ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೇ

ನೇತ್ತಿಪ್ಪಕರಣಪಾಳಿ

೧. ಸಙ್ಗಹವಾರೋ

ಯಂ ಲೋಕೋ ಪೂಜಯತೇ, ಸಲೋಕಪಾಲೋ ಸದಾ ನಮಸ್ಸತಿ ಚ;

ತಸ್ಸೇತ ಸಾಸನವರಂ, ವಿದೂಹಿ ಞೇಯ್ಯಂ ನರವರಸ್ಸ.

ದ್ವಾದಸ ಪದಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ;

ತಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಉಭಯಂ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕತಮಂ.

ಸೋಳಸಹಾರಾ ನೇತ್ತಿ [ನೇತ್ತೀ (ಕ.)], ಪಞ್ಚನಯಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ;

ಅಟ್ಠಾರಸಮೂಲಪದಾ, ಮಹಕಚ್ಚಾನೇನ [ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ (ಸೀ.)] ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ.

ಹಾರಾ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಯೋ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಯಾ ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತತ್ಥೋ;

ಉಭಯಂ ಪರಿಗ್ಗಹೀತಂ, ವುಚ್ಚತಿ ಸುತ್ತಂ ಯಥಾಸುತ್ತಂ.

ಯಾ ಚೇವ ದೇಸನಾ ಯಞ್ಚ, ದೇಸಿತಂ ಉಭಯಮೇವ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ;

ತತ್ರಾಯಮಾನುಪುಬ್ಬೀ, ನವವಿಧಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ.

ಸಙ್ಗಹವಾರೋ.

೨. ಉದ್ದೇಸವಾರೋ

೧. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಸೋಳಸ ಹಾರಾ? ದೇಸನಾ ವಿಚಯೋ ಯುತ್ತಿ ಪದಟ್ಠಾನೋ ಲಕ್ಖಣೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಆವಟ್ಟೋ ವಿಭತ್ತಿ ಪರಿವತ್ತನೋ ವೇವಚನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಓತರಣೋ ಸೋಧನೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಸಮಾರೋಪನೋ ಇತಿ.

ತಸ್ಸಾನುಗೀತಿ

ದೇಸನಾ ವಿಚಯೋ ಯುತ್ತಿ, ಪದಟ್ಠಾನೋ ಚ ಲಕ್ಖಣೋ;

ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಚ ಆವಟ್ಟೋ, ವಿಭತ್ತಿ ಪರಿವತ್ತನೋ.

ವೇವಚನೋ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಓತರಣೋ ಚ ಸೋಧನೋ;

ಅಧಿಟ್ಠಾನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಸಮಾರೋಪನೋ ಸೋಳಸೋ [ಸೋಳಸ (ಸೀ.)].

ಏತೇ ಸೋಳಸ ಹಾರಾ, ಪಕಿತ್ತಿತಾ ಅತ್ಥತೋ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ;

ಏತೇಸಞ್ಚೇವ ಭವತಿ, ವಿತ್ಥಾರತಯಾ ನಯವಿಭತ್ತೀತಿ.

೨. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ನಯಾ? ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟೋ ತಿಪುಕ್ಖಲೋ ಸೀಹವಿಕ್ಕೀಳಿತೋ ದಿಸಾಲೋಚನೋ ಅಙ್ಕುಸೋ ಇತಿ.

ತಸ್ಸಾನುಗೀತಿ

ಪಠಮೋ ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟೋ, ದುತಿಯೋ ಚ ತಿಪುಕ್ಖಲೋ;

ಸೀಹವಿಕ್ಕೀಳಿತೋ ನಾಮ, ತತಿಯೋ ನಯಲಞ್ಜಕೋ [ನಯಲಞ್ಛಕೋ (ಸೀ.)].

ದಿಸಾಲೋಚನಮಾಹಂಸು, ಚತುತ್ಥಂ ನಯಮುತ್ತಮಂ;

ಪಞ್ಚಮೋ ಅಙ್ಕುಸೋ ನಾಮ, ಸಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚ ನಯಾ ಗತಾತಿ.

೩. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮೂಲಪದಾನಿ? ನವ ಪದಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ನವ ಪದಾನಿ ಅಕುಸಲಾನಿ. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ನವ ಪದಾನಿ ಅಕುಸಲಾನಿ, ತಣ್ಹಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಲೋಭೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋ ಸುಭಸಞ್ಞಾ ಸುಖಸಞ್ಞಾ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ, ಇಮಾನಿ ನವ ಪದಾನಿ ಅಕುಸಲಾನಿ, ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬೋ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಸಮೋಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ನವ ಪದಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ? ಸಮಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಲೋಭೋ ಅದೋಸೋ ಅಮೋಹೋ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ, ಇಮಾನಿ ನವ ಪದಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ, ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಸಮೋಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ಉದ್ದಾನಂ

ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಪಿ ಚ, ಲೋಭೋ ದೋಸೋ ತಥೇವ ಮೋಹೋ ಚ;

ಚತುರೋ ಚ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ, ಕಿಲೇಸಭೂಮೀ ನವ ಪದಾನಿ.

ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ, ಕುಸಲಾನಿ ಚ ಯಾನಿ ತೀಣಿ ಮೂಲಾನಿ;

ಚತುರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಭೂಮೀ ನವ ಪದಾನಿ.

ನವಹಿ ಚ ಪದೇಹಿ ಕುಸಲಾ, ನವಹಿ ಚ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಾ;

ಏತೇ ಖೋ ಮೂಲಪದಾ, ಭವನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪದಾನೀತಿ.

ಉದ್ದೇಸವಾರೋ.

೩. ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ

೪. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನೇತ್ತಿ ಕಿತ್ತಿತಾ.

ಹಾರಸಙ್ಖೇಪೋ

೧. ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವತಾ, ನಿಸ್ಸರಣಮ್ಪಿ ಚ ಫಲಂ ಉಪಾಯೋ ಚ;

ಆಣತ್ತೀ ಚ ಭಗವತೋ, ಯೋಗೀನಂ ದೇಸನಾಹಾರೋ.

೨. ಯಂ ಪುಚ್ಛಿತಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಞ್ಚ, ಸುತ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಚ ಅನುಗೀತಿ;

ಸುತ್ತಸ್ಸ ಯೋ ಪವಿಚಯೋ, ಹಾರೋ ವಿಚಯೋತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

೩. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹಾರಾನಂ, ಯಾ ಭೂಮೀ ಯೋ ಚ ಗೋಚರೋ ತೇಸಂ;

ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಪರಿಕ್ಖಾ, ಹಾರೋ ಯುತ್ತೀತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

೪. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಜಿನೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ;

ಇತಿ ಯಾವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾ, ಏಸೋ ಹಾರೋ ಪದಟ್ಠಾನೋ.

೫. ವುತ್ತಮ್ಹಿ ಏಕಧಮ್ಮೇ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕಲಕ್ಖಣಾ ಕೇಚಿ;

ವುತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ, ಸೋ ಹಾರೋ ಲಕ್ಖಣೋ ನಾಮ.

೬. ನೇರುತ್ತಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮಥ ದೇಸನಾನಿದಾನಞ್ಚ;

ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧೀ, ಏಸೋ ಹಾರೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ.

೭. ಏಕಮ್ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನೇ, ಪರಿಯೇಸತಿ ಸೇಸಕಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ;

ಆವಟ್ಟತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ, ಆವಟ್ಟೋ ನಾಮ ಸೋ ಹಾರೋ.

೮. ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪದಟ್ಠಾನಂ, ಭೂಮಿಞ್ಚ ವಿಭಜ್ಜತೇ ಅಯಂ ಹಾರೋ;

ಸಾಧಾರಣೇ ಅಸಾಧಾರಣೇ ಚ ನೇಯ್ಯೋ ವಿಭತ್ತೀತಿ.

೯. ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ, ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಭಾವಿತೇ ಪಹೀನೇ ಚ;

ಪರಿವತ್ತತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ, ಹಾರೋ ಪರಿವತ್ತನೋ ನಾಮ.

೧೦. ವೇವಚನಾನಿ ಬಹೂನಿ ತು, ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ ಏಕಧಮ್ಮಸ್ಸ;

ಯೋ ಜಾನಾತಿ ಸುತ್ತವಿದೂ, ವೇವಚನೋ ನಾಮ ಸೋ ಹಾರೋ.

೧೧. ಏಕಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ಪಞ್ಞತ್ತೀಹಿ ವಿವಿಧಾಹಿ ದೇಸೇತಿ;

ಸೋ ಆಕಾರೋ ಞೇಯ್ಯೋ, ಪಞ್ಞತ್ತೀ ನಾಮ ಹಾರೋತಿ.

೧೨. ಯೋ ಚ ಪಟಿಚ್ಚುಪ್ಪಾದೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಖನ್ಧಾ ಚ ಧಾತು ಆಯತನಾ;

ಏತೇಹಿ ಓತರತಿ ಯೋ, ಓತರಣೋ ನಾಮ ಸೋ ಹಾರೋ.

೧೩. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಮ್ಹಿ ಪಞ್ಹೇ, ಗಾಥಾಯಂ ಪುಚ್ಛಿತಾಯಮಾರಬ್ಭ;

ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧಪರಿಕ್ಖಾ, ಹಾರೋ ಸೋ ಸೋಧನೋ ನಾಮ.

೧೪. ಏಕತ್ತತಾಯ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇಪಿ ಚ ವೇಮತ್ತತಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ;

ತೇನ ವಿಕಪ್ಪಯಿತಬ್ಬಾ, ಏಸೋ ಹಾರೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೋ.

೧೫. ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ, ಜನಯನ್ತಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಮ್ಪರತೋ;

ಹೇತುಮವಕಡ್ಢಯಿತ್ವಾ, ಏಸೋ ಹಾರೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ.

೧೬. ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯಂ ಮೂಲಾ, ಯೇ ಚೇಕತ್ಥಾ ಪಕಾಸಿತಾ ಮುನಿನಾ;

ತೇ ಸಮರೋಪಯಿತಬ್ಬಾ, ಏಸ ಸಮಾರೋಪನೋ ಹಾರೋ.

ನಯಸಙ್ಖೇಪೋ

೧೭. ತಣ್ಹಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಿ ಚ, ಸಮಥೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಯೋ ನೇತಿ;

ಸಚ್ಚೇಹಿ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ, ಅಯಂ ನಯೋ ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟೋ.

೧೮. ಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಸಮೂಲೇಹಿ, ನೇತಿ ಕುಸಲೇ ಚ ಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ;

ಭೂತಂ ತಥಂ ಅವಿತಥಂ, ತಿಪುಕ್ಖಲಂ ತಂ ನಯಂ ಆಹು.

೧೯. ಯೋ ನೇತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇಹಿ, ಕಿಲೇಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ;

ಏತಂ ನಯಂ ನಯವಿದೂ, ಸೀಹವಿಕ್ಕೀಳಿತಂ ಆಹು.

೨೦. ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಸು ಹಿ ಯೇ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ವುತ್ತಾ;

ಮನಸಾ ವೋಲೋಕಯತೇ, ತಂ ಖು ದಿಸಾಲೋಚನಂ ಆಹು.

೨೧. ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಿಸಲೋಚನೇನ, ಉಕ್ಖಿಪಿಯ ಯಂ ಸಮಾನೇತಿ;

ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ, ಅಯಂ ನಯೋ ಅಙ್ಕುಸೋ ನಾಮ.

೨೨. ಸೋಳಸ ಹಾರಾ ಪಠಮಂ, ದಿಸಲೋಚನತೋ [ದಿಸಲೋಚನೇನ (ಕ.)] ದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ;

ಸಙ್ಖಿಪಿಯ ಅಙ್ಕುಸೇನ ಹಿ, ನಯೇಹಿ ತೀಹಿ ನಿದ್ದಿಸೇ ಸುತ್ತಂ.

ದ್ವಾದಸಪದ

೨೩. ಅಕ್ಖರಂ ಪದಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ನಿರುತ್ತಿ ತಥೇವ ನಿದ್ದೇಸೋ;

ಆಕಾರಛಟ್ಠವಚನಂ, ಏತ್ತಾವ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಬ್ಬಂ.

೨೪. ಸಙ್ಕಾಸನಾ ಪಕಾಸನಾ, ವಿವರಣಾ ವಿಭಜನುತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಪಞ್ಞತ್ತಿ;

ಏತೇಹಿ ಛಹಿ ಪದೇಹಿ, ಅತ್ಥೋ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ.

೨೫. ತೀಣಿ ಚ ನಯಾ ಅನೂನಾ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಛಪ್ಪದಾನಿ ಗಣಿತಾನಿ;

ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಭಗವತೋ, ವಚನಸ್ಸತ್ಥೋ ಸಮಾಯುತ್ತೋ.

೨೬. ಅತ್ಥಸ್ಸ ನವಪ್ಪದಾನಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಯೇಟ್ಠಿಯಾ ಚತುಬ್ಬೀಸ;

ಉಭಯಂ ಸಙ್ಕಲಯಿತ್ವಾ [ಸಙ್ಖೇಪಯತೋ (ಕ.)], ತೇತ್ತಿಂಸಾ ಏತ್ತಿಕಾ ನೇತ್ತೀತಿ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ.

೪. ಪಟಿನಿದ್ದೇಸವಾರೋ

೧. ದೇಸನಾಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ

೫. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದೇಸನಾಹಾರೋ? ‘‘ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವತಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾಹಾರೋ. ಕಿಂ ದೇಸಯತಿ? ಅಸ್ಸಾದಂ ಆದೀನವಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಫಲಂ ಉಪಾಯಂ ಆಣತ್ತಿಂ. ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ?

‘‘ಕಾಮಂ [ಕಾಮಮಾದಿಕಾ ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ಸು. ನಿ. ೭೭೨ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ] ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸಮಿಜ್ಝತಿ;

ಅದ್ಧಾ ಪೀತಿಮನೋ ಹೋತಿ, ಲದ್ಧಾ ಮಚ್ಚೋ ಯದಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆದೀನವೋ?

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ ಕಾಮಯಾನಸ್ಸ, ಛನ್ದಜಾತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ;

ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ?

‘‘ಯೋ ಕಾಮೇ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸಪ್ಪಸ್ಸೇವ ಪದಾ ಸಿರೋ;

ಸೋಮಂ ವಿಸತ್ತಿಕಂ ಲೋಕೇ, ಸತೋ ಸಮತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ?

‘‘ಖೇತ್ತಂ ವತ್ಥುಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ, ಗವಾಸ್ಸಂ ದಾಸಪೋರಿಸಂ;

ಥಿಯೋ ಬನ್ಧೂ ಪುಥೂ ಕಾಮೇ, ಯೋ ನರೋ ಅನುಗಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆದೀನವೋ?

‘‘ಅಬಲಾ ನಂ ಬಲೀಯನ್ತಿ, ಮದ್ದನ್ತೇ ನಂ ಪರಿಸ್ಸಯಾ;

ತತೋ ನಂ ದುಕ್ಖಮನ್ವೇತಿ, ನಾವಂ ಭಿನ್ನಮಿವೋದಕ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ?

‘‘ತಸ್ಮಾ ಜನ್ತು ಸದಾ ಸತೋ, ಕಾಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ;

ತೇ ಪಹಾಯ ತರೇ ಓಘಂ, ನಾವಂ ಸಿತ್ವಾವ ಪಾರಗೂ’’ತಿ.

ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಫಲಂ?

‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಛತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇ;

ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ.

ಇದಂ ಫಲಂ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪಾಯೋ?

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ…ಪೇ…

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ [ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨೭೭] ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ…ಪೇ…

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಆಣತ್ತಿ?

‘‘ಚಕ್ಖುಮಾ [ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೪೩] ವಿಸಮಾನೀವ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಪರಕ್ಕಮೇ;

ಪಣ್ಡಿತೋ ಜೀವಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಆಣತ್ತಿ.

‘‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು,

ಮೋಘರಾಜಾ’ತಿ ಆಣತ್ತಿ, ‘ಸದಾ ಸತೋ’ತಿ ಉಪಾಯೋ;

‘ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ ಊಹಚ್ಚ [ಉಹಚ್ಚ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸು. ನಿ. ೧೧೨೫], ಏವಂ ಮಚ್ಚುತರೋ ಸಿಯಾ’’’.

ಇದಂ ಫಲಂ.

೬. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ದೇಸಯತಿ, ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ದೇಸಯತಿ, ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ದೇಸಯತಿ.

ತತ್ಥ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ. ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ ಮನ್ದೋ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹಿ. ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ ಉದತ್ತೋ [ಉದತ್ಥೋ (ಸೀ.) ಉ + ಆ + ದಾ + ತ] ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಝಾನೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹಿ. ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಮನ್ದೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹಿ. ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಉದತ್ತೋ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾಯ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹಿ.

ಉಭೋ ತಣ್ಹಾಚರಿತಾ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ರಾಗವಿರಾಗಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಉಭೋ ದಿಟ್ಠಿಚರಿತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇ ಸಮಥೇನ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾಯ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಹಿ ಪಟಿಪದಾಹಿ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ, ತೇ ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟೇನ ನಯೇನ ಹಾತಬ್ಬಾ, ಯೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಹಿ ಪಟಿಪದಾಹಿ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ, ತೇ ಸೀಹವಿಕ್ಕೀಳಿತೇನ ನಯೇನ ಹಾತಬ್ಬಾ.

೭. ಸ್ವಾಯಂ ಹಾರೋ ಕತ್ಥ ಸಮ್ಭವತಿ, ಯಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ ಉಸ್ಸಾಹನಾ ತುಲನಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ, ಅಯಂ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ. ತಥಾ ಸುತೇನ ನಿಸ್ಸಯೇನ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ ತುಲನಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಣಾ, ಅಯಂ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ. ಇಮಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಞಾಹಿ ಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದಸ್ಸನಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭಾವನಾಭೂಮಿಯಂ ವಾ, ಅಯಂ ಭಾವನಾಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ.

೮. ಪರತೋಘೋಸಾ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ. ಪಚ್ಚತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ. ಯಂ ಪರತೋ ಚ ಘೋಸೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಚ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಭಾವನಾಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ. ಯಸ್ಸ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ಸುತಮಯೀ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಚ, ಅಯಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ಯಸ್ಸ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ, ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ [ವಿಪಚ್ಚಿತಞ್ಞೂ (ಸೀ.)]. ಯಸ್ಸ ನೇವ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ನ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ, ಅಯಂ ನೇಯ್ಯೋ.

೯. ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಕಿಂ ದೇಸಯತಿ? ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗಂ. ಆದೀನವೋ ಚ ಫಲಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸ್ಸಾದೋ ಸಮುದಯೋ, ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿರೋಧೋ, ಉಪಾಯೋ ಆಣತ್ತಿ ಚ ಮಗ್ಗೋ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ಇದಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ.