೧. ಪಠಮಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಂ

೧೦೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥು ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹಂ. ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸನ್ತೋ; ಭನ್ತೇನಪಿ [ವಿಬ್ಭನ್ತೇನಪಿ (ಸೀ.), ಭಮನ್ತೇನಪಿ (ಕ.)] ಹತ್ಥಿನಾ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಅಸ್ಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ರಥೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಸಕಟೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಪುರಿಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮುಸ್ಸತೇವ [ಮುಸತೇವ (?)] ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ [ಮುಸತಿ (?)] ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಹಂ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ! ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ [ಕಾಲಕಿರಿಯಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸೀಲಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುತಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಗಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಯೋ ಹಿ ಖ್ವಾಯಂ ಕಾಯೋ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ [ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ. ತಂ ಇಧೇವ ಕಾಕಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಗಿಜ್ಝಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಕುಲಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸುನಖಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ [ಸಿಗಾಲಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ವಾ ಪಾಣಕಜಾತಾ ಖಾದನ್ತಿ; ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪಿಕುಮ್ಭಂ ವಾ ತೇಲಕುಮ್ಭಂ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉದಕರಹದಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ತತ್ರ ಯಾ ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಖರಾ ವಾ ಕಠಲಾ [ಕಥಲಾ (ಪೀ. ಕ.)] ವಾ ಸಾ ಅಧೋಗಾಮೀ ಅಸ್ಸ, ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ತತ್ರ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಅಸ್ಸ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಯೋ ಹಿ ಖ್ವಾಯಂ ಕಾಯೋ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ತಂ ಇಧೇವ ಕಾಕಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಗಿಜ್ಝಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಕುಲಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸುನಖಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ವಾ ಪಾಣಕಜಾತಾ ಖಾದನ್ತಿ; ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ. ತುಯ್ಹಂ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ. ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ! ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.