ಸಾಸನಪಟ್ಠಾನಂ

೮೯. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮೂಲಪದಾ ಕುಹಿಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ? ಸಾಸನಪಟ್ಠಾನೇ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಾಸನಪಟ್ಠಾನಂ? ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ಅಸೇಕ್ಖಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಞ್ಚ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಅಸೇಕ್ಖಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಞ್ಚ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾವೋದಾನಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ದಿಟ್ಠಿವೋದಾನಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ, ದುಚ್ಚರಿತವೋದಾನಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ತಿವಿಧೋ – ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸೋ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸೋ ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸೋ. ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸೋ ಸಮಥೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ಸೋ ಸಮಥೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೋ. ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ. ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸೋ ಸುಚರಿತೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಸುಚರಿತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಯದಿ ಆಸತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಭವೇಸು, ಏವಂ ಸಾಯಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಭಾವನಾಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯವತ್ಥು ಭವತಿ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತಾನಿ, ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಕತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಭವನ್ತಿ, ತಾನಿಯೇವ ಅಟ್ಠ ಸುತ್ತಾನಿ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಕತಾನಿ ಸೋಳಸ ಭವನ್ತಿ.

ಇಮೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಭಿನ್ನೇಹಿ ನವವಿಧಂ ಸುತ್ತಂ ಭಿನ್ನಂ ಭವತಿ. ಗಾಥಾಯ ಗಾಥಾ ಅನುಮಿನಿತಬ್ಬಾ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಅನುಮಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ತೇನ ಸುತ್ತಂ ಅನುಮಿನಿತಬ್ಬಂ.

೯೦. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ?

‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾ;

ಪಮತ್ತಬನ್ಧನಾ [ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ (ಉದಾ. ೭೪)] ಬದ್ಧಾ, ಮಚ್ಛಾವ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ;

ಜರಾಮರಣಮನ್ವೇನ್ತಿ, ವಚ್ಛೋ ಖೀರಪಕೋವ [ಖೀರೂಪಕೋವ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೬೪] ಮಾತರ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಗತಿಗಮನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಛನ್ದಾಗತಿಂ [ಛನ್ದಾ ಅಗತಿಂ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೧೭] ಗಚ್ಛತಿ, ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ, ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಭಯಾ ಮೋಹಾ, ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಅತಿವತ್ತತಿ;

ನಿಹೀಯತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ಮನೋಸೇಟ್ಠಾ ಮನೋಮಯಾ;

ಮನಸಾ ಚೇ ಪದುಟ್ಠೇನ, ಭಾಸತಿ ವಾ ಕರೋತಿ ವಾ;

ತತೋ ನಂ ದುಕ್ಖಮನ್ವೇತಿ, ಚಕ್ಕಂವ ವಹತೋ ಪದ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಮಿದ್ಧೀ [ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೩೨೫] ಯದಾ ಹೋತಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಚ, ನಿದ್ದಾಯಿತಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಸಾಯೀ;

ಮಹಾವರಾಹೋವ ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಅಯಸಾವ ಮಲಂ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ, ತತುಟ್ಠಾಯ [ತದುಟ್ಠಾಯ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨೪೦] ತಮೇವ ಖಾದತಿ;

ಏವಂ ಅತಿಧೋನಚಾರಿನಂ, ಸಾನಿ [ತಾನಿ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨೪೦] ಕಮ್ಮಾನಿ ನಯನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಚೋರೋ ಯಥಾ ಸನ್ಧಿಮುಖೇ ಗಹೀತೋ, ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತಿ ಬಜ್ಝತೇ ಚ;

ಏವಂ ಅಯಂ ಪೇಚ್ಚ ಪಜಾ ಪರತ್ಥ, ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತಿ ಬಜ್ಝತೇ ಚಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಖಕಾಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ, ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ವಿಹಿಂಸತಿ;

ಅತ್ತನೋ ಸುಖಮೇಸಾನೋ, ಪೇಚ್ಚ ಸೋ ನ ಲಭತೇ [ಲಭೇ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೧೩೧] ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಗುನ್ನಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಜಿಮ್ಹಂ ಗತೇ [ಜಿಮ್ಹಗತೇ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೭೦] ಸತಿ.

‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಚೇ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಕಿಚ್ಛರೂಪಾವತಿಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಕರೋನ್ತಿ ಪಾಪಂ ಉಪಧೀಸು ರತ್ತಾ;

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ಬಹುಜನಸನ್ನಿವಾಸಂ, ನಿರಯಂ ಅವೀಚಿಂ ಕಟುಕಂ ಭಯಾನಕ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಫಲಂ ವೇ [ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೬೮] ಕದಲಿಂ ಹನ್ತಿ, ಫಲಂ ವೇಳುಂ ಫಲಂ ನಳಂ;

ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸತರಿಂ ಯಥಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಕೋಧಮಕ್ಖಗರು ಭಿಕ್ಖು, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗಾರವೋ [ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಕಾರಣಾ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೪೩];

ಸುಖೇತ್ತೇ ಪೂತಿಬೀಜಂವ, ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ನ ವಿರೂಹತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

೯೧. ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಏವಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ, (ಯಥಾ ಖೋ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇರಿಯತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಯಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ಸಮಾರೂಳ್ಹೋ) [( ) ನತ್ಥಿ ಅ. ನಿ. ೧.೪೩-೪೪; ಇತಿವು. ೨೦]. ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಯಂ ಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಏವಂ ನಿರಯೇ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಚಿತ್ತಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದುಟ್ಠಂ [ಪದೋಸಿತಂ (ಸೀ. ಕ.) ಅ. ನಿ. ೧.೪೩; ಇತಿವು. ೨೦ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಚೇತೋಪದೋಸಹೇತು [ಚಿತ್ತಪದೋಸಹೇತು (ಸೀ. ಕ.)] ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ, ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾನ, ಏಕಚ್ಚಂ ಇಧ ಪುಗ್ಗಲಂ;

ಏತಮತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ಬುದ್ಧೋ [ಸತ್ಥಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಭಿಕ್ಖೂನ ಸನ್ತಿಕೇ;

ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಯಂ ಸಮಯೇ, ಕಾಲಂ ಕಯಿರಾಥ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಂ ಹಿಸ್ಸ ಪದೂಸಿತಂ;

ಚೇತೋಪದೋಸಹೇತು ಹಿ, ಸತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಂ.

ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಥಾವಿಧೋ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿರಯಂ ಸೋಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಸಚೇ ಭಾಯಥ ದುಕ್ಖಸ್ಸ, ಸಚೇ ವೋ ದುಕ್ಖಮಪ್ಪಿಯಂ;

ಮಾಕತ್ಥ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಆವಿ [ಆವೀ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೪೪] ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ.

‘‘ಸಚೇ ಚ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕರಿಸ್ಸಥ ಕರೋಥ ವಾ;

ನ ವೋ ದುಕ್ಖಾ ಪಮುತ್ಯತ್ಥಿ, ಉಪೇಚ್ಚಪಿ ಪಲಾಯತ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ಧನಂ ಲದ್ಧಾ, ಮುಸಾವಾದೇನ ಚೂಭಯಂ;

ಮಮೇತಿ ಬಾಲಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ಕಥಂ ನು ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅನ್ತರಾಯಾ ಸು ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಮ್ಭತಸ್ಸ ವಿನಸ್ಸತಿ;

ಮತಾ ಸಗ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನನು ಏತ್ತಾವತಾ ಹತಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಕಥಂ ಖಣತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಥಂ ಮಿತ್ತೇಹಿ ಜೀರತಿ;

ಕಥಂ ವಿವಟ್ಟತೇ ಧಮ್ಮಾ, ಕಥಂ ಸಗ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಲೋಭಾ ಖಣತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಲುದ್ಧೋ ಮಿತ್ತೇಹಿ ಜೀರತಿ;

ಲೋಭಾ ವಿವಟ್ಟತೇ ಧಮ್ಮಾ, ಲೋಭಾ ಸಗ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾ;

ಕರೋನ್ತಾ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯಂ ಹೋತಿ ಕಟುಕಪ್ಫಲಂ [ಕಟಕಂ ಫಲಂ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೬೬].

‘‘ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಕತ್ವಾ ಅನುತಪ್ಪತಿ;

ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರೋದಂ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ದುಕ್ಕರಂ ದುತ್ತಿತಿಕ್ಖಞ್ಚ, ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಚ [ಅವಿಯತ್ತೇನ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭] ಸಾಮಞ್ಞಂ;

ಬಹೂ ಹಿ ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಾಧಾ, ಯತ್ಥ ಬಾಲೋ ವಿಸೀದತಿ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಭಾಸಮಾನೇ ತಥಾಗತೇ;

ಮನಂ ಪದೋಸಯೇ ಬಾಲೋ, ಮೋಘಂ ಖೋ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ.

‘‘ಏತಞ್ಚಾಹಂ ಅರಹಾಮಿ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಇತೋ ಚ ಪಾಪಿಯತರಂ ಭನ್ತೇ;

ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೇಸು ತಥಾಗತೇಸು, ಚಿತ್ತಂ ಪದೋಸೇಮಿ ಅವೀತರಾಗೋ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಪಮಿನನ್ತೋ, ಕೋಧ ವಿದ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪಯೇ;

ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಪಮಾಯಿನಂ [ಪಮಾಯನ್ತಂ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೯], ನಿವುತಂ ತಂ ಮಞ್ಞೇ ಅಕಿಸ್ಸವ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತಸ್ಸ, ಕುಠಾರೀ [ಕುಧಾರೀ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೦] ಜಾಯತೇ ಮುಖೇ;

ಯಾಯ ಛಿನ್ದತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಬಾಲೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಭಣಂ.

‘‘ನ ಹಿ ಸತ್ಥಂ ಸುನಿಸಿತಂ, ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಂ ಇವ;

ಏವಂ ವಿರದ್ಧಂ ಪಾತೇತಿ, ವಾಚಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ ಯಥಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

೯೨. ‘‘ಯೋ ನಿನ್ದಿಯಂ ಪಸಂಸತಿ, ತಂ ವಾ ನಿನ್ದತಿ ಯೋ ಪಸಂಸಿಯೋ;

ವಿಚಿನಾತಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಕಲಿಂ, ಕಲಿನಾ ತೇನ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಯಂ ಕಲಿ, ಯೋ ಅಕ್ಖೇಸು ಧನಪರಾಜಯೋ;

ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ಅತ್ತನಾ, ಅಯಮೇವ ಮಹನ್ತತರೋ [ಮಹತ್ತರೋ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೩; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೦] ಕಲಿ;

ಯೋ ಸುಗತೇಸು ಮನಂ ಪದೋಸಯೇ.

‘‘ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ನಿರಬ್ಬುದಾನಂ, ಛತ್ತಿಂಸತೀ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಬ್ಬುದಾನಿ;

ಯಮರಿಯಗರಹೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ, ವಾಚಂ ಮನಞ್ಚ ಪಣಿಧಾಯ ಪಾಪಕ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಯೋ ಲೋಭಗುಣೇ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಸೋ ವಚಸಾ [ವಚಸಾ ಚ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸು. ನಿ. ೬೬೮] ಪರಿಭಾಸತಿ ಅಞ್ಞೇ;

ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಕದರಿಯೋ [ಅನರಿಯೋ (ಸೀ. ಕ.)] ಅವದಞ್ಞೂ, ಮಚ್ಛರಿ ಪೇಸುಣಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಮುಖದುಗ್ಗ ವಿಭೂತ ಅನರಿಯ, ಭೂನಹು ಪಾಪಕ ದುಕ್ಕಟಕಾರಿ;

ಪುರಿಸನ್ತ ಕಲೀ ಅವಜಾತಪುತ್ತ [ಅವಜಾತಕಪುತ್ತ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸು. ನಿ. ೬೬೯], ಮಾ ಬಹುಭಾಣಿಧ ನೇರಯಿಕೋಸಿ.

‘‘ರಜಮಾಕಿರಸೀ ಅಹಿತಾಯ, ಸನ್ತೇ ಗರಹಸಿ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರೀ;

ಬಹೂನಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಚರಿತ್ವಾ, ಗಚ್ಛಸಿ ಖೋ ಪಪತಂ ಚಿರರತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ?

‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ಮನೋಸೇಟ್ಠಾ ಮನೋಮಯಾ;

ಮನಸಾ ಚೇ ಪಸನ್ನೇನ, ಭಾಸತಿ ವಾ ಕರೋತಿ ವಾ;

ತತೋ ನಂ ಸುಖಮನ್ವೇತಿ, ಛಾಯಾವ ಅನಪಾಯಿನೀ’’ತಿ [ಅನುಪಾಯಿನೀತಿ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨].

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

೯೩. ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥು ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ [ಬಹುಜನಂ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೧೮] ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಸಮ್ಬಾಧಬ್ಯೂಹಂ, ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಭನ್ತೇನಪಿ ಹತ್ಥಿನಾ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇನಪಿ ಅಸ್ಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇನಪಿ ರಥೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇನಪಿ ಸಕಟೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ಭನ್ತೇನಪಿ ಪುರಿಸೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮುಸ್ಸತೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ, ಮುಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಹಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಕಾ ಮಯ್ಹಂ [ಮಮಸ್ಸ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೧೮] ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’’ತಿ.

‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಾಪಿಕಾ [ಅಪಾಪಿಕಾ ತೇ (ಸೀ.)] ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ. ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಅಖಣ್ಡೇಹಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕೇಹಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ರುಕ್ಖೋ ಪಾಚೀನನಿನ್ನೋ ಪಾಚೀನಪೋಣೋ ಪಾಚೀನಪಬ್ಭಾರೋ, ಸೋ ಮೂಲಚ್ಛಿನ್ನೋ [ಮೂಲೇಹಿ ಛಿನ್ನೋ (ಸೀ. ಕ.)] ಕತಮೇನ ಪಪತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ನಿನ್ನೋ ಯೇನ ಪೋಣೋ ಯೇನ ಪಬ್ಭಾರೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ. ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅಪಾಪಕಂ ತೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಾಪಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಖಕಾಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ, ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ನ ಹಿಂಸತಿ;

ಅತ್ತನೋ ಸುಖಮೇಸಾನೋ, ಪೇಚ್ಚ ಸೋ ಲಭತೇ ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಗುನ್ನಞ್ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಉಜುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಉಜುಂ ಗತೇ ಸತಿ.

‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಸಚೇ [ಸೋ ಚೇವ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೪.೭೦] ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

೯೪. ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರೋ ಭಗವಾ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಸಾಕೇತೇ [ಸಾಧುಕೇ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೦೨)] ಪಟಿವಸನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ದೇವ ಕರಣೀಯೇನ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರೋ ಭಗವಾ ತೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುಂ ‘‘ಯದಾ ತ್ವಂ ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅದ್ದಸ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣೇ ಥಪತಯೋ ಏತದವೋಚ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಭನ್ತೇ [ಅಯಂ ಭನ್ತೇ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೦೨] ಭಗವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಯಸ್ಸದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾ ಥಪತಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಯದಾ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’ತಿ…ಪೇ….

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಕಾಸೀಸು ಮಗಧೇಸು [ಕಾಸೀಹಿ ಮಾಗಧೇ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೦೨)] ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಕಾಸೀಸು ಮಗಧೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಅನಪ್ಪಕಾ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ‘ದೂರೇ ನೋ ಭಗವಾ’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಮಗಧೇಸು ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಮಗಧೇಸು ಕಾಸೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’ತಿ…ಪೇ….

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಕೋಸಲೇಸು ಸಾವತ್ಥಿಂ [ಸಾವತ್ಥಿಯಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಹೋತಿ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ ಹೋತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ.

‘‘ಯದಾ ಪನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸುಣೋಮ ‘ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ’ತಿ ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಾ ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಮನತಾ, ಹೋತಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ‘ಆಸನ್ನೇ ನೋ ಭಗವಾ’’’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಥಪತಯೋ, ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಖಾತತರೋ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಕತಮೋ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಖಾತತರೋ ಚಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಾ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾತುಕಾಮೋ [ಗನ್ತುಕಾಮೋ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೦೨] ಹೋತಿ, ಯೇ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ನಾಗಾ ಓಪವಯ್ಹಾ, ತೇ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಾ ತಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ, ತಾ [ತಾಸಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಏಕಂ ಪುರತೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಸೀದಾಪೇಮ, ತಾಸಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀನಂ ಏವರೂಪೋ ಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಗನ್ಧಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ ತಾವದೇವ ವಿವರಿಯಮಾನಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಂ ರಾಜಕಞ್ಞಾನಂ [ರಾಜಾರಹೇನ (ಸೀ. ಕ.)] ಗನ್ಧೇನ ವಿಭೂಸಿತಾನಂ. ತಾಸಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗಿನೀನಂ ಏವರೂಪೋ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ತೂಲಪಿಚುನೋ ವಾ ಕಪ್ಪಾಹಪಿಚುನೋ ವಾ, ಯಥಾ ತಂ ರಾಜಕಞ್ಞಾನಂ ಸುಖೇಧಿತಾನಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇ ನಾಗೋಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ. ಅತ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಜಾನಾಮ ತಾಸು ಭಗೀನಿಸು ಪಾಪಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಞಪ್ಪಾದೇನ್ತಾ, ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತಮ್ಹಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಸಮ್ಬಾಧತರೋ ಚೇವ ಸಮ್ಬಾಧಸಙ್ಘಾತತರೋ ಚಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಥಪತಯೋ, ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಥಪತಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದಾಯ. ಚತೂಹಿ ಖೋ ಥಪತಯೋ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಥಪತಯೋ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಥಪತಯೋ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ.

‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ, ಥಪತಯೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ…ಪೇ… ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಲೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇಹಿ, ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಥಪತಯೋ, ಕತಿವಿಧಾ ತೇ ಕೋಸಲೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ಯೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಸಮಾ ಯದಿದಂ ದಾನಸಂವಿಭಾಗೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಲಾಭಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಯೇಸಂ ನೋ ಭಗವಾ ಏವಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

೯೫. ‘‘ಏಕಪುಪ್ಫಂ ಚಜಿತ್ವಾನ [ಯಜಿತ್ವಾನ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಥೇರಗಾ. ೯೬], ಸಹಸ್ಸಂ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ;

ದೇವೇ ಚೇವ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ, ಸೇಸೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಅಸ್ಸತ್ಥೇ ಹರಿತೋಭಾಸೇ, ಸಂವಿರೂಳ್ಹಮ್ಹಿ ಪಾದಪೇ;

ಏಕಂ ಬುದ್ಧಗತಂ [ಬುದ್ಧಕತಂ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಥೇರಗಾ. ೨೧೭] ಸಞ್ಞಂ, ಅಲಭಿಂತ್ಥಂ [ಅಲಭಿಂಹಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಪತಿಸ್ಸತೋ.

‘‘ಅಜ್ಜ ತಿಂಸಂ ತತೋ ಕಪ್ಪಾ, ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ದುಗ್ಗತಿಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ತಸ್ಸಾ ಸಞ್ಞಾಯ ವಾಸನಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ಸುತ್ತಂ.

‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಕೋಸಲಂ ಪುರಂ, ಪಾವಿಸಿ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ;

ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಿಘಾತಕೋ ಮುನಿ.

‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಟಂಸಕೋ ಹತ್ಥೇ, ಸಬ್ಬಪುಪ್ಫೇಹಿಲಙ್ಕತೋ;

ಸೋ ಅದ್ದಸಾಸಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ.

‘‘ಪವಿಸನ್ತಂ ರಾಜಮಗ್ಗೇನ, ದೇವಮಾನುಸಪೂಜಿತಂ;

ಹಟ್ಠೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಮುಪಸಙ್ಕಮಿ.

‘‘ಸೋ ತಂ ವಟಂಸಕಂ ಸುರಭಿಂ, ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಮನೋರಮಂ;