೧. ಯುಗನದ್ಧಕಥಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಹತ್ತಪತ್ತಂ [ಅರಹತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ.), ಅರಹತ್ತಪತ್ತಿಂ ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೦] ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ?

‘‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ [ಬಹುಲಿಂ ಕರೋತಿ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೦ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ]. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ [ಯುಗನನ್ಧಂ (ಕ. ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)] ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಾನಸಂ ಹೋತಿ. ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯೋ ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ [ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಞೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಹತ್ತಪತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ, ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ.

೧. ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

೨. ಕಥಂ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ. ತತ್ಥ ಜಾತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ಸಮಥೋ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ.

ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ? ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಅಭಿನಿರೋಪನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ವೋದಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಪಗ್ಗಹಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ – ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ.

ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಆಸೇವತೀತಿ ಕಥಂ ಆಸೇವತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ – ಏವಂ ಆಸೇವತಿ.

ಭಾವೇತೀತಿ ಕಥಂ ಭಾವೇತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ – ಏವಂ ಭಾವೇತಿ.

ಬಹುಲೀಕರೋತೀತಿ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ – ಏವಂ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ.

ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತೀತಿ ಕಥಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ? ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ – ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಮರಾಗಸಞ್ಞೋಜನಂ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞೋಜನಂ – ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಓಳಾರಿಕೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅನುಸಹಗತಂ ಕಾಮರಾಗಸಞ್ಞೋಜನಂ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞೋಜನಂ – ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಅನುಸಹಗತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ರೂಪರಾಗೋ, ಅರೂಪರಾಗೋ, ಮಾನೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ – ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಮಾನಾನುಸಯೋ, ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ, ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

೩. ಅಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ. ತತ್ಥ ಜಾತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ಸಮಥೋ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ.

ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ? ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಅಭಿನಿರೋಪನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ.

ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಆಸೇವತೀತಿ ಕಥಂ ಆಸೇವತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಏವಂ ಆಸೇವತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಕಥಂ ಭಾವೇತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ಏವಂ ಭಾವೇತಿ. ಬಹುಲೀಕರೋತೀತಿ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ, ಏವಂ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ.

ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತೀತಿ ಕಥಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ? ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ – ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಮರಾಗಸಞ್ಞೋಜನಂ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞೋಜನಂ – ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಓಳಾರಿಕೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅನುಸಹಗತಂ ಕಾಮರಾಗಸಞ್ಞೋಜನಂ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞೋಜನಂ – ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಅನುಸಹಗತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ರೂಪರಾಗೋ, ಅರೂಪರಾಗೋ, ಮಾನೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ – ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ; ಮಾನಾನುಸಯೋ, ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ, ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ.

೪. ಕಥಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ವೋಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತಾ [ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ. ಸಮಾಧಿ ಇತಿ ಪಠಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸಮಥೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ರೂಪಂ ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ರೂಪಂ ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ವೋಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸಮಥೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ … ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖತೋ…ಪೇ… ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ವೋಸಗ್ಗಾರಮ್ಮಣತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ. ಇತಿ ಪಠಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸಮಥೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ.

೫. ಕಥಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ. ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಗೋಚರಟ್ಠೇನ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಪರಿಚ್ಚಾಗಟ್ಠೇನ ವುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವಿವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ವಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನ ಅನಾಸವಟ್ಠೇನ ತರಣಟ್ಠೇನ ಅನಿಮಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಟ್ಠೇನ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಯುಗನದ್ಧಟ್ಠೇನ.

ಕಥಂ ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಾರಮ್ಮಣೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಾರಮ್ಮಣಾ. ಇತಿ ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ.

ಕಥಂ ಗೋಚರಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಗೋಚರಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಗೋಚರಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪರಿಚ್ಚಾಗಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ವುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಖನ್ಧೇಹಿ ಚ ವುಟ್ಠಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಗತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಖನ್ಧೇಹಿ ಚ ವುಟ್ಠಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ವುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ವಿವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಖನ್ಧೇಹಿ ಚ ವಿವಟ್ಟತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಗತಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಖನ್ಧೇಹಿ ಚ ವಿವಟ್ಟತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ವಿವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿವಟ್ಟನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಸನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸನ್ತಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಪಣೀತೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಣೀತಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ವಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಕಾಮಾಸವಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾ ವಿಮುತ್ತಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಅನಾಸವಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಕಾಮಾಸವೇನ ಅನಾಸವೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೇನ ಅನಾಸವಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಅನಾಸವಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅನಾಸವಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ತರಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ತರತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ತರತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ತರಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತರಣಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಅನಿಮಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಅನಿಮಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬಪಣಿಧೀಹಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಬ್ಬಪಣಿಧೀಹಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ? ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪಜಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬಾಭಿನಿವೇಸೇಹಿ ಸುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರೋ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಬ್ಬಾಭಿನಿವೇಸೇಹಿ ಸುಞ್ಞಾ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಗೋಚರಾ. ಇತಿ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕರಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯುಗನದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ. ಭಾವೇತೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ, ಏವಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ.

ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೋ.

೨. ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಾರನಿದ್ದೇಸೋ

೬. ಕಥಂ ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಾನಸಂ ಹೋತಿ? ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಓಭಾಸೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಓಭಾಸಂ ಆವಜ್ಜತಿ, ತತೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅನತ್ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ, ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀ’’ತಿ ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಗ್ಗಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಕನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘ನಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜತಿ. ತತೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅನತ್ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ, ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀ’’ತಿ. ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ…ಪೇ… ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಗ್ಗಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಕನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘ನಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜತಿ. ತತೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಅನತ್ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ದುಕ್ಖತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ’’.

ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ…ಪೇ… ರೂಪಂ ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ… ರೂಪಂ ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ… ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ, ಜರಾಮರಣಂ ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಓಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಗ್ಗಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಕನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ‘ನಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜತಿ. ತತೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ. ಜರಾಮರಣಂ ಅನತ್ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಮಾನಸೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸಮಯೋ, ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀ’’ತಿ. ಕಥಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಾನಸಂ ಹೋತಿ.

೭. ಓಭಾಸೇ ಚೇವ ಞಾಣೇ ಚ, ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿಕಮ್ಪತಿ;

ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸುಖೇ ಚೇವ, ಯೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪವೇಧತಿ.

ಅಧಿಮೋಕ್ಖೇ ಚ ಪಗ್ಗಾಹೇ, ಉಪಟ್ಠಾನೇ ಚ ಕಮ್ಪತಿ;

ಉಪೇಕ್ಖಾವಜ್ಜನಾಯ ಚೇವ, ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ನಿಕನ್ತಿಯಾ.

ಇಮಾನಿ ದಸ ಠಾನಾನಿ, ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಿತಾ;

ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸಮ್ಮೋಹ ಗಚ್ಛತಿ.

ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ಚೇವ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ಚ, ಚವತಿ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ;

ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ಭಾವನಾ ಪರಿಹಾಯತಿ.

ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ಭಾವನಾ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ;

ನ ಚ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚವತಿ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ.

ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪವಿಕ್ಖೇಪವಿಗ್ಗಹಿತಂ [ಸಙ್ಖೇಪಂ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಗ್ಗಹಿತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ದಸ ಠಾನೇ ಸಮ್ಪಜಾನಾತೀತಿ.

ಯುಗನದ್ಧಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.