೩. ಪಠಮರೂಪಾರಾಮಸುತ್ತಂ

೧೩೬. ‘‘ರೂಪಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ರೂಪರತಾ ರೂಪಸಮ್ಮುದಿತಾ. ರೂಪವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಸದ್ದಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ದರತಾ ಸದ್ದಸಮ್ಮುದಿತಾ. ಸದ್ದವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಗನ್ಧಾರಾಮಾ… ರಸಾರಾಮಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಾಮಾ… ಧಮ್ಮಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮರತಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುದಿತಾ. ಧಮ್ಮವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ತಥಾಗತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ರೂಪಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಂ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನ ರೂಪಾರಾಮೋ ನ ರೂಪರತೋ ನ ರೂಪಸಮ್ಮುದಿತೋ. ರೂಪವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸುಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ವಿಹರತಿ. ಸದ್ದಾನಂ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ… ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ, ನ ಧಮ್ಮರತೋ, ನ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುದಿತೋ. ಧಮ್ಮವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸುಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ವಿಹರತಿ’’. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ, ಫಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಕೇವಲಾ;

ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಚ, ಯಾವತತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಏತೇ ವೋ ಸುಖಸಮ್ಮತಾ;

ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಮ್ಮತಂ.

‘‘ಸುಖಂ [ಸುಖನ್ತಿ (ಸೀ.)] ದಿಟ್ಠಮರಿಯೇಭಿ, ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿರೋಧನಂ;

ಪಚ್ಚನೀಕಮಿದಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಪಸ್ಸತಂ.

‘‘ಯಂ ಪರೇ ಸುಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಆಹು ದುಕ್ಖತೋ;

ಯಂ ಪರೇ ದುಕ್ಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಸುಖತೋ ವಿದೂ.

‘‘ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದುರಾಜಾನಂ, ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೇತ್ಥ ಅವಿದ್ದಸು;

ನಿವುತಾನಂ ತಮೋ ಹೋತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಪಸ್ಸತಂ.

‘‘ಸತಞ್ಚ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿ;

ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಾ [ಮಗಾ (ಸೀ.)] ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದಾ.

‘‘ಭವರಾಗಪರೇತೇಭಿ, ಭವರಾಗಾನುಸಾರೀಭಿ [ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿಭಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿಹಿ (ಸೀ.)];

ಮಾರಧೇಯ್ಯಾನುಪನ್ನೇಹಿ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮ್ಬುಧೋ.

‘‘ಕೋ ನು ಅಞ್ಞತ್ರ ಮರಿಯೇಭಿ, ಪದಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧುಮರಹತಿ;

ಯಂ ಪದಂ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;