೭. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತಂ

೧೩೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಅವನ್ತೀಸು ವಿಹರತಿ ಕುರರಘರೇ [ಕುಲಘರೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಪಪಾತೇ [ಪವತ್ತೇ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸಮ್ಪವತ್ತೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಏತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಮಪಿಟ್ಠೇಪಿ] ಪಬ್ಬತೇ. ಅಥ ಖೋ ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿ [ಹಾಲಿದ್ದಕಾನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ – ‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ [ಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಸುಖವೇದನಿಯಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ, ಸುಖವೇದನಿಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಏವಂ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿ ಪದೇಸುಪಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ]. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ [ಪನೇವಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಅಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ [ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಿಯಂ (ಕ.)] ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಮನಸಾ ಖೋ ಪನೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಅಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಮನಸಾ ಖೋ ಪನೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.