೧೧. ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ವೇಳುದ್ವಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಸುತ್ತಂ

೯೯೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ [ಚಕ್ಕವತ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ಚತುನ್ನಂ ದೀಪಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಾಧಿಪಚ್ಚಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ, ಸೋ ತತ್ಥ ನನ್ದನೇ ವನೇ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಚ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ, ಸೋ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಅಪರಿಮುತ್ತೋವ [ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ನಿರಯಾ ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೇನ ಯಾಪೇತಿ, ನನ್ತಕಾನಿ ಚ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ [ಪರಿಮುತ್ತೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ನಿರಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ’’.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’ತಿ. ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಞಾಯಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ, ಏಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’ತಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದೇಹಿ ಅಸಬಲೇಹಿ ಅಕಮ್ಮಾಸೇಹಿ ಭುಜಿಸ್ಸೇಹಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥೇಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠೇಹಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ದೀಪಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಯೋ ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ ಚತುನ್ನಂ ದೀಪಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಸುತ್ತಂ

೯೯೮. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ [ವತ್ವಾ (ಸೀ. ಪೀ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಯೇಸಂ ಸದ್ಧಾ ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ಪಸಾದೋ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಂ;

ತೇ ವೇ ಕಾಲೇನ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ದೀಘಾವುಉಪಾಸಕಸುತ್ತಂ

೯೯೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದೀಘಾವು ಉಪಾಸಕೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ದೀಘಾವು ಉಪಾಸಕೋ ಪಿತರಂ ಜೋತಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದ – ‘ದೀಘಾವು, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಕೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನ ದೀಘಾವುಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಖೋ ಜೋತಿಕೋ ಗಹಪತಿ ದೀಘಾವುಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಜೋತಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದೀಘಾವು, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಕೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನ ದೀಘಾವುಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ದೀಘಾವುಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ದೀಘಾವುಂ ಉಪಾಸಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ದೀಘಾವು, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ, ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ದೀಘಾವು, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ’. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ದೀಘಾವು, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ದೀಘಾವು, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಛ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಉತ್ತರಿ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ. ಇಧ ತ್ವಂ, ದೀಘಾವು, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞೀ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞೀ ಪಹಾನಸಞ್ಞೀ ವಿರಾಗಸಞ್ಞೀ ನಿರೋಧಸಞ್ಞೀತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ದೀಘಾವು, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಛ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ, ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞೀ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞೀ ಪಹಾನಸಞ್ಞೀ ವಿರಾಗಸಞ್ಞೀ ನಿರೋಧಸಞ್ಞೀ. ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಮಾ ಹೇವಾಯಂ ಜೋತಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜೀ’’’ತಿ [ಆಪಜ್ಜತಿ (ಕ.)]. ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ, ತಾತ ದೀಘಾವು, ಏವಂ ಮನಸಾಕಾಸಿ. ಇಙ್ಘ ತ್ವಂ, ತಾತ ದೀಘಾವು, ಯದೇವ ತೇ ಭಗವಾ ಆಹ, ತದೇವ ತ್ವಂ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ದೀಘಾವುಂ ಉಪಾಸಕಂ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಖೋ ದೀಘಾವು ಉಪಾಸಕೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ದೀಘಾವು ನಾಮ ಉಪಾಸಕೋ ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೀಘಾವು ಉಪಾಸಕೋ, ಪಚ್ಚಪಾದಿ [ಅಹೋಸಿ ಸಚ್ಚವಾದೀ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ಧಮ್ಮಸ್ಸಾನುಧಮ್ಮಂ, ನ ಚ ಮಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ [ನ ಚ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ವಿಹೇಸೇಸಿ [ವಿಹೇಠೇಸಿ (ಇತಿಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ)]. ದೀಘಾವು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾಸಕೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೦೦೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿನಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’.

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೦೦೧. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗ’ನ್ತಿ ಹಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಂ’’.

‘‘‘ಸೋತೋ, ಸೋತೋ’ತಿ ಹಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೋ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೋತೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಮೇವ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸೋತೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಅಯಮೇವ ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸೋತೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ’’.

‘‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ’ತಿ ಹಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೋ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ಯೋ ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಥಪತಿಸುತ್ತಂ

೧೦೦೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರೋ ಭಗವಾ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಸಾಧುಕೇ ಪಟಿವಸನ್ತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ – ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ – ‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರೋ ಭಗವಾ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುಂ – ‘‘ಯದಾ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅದ್ದಸ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣೇ ಥಪತಯೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಯದಾ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕೋಸಲೇಹಿ ಮಲ್ಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕೋಸಲೇಹಿ ಮಲ್ಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಲ್ಲೇಹಿ ವಜ್ಜೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಲ್ಲೇಹಿ ವಜ್ಜೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ವಜ್ಜೀಹಿ ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ವಜ್ಜೀಹಿ ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕಾಸೀಹಿ ಮಾಗಧೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕಾಸೀಹಿ ಮಾಗಧೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಾ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಾಗಧೇಹಿ ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಾಗಧೇಹಿ ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕಾಸೀಹಿ ವಜ್ಜೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕಾಸೀಹಿ ವಜ್ಜೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ವಜ್ಜೀಹಿ ಮಲ್ಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ವಜ್ಜೀಹಿ ಮಲ್ಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಲ್ಲೇಹಿ ಕೋಸಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಮಲ್ಲೇಹಿ ಕೋಸಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಕೋಸಲೇಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣಾಮ – ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ’ತಿ, ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಾ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಥಪತಯೋ, ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಖಾತತರೋ ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೋ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಖಾತತರೋ ಚಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಾ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಯೇ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ನಾಗಾ ಓಪವಯ್ಹಾ ತೇ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಯಾ ತಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ ತಾ ಏಕಂ ಪುರತೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಸೀದಾಪೇಮ. ತಾಸಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀನಂ ಏವರೂಪೋ ಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಗನ್ಧಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ ತಾವದೇವ ವಿವರಿಯಮಾನಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಂ ರಾಜಕಞ್ಞಾನಂ ಗನ್ಧೇನ ವಿಭೂಸಿತಾನಂ. ತಾಸಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀನಂ ಏವರೂಪೋ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ತೂಲಪಿಚುನೋ ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುನೋ ವಾ, ಯಥಾ ತಂ ರಾಜಕಞ್ಞಾನಂ ಸುಖೇಧಿತಾನಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇ ನಾಗೋಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅತ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಜಾನಾಮ ತಾಸು ಭಗಿನೀಸು ಪಾಪಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ. ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಖಾತತರೋ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಥಪತಯೋ, ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದಾಯ. ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಥಪತಯೋ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಥಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಜ್ಝಾಗಾರಂ ವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಥಪತಯೋ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ.

‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ, ಥಪತಯೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಲೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇಹಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಥಪತಯೋ, ಕತಿವಿಧಾ ತೇ ಕೋಸಲೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ಯೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಸಮಾ, ಯದಿದಂ – ದಾನಸಂವಿಭಾಗೇ’’ತಿ? ‘‘ಲಾಭಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ! ಯೇಸಂ ನೋ ಭಗವಾ ಏವಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೧೦೦೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ವೇಳುದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ತೇ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೇಳುದ್ವಾರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ [ಭಗವಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ’. ಸಾಧು ಖೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು; ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂಕಾಮಾ ಏವಂಛನ್ದಾ ಏವಂಅಧಿಪ್ಪಾಯಾ – ಪುತ್ತಸಮ್ಬಾಧಸಯನಂ ಅಜ್ಝಾವಸೇಯ್ಯಾಮ, ಕಾಸಿಕಚನ್ದನಂ ಪಚ್ಚನುಭವೇಯ್ಯಾಮ, ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಮ, ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾಮ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಮ. ತೇಸಂ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂಕಾಮಾನಂ ಏವಂಛನ್ದಾನಂ ಏವಂಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನಂ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಮಯಂ ಪುತ್ತಸಮ್ಬಾಧಸಯನಂ ಅಜ್ಝಾವಸೇಯ್ಯಾಮ…ಪೇ… ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ತೂಪನಾಯಿಕಂ ವೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಹಂ ಖೋಸ್ಮಿ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲೋ. ಯೋ ಖೋ ಮಂ ಜೀವಿತುಕಾಮಂ ಅಮರಿತುಕಾಮಂ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಜೀವಿತುಕಾಮಂ ಅಮರಿತುಕಾಮಂ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಕಥಾಹಂ ಪರಂ ತೇನ ಸಂಯೋಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅತ್ತನಾ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮೇ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಕಥಾಹಂ ಪರಂ ತೇನ ಸಂಯೋಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅತ್ತನಾ ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮೇ ದಾರೇಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ದಾರೇಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಕಥಾಹಂ ಪರಂ ತೇನ ಸಂಯೋಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅತ್ತನಾ ಚ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮೇ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅತ್ಥಂ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅತ್ಥಂ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಕಥಾಹಂ ಪರಂ ತೇನ ಸಂಯೋಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅತ್ತನಾ ಚ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೋ ಖೋ ಮಂ ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಮಿತ್ತೇ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ [ಮಿತ್ತೇಹಿ ಭೇದೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)], ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಮಿತ್ತೇ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ…ಪೇ… ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೋ ಖೋ ಮಂ ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ…ಪೇ… ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮಂ ಸಮ್ಫಭಾಸೇನ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಭಾಸೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಸಮ್ಫಭಾಸೇನ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಭಾಸೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಂ, ಪರಸ್ಸಪಿ ತಂ ಅಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಪರಸ್ಸ ಪೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ. ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಅಮನಾಪೋ, ಕಥಾಹಂ ಪರಂ ತೇನ ಸಂಯೋಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅತ್ತನಾ ಚ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ; ಧಮ್ಮೇ …ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಯತೋ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ [ಧಮ್ಮೇಹಿ (ಸೀ.)] ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಆಕಙ್ಖಿಯೇಹಿ ಠಾನೇಹಿ, ಸೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ [ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕೋ (ಕ.)] ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಏತೇ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತೇ [ಪಾಣುಪೇತಂ (ಕ.)] ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಠಮಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತಂ

೧೦೦೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಞಾತಿಕೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಳ್ಹೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ? ನನ್ದಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ; ತಸ್ಸಾ ಕಾ ಗತಿ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ? ಸುದತ್ತೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ? ಸುಜಾತಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ; ತಸ್ಸಾ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

‘‘ಸಾಳ್ಹೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ನನ್ದಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ಸುದತ್ತೋ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ; ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಸುಜಾತಾ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾಸಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ.

‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಯಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ; ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಮಂ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಥ. ವಿಹೇಸಾ ಪೇಸಾ, ಆನನ್ದ, ಅಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾದಾಸಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’.

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾದಾಸೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’?

‘‘ಇಧ, ಆನನ್ದ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾದಾಸೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

(ತೀಣಿಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಾನಿ ಏಕನಿದಾನಾನಿ).

೯. ದುತಿಯಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತಂ

೧೦೦೫. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಸೋಕೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ? ಅಸೋಕಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ…ಪೇ… ಅಸೋಕೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ…ಪೇ… ಅಸೋಕಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಸಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ; ತಸ್ಸಾ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

‘‘ಅಸೋಕೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ…ಪೇ… (ಪುರಿಮವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಏಕನಿದಾನಂ).

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾದಾಸೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ತತಿಯಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತಂ

೧೦೦೬. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಕ್ಕಟೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ? ಕಳಿಭೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ನಿಕತೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ಕಟಿಸ್ಸಹೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ತುಟ್ಠೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ಭದ್ದೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ…ಪೇ… ಸುಭದ್ದೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

‘‘ಕಕ್ಕಟೋ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ಕಳಿಭೋ, ಆನನ್ದ …ಪೇ… ನಿಕತೋ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ಕಟಿಸ್ಸಹೋ, ಆನನ್ದ …ಪೇ… ತುಟ್ಠೋ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ಭದ್ದೋ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ಸುಭದ್ದೋ, ಆನನ್ದ, ಉಪಾಸಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. (ಸಬ್ಬೇ ಏಕಗತಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ).

‘‘ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ, ಆನನ್ದ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ಸಾಧಿಕನವುತಿ, ಆನನ್ದ, ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ; ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಛಾತಿರೇಕಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ಞಾತಿಕೇ ಉಪಾಸಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ.

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾದಾಸೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ; ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣನಿರಯೋಮ್ಹಿ ಖೀಣತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಖೀಣಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ವೇಳುದ್ವಾರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ರಾಜಾ ಓಗಧದೀಘಾವು, ಸಾರಿಪುತ್ತಾಪರೇ ದುವೇ;

ಥಪತೀ ವೇಳುದ್ವಾರೇಯ್ಯಾ, ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇ ತಯೋತಿ.

೨. ರಾಜಕಾರಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸುತ್ತಂ

೧೦೦೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ರಾಜಕಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ [ಸಹಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಂಘೋ (ಸೀ.)] ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ …ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೧೦೦೮. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯಗಾಮಿನಿಂ ನಾಮ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ತೇ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಚೀನಮುಖೋ ಯಾಹಿ. ಸೋ ತ್ವಂ ಮಾ ಸೋಬ್ಭಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹಿ, ಮಾ ಪಪಾತಂ, ಮಾ ಖಾಣುಂ, ಮಾ ಕಣ್ಡಕಠಾನಂ [ಕಣ್ಡಕಂ ಠಾನಂ (ಪೀ. ಕ.)], ಮಾ ಚನ್ದನಿಯಂ, ಮಾ ಓಳಿಗಲ್ಲಂ. ಯತ್ಥ [ಯತ್ಥೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಯಾನಿ ವಾ (ಸೀ.)] ಪಪತೇಯ್ಯಾಸಿ ತತ್ಥೇವ ಮರಣಂ ಆಗಮೇಯ್ಯಾಸಿ. ಏವಂ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಬಾಲಗಮನಮೇತಂ [ಬಾಲಾನಂ ಗಮನಮೇತಂ (ಸೀ.)] ಮೂಳ್ಹಗಮನಮೇತಂ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅಹಞ್ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಉದಯಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ; ಯಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ; ಯಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ; ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸುತ್ತಂ

೧೦೦೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾ, ಕತಿನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾ, ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಯಥಾರೂಪೇನ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೋ ಹೋತಿ – ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ.

‘‘ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘೇ ಅಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೋ ಹೋತಿ – ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ.

‘‘ಯಥಾರೂಪೇನ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾರೂಪೇಹಿ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ತಥಾರೂಪಾನಿ ಅರಿಯಕನ್ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುಗ್ಗತಿಭಯಸುತ್ತಂ

೧೦೧೦. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಭಯಸುತ್ತಂ

೧೦೧೧. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಭಯಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಠಮಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೧೦೧೨. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ – ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ ಅಖಣ್ಡೇಸು…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಸು. ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ – ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ದುತಿಯಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೧೦೧೩. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ – ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ – ಪಥವೀಧಾತುಯಾ, ಆಪೋಧಾತುಯಾ, ತೇಜೋಧಾತುಯಾ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾ – ನ ತ್ವೇವ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ತತ್ರಿದಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ – ಸೋ ವತ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿರಯಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಸು ಸೀಲೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ ಅಖಣ್ಡೇಸು…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಸು. ಸಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ – ಪಥವೀಧಾತುಯಾ, ಆಪೋಧಾತುಯಾ, ತೇಜೋಧಾತುಯಾ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾ – ನ ತ್ವೇವ ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ತತ್ರಿದಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ – ಸೋ ವತ ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿರಯಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ – ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸು ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ, ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಠಮದೇವಚಾರಿಕಸುತ್ತಂ

೧೦೧೪. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ – ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ದೇವೇಸು ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ತಾವತಿಂಸಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾಯೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ದೇವತಾಯೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುತಿಯದೇವಚಾರಿಕಸುತ್ತಂ

೧೦೧೫. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ – ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ದೇವೇಸು ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ತಾವತಿಂಸಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾಯೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ದೇವತಾಯೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ. ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ. ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ತತಿಯದೇವಚಾರಿಕಸುತ್ತಂ

೧೦೧೬. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ – ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ದೇವೇಸು ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ತಾವತಿಂಸಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾಯೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತಾ ದೇವತಾಯೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ. ಸಾಧು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ, ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ. ಸಾಧು ಖೋ, ಮಾರಿಸ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಂ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮನಹೇತು ಖೋ, ಮಾರಿಸ, ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ರಾಜಕಾರಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಹಸ್ಸಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ದ, ದುಗ್ಗತಿ ಅಪರೇ ದುವೇ;

ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ತಯೋ ಚ ದೇವಚಾರಿಕಾತಿ.

೩. ಸರಣಾನಿವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಂ

೧೦೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥು ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹಂ. ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸನ್ತೋ; ಭನ್ತೇನಪಿ [ವಿಬ್ಭನ್ತೇನಪಿ (ಸೀ.), ಭಮನ್ತೇನಪಿ (ಕ.)] ಹತ್ಥಿನಾ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಅಸ್ಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ರಥೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಸಕಟೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಪುರಿಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮುಸ್ಸತೇವ [ಮುಸತೇವ (?)] ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ [ಮುಸತಿ (?)] ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಹಂ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ! ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ [ಕಾಲಕಿರಿಯಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸೀಲಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುತಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಗಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಯೋ ಹಿ ಖ್ವಾಯಂ ಕಾಯೋ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ [ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ. ತಂ ಇಧೇವ ಕಾಕಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಗಿಜ್ಝಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಕುಲಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸುನಖಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ [ಸಿಗಾಲಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ವಾ ಪಾಣಕಜಾತಾ ಖಾದನ್ತಿ; ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪಿಕುಮ್ಭಂ ವಾ ತೇಲಕುಮ್ಭಂ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉದಕರಹದಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ತತ್ರ ಯಾ ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಖರಾ ವಾ ಕಠಲಾ [ಕಥಲಾ (ಪೀ. ಕ.)] ವಾ ಸಾ ಅಧೋಗಾಮೀ ಅಸ್ಸ, ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ತತ್ರ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಅಸ್ಸ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಯೋ ಹಿ ಖ್ವಾಯಂ ಕಾಯೋ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ತಂ ಇಧೇವ ಕಾಕಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಗಿಜ್ಝಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಕುಲಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸುನಖಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ವಾ ಖಾದನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ವಾ ಪಾಣಕಜಾತಾ ಖಾದನ್ತಿ; ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ತಂ ಉದ್ಧಗಾಮಿ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಗಾಮಿ. ತುಯ್ಹಂ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ. ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ! ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಮಹಾನಾಮಸುತ್ತಂ

೧೦೧೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥು ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹಂ. ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸನ್ತೋ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಹತ್ಥಿನಾ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ಅಸ್ಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇನಪಿ ರಥೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇ, ನಪಿ ಸಕಟೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ; ಭನ್ತೇ, ನಪಿ ಪುರಿಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮುಸ್ಸತೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಹಂ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ! ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ. ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ …ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ರುಕ್ಖೋ ಪಾಚೀನನಿನ್ನೋ ಪಾಚೀನಪೋಣೋ ಪಾಚೀನಪಬ್ಭಾರೋ, ಸೋ ಮೂಲಚ್ಛಿನ್ನೋ ಕತಮೇನ ಪಪತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ನಿನ್ನೋ ಯೇನ ಪೋಣೋ ಯೇನ ಪಬ್ಭಾರೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗೋಧಸಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೧೦೧೯. ಕಪಿಲವತ್ಥುನಿದಾನಂ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಗೋಧಾ ಸಕ್ಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗೋಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿಹಿ [ಕತೀಹಿ (ಪೀ. ಕ.) ರೂಪಸಿದ್ಧಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ತ್ವಂ, ಗೋಧೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಸಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ?

‘‘ತೀಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಮಹಾನಾಮ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಂ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಮಹಾನಾಮ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಂ.

‘‘ತ್ವಂ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಕತಿಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಸಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚತೂಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಗೋಧೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಂ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಗೋಧೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಗೋಧೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾನಾಮ, ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾನಾಮ! ಭಗವಾವ ಏತಂ ಜಾನೇಯ್ಯ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾ ಅಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಯಾಮ, ಗೋಧೇ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಗೋಧಾ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಗೋಧಾ ಸಕ್ಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗೋಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಕತಿಹಿ ತ್ವಂ, ಗೋಧೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಸಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಂ’? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಗೋಧಾ ಸಕ್ಕೋ ಮಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಏವಂ ವುತ್ತಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗೋಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಚತೂಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಗೋಧೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಂ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಗೋಧೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಖ್ವಾಹಂ, ಗೋಧೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಂ ನಿಯತಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಗೋಧಾ ಸಕ್ಕೋ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾನಾಮ, ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾನಾಮ! ಭಗವಾವ ಏತಂ ಜಾನೇಯ್ಯ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾ ಅಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾ’’’ತಿ. ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚ. ಯೇನೇವ ಭಗವಾ ತೇನೇವಾಹಂ ಅಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಚ. ಯೇನೇವ ಭಗವಾ ತೇನೇವಾಹಂ ಅಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಚ ಉಪಾಸಕಾ ಚ. ಯೇನೇವ ಭಗವಾ ತೇನೇವಾಹಂ ಅಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ. ಯೇನೇವ ಭಗವಾ ತೇನೇವಾಹಂ ಅಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿದೇವ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕತೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವಾ ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಸದೇವಕೋ ಚ ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ. ಯೇನೇವ ಭಗವಾ ತೇನೇವಾಹಂ ಅಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂವಾದೀ ತ್ವಂ, ಗೋಧೇ, ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಕಿಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂವಾದಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದಾಮಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕುಸಲಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸರಣಾನಿಸಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೧೦೨೦. ಕಪಿಲವತ್ಥುನಿದಾನಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸರಣಾನಿ [ಸರಕಾನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ಏತ್ಥ ದಾನಿ ಕೋ ನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’ತಿ. ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಸಿಕ್ಖಾದುಬ್ಬಲ್ಯಮಾಪಾದಿ, ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಅಪಾಯೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’ತಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ! ಏತ್ಥ ದಾನಿ ಕೋ ನ ಸೋತಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’ತಿ. ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಸಿಕ್ಖಾದುಬ್ಬಲ್ಯಮಾಪಾದಿ, ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಅಪಾಯೀ’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಸೋ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸೋ ಕಥಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ! ಯಞ್ಹಿ ತಂ, ಮಹಾನಾಮ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ’ತಿ, ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ಸರಣಾನಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಸಕ್ಕೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ. ಸೋ ಕಥಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ!

‘‘ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಿರಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ [ಅಸ್ಮಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ಲೋಕಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಿರಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ನ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ನ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ, ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಿರಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ; ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ನ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ನ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ನಿರಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಾ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಅಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ… ನ ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ನ ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ನ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ನ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಪಿ ಚಸ್ಸ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಾ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಮತ್ತಸೋ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಗನ್ತಾ ನಿರಯಂ ಅಗನ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ಅಗನ್ತಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ಅಗನ್ತಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ… ನ ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ನ ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ನ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ನ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಪಿ ಚಸ್ಸ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ತಥಾಗತೇ ಚಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಹೋತಿ ಪೇಮಮತ್ತಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಗನ್ತಾ ನಿರಯಂ ಅಗನ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ಅಗನ್ತಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ಅಗನ್ತಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ. ಇಮೇ ಚೇಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಹಾಸಾಲಾ ಸುಭಾಸಿತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ಇಮೇ ಚಾಹಂ [ಇಮೇವಾಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಇಮೇಸಾಹಂ (ಕ.)] ಮಹಾಸಾಲೇ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ; ಕಿಮಙ್ಗಂ [ಕಿಮಙ್ಗ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪನ ಸರಣಾನಿಂ ಸಕ್ಕಂ. ಸರಣಾನಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಸಕ್ಕೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮಾದಿಯೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸರಣಾನಿಸಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೧೦೨೧. ಕಪಿಲವತ್ಥುನಿದಾನಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ತಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ಏತ್ಥ ದಾನಿ ಕೋ ನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’ತಿ. ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’ತಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೀಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ಏತ್ಥ ದಾನಿ ಕೋ ನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಸೋ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತೋ – ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋತಿ. ಸರಣಾನಿ ಸಕ್ಕೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಅಹೋಸೀ’’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಸೋ, ಮಹಾನಾಮ, ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸೋ ಕಥಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ! ಯಞ್ಹಿ ತಂ, ಮಹಾನಾಮ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ’, ಸರಣಾನಿಂ ಸಕ್ಕಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ಸರಣಾನಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಸಕ್ಕೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸೋ ಕಥಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ!