೬. ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ

೨೫. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋ? ‘‘ನೇರುತ್ತಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಅಯಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಞ್ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ನಿದಾನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಚ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನೇರುತ್ತಂ, ಯಾ ನಿರುತ್ತಿಪದಸಂಹಿತಾ, ಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಞಾಣಂ. ಯದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ನಾಮಂ ಜಾನಾತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ನಾಮಂ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ನಂ ಅಭಿನಿರೋಪೇತಿ. ಅಯಞ್ಚ ವುಚ್ಚತಿ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮಕುಸಲೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋ ನಿರುತ್ತಿಕುಸಲೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ ಅತೀತಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಅನಾಗತಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಇತ್ಥಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಪುರಿಸಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ನಪುಂಸಕಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಏಕಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ ಅನೇಕಾಧಿವಚನಕುಸಲೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಜನಪದನಿರುತ್ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾ ಚ ಜನಪದನಿರುತ್ತಿಯೋ. ಅಯಂ ನಿರುತ್ತಿಪದಸಂಹಿತಾ.

೨೬. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ?

‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಛತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇ [ವಿಯ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಜಾ. ೧.೧೦.೧೦೩];

ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ.

ಇಧ ಭಗವತೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಯೇ ಅಪಾಯೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಧಮ್ಮಚಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಚೋರೋ ಯಥಾ ಸನ್ಧಿಮುಖೇ ಗಹೀತೋ, ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತಿ [ಹಞ್ಞತೇ (ಸೀ.)] ಬಜ್ಝತೇ ಚ;

ಏವಂ ಅಯಂ ಪೇಚ್ಚ ಪಜಾ ಪರತ್ಥ, ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತಿ [ಹಞ್ಞತೇ (ಸೀ.)] ಬಜ್ಝತೇ ಚಾ’’ತಿ.

ಇಧ ಭಗವತೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾನಂ ಕತಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಉಪಚಿತಾನಂ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಾನಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಸಾತಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಚ್ಚನುಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಸುಖಕಾಮಾನಿ [ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೧೩೧-೧೩೨] ಭೂತಾನಿ, ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ವಿಹಿಂಸತಿ;

ಅತ್ತನೋ ಸುಖಮೇಸಾನೋ, ಪೇಚ್ಚ ಸೋ ನ ಲಭತೇ ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಇಧ ಭಗವತೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಯೇ ಸುಖೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ [ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ (ಕ.)] ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಮಿದ್ಧೀ [ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೩೨೫] ಯದಾ ಹೋತಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಚ, ನಿದ್ದಾಯಿತಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಸಾಯೀ;

ಮಹಾವರಾಹೋವ ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ’’ತಿ.

ಇಧ ಭಗವತೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಯೇ ಜರಾಮರಣೇನ ಅಟ್ಟಿಯಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾ ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಗಾರವಾ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಥೇರೇಸು ನವೇಸು ಮಜ್ಝಿಮೇಸೂತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ [ಅಮತಂ ಪದಂ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨೧], ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದಂ;

ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ನ ಮೀಯನ್ತಿ, ಯೇ ಪಮತ್ತಾ ಯಥಾ ಮತಾ’’ತಿ.

ಇಧ ಭಗವತೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಯೇ ಅಮತಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೭. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ನಿದಾನಂ? ಯಥಾ ಸೋ ಧನಿಯೋ ಗೋಪಾಲಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹ –

‘‘ನನ್ದತಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಪುತ್ತಿಮಾ, ಗೋಮಾ [ಗೋಮಿಕೋ (ಸೀ.), ಗೋಪಿಕೋ (ಕ.) ಸು. ನಿ. ೩೩; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಗೋಹಿ ತಥೇವ ನನ್ದತಿ;

ಉಪಧೀ ಹಿ ನರಸ್ಸ ನನ್ದನಾ, ನ ಹಿ ಸೋ ನನ್ದತಿ ಯೋ ನಿರೂಪಧೀ’’ತಿ.

ಭಗವಾ ಆಹ –

‘‘ಸೋಚತಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಪುತ್ತಿಮಾ, ಗೋಪಿಕೋ [ಗೋಮಿಕೋ (ಸೀ.)] ಗೋಹಿ ತಥೇವ ಸೋಚತಿ;

ಉಪಧೀ ಹಿ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ, ನ ಹಿ ಸೋ ಸೋಚತಿ ಯೋ ನಿರೂಪಧೀ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಬಾಹಿರಂ ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಉಪಧಿ ಆಹಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಪಬ್ಬತಾ ಪುಥುಸಿಲಂ ಪಾತೇಸಿ, ಭಗವಾ ಆಹ –

‘‘ಸಚೇಪಿ ಕೇವಲಂ ಸಬ್ಬಂ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಚಲೇಸ್ಸಸಿ [ಚಲೇಯ್ಯಾಸಿ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೪೭];

ನೇವ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಇಞ್ಜಿತಂ.

