೬. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಕಥಾ

೧. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನವಾರೋ

೩೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಯೋ ಚಾಯಂ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ ಹೀನೋ ಗಮ್ಮೋ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕೋ ಅನರಿಯೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ; ಯೋ ಚಾಯಂ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ ಅನರಿಯೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ. ಏತೇ ಖೋ [ಏತೇ ತೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ. ಸೀ. ಅಟ್ಠ.) ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ ಞಾಣಕರಣೀ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ ಞಾಣಕರಣೀ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ ಞಾಣಕರಣೀ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ. ಜಾತಿಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಬ್ಯಾಧಿಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ, ಪಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ, ಯಮ್ಪಿಚ್ಛಂ ನ ಲಭತಿ ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ; ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಾ. ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ – ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಭವತಣ್ಹಾ, ವಿಭವತಣ್ಹಾ. ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ – ಯೋ ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋ ಚಾಗೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಮುತ್ತಿ ಅನಾಲಯೋ. ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ – ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಪಹೀನನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಭಾವೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಭಾವಿತನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಏವಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಏವಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

ಪವತ್ತಿತೇ ಚ ಪನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಭುಮ್ಮಾ [ಭೂಮಾ (ಕ.)] ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ – ‘‘ಏತಂ ಭಗವತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಭುಮ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ [ಚಾತುಮ್ಮಹಾರಾಜಿಕಾ (ಸ್ಯಾ.)] ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ…ಪೇ… ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವಾ…ಪೇ… ಯಾಮಾ ದೇವಾ…ಪೇ… ತುಸಿತಾ ದೇವಾ…ಪೇ… ನಿಮ್ಮಾನರತೀ ದೇವಾ…ಪೇ… ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವಾ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ – ‘‘ಏತಂ ಭಗವತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಅನುತ್ತರಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿಹ ತೇನ ಖಣೇನ ತೇನ ಲಯೇನ ತೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಿ. ಅಯಞ್ಚ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಸಂಕಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪವೇಧಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ [ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ] ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ; ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತಿ. ಇತಿ ಹಿದಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ತ್ವೇವ [ಅಞ್ಞಾಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತ್ವೇವ (ಸ್ಯಾ.)] ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ.

[ಕ] ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ. ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಞಾತಟ್ಠೇನ. ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ. ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ. ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಓಭಾಸಟ್ಠೇನ.

ಚಕ್ಖುಂ ಧಮ್ಮೋ, ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ, ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮೋ, ವಿಜ್ಜಾ ಧಮ್ಮೋ, ಆಲೋಕೋ ಧಮ್ಮೋ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಗೋಚರಾ ಚ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’.

ದಸ್ಸನಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ, ಞಾತಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ, ಪಜಾನನಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ, ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ, ಓಭಾಸಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥಾ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಗೋಚರಾ ಚ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅತ್ಥೇಸು ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’.

ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪಾ, ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪಾ. ಇಮಾ ದಸ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಗೋಚರಾ ಚ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ನಿರುತ್ತೀಸು ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’.

ಪಞ್ಚಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣಾನಿ, ಪಞ್ಚಸು ಅತ್ಥೇಸು ಞಾಣಾನಿ, ದಸಸು ನಿರುತ್ತೀಸು ಞಾಣಾನಿ. ಇಮಾನಿ ವೀಸತಿ ಞಾಣಾನಿ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಗೋಚರಾ ಚ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಟಿಭಾನೇಸು ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’.

‘‘‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ…ಪೇ… ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪಾ, ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪಾ. ಇಮಾ ದಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಗೋಚರಾ ಚ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ. ಯೇ ತಸ್ಸಾ ಗೋಚರಾ ತೇ ತಸ್ಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ನಿರುತ್ತೀಸು ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’.

ದುಕ್ಖೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

[ಖ] ‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ…ಪೇ… ಪಹೀನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ. … ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ…’’.

ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

[ಗ] ‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ…’’.

ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

[ಘ] ‘‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ತಂ ಖೋ ಪನಿದಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಭಾವೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ…’’.

ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮಾ, ಸಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿಸತನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸಞ್ಚ ದ್ವೇ ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೨. ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಾರೋ

೩೧. ‘‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ,…ಪೇ… ಭಾವಿತಾತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಅಯಂ ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ… ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತಾತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

[ಕ] ‘‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ. ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಞಾತಟ್ಠೇನ. ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ. ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ. ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಓಭಾಸಟ್ಠೇನ.

ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

[ಖ-ಘ] ‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಅಯಂ ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ… ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ…’’.

ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮಾ, ಸಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿಸತನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸಞ್ಚ ದ್ವೇ ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೩. ಇದ್ಧಿಪಾದವಾರೋ

೩೨. ‘‘ಅಯಂ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಭಾವಿತೋತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಅಯಂ ವೀರಿಯಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

[ಕ] ‘‘‘ಅಯಂ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’.

ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಕೇನಟ್ಠೇನ? ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ. ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ – ಞಾತಟ್ಠೇನ. ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ. ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದೀತಿ – ಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ. ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ – ಓಭಾಸಟ್ಠೇನ.

ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೇ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

[ಖ-ಘ] ‘‘ಅಯಂ ವೀರಿಯಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ…ಪೇ… ಭಾವಿತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ…’’.

ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೇ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ, ಪನ್ನರಸ ಅತ್ಥಾ, ತಿಂಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಞಾಣಾನಿ.

ಚತೂಸು ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮಾ, ಸಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿಸತನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸಞ್ಚ ದ್ವೇ ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೪. ಸತ್ತಬೋಧಿಸತ್ತವಾರೋ

೩೩. ‘‘‘ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ, ದಸ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ [ಚತ್ತಾಲೀಸ (ಕ.)] ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ, ದಸ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ‘ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಗೋತಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ದಸ ಧಮ್ಮಾ, ದಸ ಅತ್ಥಾ, ವೀಸತಿ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸ ಞಾಣಾನಿ.

ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಸು ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಸು ಸತ್ತತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಸತ್ತತಿ ಅತ್ಥಾ, ಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ [ಚತ್ತಾರೀಸಸತಾ (ಸ್ಯಾ.)] ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಅಸೀತಿ ಚ ದ್ವೇ ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೫. ಅಭಿಞ್ಞಾದಿವಾರೋ

೩೪. ‘‘‘ಯಾವತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಟ್ಠೋ ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಯಾವತಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಪಹಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಭಾವನಾಯ ಭಾವನಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೋ ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಟ್ಠೇ, ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಟ್ಠೇ, ಪಹಾನಾಯ ಪಹಾನಟ್ಠೇ, ಭಾವನಾಯ ಭಾವನಟ್ಠೇ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸಸತಂ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸಸತಂ ಅತ್ಥಾ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೬. ಖನ್ಧಾದಿವಾರೋ

೩೫. ‘‘‘ಯಾವತಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಟ್ಠೋ, ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಖನ್ಧಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಯಾವತಾ ಧಾತೂನಂ ಧಾತುಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಆಯತನಾನಂ ಆಯತನಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಸಙ್ಖತಾನಂ ಸಙ್ಖತಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೋ ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಟ್ಠೇ, ಧಾತೂನಂ ಧಾತುಟ್ಠೇ, ಆಯತನಾನಂ ಆಯತನಟ್ಠೇ ಸಙ್ಖತಾನಂ ಸಙ್ಖತಟ್ಠೇ, ಅಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಸತಂ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿಸತಂ ಅತ್ಥಾ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೭. ಸಚ್ಚವಾರೋ

೩೬. ‘‘‘ಯಾವತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ದುಕ್ಖಟ್ಠೋ, ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಕ್ಖಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ದುಕ್ಖಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಯಾವತಾ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಸಮುದಯಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ನಿರೋಧಸ್ಸ ನಿರೋಧಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಸತಂ ಧಮ್ಮಾ, ಸತಂ ಅತ್ಥಾ, ದ್ವೇ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೮. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಾರೋ

೩೭. ‘‘‘ಯಾವತಾ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ, ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಯಾವತಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ, ಞಾತೋ ದಿಟ್ಠೋ ವಿದಿತೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ ಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ …ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

ಚತೂಸು ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಸತಂ ಧಮ್ಮಾ, ಸತಂ ಅತ್ಥಾ, ದ್ವೇ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ.

೯. ಛಬುದ್ಧಧಮ್ಮವಾರೋ

೩೮. ‘‘‘ಯಾವತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಞಾತಂ ದಿಟ್ಠಂ ವಿದಿತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತೇ ಞಾಣಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತೇ ಞಾಣೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

‘‘‘ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಾನುಸಯೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ ಞಾಣಂ …ಪೇ… ಯಾವತಾ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಯಾವತಾ ಅನಾವರಣಂ ಞಾಣಂ, ಞಾತಂ ದಿಟ್ಠಂ ವಿದಿತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ. ಅಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನಾವರಣಂ ಞಾಣಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ – ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’. ಅನಾವರಣೇ ಞಾಣೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅತ್ಥಾ, ಪಞ್ಞಾಸ ನಿರುತ್ತಿಯೋ, ಸತಂ ಞಾಣಾನಿ.

ಛಸು ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಸು ದಿಯಡ್ಢಸತಂ ಧಮ್ಮಾ, ದಿಯಡ್ಢಸತಂ ಅತ್ಥಾ, ತೀಣಿ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ಛ ಞಾಣಸತಾನಿ.

ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಧಿಕರಣೇ [ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಕರಣೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಡ್ಢನವಧಮ್ಮಸತಾನಿ [ಅಡ್ಢನವಮಾನಿ ಧಮ್ಮಸತಾನಿ (ಸ್ಯಾ.), ಅಡ್ಢನವಮಧಮ್ಮಸತಾನಿ (ಕ.)], ಅಡ್ಢನವಅತ್ಥಸತಾನಿ, ನಿರುತ್ತಿಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸತ್ತ ಚ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ, ತೀಣಿ ಚ ಞಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಞಾಣಸತಾನೀತಿ.

ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.