೧. ಸಳಾಯತನಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ

೧. ಅಜ್ಝತ್ತಾನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೋತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ. ಯದನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಮನೋ ಅನಿಚ್ಚೋ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸೋತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಘಾನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಕಾಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅಜ್ಝತ್ತದುಕ್ಖಸುತ್ತಂ

೨. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೋತಂ ದುಕ್ಖಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ದುಕ್ಖಂ… ಜಿವ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ… ಕಾಯೋ ದುಕ್ಖೋ… ಮನೋ ದುಕ್ಖೋ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ…ಪೇ… ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಜ್ಝತ್ತಾನತ್ತಸುತ್ತಂ

೩. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೋತಂ ಅನತ್ತಾ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಅನತ್ತಾ… ಜಿವ್ಹಾ ಅನತ್ತಾ… ಕಾಯೋ ಅನತ್ತಾ… ಮನೋ ಅನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ…ಪೇ… ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಬಾಹಿರಾನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೪. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸದ್ದಾ… ಗನ್ಧಾ… ರಸಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸದ್ದೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಗನ್ಧೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರಸೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಬಾಹಿರದುಕ್ಖಸುತ್ತಂ

೫. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸದ್ದಾ… ಗನ್ಧಾ… ರಸಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಧಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ…ಪೇ… ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಬಾಹಿರಾನತ್ತಸುತ್ತಂ

೬. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸದ್ದಾ… ಗನ್ಧಾ… ರಸಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ. ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ…ಪೇ… ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಜ್ಝತ್ತಾನಿಚ್ಚಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೭. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ ಅತೀತಾನಾಗತಂ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಚಕ್ಖುಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ… ಘಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ… ಜಿವ್ಹಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಜಿವ್ಹಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ…ಪೇ… ಮನೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅತೀತಾನಾಗತೋ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಮನಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಮನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಅಜ್ಝತ್ತದುಕ್ಖಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೮. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅತೀತಾನಾಗತಂ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಚಕ್ಖುಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋತಂ ದುಕ್ಖಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ದುಕ್ಖಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಜಿವ್ಹಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಕಾಯೋ ದುಕ್ಖೋ…ಪೇ… ಮನೋ ದುಕ್ಖೋ ಅತೀತಾನಾಗತೋ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಮನಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಮನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅಜ್ಝತ್ತಾನತ್ತಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೯. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ ಅತೀತಾನಾಗತಂ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಚಕ್ಖುಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋತಂ ಅನತ್ತಾ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಅನತ್ತಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅನತ್ತಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಜಿವ್ಹಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಕಾಯೋ ಅನತ್ತಾ…ಪೇ… ಮನೋ ಅನತ್ತಾ ಅತೀತಾನಾಗತೋ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಮನಸ್ಮಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತಂ ಮನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಬಾಹಿರಾನಿಚ್ಚಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೧೦. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತೇಸು ರೂಪೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತೇ ರೂಪೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸದ್ದಾ… ಗನ್ಧಾ… ರಸಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಬಾಹಿರದುಕ್ಖಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೧೧. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತೇಸು ರೂಪೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತೇ ರೂಪೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ…ಪೇ. …. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಬಾಹಿರಾನತ್ತಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಂ

೧೨. ‘‘ರೂಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತೇಸು ರೂಪೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತೇ ರೂಪೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸದ್ದಾ… ಗನ್ಧಾ… ರಸಾ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ… ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ ಅತೀತಾನಾಗತಾ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ! ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತೀತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ; ಅನಾಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ ಚ, ತಯೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಾಹಿರಾ;

ಯದನಿಚ್ಚೇನ ತಯೋ ವುತ್ತಾ, ತೇ ತೇ ಅಜ್ಝತ್ತಬಾಹಿರಾತಿ.

೨. ಯಮಕವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತಂ

೧೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ಸೋತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕೋ ಘಾನಸ್ಸ… ಕೋ ಜಿವ್ಹಾಯ… ಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ… ಕೋ ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ಚಕ್ಖುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ಚಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ಸೋತಂ…ಪೇ… ಯಂ ಘಾನಂ…ಪೇ… ಯಂ ಜಿವ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ [ಯಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಜಿವ್ಹಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ಜಿವ್ಹಾಯ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಜಿವ್ಹಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಯಂ ಮನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ [ಯೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಮನೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ಮನಸ್ಸ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಮನಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಮನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ [ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಏವಮೇವ ಇತಿಸದ್ದೇನ ಸಹ ದಿಸ್ಸತಿ] ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ [ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ], ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತಂ

೧೪. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ಸದ್ದಾನಂ…ಪೇ… ಕೋ ಗನ್ಧಾನಂ… ಕೋ ರಸಾನಂ… ಕೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ… ಕೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ರೂಪೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ರೂಪಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ರೂಪೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಯಂ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಧಮ್ಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಠಮಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಸುತ್ತಂ

೧೫. ‘‘ಚಕ್ಖುಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಚಕ್ಖುಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಚಕ್ಖುಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಸೋತಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಘಾನಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಜಿವ್ಹಾಯಾಹಂ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಜಿವ್ಹಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಜಿವ್ಹಾಯ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಜಿವ್ಹಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಮನಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಮನಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಮನಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಮನಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಮನಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ಮನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಮನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ…ಪೇ… ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಸುತ್ತಂ

೧೬. ‘‘ರೂಪಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ರೂಪಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಾನಂ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ರೂಪಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಸದ್ದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಗನ್ಧಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ರಸಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಧಮ್ಮಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಧಮ್ಮಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಧಮ್ಮಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ…ಪೇ… ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಠಮನೋಚೇಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೧೭. ‘‘ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ… ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಘಾನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ… ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಿವ್ಹಾಯ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ… ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಮನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಮನಸ್ಸ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಮನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಮನಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ನೇವ ತಾವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ [ವಿಪರಿಯಾದಿಕತೇನ (ಸೀ. ಪೀ.), ವಿಪರಿಯಾದಿಕತೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿಂಸು. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಅಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯನೋಚೇಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೧೮. ‘‘ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಸು ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಸು ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಾನಂ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಾನಂ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಹಿ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪೇಹಿ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ದಾನಂ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ… ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ನೇವ ತಾವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿಂಸು. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಅಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಠಮಾಭಿನನ್ದಸುತ್ತಂ

೧೯. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಸೋತಂ…ಪೇ… ಯೋ ಘಾನಂ…ಪೇ… ಯೋ ಜಿವ್ಹಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಯೋ ಮನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಸೋತಂ…ಪೇ… ಯೋ ಘಾನಂ…ಪೇ… ಯೋ ಜಿವ್ಹಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಯೋ ಮನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’’ತಿ ವದಾಮಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಾಭಿನನ್ದಸುತ್ತಂ

೨೦. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಸದ್ದೇ…ಪೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಸದ್ದೇ…ಪೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಧಮ್ಮೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’’ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಸುತ್ತಂ

೨೧. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ, ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ. ಯೋ ಸೋತಸ್ಸ…ಪೇ… ಯೋ ಘಾನಸ್ಸ… ಯೋ ಜಿವ್ಹಾಯ… ಯೋ ಕಾಯಸ್ಸ… ಯೋ ಮನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ, ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ.

‘‘ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ, ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಯೋ ಸೋತಸ್ಸ… ಯೋ ಘಾನಸ್ಸ… ಯೋ ಜಿವ್ಹಾಯ… ಯೋ ಕಾಯಸ್ಸ… ಯೋ ಮನಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ, ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಸುತ್ತಂ

೨೨. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ, ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ. ಯೋ ಸದ್ದಾನಂ…ಪೇ… ಯೋ ಗನ್ಧಾನಂ… ಯೋ ರಸಾನಂ… ಯೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ… ಯೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ, ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ.

‘‘ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಾನಂ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ, ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಯೋ ಸದ್ದಾನಂ…ಪೇ… ಯೋ ಗನ್ಧಾನಂ… ಯೋ ರಸಾನಂ… ಯೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ… ಯೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ, ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ, ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಯಮಕವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಮ್ಬೋಧೇನ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ಅಸ್ಸಾದೇನ ಅಪರೇ ದುವೇ;

ನೋ ಚೇತೇನ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ಅಭಿನನ್ದೇನ ಅಪರೇ ದುವೇ;

ಉಪ್ಪಾದೇನ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ವಗ್ಗೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.

೩. ಸಬ್ಬವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ಬಸುತ್ತಂ

೨೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಾ ಚ, ಸೋತಞ್ಚ [ಸೋತಞ್ಚೇವ (?) ಏವಮಿತರಯುಗಲೇಸುಪಿ] ಸದ್ದಾ ಚ, ಘಾನಞ್ಚ ಗನ್ಧಾ ಚ, ಜಿವ್ಹಾ ಚ ರಸಾ ಚ, ಕಾಯೋ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ, ಮನೋ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಚ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ. ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ತಸ್ಸ ವಾಚಾವತ್ಥುಕಮೇವಸ್ಸ [ವಾಚಾವತ್ಥುರೇವಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.), ವಾಚಾವತ್ಥುದೇವಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]; ಪುಟ್ಠೋ ಚ ನ ಸಮ್ಪಾಯೇಯ್ಯ, ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯಥಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಹಾನಸುತ್ತಂ

೨೪. ‘‘ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ [ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾನಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ರೂಪಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಜಿವ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ರಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ… ಮನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸುತ್ತಂ

೨೫. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ರೂಪಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ರಸಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ… ಮನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತಂ

೨೬. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರೂಪೇ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರಸೇ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಮನಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ.

‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರೂಪೇ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರಸೇ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಮನಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತಂ

೨೭. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖು, ಯೇ ಚ ರೂಪಾ, ಯಞ್ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಯಾ ಚ ಜಿವ್ಹಾ, ಯೇ ಚ ರಸಾ, ಯಞ್ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಕಾಯೋ, ಯೇ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಮನೋ, ಯೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಯಞ್ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ.

‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖು, ಯೇ ಚ ರೂಪಾ, ಯಞ್ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಯಾ ಚ ಜಿವ್ಹಾ, ಯೇ ಚ ರಸಾ, ಯಞ್ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಕಾಯೋ, ಯೇ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಮನೋ, ಯೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಯಞ್ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಆದಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಗಯಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಗಯಾಸೀಸೇ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಆದಿತ್ತಂ? ಚಕ್ಖು [ಚಕ್ಖುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ, ರೂಪಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಆದಿತ್ತಾ, ರಸಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಮನೋ ಆದಿತ್ತೋ, ಧಮ್ಮಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ …ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುಂ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅದ್ಧಭೂತಸುತ್ತಂ

೨೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಭೂತಂ [ಅನ್ಧಭೂತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಭೂತಂ, ರೂಪಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ರಸಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಕಾಯೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ…ಪೇ… ಮನೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಧಮ್ಮಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ‘ವಿಮುತ್ತ’ಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೩೦. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರೂಪೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರಸೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಮನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಧಮ್ಮೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಅನುಪಾದಿಯಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತಂ

೩೧. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರೂಪೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರಸೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ…ಪೇ… ಮನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಧಮ್ಮೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಂ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಅನುಪಾದಿಯಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತಂ

೩೨. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ?

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ರೂಪಾ…ಪೇ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ಜಿವ್ಹಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ರಸಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರಸೇಸುಪಿ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಮನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸಬ್ಬವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಬ್ಬಞ್ಚ ದ್ವೇಪಿ ಪಹಾನಾ, ಪರಿಜಾನಾಪರೇ ದುವೇ;

ಆದಿತ್ತಂ ಅದ್ಧಭೂತಞ್ಚ, ಸಾರುಪ್ಪಾ ದ್ವೇ ಚ ಸಪ್ಪಾಯಾ;

ವಗ್ಗೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.

೪. ಜಾತಿಧಮ್ಮವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ಜಾತಿಧಮ್ಮಾದಿಸುತ್ತದಸಕಂ

೩೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ತತ್ರ ಖೋ…ಪೇ… ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ. ರೂಪಾ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ… ರಸಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ. ಕಾಯೋ…ಪೇ... ಮನೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮೋ, ಧಮ್ಮಾ ಜಾತಿಧಮ್ಮಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ…ಪೇ… ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೩೪. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಧಮ್ಮಂ…ಪೇ… ಸಂಖಿತ್ತಂ. ದುತಿಯಂ.

೩೫. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ತತಿಯಂ.

೩೬. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮರಣಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ಚತುತ್ಥಂ.

೩೭. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಕಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ಪಞ್ಚಮಂ.

೩೮. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ಛಟ್ಠಂ.

೩೯. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಯಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ಸತ್ತಮಂ.

೪೦. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಯಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ಅಟ್ಠಮಂ.

೪೧. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ನವಮಂ.

೪೨. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರೋಧಧಮ್ಮಂ…ಪೇ…. ದಸಮಂ.

ಜಾತಿಧಮ್ಮವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ, ಸೋಕೋ ಚ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಂ;

ಖಯವಯಸಮುದಯಂ, ನಿರೋಧಧಮ್ಮೇನ ತೇ ದಸಾತಿ.

೫. ಸಬ್ಬಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ

೧-೯. ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತನವಕಂ

೪೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ತತ್ರ ಖೋ…ಪೇ… ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಿಚ್ಚಂ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ, ರೂಪಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ರಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ…ಪೇ… ಮನೋ ಅನಿಚ್ಚೋ, ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಮನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೪೪. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ…ಪೇ…. ದುತಿಯಂ.

೪೫. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ತಾ…ಪೇ…. ತತಿಯಂ.

೪೬. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ…ಪೇ…. ಚತುತ್ಥಂ.

೪೭. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ…ಪೇ…. ಪಞ್ಚಮಂ.

೪೮. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ…. ಛಟ್ಠಂ.

೪೯. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ…. ಸತ್ತಮಂ.

೫೦. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ…ಪೇ…. ಅಟ್ಠಮಂ.

೫೧. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪದ್ದುತಂ…ಪೇ…. ನವಮಂ.

೧೦. ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಸುತ್ತಂ

೫೨. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ [ಉಪಸಟ್ಠಂ (ಕ.)]. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ, ರೂಪಾ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಾ, ರಸಾ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಕಾಯೋ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠೋ… ಮನೋ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠೋ, ಧಮ್ಮಾ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಮನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.