ನಭಂ ಫಲೇಯ್ಯಪ್ಪಥವೀ ಚಲೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬೇವ ಪಾಣಾ ಉದ ಸನ್ತಸೇಯ್ಯುಂ;

ಸಲ್ಲಮ್ಪಿ ಚೇ ಉರಸಿ ಕಮ್ಪಯೇಯ್ಯುಂ [ಪಕಮ್ಪಯೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ.), ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯುಂ (ಕ.)], ಉಪಧೀಸು ತಾಣಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಕಾಯಂ ಉಪಧಿಂ ಆಹಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ನ ತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ, ಯದಾಯಸಂ ದಾರುಜಪಬ್ಬಜಞ್ಚ [ದಾರುಜಂ ಬಬ್ಬಜಞ್ಚ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೩೪೫];

ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು, ಪುತ್ತೇಸು ದಾರೇಸು ಚ ಯಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಬಾಹಿರೇಸು ವತ್ಥೂಸು ತಣ್ಹಂ ಆಹಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ಏತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ, ಓಹಾರಿನಂ ಸಿಥಿಲಂ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಂ;

ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ಪರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಕಾಮಸುಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಂ ಆಹಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ದೇಹನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ದಿವಾ ರತ್ತಿಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ’’ನ್ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಂ ಆಹಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ಉಚ್ಛಿನ್ದ [ಪಸ್ಸ ಧ. ಪ. ೨೮೫] ಸಿನೇಹಮತ್ತನೋ, ಕುಮುದಂ ಸಾರದಿಕಂವ ಪಾಣಿನಾ;

ಸನ್ತಿಮಗ್ಗಮೇವ ಬ್ರೂಹಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಇಮಿನಾ ನಿದಾನೇನ ಏವಂ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಂ ಆಹಾ’’ತಿ. ಇದಂ ನಿದಾನಂ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾ;

ಪಮತ್ತಬನ್ಧನಾ [ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ ಉದಾ. ೬೪] ಬದ್ಧಾ [ಬನ್ಧಾ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೬೪], ಮಚ್ಛಾವ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ;

ಜರಾಮರಣಮನ್ವೇನ್ತಿ, ವಚ್ಛೋ ಖೀರಪಕೋವ ಮಾತರ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ಕತಮೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತಿ? ಯಥಾಹ –

‘‘ರತ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ರತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧನ್ತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ರಾಗೋ ಸಹತೇ ನರ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಅನ್ಧತಾಯ ಚ ಸಞ್ಛನ್ನತಾಯ ಚ ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ. ಯಞ್ಚಾಹ ಕಾಮನ್ಧಾ ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾ, ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾತಿ. ಯಞ್ಚಾಹ ರತ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ರತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ, ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಲಪಿತಾ. ಯಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ, ಯಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ, ಯಞ್ಚಾಹ ಕಾಮಾತಿ ಇಮೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ. ಯಞ್ಚಾಹ ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ತೇಸಂ ಯೇವ ಕಾಮಾನಂ ಪಯೋಗೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಂ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಏದಿಸಿಕಾ, ತೇ ಜರಾಮರಣಂ ಅನ್ವೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಭಗವತಾ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಥಾಬಲೇನ ದಸ್ಸಿತಾ ಜರಾಮರಣಮನ್ವೇನ್ತೀತಿ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಾ ಠಿತೀ ಚ ನತ್ಥಿ, ಸನ್ದಾನಂ ಪಲಿಘಞ್ಚ [ಪಳಿಘಞ್ಚ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಉದಾ. ೬೭] ವೀತಿವತ್ತೋ;

ತಂ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ ಮುನಿಂ ಚರನ್ತಂ, ನ ವಿಜಾನಾತಿ ಸದೇವಕೋಪಿ ಲೋಕೋ’’ತಿ.

ಪಪಞ್ಚಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಾ, ತದಭಿಸಙ್ಖತಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾ. ಠಿತಿ ನಾಮ ಅನುಸಯಾ. ಸನ್ದಾನಂ ನಾಮ ತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ, ಯಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸತಣ್ಹಾಯ ಜಾಲಿನಿಯಾ ವಿಚರಿತಾನಿ. ಪಲಿಘೋ ನಾಮ ಮೋಹೋ. ಯೇ ಚ ಪಪಞ್ಚಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಯಾ ಚ ಠಿತಿ ಯಂ ಸನ್ದಾನಞ್ಚ ಯಂ ಪಲಿಘಞ್ಚ ಯೋ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಇತಿ.

೨೮. ತತ್ಥ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾರಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಾ ವಾ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಾ ವಾ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾ ತಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದೇತಿ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಲೋಭಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಮನಸಾ ವಾ, ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭೋತಿ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ. ಇದಂ ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಅಪರಾಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ [ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಂ (ಸೀ.)] ವಾ ಕಮ್ಮಂ, ಏವಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಧಾ ವಿಪಚ್ಚತಿ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲೋ ಇಧ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ’’ತಿ. ಇದಂ ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಖಾರಾ ದಸ್ಸನಬಲೇನ, ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಭಾವನಾಬಲೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏವಂ ತಣ್ಹಾಪಿ ತಿಧಾ ಪಹೀಯತಿ. ಯಾ ನಿತ್ತಣ್ಹಾತಾ ಅಯಂ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು. ಭೇದಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಯಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು.

ಪಪಞ್ಚೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ ಅನುಬನ್ಧೋ. ಯಞ್ಚಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಪಪಞ್ಚೇತಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ರೂಪಂ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ. ಯಞ್ಚಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅತೀತೇ, ರಾಧ, ರೂಪೇ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋಹಿ, ಅನಾಗತಂ ರೂಪಂ ಮಾ ಅಭಿನನ್ದಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಾ’’ತಿ. ಇದಂ ಭಗವತೋ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯೋ ಚಾಪಿ ಪಪಞ್ಚೋ ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾ ಯಾ ಚ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಭಿನನ್ದನಾ, ಇದಂ ಏಕತ್ಥಂ. ಅಪಿ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ. ಏವಂ ಸುತ್ತೇನ ಸುತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದಯಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಭವತಿ.

ಸೋ ಚಾಯಂ [ಸ ಚಾಯಂ (ಸೀ.)] ಪುಬ್ಬಾಪರೋ ಸನ್ಧಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅತ್ಥಸನ್ಧಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿ ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಸನ್ಧಿ ಛಪ್ಪದಾನಿ ಸಙ್ಕಾಸನಾ ಪಕಾಸನಾ ವಿವರಣಾ ವಿಭಜನಾ ಉತ್ತಾನೀಕಮ್ಮತಾ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ.

ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿ ಛಪ್ಪದಾನಿ ಅಕ್ಖರಂ ಪದಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಕಾರೋ ನಿರುತ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ.

ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ನ ಚ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ. ನ ಚ ಆಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ, ನ ಚ ತೇಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ, ನ ಚ ವಾಯುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ. ನ ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ನ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ನ ಚ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ನ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ನ ಚ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ನ ಚ ಪರಲೋಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ. ಯಮಿದಂ ಉಭಯಮನ್ತರೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ವಿತಕ್ಕಿತಂ ವಿಚಾರಿತಂ ಮನಸಾನುಚಿನ್ತಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಝಾಯತಿ ಝಾಯೀ ಝಾಯತಿ ಚ. ಅಯಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ನ ಞಾಯತಿ ಝಾಯನ್ತೋ.

ಯಥಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ [ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯] ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸನ್ತೋ ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಾತೀತೋ ತಣ್ಹಾಪಹಾನೇನ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋಪಿಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಚ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ, ಏವಂ ವಕ್ಕಲಿಸ್ಸ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಸಮಾರಕೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇನ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ನ ಞಾಯನ್ತಿ ಝಾಯಮಾನಾ. ಅಯಂ ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ.

ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ? ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ವೋದಾನೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸಂಸಾರನಿವತ್ತಿಯಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸಮಥೇನ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಹಿರಿಕೇನ ಚ ಅನೋತ್ತಪ್ಪೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಹಿರಿಯಾ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಸತಿಯಾ ಚ ಅಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸತಿಯಾ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಯೋನಿಯಾ ಚ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಯೋನಿಯಾ ಚ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಕೋಸಜ್ಜೇನ ಚ ದೋವಚಸ್ಸೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇನ ಚ ಸೋವಚಸ್ಸೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇನ ಚ ಪಮಾದೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸದ್ಧಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಚ ಅಸಂವರಣೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಚ ಸಂವರೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾಯ ಚ ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ನೀವರಣೇಹಿ ಚ ಸಂಯೋಜನಿಯೇಹಿ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ರಾಗವಿರಾಗಾಯ ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾಯ ಚ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾಯ ಚ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ ‘‘ನೇರುತ್ತಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ.

ನಿಯುತ್ತೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋ.