೧೩. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧. ವೇಸಾಲೀಸುತ್ತಂ

೧೨೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ತದುಪಾದಾನಂ. ಸಉಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ತದುಪಾದಾನಂ. ಸಉಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಚ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ, ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದತೋ ಅನಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ನ ತದುಪಾದಾನಂ. ಅನುಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದತೋ ಅನಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ. ನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ನ ತದುಪಾದಾನಂ. ಅನುಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ವಜ್ಜೀಸುತ್ತಂ

೧೨೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವಜ್ಜೀಸು ವಿಹರತಿ ಹತ್ಥಿಗಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ಹತ್ಥಿಗಾಮಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ಹತ್ಥಿಗಾಮಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? (ಯಥಾ ಪುರಿಮಸುತ್ತನ್ತಂ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ). ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ನಾಳನ್ದಸುತ್ತಂ

೧೨೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ. ಅಥ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ, ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? (ಯಥಾ ಪುರಿಮಸುತ್ತನ್ತಂ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ). ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತಂ

೧೨೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಉದೇನೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಉದೇನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ [ಸುಸು (ಸೀ. ಕ.)] ಕಾಳಕೇಸಾ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪಠಮೇನ ವಯಸಾ ಅನಿಕೀಳಿತಾವಿನೋ ಕಾಮೇಸು ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ವುತ್ತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಮತ್ತೀಸು ಮಾತುಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥ, ಭಗಿನಿಮತ್ತೀಸು ಭಗಿನಿಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥ, ಧೀತುಮತ್ತೀಸು ಧೀತುಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥಾ’ತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೇತು, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪಠಮೇನ ವಯಸಾ ಅನಿಕೀಳಿತಾವಿನೋ ಕಾಮೇಸು ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಲೋಲಂ [ಲೋಳಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಖೋ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಚಿತ್ತಂ. ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಮಾತುಮತ್ತೀಸುಪಿ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಭಗಿನಿಮತ್ತೀಸುಪಿ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಧೀತುಮತ್ತೀಸುಪಿ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಹೇತು, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ…ಪೇ… ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ವುತ್ತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಂ ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಥ – ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ ತಚೋ ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರು [ನಹಾರು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಟ್ಠಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ [ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಾ (ಸೀ.)] ವಕ್ಕಂ ಹದಯಂ ಯಕನಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಪಿಹಕಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ ಲೋಹಿತಂ ಸೇದೋ ಮೇದೋ ಅಸ್ಸು ವಸಾ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಲಸಿಕಾ ಮುತ್ತ’ನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೇತು, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ…ಪೇ… ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಾವಿತಕಾಯಾ ಭಾವಿತಸೀಲಾ ಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಸುಕರಂ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಾವಿತಕಾಯಾ ಅಭಾವಿತಸೀಲಾ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ದುಕ್ಕರಂ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪೇಕದಾ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಅಸುಭತೋ ಮನಸಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ [ಮನಸಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸುಭತೋವ [ಸುಭತೋ ವಾ (ಸೀ.), ಸುಭತೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಖೋ ಹೇತು ಅಞ್ಞೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ…ಪೇ… ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ವುತ್ತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾ ವಿಹರಥ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಿನೋ ಅಹುವತ್ಥ, ಮಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹಿನೋ. ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ. ರಕ್ಖಥ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ; ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜಥ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಮಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಿನೋ ಅಹುವತ್ಥ, ಮಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹಿನೋ. ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ. ರಕ್ಖಥ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ; ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜಥಾ’ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪಠಮೇನ ವಯಸಾ ಅನಿಕೀಳಿತಾವಿನೋ ಕಾಮೇಸು ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ; ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ! ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ [ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಮಿದಂ (ಸೀ.)], ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ. ಏಸೋವ ಖೋ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಹೇತು, ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನಿಮೇ ದಹರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಸೂ ಕಾಳಕೇಸಾ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪಠಮೇನ ವಯಸಾ ಅನಿಕೀಳಿತಾವಿನೋ ಕಾಮೇಸು ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಆಪಾದೇನ್ತೀತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭೋ [ಅಹಮ್ಪಿ ಭೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಭಾರದ್ವಾಜ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನ, ಅರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯ, ಅರಕ್ಖಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅನುಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ, ಅಸಂವುತೇಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಾಮಿ, ಅತಿವಿಯ ಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಪರಿಸಹನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಸಮಯೇ ರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನ, ರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯ, ರಕ್ಖಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ, ಸಂವುತೇಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಾಮಿ, ನ ಮಂ ತಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ಪರಿಸಹನ್ತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ; ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ [ನಿಕುಜ್ಜಿತಂ (ಪೀ.)] ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸೋಣಸುತ್ತಂ

೧೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಅಥ ಖೋ ಸೋಣೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋಣೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? (ಯಥಾ ಪುರಿಮಸುತ್ತನ್ತಂ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ). ಅಯಂ ಖೋ, ಸೋಣ, ಹೇತು, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಘೋಸಿತಸುತ್ತಂ

೧೨೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಘೋಸಿತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಘೋಸಿತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ಧಾತುನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಾ ಚ ಮನಾಪಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಾ ಚ ಅಮನಾಪಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಾ ಚ ಮನಾಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಿಯಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾಧಾತು, ರಸಾ ಚ ಮನಾಪಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾಧಾತು, ರಸಾ ಚ ಅಮನಾಪಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾಧಾತು, ರಸಾ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಿಯಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋಧಾತು, ಧಮ್ಮಾ ಚ ಮನಾಪಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋಧಾತು, ಧಮ್ಮಾ ಚ ಅಮನಾಪಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋಧಾತು, ಧಮ್ಮಾ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಿಯಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಂ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿಸುತ್ತಂ

೧೩೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಅವನ್ತೀಸು ವಿಹರತಿ ಕುರರಘರೇ [ಕುಲಘರೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಪಪಾತೇ [ಪವತ್ತೇ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸಮ್ಪವತ್ತೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಏತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಮಪಿಟ್ಠೇಪಿ] ಪಬ್ಬತೇ. ಅಥ ಖೋ ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿ [ಹಾಲಿದ್ದಕಾನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಹಾಲಿದ್ದಿಕಾನಿ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ – ‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ [ಸುಖವೇದನಿಯಂ, ಸುಖವೇದನಿಯಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ, ಸುಖವೇದನಿಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಏವಂ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿ ಪದೇಸುಪಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ]. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ [ಪನೇವಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಅಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ [ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಿಯಂ (ಕ.)] ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಮನಸಾ ಖೋ ಪನೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಅಮನಾಪಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಮನಸಾ ಖೋ ಪನೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ‘ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ಇತ್ಥೇತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಿಯಞ್ಚ. ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ; ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತಂ

೧೩೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಭಗ್ಗೇಸು ವಿಹರತಿ ಸುಸುಮಾರಗಿರೇ ಭೇಸಕಳಾವನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ನಕುಲಪಿತಾ ಗಹಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ತದುಪಾದಾನಂ. ಸಉಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನನ್ದತಿ ಅಭಿವದತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಭಿನನ್ದತೋ ಅಭಿವದತೋ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ತದುಪಾದಾನಂ. ಸಉಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ’’.

‘‘ಸನ್ತಿ ಚ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಭಿನನ್ದತೋ ಅನಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ನ ತದುಪಾದಾನಂ. ಅನುಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ…ಪೇ… ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ. ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನಾಭಿವದತಿ ನಾಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ನಾಭಿನನ್ದತೋ ನಾಭಿವದತೋ ಅನಜ್ಝೋಸಾಯ ತಿಟ್ಠತೋ ನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ ನ ತದುಪಾದಾನಂ. ಅನುಪಾದಾನೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಹೇತು, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಲೋಹಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೧೩೨. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಅವನ್ತೀಸು ವಿಹರತಿ ಮಕ್ಕರಕತೇ [ಮಕ್ಕರಕಟೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅರಞ್ಞಕುಟಿಕಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಕಟ್ಠಹಾರಕಾ ಮಾಣವಕಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಕಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಕುಟಿಕಾಯ ಅನುಚಙ್ಕಮನ್ತಿ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ ಸೇಲೇಯ್ಯಕಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ [ಸೇಲಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ (ಸೀ.)] – ‘‘ಇಮೇ ಪನ ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾ ಇಬ್ಭಾ ಕಣ್ಹಾ [ಕಿಣ್ಹಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಬನ್ಧುಪಾದಾಪಚ್ಚಾ, ಇಮೇಸಂ ಭರತಕಾನಂ ಸಕ್ಕತಾ ಗರುಕತಾ ಮಾನಿತಾ ಪೂಜಿತಾ ಅಪಚಿತಾ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇ ಮಾಣವಕೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾ ಮಾಣವಕಾ ಸದ್ದಮಕತ್ಥ; ಧಮ್ಮಂ ವೋ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ತೇ ಮಾಣವಕಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇ ಮಾಣವಕೇ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಪುಬ್ಬತರಾ ಅಹೇಸುಂ,

ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಪುರಾಣಂ ಸರನ್ತಿ;

ಗುತ್ತಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಸುರಕ್ಖಿತಾನಿ,

ಅಹೇಸುಂ ತೇಸಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಕೋಧಂ.

‘‘ಧಮ್ಮೇ ಚ ಝಾನೇ ಚ ರತಾ ಅಹೇಸುಂ,

ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಪುರಾಣಂ ಸರನ್ತಿ;

ಇಮೇ ಚ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಜಪಾಮಸೇತಿ,

ಗೋತ್ತೇನ ಮತ್ತಾ ವಿಸಮಂ ಚರನ್ತಿ.

‘‘ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾ ಪುಥುಅತ್ತದಣ್ಡಾ [ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾಸುಪುಥುತ್ತದಣ್ಡಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)],

ವಿರಜ್ಜಮಾನಾ ಸತಣ್ಹಾತಣ್ಹೇಸು;

ಅಗುತ್ತದ್ವಾರಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ಮೋಘಾ,

ಸುಪಿನೇವ ಲದ್ಧಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿತ್ತಂ.

‘‘ಅನಾಸಕಾ ಥಣ್ಡಿಲಸಾಯಿಕಾ ಚ;

ಪಾತೋ ಸಿನಾನಞ್ಚ ತಯೋ ಚ ವೇದಾ.

‘‘ಖರಾಜಿನಂ ಜಟಾಪಙ್ಕೋ, ಮನ್ತಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ತಪೋ;

ಕುಹನಾ ವಙ್ಕದಣ್ಡಾ ಚ, ಉದಕಾಚಮನಾನಿ ಚ.

‘‘ವಣ್ಣಾ ಏತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ, ಕತಾ ಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಭಾವನಾ;

ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಸುಸಮಾಹಿತಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಂ;

ಅಖಿಲಂ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು, ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಮಾಣವಕಾ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ತಮನಾ ಯೇನ ಲೋಹಿಚ್ಚೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಲೋಹಿಚ್ಚಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಯಗ್ಘೇ! ಭವಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸಮಣೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮನ್ತೇ [ಮನ್ತಂ (ಕ.)] ಏಕಂಸೇನ ಅಪವದತಿ, ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಲೋಹಿಚ್ಚೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕುಪಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಅನತ್ತಮನೋ. ಅಥ ಖೋ ಲೋಹಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ ಯೋಹಂ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಮಾಣವಕಾನಂಯೇವ ಸುತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಂ [ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಲೋಹಿಚ್ಚೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಲೋಹಿಚ್ಚೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಗಮಂಸು ನು ಖ್ವಿಧ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಕಟ್ಠಹಾರಕಾ ಮಾಣವಕಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಗಮಂಸು ಖ್ವಿಧ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಕಟ್ಠಹಾರಕಾ ಮಾಣವಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಹು ಪನ ಭೋತೋ ಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಹು ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ಭೋತೋ ಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ –

‘‘ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಪುಬ್ಬತರಾ ಅಹೇಸುಂ,

ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇ ಪುರಾಣಂ ಸರನ್ತಿ;…ಪೇ…;

ಅಖಿಲಂ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು,

ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೇಹಿ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ.

‘‘‘ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋ’ತಿ [ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ (ಕ.)] ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ ಆಹ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ, ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯರೂಪೇ ರೂಪೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಯರೂಪೇ ರೂಪೇ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಪಟ್ಠಿತಕಾಯಸ್ಸತಿ [ಅನುಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.) ಉಪರಿ ಆಸೀವಿಸವಗ್ಗೇ ಅವಸ್ಸುತಸುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅನುಪಟ್ಠಿತಕಾಯಸ್ಸತೀ’’ತ್ವೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದಿಸ್ಸತಿ] ಚ ವಿಹರತಿ, ಪರಿತ್ತಚೇತಸೋ ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಿಯರೂಪೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಯರೂಪೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಪಟ್ಠಿತಕಾಯಸ್ಸತಿ ಚ ವಿಹರತಿ, ಪರಿತ್ತಚೇತಸೋ ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ; ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಕಚ್ಚಾನೇನ ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋವ ಸಮಾನೋ ಅಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ ಅಕ್ಖಾತೋ.

‘‘‘ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ’ತಿ ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ ಆಹ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ, ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯರೂಪೇ ರೂಪೇ ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಯರೂಪೇ ರೂಪೇ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಿತಕಾಯಸ್ಸತಿ ಚ ವಿಹರತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಚೇತಸೋ ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಿಯರೂಪೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಯರೂಪೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಿತಕಾಯಸ್ಸತಿ ಚ ವಿಹರತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಚೇತಸೋ ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ; ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಕಚ್ಚಾನೇನ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋವ ಸಮಾನೋ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ ಅಕ್ಖಾತೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ; ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಕಚ್ಚಾನೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನ, ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತಂ. ಯಥಾ ಚ ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ ಮಕ್ಕರಕತೇ ಉಪಾಸಕಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಏವಮೇವ ಲೋಹಿಚ್ಚಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತು. ತತ್ಥ ಯೇ ಮಾಣವಕಾ ವಾ ಮಾಣವಿಕಾ ವಾ ಭವನ್ತಂ ಕಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿವಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಿಸ್ಸನ್ತಿ ಆಸನಂ ವಾ ಉದಕಂ ವಾ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಸುತ್ತಂ

೧೩೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಕಾಮಣ್ಡಾಯಂ ವಿಹರತಿ ತೋದೇಯ್ಯಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಮಾಣವಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉದಾಯಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ತಂ ಮಾಣವಕಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಮಾಣವಕೋ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉದಾಯಿನಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಾದಪಿತೋ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಗ್ಘೇ, ಭೋತಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ [ಭೋತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.), ಭೋತೀ ಜಾನೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]! ಸಮಣೋ ಉದಾಯೀ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಮಾಣವಕ, ಮಮ ವಚನೇನ ಸಮಣಂ ಉದಾಯಿಂ ನಿಮನ್ತೇಹಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಭೋತೀ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಮಾಣವಕೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಕಿರ, ಭವಂ, ಉದಾಯಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಭರಿಯಾಯ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಪಾದುಕಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಓಗುಣ್ಠಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭಣ, ಸಮಣ, ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭಗಿನಿ, ಸಮಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿ [ಪಕ್ಕಾಮಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋ ಮಾಣವಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉದಾಯಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ತಂ ಮಾಣವಕಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋ ಮಾಣವಕೋ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉದಾಯಿನಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಾದಪಿತೋ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಗ್ಘೇ, ಭೋತಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ! ಸಮಣೋ ಉದಾಯೀ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಾಣವಕ, ಸಮಣಸ್ಸ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಸಿ. ಸಮಣೋ ಪನುದಾಯೀ ‘ಭಣ, ಸಮಣ, ಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ‘ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭಗಿನಿ, ಸಮಯೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ತಥಾ ಹಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಭೋತಿ, ಪಾದುಕಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಓಗುಣ್ಠಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘ಭಣ, ಸಮಣ, ಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಗರುನೋ ಹಿ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಮಾಣವಕ, ಮಮ ವಚನೇನ ಸಮಣಂ ಉದಾಯಿಂ ನಿಮನ್ತೇಹಿ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋತೀ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಮಾಣವಕೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಕಿರ ಭವಂ ಉದಾಯೀ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಭರಿಯಾಯ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಪಾದುಕಾ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ನೀಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಭಗಿನಿ, ಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ಅಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ…ಪೇ…. ಮನಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಮನಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವೇರಹಚ್ಚಾನಿಗೋತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ; ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಅಯ್ಯೇನ ಉದಾಯಿನಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಅಯ್ಯ ಉದಾಯಿ, ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಿಕಂ ಮಂ ಅಯ್ಯೋ ಉದಾಯೀ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ತೇರಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ವೇಸಾಲೀ ವಜ್ಜಿ ನಾಳನ್ದಾ, ಭಾರದ್ವಾಜ ಸೋಣೋ ಚ ಘೋಸಿತೋ;

ಹಾಲಿದ್ದಿಕೋ ನಕುಲಪಿತಾ, ಲೋಹಿಚ್ಚೋ ವೇರಹಚ್ಚಾನೀತಿ.