೭. ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ

೨೯. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ? ‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಅಯಂ.

‘‘ಆರಮ್ಭಥ [ಆರಬ್ಭಥ (ಸೀ.) ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫; ಥೇರಗಾ. ೨೫೬ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ನಿಕ್ಕಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ’’ತಿ.

‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ’’ತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ’’ತಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಇಮಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ದೇಸನಾ.

ಅಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಯೋಗೇ, ಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಆರಮ್ಭೋ.

ತತ್ಥ ಯೇ ನ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ನ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸೋ ಪಮಾದೋ ದುವಿಧೋ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೋ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಚ. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಯೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ನಿವುತೋ ಞೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಾತಿ, ಅಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ. ಯೋ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೋ, ಸೋ ತಿವಿಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಆರಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿಭೋಗನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಪಮಾದೋ ಏಕವಿಧೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತಿವಿಧೋ ತಣ್ಹಾಯ. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ತಣ್ಹಾಯ ರೂಪಕಾಯೋ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು, ರೂಪೀಸು ಭವೇಸು ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ, ಅರೂಪೀಸು ಸಮ್ಮೋಹೋ? ತತ್ಥ ರೂಪಕಾಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮಕಾಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಕತಮೇನ ಉಪಾದಾನೇನ ಸಉಪಾದಾನಾ, ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚ? ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಞ್ಚ. ಅವಿಜ್ಜಾ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಞ್ಚ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಞ್ಚ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಯೇ ಸಉಪಾದಾನಾ ಖನ್ಧಾ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ, ಅಯಂ ಸಮುದಯೋ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಂ. ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ.

೩೦. ತತ್ಥ ಯೋ ತಿವಿಧೋ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೋ ಪಮಾದೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಆರಕ್ಖಣಞ್ಚ ಕರೋತಿ ಪರಿಭೋಗನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ ರಕ್ಖಣಾ ಪಟಿಸಂಹರಣಾ, ಅಯಂ ಸಮಥೋ.

ಸೋ ಕಥಂ ಭವತಿ? ಯದಾ ಜಾನಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಓಕಾರಞ್ಚ ಸಂಕಿಲೇಸಞ್ಚ ವೋದಾನಞ್ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ. ತತ್ಥ ಯಾ ವೀಮಂಸಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಾವಿಯಮಾನೇಸು ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ, ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಹೀನೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ, ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ, ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಪುರಿಮಕಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯೋ ಚ, ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಮಗ್ಗೋ. ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿ.

ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ ಅನುಪದ್ದವೇ ದಳ್ಹೇ, ಛಿನ್ನೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಪುನರೇವ [ಪುನದೇವ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೩೩೮] ರೂಹತಿ;

ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾನುಸಯೇ ಅನೂಹತೇ, ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ ದುಕ್ಖಮಿದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

ಅಯಂ ತಣ್ಹಾನುಸಯೋ. ಕತಮಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ? ಭವತಣ್ಹಾಯ. ಯೋ ಏತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಭವತಣ್ಹಾ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಕಿಲೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ. ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಯೇ ಸಉಪಾದಾನಾ ಖನ್ಧಾ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಅಯಂ ಸಮುದಯೋ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಂ. ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಚ ಪಹಾನಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ.

ಯೇನ ತಣ್ಹಾನುಸಯಂ ಸಮೂಹನತಿ [ಸಮೂಹನ್ತಿ (ಸೀ.)], ಅಯಂ ಸಮಥೋ. ಯೇನ ತಣ್ಹಾನುಸಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ವಾರಯತಿ, ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ತತ್ಥ ಸಮಥಸ್ಸ ಫಲಂ ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಫಲಂ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ. ಇತಿ ಪುರಿಮಕಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯೋ ಚ, ಸಮಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಮಗ್ಗೋ, ದ್ವೇ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಯೋ ನಿರೋಧೋ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ’’ತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ;

ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನಂ [ಪರಿಯೋದಪನಂ (ಸೀ.) ಧ. ಪ. ೧೮೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ತೇ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಮುಸಾವಾದೋ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಫರುಸಾ ವಾಚಾ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ತಾನಿ ದ್ವೇ ಕಮ್ಮಾನಿ ಚೇತನಾ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಯೋ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಯಾ ಚ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಯಾ ಚ ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಇದಂ ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಞ್ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಯೋ ಚ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಯೋ ಚ ಮುಸಾವಾದೋ, ಇದಂ ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಯೋ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ, ಇದಂ ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಕಾರಣಾನಿ ಚೇತನಾಕಮ್ಮಂ. ಯಾ ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಅಯಂ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಯೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಅಯಂ ದೋಸೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಯಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಅಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗೋ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಕಾರಣಾನಿ ಚೇತಸಿಕಕಮ್ಮಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತನಾಕಮ್ಮಂ ಚೇತಸಿಕಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಭಯಾ ಮೋಹಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ಛನ್ದಾ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ದೋಸಾ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ಭಯಾ ಚ ಮೋಹಾ ಚ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ತತ್ಥ ಲೋಭೋ ಅಸುಭಾಯ ಪಹೀಯತಿ. ದೋಸೋ ಮೇತ್ತಾಯ. ಮೋಹೋ ಪಞ್ಞಾಯ. ತಥಾ ಲೋಭೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಪಹೀಯತಿ. ದೋಸೋ ಮೇತ್ತಾಯ ಚ ಕರುಣಾಯ ಚ. ಮೋಹೋ ಮುದಿತಾಯ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ.

೩೧. ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾನಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಪಾಪಂ. ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾನಂ ಯಾ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ ಅನಜ್ಝಾಚಾರೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ.

ಅಟ್ಠಸು ಮಿಚ್ಛತ್ತೇಸು ಪಹೀನೇಸು ಅಟ್ಠ ಸಮ್ಮತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮ್ಮತ್ತಾನಂ ಯಾ ಕಿರಿಯಾ ಕರಣಂ ಸಮ್ಪಾದನಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನನ್ತಿ ಅತೀತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಕಿರಿಯಂ ದಸ್ಸಯತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಯೋದಾಪಿತೇ [ಪರಿಯೋದಪಿತೇ (ಸೀ. ಕ.)] ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಾ ಭವನ್ತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಆಹ ‘‘ಚೇತೋವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ದುವಿಧಾ ಹಿ ಪರಿಯೋದಾಪನಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಞ್ಚ ಅನುಸಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ ಚ. ದ್ವೇ ಪರಿಯೋದಾಪನಭೂಮಿಯೋ ದಸ್ಸನಭೂಮಿ ಚ, ಭಾವನಾಭೂಮಿ ಚ, ತತ್ಥ ಯಂ ಪಟಿವೇಧೇನ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ. ಯತೋ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ಸಮುದಯೋ. ಯೇನ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ. ಯಂ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಂ, ಅಯಂ ನಿರೋಧೋ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಛತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇ;

ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ದುವಿಧೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಮಗ್ಗೋ ಚ. ದುಗ್ಗತಿ ನಾಮ ದುವಿಧಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ವಾ ಉಪನಿಧಾಯ ಅಪಾಯಾ ದುಗ್ಗತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಉಪನಿಧಾಯ ಸಬ್ಬಾ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ದುಗ್ಗತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಸಂವರಸೀಲೇ ಅಖಣ್ಡಕಾರಿತಾ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಅಪಾಯೇಹಿ ರಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವತೋ ಗತಿಯೋ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ. ಏವಞ್ಚ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ನಿಗಮೇ ಅಸಿಬನ್ಧಕಪುತ್ತೋ ಗಾಮಣಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾ ಕಾಮಣ್ಡಲುಕಾ ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾ ಉದಕೋರೋಹಕಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚಾರಕಾ, ತೇ ಮತಂ ಕಾಲಙ್ಕತಂ ಉಯ್ಯಾಪೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಸಗ್ಗಂ ನಾಮ ಓಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿ [ಉಗ್ಗಮೇನ್ತಿ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೮]. ಭಗವಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಹೋತಿ ತಥಾ ಕಾತುಂ, ಯಥಾ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಗಾಮಣಿ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ, ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಾಮಣಿ, ಇಧಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಮುಸಾವಾದೀ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಫರುಸವಾಚೋ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೀ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ತಮೇನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಾಮಣಿ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಥೋಮನಹೇತುವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ [ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೮] ಅನುಪರಿಸಕ್ಕನಹೇತು ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಾಮಣಿ, ಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಂ ಪುಥುಸಿಲಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕರಹದೇ [ಉದಕದಹೇ (ಕ.)] ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ತಮೇನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ, ಭೋ, ಪುಥುಸಿಲೇ, ಉಪ್ಲವ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ, ಥಲಮುಪ್ಲವ, ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ಗಾಮಣಿ, ಅಪಿ ನು ಸಾ ಮಹತೀ ಪುಥುಸಿಲಾ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಥೋಮನಹೇತು ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕನಹೇತು ವಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ ಉಪ್ಲವೇಯ್ಯ ವಾ ಥಲಂ ವಾ ಉಪ್ಲವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಾಮಣಿ, ಯೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಾಮಣಿ, ಇಧಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ತಮೇನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೂ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಾಮಣಿ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಥೋಮನಹೇತು ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕನಹೇತು ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಾಮಣಿ, ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪಿಕುಮ್ಭಂ ವಾ ತೇಲಕುಮ್ಭಂ ವಾ ಗಮ್ಭೀರೇ [ಗಮ್ಭೀರಂ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೮] ಉದಕರಹದೇ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ತತ್ರ ಯಾಸ್ಸ ಸಕ್ಖರಾ ವಾ ಕಠಲಾ [ಕಥಲಾ (ಕ.)], ಸಾ ಅಧೋಗಾಮೀ ಅಸ್ಸ. ಯಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ತತ್ರ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ, ತಂ ಉದ್ಧಂಗಾಮಿ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಓಸೀದ, ಭೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲ, ಸಂಸೀದ, ಭೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲ, ಅಧೋ ಗಚ್ಛ [ಅವಂಗಚ್ಛ (ಸೀ. ಕ.)]‘ಭೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾ’ತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ಗಾಮಣಿ, ಅಪಿ ನು ತಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಥೋಮನಹೇತು ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕನಹೇತು ವಾ ‘ಓಸೀದೇಯ್ಯ ವಾ ಸಂಸೀದೇಯ್ಯ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’ತಿ. ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಾಮಣಿ, ಯೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಆಯಾಚೇಯ್ಯ ಥೋಮೇಯ್ಯ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೂ’’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಅಪಾಯೇಹಿ ರಕ್ಖತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತಾ ಅಧಿಮತ್ತತಾ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಸಬ್ಬಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ರಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಆಹ –

‘‘ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ [ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೩೨], ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಗೋಚರೋ;

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖಾರೋ, ಞತ್ವಾನ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬಾ ದುಗ್ಗತಿಯೋ ಜಹೇ’’ತಿ.

೩೨. ತತ್ಥ ದುಗ್ಗತೀನಂ ಹೇತು ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ, ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ, ತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಯೇ ಸಉಪಾದಾನಾ ಖನ್ಧಾ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ, ಅಯಂ ಸಮುದಯೋ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಂ, ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಚ ಪಹಾನಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ. ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಯ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ರೂಪೀನಿ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ರೂಪೀನಿ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತಿ, ತಣ್ಹಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತಿ, ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಣ್ಹಾನಿಗ್ಗಹೇನ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಞ್ಚ. ಅವಿಜ್ಜಾನಿಗ್ಗಹೇನ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಞ್ಚ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಞ್ಚ. ಚತೂಸು ಉಪಾದಾನೇಸು ಪಹೀನೇಸು ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಫಲಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ [ಅರಹತ್ತಫಲಂ (ಕ.)] ಅಗ್ಗಫಲಂ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಫಲಾನಿ [ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಫಲಾನೀತಿ (ಸೀ.)]. ಇತಿ ಪುರಿಮಕಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯೋ ಚ. ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಮಗ್ಗೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಾ ಚ ಅಸಙ್ಖತಾಧಾತು ನಿರೋಧೋ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಪಟಿವೇಧೇನ ರಕ್ಖತಿ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ. ಯತೋ ರಕ್ಖತಿ, ಅಯಂ ಸಮುದಯೋ. ಯೇನ ರಕ್ಖತಿ, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ. ಯಂ ರಕ್ಖತಿ, ಅಯಂ ನಿರೋಧೋ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ ‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ.

ನಿಯುತ್ತೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋ.