೨. ವೇದನಾಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತಂ

೨೪೯. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ.

‘‘ಸಮಾಹಿತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋ;

ವೇದನಾ ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ವೇದನಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವಂ.

‘‘ಯತ್ಥ ಚೇತಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಞ್ಚ ಖಯಗಾಮಿನಂ;

ವೇದನಾನಂ ಖಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಸುಖಸುತ್ತಂ

೨೫೦. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ.

‘‘ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಕ್ಖಂ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸಹ;

ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ವೇದಿತಂ.

‘‘ಏತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಞತ್ವಾನ, ಮೋಸಧಮ್ಮಂ ಪಲೋಕಿನಂ;

ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ವಯಂ ಪಸ್ಸಂ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿರಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ಪಹಾನಸುತ್ತಂ

೨೫೧. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸುಖಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ. ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ನಿರನುಸಯೋ ಸಮ್ಮದ್ದಸೋ ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ [ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಿ (ಬಹೂಸು)] ತಣ್ಹಂ, ವಿವತ್ತಯಿ [ವಾವತ್ತಯಿ (ಸೀ.)] ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸುಖಂ ವೇದಯಮಾನಸ್ಸ [ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.)], ವೇದನಂ ಅಪ್ಪಜಾನತೋ;

ಸೋ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಮಾನಸ್ಸ, ವೇದನಂ ಅಪ್ಪಜಾನತೋ;

ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅನಿಸ್ಸರಣದಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸನ್ತಂ, ಭೂರಿಪಞ್ಞೇನ ದೇಸಿತಂ;

ತಞ್ಚಾಪಿ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ನೇವ ದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ಆತಾಪೀ, ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನ ರಿಞ್ಚತಿ;

ತತೋ ಸೋ ವೇದನಾ ಸಬ್ಬಾ, ಪರಿಜಾನಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಾಸವೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನೋಪೇತಿ ವೇದಗೂ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;

೪. ಪಾತಾಲಸುತ್ತಂ

೨೫೨. ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಾತಾಲೋ’ತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಸನ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಾತಾಲೋ’ತಿ. ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾನಂ ವೇದನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ ಯದಿದಂ ‘ಪಾತಾಲೋ’ತಿ. ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸಾರೀರಿಕಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಾತಾಲೇ ನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ, ಗಾಧಞ್ಚ ನಾಜ್ಝಗಾ’. ಸುತವಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಾರೀರಿಕಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನೇವ ಸೋಚತಿ, ನ ಕಿಲಮತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಾತಾಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ, ಗಾಧಞ್ಚ ಅಜ್ಝಗಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಏತಾ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವೇದನಾ ದುಖಾ;

ಸಾರೀರಿಕಾ ಪಾಣಹರಾ, ಯಾಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಪವೇಧತಿ.

‘‘ಅಕ್ಕನ್ದತಿ ಪರೋದತಿ, ದುಬ್ಬಲೋ ಅಪ್ಪಥಾಮಕೋ;

ನ ಸೋ ಪಾತಾಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ, ಅಥೋ ಗಾಧಮ್ಪಿ ನಾಜ್ಝಗಾ.

‘‘ಯೋ ಚೇತಾ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವೇದನಾ ದುಖಾ;

ಸಾರೀರಿಕಾ ಪಾಣಹರಾ, ಯಾಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ನ ವೇಧತಿ;

ಸ ವೇ ಪಾತಾಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ, ಅಥೋ ಗಾಧಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝಗಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ;

೫. ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತಂ

೨೫೩. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸುಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಲ್ಲತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಲ್ಲತೋ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮದ್ದಸೋ ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹಂ, ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖತೋ ಅದ್ದ, ದುಕ್ಖಮದ್ದಕ್ಖಿ ಸಲ್ಲತೋ;

ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸನ್ತಂ, ಅದ್ದಕ್ಖಿ ನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ.

‘‘ಸ ವೇ ಸಮ್ಮದ್ದಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪರಿಜಾನಾತಿ ವೇದನಾ;

ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಾಸವೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನೋಪೇತಿ ವೇದಗೂ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಸಲ್ಲಸುತ್ತಂ

೨೫೪. ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸುಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ [ವೇದಿಯತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸುಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ [ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ (ಸೀ. ಕ.), ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋಸೋ (ಪೀ.)] ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ? ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಸ್ಸುತವಾ. ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವೇದಯತಿ – ಕಾಯಿಕಞ್ಚ, ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಂ ಸಲ್ಲೇನ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ [ಸಲ್ಲೇನ ಅನುವಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ತಮೇನಂ ದುತಿಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಅನುವೇಧಂ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ [ಸಲ್ಲೇನ ಅನುವಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ.), ಸಲ್ಲೇನ ಅನುವೇಧಂ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಸಲ್ಲೇನ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ (ಪೀ.)]. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ದ್ವಿಸಲ್ಲೇನ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವೇದಯತಿ – ಕಾಯಿಕಞ್ಚ, ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ. ತಸ್ಸಾಯೇವ ಖೋ ಪನ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಪಟಿಘವಾ ಹೋತಿ. ತಮೇನಂ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘವನ್ತಂ, ಯೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಅನುಸೇತಿ. ಸೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಮಸುಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಾನಾತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಸ ಕಾಮಸುಖಞ್ಚ ಅಭಿನನ್ದತೋ, ಯೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಅನುಸೇತಿ. ಸೋ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಪ್ಪಜಾನತೋ, ಯೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಅನುಸೇತಿ. ಸೋ ಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ದುಕ್ಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸುತವಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸೋಚತಿ, ನ ಕಿಲಮತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ – ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಂ ಸಲ್ಲೇನ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ. ತಮೇನಂ ದುತಿಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಅನುವೇಧಂ ನ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಏಕಸಲ್ಲೇನ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸೋಚತಿ, ನ ಕಿಲಮತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ – ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ. ತಸ್ಸಾಯೇವ ಖೋ ಪನ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಪಟಿಘವಾ ನ ಹೋತಿ. ತಮೇನಂ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಘವನ್ತಂ, ಯೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ಸೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಸೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಮಸುಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಜಾನಾತಿ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ತಸ್ಸ ಕಾಮಸುಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತೋ ಯೋ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ, ಸೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಸೋ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಂ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನತೋ, ಯೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ, ಸೋ ನಾನುಸೇತಿ. ಸೋ ಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ದುಕ್ಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ, ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ನ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಸಪಞ್ಞೋ,

ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ;

ಅಯಞ್ಚ ಧೀರಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ,

ಮಹಾ [ಅಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ವಿಸೇಸೋ ಕುಸಲಸ್ಸ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ,

ವಿಪಸ್ಸತೋ [ಸಮ್ಪಸ್ಸತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಞ್ಚ;

ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ,

ಅನಿಟ್ಠತೋ ನೋ ಪಟಿಘಾತಮೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸಾನುರೋಧಾ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಾ,

ವಿಧೂಪಿತಾ ಅತ್ಥಗತಾ ನ ಸನ್ತಿ;

ಪದಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ವಿರಜಂ ಅಸೋಕಂ,

ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ಪಠಮಗೇಲಞ್ಞಸುತ್ತಂ

೨೫೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಅಸಿತೇ ಪೀತೇ ಖಾಯಿತೇ ಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ? ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ. ಅನಿಚ್ಚಂ ಖೋ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಸೋ ಕಾಯೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ವಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ಯೋ ಕಾಯೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ? ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ. ಅನಿಚ್ಚಂ ಖೋ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಸೋ ಕಾಯೇ ಚ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಚ ದುಕ್ಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ಯೋ ಕಾಯೇ ಚ ದುಕ್ಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ? ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಾಯೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ. ಅನಿಚ್ಚಂ ಖೋ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಸೋ ಕಾಯೇ ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ಯೋ ಕಾಯೇ ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ಸೋ ಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಜ್ಝೋಸಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಭಿನನ್ದಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ದುಕ್ಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಜ್ಝೋಸಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಭಿನನ್ದಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಜ್ಝೋಸಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನಭಿನನ್ದಿತಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ; ದುಕ್ಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ; ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಞ್ಚೇ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ನಂ ವೇದಯತಿ. ಸೋ ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ [ಸೀತಿಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಪಜಾನಾತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಲಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ವಟ್ಟಿಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇಲಪ್ಪದೀಪೋ ಝಾಯೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸೇವ ತೇಲಸ್ಸ ಚ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚ ಪರಿಯಾದಾನಾ ಅನಾಹಾರೋ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಗೇಲಞ್ಞಸುತ್ತಂ

೨೫೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇಯ್ಯ. ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಸುಖಾ ವೇದನಾ; ಸಾ ಚ ಖೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ? ಇಮಮೇವ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ. ಅನಿಚ್ಚಂ ಖೋ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಕುತೋ ನಿಚ್ಚಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಸೋ ಫಸ್ಸೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ವಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ಫಸ್ಸೇ ಚ ಸುಖಾಯ ಚ ವೇದನಾಯ ರಾಗಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ…ಪೇ… ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸೋ ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ; ಸಾ ಚ ಖೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಚ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ? ಇಮಮೇವ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ…ಪೇ… ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಲಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ವಟ್ಟಿಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇಲಪ್ಪದೀಪೋ ಝಾಯೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸೇವ ತೇಲಸ್ಸ ಚ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚ ಪರಿಯಾದಾನಾ ಅನಾಹಾರೋ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೋ ‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೨೫೭. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಫಸ್ಸಮೂಲಕಸುತ್ತಂ

೨೫೮. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಜಾ ಫಸ್ಸಮೂಲಕಾ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ತಸ್ಸೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮೋಧಾನಾ [ಸಙ್ಖತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಮೋಧಾನಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಸಙ್ಘತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಮೋಧಾನಾ (ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೨ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಉಸ್ಮಾ ಜಾಯತಿ, ತೇಜೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತೇಸಂಯೇವ ಕಟ್ಠಾನಂ ನಾನಾಭಾವಾ ವಿನಿಕ್ಖೇಪಾ, ಯಾ ತಜ್ಜಾ ಉಸ್ಮಾ, ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಜಾ ಫಸ್ಸಮೂಲಕಾ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ. ತಜ್ಜಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಜ್ಜಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಜ್ಜಾ ವೇದನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಮಾಧಿ ಸುಖಂ ಪಹಾನೇನ, ಪಾತಾಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೇನ ಚ;

ಸಲ್ಲೇನ ಚೇವ ಗೇಲಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸಮೂಲಕಾತಿ.

೨. ರಹೋಗತವಗ್ಗೋ

೧. ರಹೋಗತಸುತ್ತಂ

೨೫೯. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ವುತ್ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’’’ನ್ತಿ?

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖು! ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖು, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ. ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ. ವುತ್ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ, ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’ನ್ತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂಯೇವ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’ನ್ತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂಯೇವ ಖಯಧಮ್ಮತಂ…ಪೇ… ವಯಧಮ್ಮತಂ…ಪೇ… ವಿರಾಗಧಮ್ಮತಂ …ಪೇ… ನಿರೋಧಧಮ್ಮತಂ…ಪೇ… ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪೀತಿ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಛಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಠಮಆಕಾಸಸುತ್ತಂ

೨೬೦. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಕಾಸೇ ವಿವಿಧಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಉತ್ತರಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಸರಜಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಅರಜಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಸೀತಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಉಣ್ಹಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಪರಿತ್ತಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಅಧಿಮತ್ತಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿವಿಧಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ವಾತಾ ಆಕಾಸೇ, ವಾಯನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ಪುಥೂ;

ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಚಾಪಿ, ಉತ್ತರಾ ಅಥ ದಕ್ಖಿಣಾ.

‘‘ಸರಜಾ ಅರಜಾ ಚಪಿ, ಸೀತಾ ಉಣ್ಹಾ ಚ ಏಕದಾ;

ಅಧಿಮತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾ ಚ, ಪುಥೂ ವಾಯನ್ತಿ ಮಾಲುತಾ.

‘‘ತಥೇವಿಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ, ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ವೇದನಾ;

ಸುಖದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪತ್ತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಚ ಯಾ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ಆತಾಪೀ, ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ನ ರಿಞ್ಚತಿ [ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಿರೂಪಧಿ (ಕ.)];

ತತೋ ಸೋ ವೇದನಾ ಸಬ್ಬಾ, ಪರಿಜಾನಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಾಸವೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನೋಪೇತಿ ವೇದಗೂ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ದುತಿಯಆಕಾಸಸುತ್ತಂ

೨೬೧. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಕಾಸೇ ವಿವಿಧಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ…ಪೇ… ಅಧಿಮತ್ತಾಪಿ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿವಿಧಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅಗಾರಸುತ್ತಂ

೨೬೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗನ್ತುಕಾಗಾರಂ. ತತ್ಥ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಉತ್ತರಾಯಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಾಯಪಿ ದಿಸಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ವೇಸ್ಸಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಸುದ್ದಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿವಿಧಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಮಿಸಾಪಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾಮಿಸಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾಮಿಸಾಪಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನಿರಾಮಿಸಾಪಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿರಾಮಿಸಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿರಾಮಿಸಾಪಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಠಮಆನನ್ದಸುತ್ತಂ

೨೬೩. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ? ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ. ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ; ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ. ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಯಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಅಥ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಅಕ್ಖಾತಾ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಆನನ್ದಸುತ್ತಂ

೨೬೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಗವನ್ನೇತ್ತಿಕಾ ಭಗವಮ್ಪಟಿಸರಣಾ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಞ್ಞೇವ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಣೋಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ…ಪೇ… ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ…ಪೇ… ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಠಮಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತಂ

೨೬೫. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ. ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ; ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ. ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಯಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ವೂಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಛಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯೋ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾಚಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರಾಗೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತಂ

೨೬೬. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ…’’ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ…ಪೇ… ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ…ಪೇ…. (ಯಥಾ ಪುರಿಮಸುತ್ತನ್ತೇ, ತಥಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬೋ.) ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಸುತ್ತಂ

೨೬೭. ಅಥ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಖೋ, ಥಪತಿ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಥಪತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಥಪತಿ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಥಪತಿ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ನೇವ ಸಕ್ಖಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ನ ಪನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೇನ ಥಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯಾವತಕೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೇನ ಥಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ.

‘‘ಸನ್ತಮೇವ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಯಾಯಂ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿ; ಸನ್ತಞ್ಚ ಪನಾನನ್ದ, ಪರಿಯಾಯಂ ಉದಾಯೀ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಸ್ಸ ಥಪತಿನೋ ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿ. ದ್ವೇಪಿ ಮಯಾ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಪಞ್ಚಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಛಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಅಟ್ಠಾರಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಛತ್ತಿಂಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ, ನ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ [ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)]. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಆನನ್ದ, ಕಾಮಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ…ಪೇ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಯಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಸುಖಂ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ, ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ, ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ. ಯೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಏತಂಪರಮಂ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ – ಇದಂ ನೇಸಾಹಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಹ, ತಞ್ಚ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತಯಿದಂ ಕಿಂಸು, ತಯಿದಂ ಕಥಂಸೂ’ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸುಖಞ್ಞೇವ ವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಯಹಿಂ ಯಹಿಂ [ಯಂ ಹಿಯಂ ಹಿ ಸುಖಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಯಹಿಂ ಯಹಿಂ ಸುಖಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಮ. ನಿ. ೨.೯೧], ತಂ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತಂ

೨೬೮. ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಮಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಪಞ್ಚಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಛಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಅಟ್ಠಾರಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಛತ್ತಿಂಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ ನ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಗುಣಾ…ಪೇ… ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಹ, ತಞ್ಚ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತಯಿದಂ ಕಿಂಸು, ತಯಿದಂ ಕಥಂಸೂ’ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸುಖಞ್ಞೇವ ವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಯಹಿಂ ಯಹಿಂ [ಯಂ ಹಿ ಯಂ ಹಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ತಂ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ರಹೋಗತವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ರಹೋಗತಂ ದ್ವೇ ಆಕಾಸಂ, ಅಗಾರಂ ದ್ವೇ ಚ ಆನನ್ದಾ;

ಸಮ್ಬಹುಲಾ ದುವೇ ವುತ್ತಾ, ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ.

೩. ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀವಕಸುತ್ತಂ

೨೬೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಅಥ ಖೋ ಮೋಳಿಯಸೀವಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮೋಳಿಯಸೀವಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸನ್ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ. ಇಧ [ಇಧ ಪನ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಕಿಮಾಹಾ’’ತಿ?

‘‘ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಮಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ [ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಯಥಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ ಯಥಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಸೀವಕ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ. ಯಞ್ಚ ಸಾಮಂ ಞಾತಂ ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ, ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಮಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ. ಯಥಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ತತ್ರ, ಸೀವಕ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ. ಯಞ್ಚ ಸಾಮಂ ಞಾತಂ ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ವದಾಮೀತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಮೋಳಿಯಸೀವಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ …ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಞ್ಚ ವಾತೋ ಚ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಉತೂನಿ ಚ;

ವಿಸಮಂ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಂ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಅಟ್ಠಮೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಅಟ್ಠಸತಸುತ್ತಂ

೨೭೦. ‘‘ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯೋ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ? ದ್ವೇಪಿ ಮಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ಪಞ್ಚಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ಛಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ಅಟ್ಠಾರಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ಛತ್ತಿಂಸಾಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ; ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಮಯಾ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ? ಕಾಯಿಕಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ ಚ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವೇದನಾ? ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ವೇದನಾ? ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಾರಸ ವೇದನಾ? ಛ ಸೋಮನಸ್ಸೂಪವಿಚಾರಾ, ಛ ದೋಮನಸ್ಸೂಪವಿಚಾರಾ, ಛ ಉಪೇಕ್ಖೂಪವಿಚಾರಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಾರಸ ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛತ್ತಿಂಸ ವೇದನಾ? ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ [ಗೇಹಸ್ಸಿತಾನಿ (ಅಟ್ಠ.)] ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ [ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸಿತಾನಿ (ಅಟ್ಠ.)] ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ಗೇಹಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛತ್ತಿಂಸ ವೇದನಾ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸತಂ ವೇದನಾ? ಅತೀತಾ ಛತ್ತಿಂಸ ವೇದನಾ, ಅನಾಗತಾ ಛತ್ತಿಂಸ ವೇದನಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಛತ್ತಿಂಸ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸತಂ ವೇದನಾ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸತಪರಿಯಾಯೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತಂ

೨೭೧. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ?

‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖು, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ವೇದನಾ. ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ. ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ. ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ. ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಯಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ; ಯಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಆದೀನವೋ; ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪುಬ್ಬಸುತ್ತಂ

೨೭೨. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ ವೇದನಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಕತಮೋ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ಕತಮಾ ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಇಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವೇದನಾ. ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ. ತಣ್ಹಾ ವೇದನಾಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ…ಪೇ… ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ. ಇದಂ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣ’’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಞಾಣಸುತ್ತಂ