಗನ್ಥನಿಯಾ. ನ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ. ಸೇಸಂ ಸಾಸವದುಕಸದಿಸಮೇವ. ದುತಿಯಂ.

ಮೋಹಮೂಲವಜ್ಜಿತಾನಿ ದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ಲೋಭಂ, ದೋಸಮೂಲೇಸು ಚ ದೋಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಯಥಾವುತ್ತೋ ಲೋಭೋ, ದೋಸೋ, ಮೋಹಮೂಲಾನಿ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಥಿನಮಿದ್ಧಾನಿ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಏವ. ದೋಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಏವ, ಸೇಸಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

ಚತ್ತಾರೋ ಗನ್ಥಾ ಗನ್ಥಾ ಚೇವ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಚ ನಾಮ. ತದವಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಗನ್ಥಾ ನಾಮ. ತಥಾ ಚೇತಸಿಕೇಸು ಗನ್ಥವಜ್ಜಿತಾ ಅಕುಸಲಾ, ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ ಚ, ಸೇಸಾ ಚೇತಸಿಕಾ ಪನ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಇಧ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚತುತ್ಥಂ.

ದಿಟ್ಠಿ ಗನ್ಥಾಚೇವ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ನಾಮ. ಲೋಭೋ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಚ, ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಗನ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಗನ್ಥಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಮಾನಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಥಿನಮಿದ್ಧಾನಿ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಗನ್ಥಾ ಏವ, ಮೋಹಾಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಉದ್ಧಚ್ಚಾನಿ ತಿಜಾತಿಕಾ ಚ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ನವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಸೇಸಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಲೋಕುತ್ತರವಜ್ಜಿತಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಗನ್ಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ದೋಸೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಕರುಣಾ ಮುದಿತಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಏವ, ಮೋಹಾಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಉದ್ಧಚ್ಚಲೋಭಾ ತಥಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಸೇಸಾ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಿಜಾತಿಕಾ ಪನ ದ್ವಿಧಾಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ. ಛಟ್ಠಂ.

ಗನ್ಥಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಓಘಯೋಗಗೋಚ್ಛಕಾನಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಆಸವಗೋಚ್ಛಕಸದಿಸಾನಿ. ಪದತ್ಥಮತ್ತಮೇವ, ಹೇತ್ಥ ನಾಮಮತ್ತಞ್ಚ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಓಹನನ್ತಿ ಓಸೀದಾಪೇನ್ತೀತಿ ಓಘಾ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನೀಯತೋ ಓಘೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾತಿ ಓಘನಿಯಾ. ತಥಾ ಯೋಗನಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಯೋಗಾ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ.

ಓಘಯೋಗಗೋಚ್ಛಕಾನಿ ನಿಟ್ಠಿತಾನಿ.

ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನೀವರನ್ತಿ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀತಿ ನೀವರಣಾ. ತತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚನೀವರಣಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನೀವರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣನ್ತಿ ಇಮೇ ಛ ನೀವರಣಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಥಿನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಘನಭಾವೋ, ಥದ್ಧತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇಧತೀತಿ ಮಿದ್ಧಂ, ಅಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವೋ, ಪಚಲಾಯಿಕಭಾವಕರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಚ ಸೇಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ನಿದ್ದಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ, ಅಪರಭಾಗೇ ಚ ಪಚಲಾಯನಹೇತುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಕಾಲೇ. ಖೀಣಾಸವಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭವಙ್ಗಸನ್ತತಿವಸೇನ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪನ ತೇಸಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಹೇತುಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಇತರೇಸಮೇವ ಹೋತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ರೂಪಮೇವ ‘‘ಮಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ‘‘ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇನ ನೀವರಣಞ್ಚೇವ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಚನತೋ ಅರೂಪಮೇವ. ಅಕುಸಲಞ್ಚ ‘‘ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಪಹಾನವಚನತೋ. ಅಕುಸಲಾ ಏವ ಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಆರುಪ್ಪೇಪಿ ಚೇತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ‘‘ನೀವರಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನೀವರಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೮.೮) ಏತಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೮.೮) ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೋಪ್ಪಂ ಪಚಲಾಯಿಕಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೬೩) ಪದಭಾಜನೀಯೇ ಪನಸ್ಸ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಥಿನಂ ಮಿದ್ಧಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ನೀವರಣಟ್ಠಾನೇ ಏಕನೀವರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ. ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಕತಂ ಪಾಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೀಯೇ ‘‘ಚೇತಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಮನೋವಿಲೇಖೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾ’’ತಿಆದಿ ಪನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮೂಲದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಏವಂಸಞ್ಞಿತಾಯ ಹಿ ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ದುಟ್ಠು ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸುದಿನ್ನಾದೀನಂ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಂ ಪನ ವಿನಯೇ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ…ಪೇ… ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೦೪) ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಆಗತಂ, ತಂ ನೀವರಣಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ. ನ ಹಿ ಅರಹತೋ ನೀವರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ನೀವರಣವತಿರೂಪಕಂ ಪನ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ, ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವೀಮಂಸನಸಙ್ಖಾತಂ ವಿನಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನಾಮೇತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸನೀವರಣಾನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನಿ ಏವ. ಇಮೇಸು ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಠಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ತತಿಯೇನ, ಥಿನಮಿದ್ಧುದ್ಧಚ್ಚಾವಿಜ್ಜಾ ಚತುತ್ಥೇನ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚತೂಹಿಪೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತತಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇ ಚ ಸಭಾವತೋ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಛ ನೀವರಣಾ ನಾಮ ಜಾತಾ, ಇಮೇ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ನೋ ನೀವರಣಾ ನಾಮ. ನೀವರಣದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ದುತಿಯಂ ಸಾಸವದುಕಸದಿಸಮೇವ. ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಅಕುಸಲಾ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾವ, ಸೇಸಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

ಛ ನೀವರಣಾ ನೀವರಣಾ ಚೇವ ನೀವರಣಿಯಾ ಚ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ನೀವರಣಾ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಆಸವಗೋಚ್ಛಕೇ ಚತುತ್ಥಸದಿಸಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಛ ನೀವರಣಾ ನೀವರಣಾ ಚೇವ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ನಾಮ. ತದಞ್ಞೇ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ನೀವರಣಾ ನಾಮ. ತಥಾ ಚೇತಸಿಕೇಸು ನೀವರಣವಿರಹಿತಾ ಅಕುಸಲಾ, ತಿಜಾತಿಕಾ ಪನ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ. ಇಧ ಪನ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಲೋಕುತ್ತರವಜ್ಜಿತಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನೀವರಣಿಯಾ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಕರುಣಾಮುದಿತಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನೀವರಣಿಯಾವ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಿಜಾತಿಕಾ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚ, ಅಕುಸಲಾ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ. ಛಟ್ಠಂ.

ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಪರಾಮಾಸಗೋಚ್ಛಕೇ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಆಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಪರತೋ ಆಮಸನ್ತೀತಿ ಪರಾಮಾಸಾ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವ. ತದಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ನೋ ಪರಾಮಾಸಾ ನಾಮ. ಪರಾಮಾಸದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಪರಾಮಾಸೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ. ಸೇಸಂ ಆಸವದುಕಸದಿಸಮೇವ. ದುತಿಯಂ.

ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿರಹಿತಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಾಮಾಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಸೇಸಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಮಾನದೋಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಏವ, ಸೇಸಾ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಪರಾಮಾಸಾ ಚೇವ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಚ ನಾಮ. ಸೇಸಲೋಕಿಯಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಪರಾಮಾಸಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗೋಚ್ಛಕೇ ‘‘ಪರಾಮಾಸಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಪರಾಮಾಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಅಯಂ ದುಕೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ನ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಪಯುಜ್ಜತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದುಕೇ ಲೋಕುತ್ತರವಜ್ಜಿತಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಪರಾಮಾಸೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪರಾಮಾಸಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಮಹನ್ತರದುಕೇಸು ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಸಹ ಆರಮ್ಮಣೇನಾತಿ ಸಾರಮ್ಮಣಾ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ. ನತ್ಥಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇತೇಸನ್ತಿ ಅನಾರಮ್ಮಣಾ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ಸಾರಮ್ಮಣದುಕಂ.

ಚಿನ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಚಿತ್ತಂ. ತಂ ಹಿ ವತ್ಥುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚಾದಿಭೇದತೋ, ಅತೀತಾದಿಭೇದತೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಕರಣತಾಯ ವಾ. ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚರಣಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತಂ ಅತಿಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಲೋಕೇ ಸಿಪ್ಪಜಾತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಕರೀಯತಿ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚಿನ್ತಿತಸ್ಸ ವಾ ಅನವಸೇಸಸ್ಸ ಅನಿಪ್ಫಜ್ಜನತೋ ತತೋಪಿ ಚಿತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತತರಂ, ತಥಾ ಯದೇತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಭೇದಾಸು ಗತೀಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮನಾನತ್ತಂ, ತೇನ ತಾಸು ಗತೀಸು ಅಪದದ್ವಿಪದಾದಿಉಚ್ಚತ್ತನೀಚತ್ತಾದಿನಾನತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ದೀಘರಸ್ಸಥೂಲಾಥೂಲಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾದಿಲಾಭಾಲಾಭಾದಿ ಚಾತಿ ಏವಮಾದಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಪಥವೀಪಬ್ಬತತಿಣರುಕ್ಖಲತಾದಿದೇವಬ್ರಹ್ಮವಿಮಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾದಿಭೂತಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಕತಂ, ತತೋ ಚಿತ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತತರಂ ಚಿನ್ತಿತನಿಯಾಮೇನ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಏವಂ ಚಿನ್ತನಟ್ಠೇನ, ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಟ್ಠೇನ, ಚಿತ್ತಕರಣಟ್ಠೇನ ಚ ‘‘ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತದೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನೋ ಚಿತ್ತಾ ನಾಮ. ಚಿತ್ತದುಕಂ.

ಅವಿಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಚೇತಸಿ ನಿಯುತ್ತಾ ಚೇತಸಿಕಾ, ಫಸ್ಸಾದಯೋ ದ್ವಿಪಞ್ಞಾಸ ಧಮ್ಮಾ. ಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಅಚೇತಸಿಕಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕದುಕಂ.

ಚೇತಸಿಕಾ ಏವ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ, ಇಧ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕಂ.

ನಿರನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನತಾಯ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಯಾವ ಭಙ್ಗಾಚಿತ್ತೇನ ಸಂಸಟ್ಠಾತಿ ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾ. ಏಕತೋ ವತ್ತಮಾನಾಪಿ ನಿರನ್ತರಭಾವಂ ಅನುಪಗಮನತಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಸಂಸಟ್ಠಾತಿ ಚಿತ್ತವಿಸಂಸಟ್ಠಾ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರದುಕಸದಿಸಮೇವ. ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠದುಕಂ.

ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಚೇತಸಿಕಾನಿ ಚೇವ ಚಿತ್ತಜರೂಪಕಲಾಪಾ ಚ. ಚಿತ್ತಂ, ಪನ ಅಚಿತ್ತಜರೂಪಕಲಾಪಾ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನದುಕಂ.

ಸಹ ಭವನ್ತೀತಿ ಸಹಭುನೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಸಹಭುನೋ ಚಿತ್ತಸಹಭುನೋ, ಚೇತಸಿಕಾನಿ ಚೇವ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಚ. ಚಿತ್ತಂ, ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿವಜ್ಜಿತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ನೋ ಚಿತ್ತಸಹಭುನೋ ನಾಮ. ಚಿತ್ತಸಹಭುದುಕಂ.

ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತಿನೋ, ಕಿಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ? ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪರಿವತ್ತಿನೋ ಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿನೋ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರದುಕಸದಿಸಮೇವ. ಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿದುಕಂ.

ಇತೋ ಪರೇ ಪನ ತಯೋ ದುಕಾ ಚೇತಸಿಕದುಕಸದಿಸಾವ, ಕೇವಲಂ ಪದತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾ ಚ ತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಏವ ಚಾತಿ ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಸಮುಟ್ಠಾನಾ. ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾ ಚ ತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಹಭುನೋ ಏವ ಚಾತಿ ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಸಮುಟ್ಠಾನಸಹಭುನೋ, ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಾ ಚ ತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿನೋ ಏವ ಚಾತಿ ಚಿತ್ತಸಂಸಟ್ಠಸಮುಟ್ಠಾನಾನುಪರಿವತ್ತಿನೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ತದನನ್ತರೇ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕದುಕೇ ಅಜ್ಝತ್ತಜ್ಝತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಾವ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ. ಪಸಾದರೂಪಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ. ತತೋ ಬಹಿಭೂತಾ ಬಾಹಿರಾ. ಸೇಸರೂಪಚೇತಸಿಕನಿಬ್ಬಾನಪಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಛ ಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ, ಇಧ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕದುಕಂ.

ಉಪಾದಿಯನ್ತೇವ ಭೂತಾನಿ, ನ ಭೂತಾ ವಿಯ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಉಪಾದಾ, ಚತುವೀಸತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಿ ಏವ. ನ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ನೋ ಉಪಾದಾ, ಚತುಮಹಾಭೂತಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ಉಪಾದಾದುಕಂ.

ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಲೋಕಿಯವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ, ಕಮ್ಮಜರೂಪಞ್ಚ ಉಪಾದಿನ್ನಾ ನಾಮ. ಸೇಸಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಉಪಾದಿನ್ನದುಕಂ.

ಮಹನ್ತರದುಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಾದಾನಗೋಚ್ಛಕೇಭುಸಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ಉಪಾದಾನಾ, ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಳ್ಹತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಉಪ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಉಪಾಯಾಸೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ನೋ ಉಪಾದಾನಾ. ತತ್ಥ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನನ್ತಿ ಇಮೇ ಉಪಾದಾನಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಿಲೇಸಕಾಮೋವ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ ನಾಮ. ಸೇಸಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನೇವ. ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ತಥಾಪವತ್ತದಿಟ್ಠಿ ಏವ. ತಾನಿ ಚ ಪಠಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಚತೂಹಿಪಿ. ಇಮೇ ಚ ಸಭಾವತೋ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಭಾಗತೋ ಚತುರುಪಾದಾನಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಇಮೇ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ನೋ ಉಪಾದಾನಾ ನಾಮ. ಉಪಾದಾನದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಉಪಾದಾನಿಯದುಕೋ ಸಂಯೋಜನಿಯದುಕಸದಿಸೋವ. ದುತಿಯಂ.

ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಾನಿ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಚ ಉಪಾದಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭದೋಸಮೋಹಮೂಲಾನಿ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಿ ಚ ಚಿತ್ತಾನಿ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾ ಉಪಾದಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ, ದೋಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಏವ. ಸೇಸಾ ದುವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಉಪಾದಾನಾ ಚೇವ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಚ ನಾಮ. ತದವಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಚೇವ ನೋಚ ಉಪಾದಾನಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠದುಕಾ ಪಾಠತೋ ಗನ್ಥಗೋಚ್ಛಕೇ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠದುಕಸದಿಸಾವ, ಕೇವಲಂ ಪಞ್ಚಮದುಕೇ ‘‘ಚೇತಸಿಕೇಸು ಮಾನೋ ಉಪಾದಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಚೇವ ನೋ ಚ ಉಪಾದಾನೋ ಏವ, ಮೋಹಾಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಉದ್ಧಚ್ಚಥಿನಮಿದ್ಧಾನಿ ತಿಜಾತಿಕಾನಿ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಚಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ, ಛಟ್ಠದುಕೇ ‘‘ಚೇತಸಿಕೇಸು ದೋಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಏವ, ಮೋಹಾಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಉದ್ಧಚ್ಚಲೋಭಥಿನಮಿದ್ಧಾನಿ ತಥಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಪಾಠತೋ ವಿಸೇಸೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ನಾಮಮತ್ತಕೋವ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋವ. ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ.

ಉಪಾದಾನಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಕಿಲೇಸಗೋಚ್ಛಕೇ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪದತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಲೋಭೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋ ಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಥಿನಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಅಹಿರಿಕಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ. ಇಮೇ ಚ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ, ಇಧ ಪನ ಲೋಭೋ, ಹೇತುಗನ್ಥನೀವರಣಉಪಾದಾನಗೋಚ್ಛಕೇಸು ಲೋಭೋ ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ಚತುಮಗ್ಗವಜ್ಝೋಪಿ ಏಕೇನೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಠಿತೋ, ಸೇಸಗೋಚ್ಛಕೇಸು ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಭೋ ‘‘ಕಾಮಾಸವೋ ಭವಾಸವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನಾಪಿ ಭವಾಸವಾದಿಬ್ಯತಿರಿತ್ತೋ ಸಬ್ಬೋ ಚತುಮಗ್ಗವಜ್ಝೋಪಿ ರಾಗೋ ಕಾಮಾಸವಾದೀಸು ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪನ ಭವರಾಗೋಪಿ ನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಮತ್ತೋವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣ’’ನ್ತಿಆದಿಪಾಳಿತೋ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೮.೮) ಚೇತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ ರೂಪಾರೂಪಭೂಮೀಸು ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಇಮೇಸು ಚ ಕಿಲೇಸೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಠಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ದೋಸೋ ತತಿಯೇನ, ಲೋಭಾದಯೋ ಚತೂಹಿಪಿ. ಇಮೇ ಪನ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ನೋ ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ. ಕಿಲೇಸದುಕಂ ಪಠಮಂ.

ಸಂಕಿಲೇಸಿಕದುಕೋ ಸಾಸವದುಕಸದಿಸೋವ. ದುತಿಯಂ.

ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠದುಕೋ, ಕಿಲೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತದುಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಮಾನತ್ಥಾವ. ತೇ ಚ ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕೇ ತತಿಯದುಕಸದಿಸಾವ. ತತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ.

ದಸ ಕಿಲೇಸಾ ಕಿಲೇಸಾ ಚೇವ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚೇವ ನೋ ಚ ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕೇ ಚತುತ್ಥದುಕಸದಿಸಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಛಟ್ಠಸತ್ತಮದುಕಾನಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾನತ್ಥಾನೇವ. ತಾನಿ ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ ನೀವರಣಗೋಚ್ಛಕೇ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಾಠತೋ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠದುಕಸದಿಸಾನಿ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ನಾಮಮತ್ತಕೋವ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಅಟ್ಠಮಾನಿ.

ಕಿಲೇಸಗೋಚ್ಛಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಪಿಟ್ಠಿದುಕೇಸು ಆದಿತೋ ಚತ್ತಾರೋ ದುಕಾ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಿಕೇ, ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೇ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕೇವಲಂ ಪನ ತತ್ಥ ಪಠಮತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತೇಸು ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಇಧ ಪಠಮದುಕಸ್ಸ ದುತಿಯಪದೇ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ಪವಿಸನ್ತಿ, ಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಇಧ ದುತಿಯದುಕೇ ನಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ಪವಿಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚ ದುತಿಯತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತೇಸು ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಇಧ ತತಿಯದುಕೇ ನದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೇ, ಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಇಧ ಚತುತ್ಥದುಕೇ ನಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕೇಸು ಪವಿಸನ್ತಿ.

ಪದತ್ಥೋ ಚ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬೋ ಹೇತು ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಾ. ಏವಂ ಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಹಿ ಸತಿ ಅಹೇತುಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಸಿಯಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ತಿಕದ್ವಯಮೇವ ಹಿ ಭಗವಾ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ದುಕೇ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ. ಚತ್ತಾರೋ ದುಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಸವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತೇಸು ವಿತಕ್ಕವಿರಹಿತಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸವಿತಕ್ಕಾ ನಾಮ. ವಿತಕ್ಕೋ, ಪನ ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಅವಿತಕ್ಕಾ ನಾಮ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ಛಸಟ್ಠಿಯಾ ಸವಿಚಾರಚಿತ್ತೇಸು ವಿಚಾರವಿರಹಿತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸವಿಚಾರಾ ನಾಮ. ವಿಚಾರೋ, ಪನ ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಅವಿಚಾರಾ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಇಧ, ಅನನ್ತರೇ ವುತ್ತದುಕೇ ಚ ವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಛಟ್ಠಂ.

ಇತೋ ಪರೇಸು ಸಪ್ಪೀತಿಕದುಕೋ, ಪೀತಿಸಹಗತದುಕೋ ಚ ಸಮಾನತ್ಥಾವ, ತೇ ಚ ಸುಖಸಹಗತಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತದುಕಾ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ದುಕಾ ಪೀತಿತ್ತಿಕೇ ವುತ್ತನಯಾವ. ಕೇವಲಂ ಪನೇತೇಸಂ ದುಕಾನಂ ಪಠಮಂ ಪದಂ ತತ್ಥ ಪವಿಸತಿ, ಪೀತಿತ್ತಿಕೇ ಇತರೀತರಪದದ್ವಯಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇತ್ಥ ದುಕಾನಂ ದುತಿಯಪದೇಸು ಅತ್ಥತೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಇಮೇ ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸದುಕಾತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸತ್ತಮಅಟ್ಠಮನವಮದಸಮಾ.

ತದನನ್ತರೇಸು ಕಾಮಾವಚರಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ’’ತಿ ಏವಂ (ಧ. ಸ. ೧೨೮೭) ಪಾಳಿಯಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಪಾಯಾನಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಛನ್ನಂ ದೇವಲೋಕಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ಓಕಾಸತೋ ಏಕಾದಸವಿಧೋ ಕಾಮಭವೋ ‘‘ಕಾಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಯಥಾ ‘‘ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ರೂಪಭವೋ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮೇ ಅವಚರನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರಾ. ಯೇಭುಯ್ಯತೋ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ ರೂಪಾರೂಪೇಸು ಚೇತೇಸಞ್ಚ ಇಧ ಪವತ್ತಿತೋ ‘‘ಥಲಚರಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಕಾಮಭವಸಙ್ಖಾತೇ ವಾ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅವಚಾರೇನ್ತೀತಿಪಿ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸದಿಸಂ. ತದಾಯತ್ತತಾಯ, ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ವಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ ಏತ್ಥ ಅವಚರತೀತಿಪಿ ಕಾಮಾವಚರಂ. ಕಾಮಞ್ಚೇಸ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಅವಚರತಿ, ರುಳ್ಹಿತೋ ಪನ ‘‘ವದತೀತಿ ವಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಇಮೇ ಏವ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ರೂಪತಣ್ಹಾ ಅರೂಪತಣ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಕಾಮತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕಾಮೋ ಏತ್ಥ ಅವಚರತೀತಿಪಿ ಕಾಮಾವಚರಾ. ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ವಿಮಾನಾಭರಣಾದೀಸು ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋ, ರೂಪತಣ್ಹಾವಿಸಯಾನಮ್ಪಿ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕಮ್ಮಜರೂಪಾದೀನಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯಪಿ ವಿಸಯತಾಯ ಕಾಮಾವಚರತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ನ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಾನಂ ತದಭಾವತೋ ತದಞ್ಞೇ ನ ಕಾಮಾವಚರಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ರೂಪಾವಚರಾದಿದುಕಾನಮ್ಪಿ ಪದತ್ಥೋ ಯಥಾರಹಂ ಞಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಚತುಪಞ್ಞಾಸ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಾನಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ರೂಪಂ ಕಾಮಾವಚರಾ ನಾಮ. ಸೇಸಚಿತ್ತನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನ ಕಾಮಾವಚರಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪರಿಯಾಪನ್ನದುಕೇ ಏವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

ಪನ್ನರಸ ರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಾನಿ ರೂಪಾವಚರಾ ನಾಮ. ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನ ರೂಪಾವಚರಾ ನಾಮ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ದ್ವಾದಸ ಅರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಾನಿ ಅರೂಪಾವಚರಾ ನಾಮ. ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ನ ಅರೂಪಾವಚರಾ ನಾಮ. ತೇರಸಮಂ.

ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಅನ್ತೋಗಧಾತಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಾವ. ತತ್ಥ ನ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಕಾಮಾವಚರಾದಿದುಕಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಅಕುಸಲಚೇತಸಿಕಾ ಕಾಮಾವಚರಾವ, ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ ಕಾಮರೂಪಾವಚರಾ, ವಿರತಿಯೋ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪೀತಿಯೋ ಪನ ಕಾಮರೂಪಾವಚರಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಸೇಸಾ ಚತುಭೂಮಕಾತಿ. ಚುದ್ದಸಮಂ.

ವಟ್ಟಮೂಲಂ ಛಿನ್ದನ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಟ್ಟತೋ ನೀಯನ್ತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಚಿತ್ತಾನಿ. ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ನ ನಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಸೇಸಚಿತ್ತರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಪಞ್ಚದಸಮಂ.

ಚುತಿಯಾ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಂ ಫಲದಾನೇ ನಿಯತತ್ತಾ ನಿಯತಾ, ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾ, ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಾ ಚ. ತಥಾ ಅನಿಯತತ್ತಾ ಅನಿಯತಾ, ಸೇಸಧಮ್ಮಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಸೋಳಸಮಂ.

ಅಞ್ಞೇ ಧಮ್ಮೇ ಉತ್ತರನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಉತ್ತರಾ, ಅತ್ತಾನಂ ಉತ್ತರಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇಹಿ ಸಹ ಉತ್ತರೇಹೀತಿ ಸಉತ್ತರಾ, ಲೋಕಿಯಾವ. ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಉತ್ತರಾತಿ ಅನುತ್ತರಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ. ಸತ್ತರಸಮಂ.

ರಣನ್ತಿ ಕನ್ದನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಣಾ, ಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಸತ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ, ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಾವಸೇನ ಚ ಸಹ ರಣೇಹೀತಿ ಸರಣಾ. ಏತೇನಾಕಾರೇನ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ರಣಾತಿ ಅರಣಾ.

ತತ್ಥ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಸರಣಾ ನಾಮ. ಸರಣಧಮ್ಮೇಸು ಚೇತ್ಥ ಲೋಭದೋಸಮೋಹಾ ರಣಾ ಚೇವ ಸರಣಾ ಚ, ತೇಸು ಲೋಭದೋಸಾ ಮೋಹೇನೇವ ಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಸರಣಾ, ತಥಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚಿತ್ತಂ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ. ಮೋಹೋ ಪನ ತೇಸು ಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಸರಣೋ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತರಾಗೇನ, ಪನ ಭವರಾಗೇನ ಚ ರಣಭೂತೇನ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಾವಸೇನೇವ ಸರಣೋ. ಲೋಭದೋಸಮೋಹಮೂಲಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಪನ ಮೋಹೋ ಲೋಭೇನ ಚೇವ ದೋಸೇನ ಚ, ಸೇಸಾ ಲೋಭಮೋಹೇನ ಚೇವ ದೋಸಮೋಹೇನ ಚ ಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಸರಣಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಾನಿ, ರೂಪನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಚ ಅರಣಾ ನಾಮ. ಚೇತಸಿಕೇಸು ಪನ ಅಕುಸಲಾ ಸರಣಾವ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಅರಣಾವ, ತಿಜಾತಿಕಾ ಪನ ದ್ವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಅಟ್ಠಾರಸಮಂ.

ಪಿಟ್ಠಿದುಕಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಭಿಧಮ್ಮದುಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.