೩. ಮಾತುಗಾಮಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಮಾತುಗಾಮಸುತ್ತಂ

೨೮೦. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಏಕನ್ತಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ನ ಚ ರೂಪವಾ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಭೋಗವಾ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಅಲಸೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಜಞ್ಚಸ್ಸ ನ ಲಭತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಏಕನ್ತಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಏಕನ್ತಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ರೂಪವಾ ಚ ಹೋತಿ, ಭೋಗವಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸೀಲವಾ ಚ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನಲಸೋ, ಪಜಞ್ಚಸ್ಸ ಲಭತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಏಕನ್ತಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪುರಿಸಸುತ್ತಂ

೨೮೧. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕನ್ತಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ನ ಚ ರೂಪವಾ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಭೋಗವಾ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಅಲಸೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಜಞ್ಚಸ್ಸ ನ ಲಭತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕನ್ತಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ. ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕನ್ತಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ರೂಪವಾ ಚ ಹೋತಿ, ಭೋಗವಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸೀಲವಾ ಚ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನಲಸೋ, ಪಜಞ್ಚಸ್ಸ ಲಭತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕನ್ತಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಆವೇಣಿಕದುಕ್ಖಸುತ್ತಂ

೨೮೨. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಯಾನಿ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಪತಿಕುಲಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಞಾತಕೇಹಿ ವಿನಾ ಹೋತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಆವೇಣಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಉತುನೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಆವೇಣಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಗಬ್ಭಿನೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಆವೇಣಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ವಿಜಾಯತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಆವೇಣಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾರಿಚರಿಯಂ ಉಪೇತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಆವೇಣಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಯಾನಿ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಪುರಿಸೇಹೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ತೀಹಿಧಮ್ಮೇಹಿಸುತ್ತಂ

೨೮೩. ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಇಸ್ಸಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಕೋಧನಸುತ್ತಂ

೨೮೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಾತುಗಾಮಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಂ. ಕತೀಹಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ?

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಕೋಧನೋ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಉಪನಾಹೀಸುತ್ತಂ

೨೮೫. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಉಪನಾಹೀ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಇಸ್ಸುಕೀಸುತ್ತಂ

೨೮೬. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಇಸ್ಸುಕೀ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಮಚ್ಛರೀಸುತ್ತಂ

೨೮೭. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಮಚ್ಛರೀ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅತಿಚಾರೀಸುತ್ತಂ

೨೮೮. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅತಿಚಾರೀ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುಸ್ಸೀಲಸುತ್ತಂ

೨೮೯. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಸುತ್ತಂ

೨೯೦. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಕುಸೀತಸುತ್ತಂ

೨೯೧. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಕುಸೀತೋ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

೧೩. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸುತ್ತಂ

೨೯೨. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಚ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತೇರಸಮಂ.

೧೪. ಪಞ್ಚವೇರಸುತ್ತಂ

೨೯೩. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ…ಪೇ… ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಚ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಚ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಚ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾಯೀ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಚುದ್ದಸಮಂ.

ಪಠಮಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ಚ, ಆವೇಣಿಕಾ ತಿಧಮ್ಮೋ ಚ [ದ್ವೇ ಮನಾಪಾಮನಾಪಾಚ, ಆವೇಣಿಕಾ ತೀಹಿ ಅನುರುದ್ಧೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)];

ಕೋಧನೋ ಉಪನಾಹೀ ಚ, ಇಸ್ಸುಕೀ ಮಚ್ಛರೇನ ಚ;

ಅತಿಚಾರೀ ಚ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಚ ಕುಸೀತೋ;

ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಪಞ್ಚವೇರಂ, ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಪಕಾಸಿತೋ.

೨. ದುತಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಅಕ್ಕೋಧನಸುತ್ತಂ

೨೯೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಾತುಗಾಮಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಂ. ಕತೀಹಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ?

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಹಿರಿಮಾ ಚ ಹೋತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅನುಪನಾಹೀಸುತ್ತಂ

೨೯೫. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಹಿರಿಮಾ ಚ ಹೋತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅನುಪನಾಹೀ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅನಿಸ್ಸುಕೀಸುತ್ತಂ

೨೯೬. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ಹಿರಿಮಾ ಚ ಹೋತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಚ ಹೋತಿ, ಅನಿಸ್ಸುಕೀ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅಮಚ್ಛರೀಸುತ್ತಂ

೨೯೭. ಅಮಚ್ಛರೀ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ…ಪೇ…. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅನತಿಚಾರೀಸುತ್ತಂ

೨೯೮. ಅನತಿಚಾರೀ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ…ಪೇ…. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸುಸೀಲಸುತ್ತಂ

೨೯೯. ಸೀಲವಾ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ…ಪೇ…. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಬಹುಸ್ಸುತಸುತ್ತಂ

೩೦೦. ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ…ಪೇ…. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸುತ್ತಂ

೩೦೧. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ…ಪೇ…. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಸುತ್ತಂ

೩೦೨. ‘‘ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಚ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಸುತ್ತನ್ತಸಙ್ಖೇಪಾ.

೧೦. ಪಞ್ಚಸೀಲಸುತ್ತಂ

೩೦೩. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ದುತಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ದುತಿಯೇ ಚ [ಅನುರುದ್ಧೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ಅಕ್ಕೋಧನೋ, ಅನುಪನಾಹೀ ಅನಿಸ್ಸುಕೀ;

ಅಮಚ್ಛರೀ ಅನತಿಚಾರೀ, ಸೀಲವಾ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತೋ;

ವೀರಿಯಂ ಸತಿ ಸೀಲಞ್ಚ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪಕಾಸಿತೋ.

೩. ಬಲವಗ್ಗೋ

೧. ವಿಸಾರದಸುತ್ತಂ

೩೦೪. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ವಿಸಾರದೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಸಯ್ಹಸುತ್ತಂ

೩೦೫. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಾಮಿಕಂ ಪಸಯ್ಹ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಭಿಭುಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೩೦೬. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಾಮಿಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಏಕಸುತ್ತಂ

೩೦೭. ‘‘ಏಕೇನ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಮಾತುಗಾಮಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತಿ. ಕತಮೇನ ಏಕೇನ ಬಲೇನ? ಇಸ್ಸರಿಯಬಲೇನ ಅಭಿಭೂತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ನೇವ ರೂಪಬಲಂ ತಾಯತಿ, ನ ಭೋಗಬಲಂ ತಾಯತಿ, ನ ಞಾತಿಬಲಂ ತಾಯತಿ, ನ ಪುತ್ತಬಲಂ ತಾಯತಿ, ನ ಸೀಲಬಲಂ ತಾಯತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಙ್ಗಸುತ್ತಂ

೩೦೮. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಭೋಗಬಲೇನ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಅಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ರೂಪಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಞಾತಿಬಲೇನ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಅಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ರೂಪಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಪುತ್ತಬಲೇನ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಅಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ರೂಪಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ಪುತ್ತಬಲೇನ ಚ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ಪುತ್ತಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಸೀಲಬಲೇನ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಅಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ರೂಪಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ಪುತ್ತಬಲೇನ ಚ, ಸೀಲಬಲೇನ ಚ – ಏವಂ ಸೋ ತೇನಙ್ಗೇನ ಪರಿಪೂರೋ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ನಾಸೇನ್ತಿಸುತ್ತಂ

೩೦೯. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸೀಲಬಲೇನ, ನಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ವಾಸೇನ್ತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಸೀಲಬಲೇನ, ನಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ವಾಸೇನ್ತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಸೀಲಬಲೇನ, ನಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ವಾಸೇನ್ತಿ. ರೂಪಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಭೋಗಬಲೇನ ಚ, ಞಾತಿಬಲೇನ ಚ, ಪುತ್ತಬಲೇನ ಚ, ನ ಚ ಸೀಲಬಲೇನ, ನಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ವಾಸೇನ್ತಿ. ಸೀಲಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ರೂಪಬಲೇನ, ವಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ನಾಸೇನ್ತಿ. ಸೀಲಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಭೋಗಬಲೇನ, ವಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ನಾಸೇನ್ತಿ. ಸೀಲಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಞಾತಿಬಲೇನ, ವಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ನಾಸೇನ್ತಿ. ಸೀಲಬಲೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಪುತ್ತಬಲೇನ, ವಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ನಾಸೇನ್ತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಹೇತುಸುತ್ತಂ

೩೧೦. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಬಲಂ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ರೂಪಬಲಹೇತು ವಾ ಭೋಗಬಲಹೇತು ವಾ ಞಾತಿಬಲಹೇತು ವಾ ಪುತ್ತಬಲಹೇತು ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಸೀಲಬಲಹೇತು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಠಾನಸುತ್ತಂ

೩೧೧. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಾನಿ ದುಲ್ಲಭಾನಿ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಠಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯಂ ಠಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ, ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯಂ ಠಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ, ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೀ ಪುತ್ತವತೀ ಅಸ್ಸನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಠಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ, ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೀ ಪುತ್ತವತೀ ಸಮಾನಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮಂ ಠಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ದುಲ್ಲಭಾನಿ ಅಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನಾತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಾನಿ ಸುಲಭಾನಿ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಠಾನಂ ಸುಲಭಂ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯಂ ಠಾನಂ ಸುಲಭಂ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯಂ ಠಾನಂ ಸುಲಭಂ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೀ ಪುತ್ತವತೀ ಅಸ್ಸನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಠಾನಂ ಸುಲಭಂ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಪತ್ತಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೀ ಪುತ್ತವತೀ ಸಮಾನಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತೇಯ್ಯನ್ತಿ – ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮಂ ಠಾನಂ ಸುಲಭಂ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಸುಲಭಾನಿ ಕತಪುಞ್ಞೇನ ಮಾತುಗಾಮೇನಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಞ್ಚಸೀಲವಿಸಾರದಸುತ್ತಂ

೩೧೨. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ವಿಸಾರದೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಚ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ವಿಸಾರದೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ವಡ್ಢೀಸುತ್ತಂ

೩೧೩. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಅರಿಯಾಯ ವಡ್ಢಿಯಾ ವಡ್ಢತಿ ಸಾರಾದಾಯಿನೀ ಚ ಹೋತಿ ವರಾದಾಯಿನೀ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಸದ್ಧಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಸೀಲೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಸುತೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಚಾಗೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ವಡ್ಢತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ವಡ್ಢೀಹಿ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಅರಿಯಾಯ ವಡ್ಢಿಯಾ ವಡ್ಢತಿ, ಸಾರಾದಾಯಿನೀ ಚ ಹೋತಿ, ವರಾದಾಯಿನೀ ಚ ಕಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಸೀಲೇನ ಚ ಯಾಧ ವಡ್ಢತಿ,

ಪಞ್ಞಾಯ ಚಾಗೇನ ಸುತೇನ ಚೂಭಯಂ;

ಸಾ ತಾದಿಸೀ ಸೀಲವತೀ ಉಪಾಸಿಕಾ,

ಆದೀಯತಿ ಸಾರಮಿಧೇವ ಅತ್ತನೋ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ಬಲವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ವಿಸಾರದಾ ಪಸಯ್ಹ ಅಭಿಭುಯ್ಯ, ಏಕಂ ಅಙ್ಗೇನ ಪಞ್ಚಮಂ;

ನಾಸೇನ್ತಿ ಹೇತು ಠಾನಞ್ಚ, ವಿಸಾರದೋ ವಡ್ಢಿನಾ ದಸಾತಿ.

ಮಾತುಗಾಮಸಂಯುತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ.