೧೦. ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಕಸುತ್ತಂ

೫೧೦. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ತಞ್ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿದಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ’. ಸೋ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾಸಿ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ’’’.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ತಞ್ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿದಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ’. ಸೋ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾಸಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ’’’.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ತಞ್ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿದಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ’. ಸೋ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾಸಿ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ’’’.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ತಞ್ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿದಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ’. ಸೋ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾಸಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ’’’.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸನಿಮಿತ್ತಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ತಞ್ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿದಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ’. ಸೋ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಕತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪರಿಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾಸಿ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೀ’’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸುದ್ಧಿಕಞ್ಚ ಸೋತೋ ಅರಹಾ, ದುವೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ;

ವಿಭಙ್ಗೇನ ತಯೋ ವುತ್ತಾ, ಕಟ್ಠೋ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಕನ್ತಿ.