೧೦. ವೇವಚನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ

೩೭. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವೇವಚನೋ ಹಾರೋ? ‘‘ವೇವಚನಾನಿ ಬಹೂನೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ಏಕಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ವೇವಚನೇಹಿ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಯಥಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಆಸಾ ಚ ಪಿಹಾ ಅಭಿನನ್ದನಾ ಚ, ಅನೇಕಧಾತೂಸು ಸರಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ;

ಅಞ್ಞಾಣಮೂಲಪ್ಪಭವಾ ಪಜಪ್ಪಿತಾ, ಸಬ್ಬಾ ಮಯಾ ಬ್ಯನ್ತಿಕತಾ ಸಮೂಲಿಕಾ’’ತಿ.

ಆಸಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ ಯಾ ಭವಿಸ್ಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆಸೀಸನಾ [ಆಸಿಂಸನಾ (ಸೀ.)] ಅವಸ್ಸಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಆಸಾಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಿಹಾ ನಾಮ ಯಾ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ [ವತ್ತಮಾನಕಸ್ಸ (ಸೀ.)] ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ, ಸೇಯ್ಯತರಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏದಿಸೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪಿಹಾಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಪಟಿಪಾಲನಾ ಅಭಿನನ್ದನಾ ನಾಮ, ಪಿಯಂ ವಾ ಞಾತಿಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಪಿಯಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲತೋ ವಾ ಅಭಿನನ್ದತಿ.

ಅನೇಕಧಾತೂತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತು ರೂಪಧಾತು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಸೋತಧಾತು ಸದ್ದಧಾತು ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಘಾನಧಾತು ಗನ್ಧಧಾತು ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಜಿವ್ಹಾಧಾತು ರಸಧಾತು ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಕಾಯಧಾತು ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಾತು ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು, ಮನೋಧಾತು ಧಮ್ಮಧಾತು ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು.

ಸರಾತಿ ಕೇಚಿ ರೂಪಾಧಿಮುತ್ತಾ ಕೇಚಿ ಸದ್ದಾಧಿಮುತ್ತಾ ಕೇಚಿ ಗನ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಾ ಕೇಚಿ ರಸಾಧಿಮುತ್ತಾ ಕೇಚಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಧಿಮುತ್ತಾ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಇಮಾನಿ ಚತುವೀಸಪದಾನಿ ತಣ್ಹಾಪಕ್ಖೋ, ತಣ್ಹಾಯ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ಯಾ ಛ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಗೇಹಸಿತಾ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಪಕ್ಖೋ.

೩೮. ಸಾಯೇವ ಪತ್ಥನಾಕಾರೇನ ಧಮ್ಮನನ್ದೀ ಧಮ್ಮಪೇಮಂ ಧಮ್ಮಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಮನೋಧಾತು ಮನಾಯತನಂ ವಿಜಾನನಾತಿ ಮನಸ್ಸೇತಂ ವೇವಚನಂ. ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ತೀರಣಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚಕ್ಖು ವಿಜ್ಜಾ ಬುದ್ಧಿ ಭೂರಿ ಮೇಧಾ ಆಲೋಕೋ, ಯಂ ವಾ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಂಪಿ ಏವಂ ಜಾತಿಯಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ, ಸಬ್ಬಾ ಪಞ್ಞಾ. ಅಪಿ ಚ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಾ, ಆರಮ್ಭಟ್ಠೇನ ವೀರಿಯಂ, ಅಪಿಲಾಪನಟ್ಠೇನ ಸತಿ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ.

ಯಥಾ ಚ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ಬಲನಿಪ್ಫತ್ತಿಗತೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ಅಧಿಗತಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಚತುಯೋಗವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಅಗತಿಗಮನವೀತಿವತ್ತೋ ಉದ್ಧಟಸಲ್ಲೋ ನಿರೂಳ್ಹವಣೋ ಮದ್ದಿತಕಣ್ಡಕೋ ನಿಬ್ಬಾಪಿತಪರಿಯುಟ್ಠಾನೋ [ನಿಬ್ಬಾಹಿತ … (ಕ.)] ಬನ್ಧನಾತೀತೋ ಗನ್ಥವಿನಿವೇಠನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯವೀತಿವತ್ತೋ ಭಿನ್ನನ್ಧಕಾರೋ ಚಕ್ಖುಮಾ ಲೋಕಧಮ್ಮಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸಙ್ಖೇಪಗತೋ ಬನ್ಧನಾತಿವತ್ತೋ ಠಪಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಉಕ್ಕಾಧರೋ ಆಲೋಕಕರೋ ಪಜ್ಜೋತಕರೋ ತಮೋನುದೋ ರಣಞ್ಜಹೋ ಅಪರಿಮಾಣವಣ್ಣೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯವಣ್ಣೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯವಣ್ಣೋ ಆಭಂಕರೋ ಪಭಂಕರೋ ಧಮ್ಮೋಭಾಸಪಜ್ಜೋತಕರೋತಿ ಚ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋತಿ ಚ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಚ ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ [ಓಪನಯಿಕೋ (ಸೀ.)] ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಯದಿದಂ ಮದನಿಮ್ಮದನೋ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾಟೋ ವಟ್ಟೂಪಚ್ಛೇದೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅತಿದುಲ್ಲಭೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಅಸಙ್ಖತಂ ಅನತಂ [ಅಸಙ್ಖತಂ ನನ್ತ … (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೪.೪೦೯] ಅನಾಸವಞ್ಚ, ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಪಾರಂ ನಿಪುಣಂ ಸುದುದ್ದಸಂ;

ಅಜಜ್ಜರಂ ಧುವಂ ಅಪಲೋಕಿತಂ [ಅಪಲೋಕಿಯಂ (ಸೀ. ಕ.)], ಅನಿದಸ್ಸನಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚ ಸನ್ತಂ.

‘‘ಅಮತಂ ಪಣೀತಞ್ಚ ಸಿವಞ್ಚ ಖೇಮಂ, ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ಅಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ ಅಬ್ಭುತಂ;

ಅನೀತಿಕಂ ಅನೀತಿಕಧಮ್ಮಂ [ನೀತಿಕಧಮ್ಮಮೇವ ವಾ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೪.೪೦೯], ನಿಬ್ಬಾನಮೇತಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತಂ.

‘‘ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅನುಪದ್ದವಞ್ಚ, ಅಕತಂ ಅಸೋಕಞ್ಚ ಅಥೋ ವಿಸೋಕಂ;

ಅನೂಪಸಗ್ಗಂನುಪಸಗ್ಗಧಮ್ಮಂ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇತಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತಂ.

‘‘ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ ದುಪ್ಪಸ್ಸಂ, ಉತ್ತರಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ;

ಅಸಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಂ, ಜೇಟ್ಠಂ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಲೇಣಞ್ಚ ತಾಣಂ ಅರಣಂ ಅನಙ್ಗಣಂ, ಅಕಾಚ ಮೇತಂ ವಿಮಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ;

ದೀಪೋ ಸುಖಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅಪ್ಪಪಞ್ಚನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಚ ಸಙ್ಘಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಞಾಯಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ ಏಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಾರೋ ಸತ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡೋ ಸತ್ತಾನಂ ಉದ್ಧಾರೋ ಸತ್ತಾನಂ ಏಸಿಕಾ [ಏಸಿಕೋ (ಕ.)] ಸತ್ತಾನಂ ಸುರಭಿಪಸೂನಂ ಪುಜ್ಜೋ ದೇವಾನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಙ್ಘಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಚ ಸೀಲಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ಅರಿಯಾನಿ ಅರಿಯಕನ್ತಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ, ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಚ ಸೀಲಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗೋಪಸೋಭಣತಾಯ, ನಿಧಾನಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಸಬ್ಬದೋಭಗ್ಗಸಮತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ, ಸಿಪ್ಪಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಅಕ್ಖಣವೇಧಿತಾಯ, ವೇಲಾ ಚ ಸೀಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ, ಧಞ್ಞಞ್ಚ ಸೀಲಂ ದಲಿದ್ದೋಪಚ್ಛೇದನಟ್ಠೇನ [ದಳಿದ್ದೋ… (ಸೀ.)], ಆದಾಸೋ ಚ ಸೀಲಂ ಧಮ್ಮವೋಲೋಕನತಾಯ, ಪಾಸಾದೋ ಚ ಸೀಲಂ ವೋಲೋಕನಟ್ಠೇನ, ಸಬ್ಬಭೂಮಾನುಪರಿವತ್ತಿ ಚ ಸೀಲಂ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಸೀಲಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಚ ಚಾಗಾನುಸ್ಸತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋತಿ ಚಾಗಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ ‘‘ವೇವಚನಾನಿ ಬಹೂನೀ’’ತಿ.

ನಿಯುತ್ತೋ ವೇವಚನೋ ಹಾರೋ.