೧೭. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸೋ

೯೩. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇ, ಪರಿಚಾರಕಸೋಳಸಾನಂ [ಪರಿಚಾರಿತಸೋಳಸನ್ನಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ಪಾರಾಯನಂ ಅವೋಚ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ – ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಮಗಧೇಸು ವಿಹರನ್ತೋತಿ ಮಗಧನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಇರಿಯನ್ತೋ ವತ್ತೇನ್ತೋ ಪಾಲೇನ್ತೋ ಯಪೇನ್ತೋ ಯಾಪೇನ್ತೋ. ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಪಾಸಾಣಕಚೇತಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬುದ್ಧಾಸನನ್ತಿ – ಮಗಧೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇ. ಪರಿಚಾರಕಸೋಳಸಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ [ಸಿಙ್ಗಿಯೋ (ಕ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬಾವರಿಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪದ್ಧೋ ಪದ್ಧಚರೋ ಪರಿಚಾರಕೋ [ಪರಿಚಾರಿಕೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸಿಸ್ಸೋ. ಪಿಙ್ಗಿಯೇನ [ತೇನ (ಕ.)] ತೇ ಸೋಳಸಾತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಪರಿಚಾರಕಸೋಳಸಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ. ಅಥ ವಾ, ತೇ ಸೋಳಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪದ್ಧಾ ಪದ್ಧಚರಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಸಿಸ್ಸಾತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಪರಿಚಾರಕಸೋಳಸಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ.

ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ. ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ. ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಯಾಚಿತೋ ಯಾಚಿತೋ ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಪಸಾದಿತೋ ಪಸಾದಿತೋ. ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಆಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇ, ಪರಿಚಾರಕಸೋಳಸಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀ’’ತಿ.

೯೪. ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛೇಯ್ಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಂ. ಪಾರಙ್ಗಮನೀಯಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ‘‘ಪಾರಾಯನ’’ನ್ತೇವ ಅಧಿವಚನಂ.

ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಅಜಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪುಣ್ಣಕಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಮೇತ್ತಗೂಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಧೋತಕಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಉಪಸೀವಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ನನ್ದಕಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಹೇಮಕಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ತೋದೇಯ್ಯಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಕಪ್ಪಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಜತುಕಣ್ಣಿಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಭದ್ರಾವುಧಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಉದಯಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪೋಸಾಲಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಮೋಘರಾಜಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಿಙ್ಗಿಯಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ – ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ.

ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸ್ವೇವ ಪಞ್ಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ವಿಸಜ್ಜನಂ [ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ (ಕ.)] ಅತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ. ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ – ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಂ ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪದಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ – ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಗಚ್ಛೇಯ್ಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಗಚ್ಛೇಯ್ಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಅಧಿಫಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ – ಗಚ್ಛೇಯ್ಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಂ. ಪಾರಙ್ಗಮನೀಯಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಾರಙ್ಗಮನೀಯಾ. ಪಾರಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ ಪಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪೇನ್ತಿ ಪಾರಂ ಸಮನುಪಾಪೇನ್ತಿ, ಜರಾಮಣಸ್ಸ ತರಣಾಯ [ತಾರಣಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ – ಪಾರಙ್ಗಮನೀಯಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ.

ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಸ್ಸಾತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾತಿ – ತಸ್ಮಾ. ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಾರಾಯನಸ್ಸಾತಿ – ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಸ್ಸ. ಪಾರಾಯನನ್ತೇವ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ…ಪೇ… ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಯನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ನಿರುತ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಭಿಲಾಪೋತಿ – ಪಾರಾಯನನ್ತೇವ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛೇಯ್ಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಂ. ಪಾರಙ್ಗಮನೀಯಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ‘ಪಾರಾಯನ’ನ್ತೇವ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ.

೯೫. ಅಜಿತೋ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪುಣ್ಣಕೋ ಅಥ ಮೇತ್ತಗೂ;

ಧೋತಕೋ ಉಪಸೀವೋ ಚ, ನನ್ದೋ ಚ ಅಥ ಹೇಮಕೋ.

೯೬. ತೋದೇಯ್ಯಕಪ್ಪಾ ದುಭಯೋ, ಜತುಕಣ್ಣೀ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಭದ್ರಾವುಧೋ ಉದಯೋ ಚ, ಪೋಸಾಲೋ ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ಮೋಘರಾಜಾ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ಚ ಮಹಾಇಸಿ.

೯೭. ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುಂ, ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣಂ ಇಸಿಂ;

ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ನಿಪುಣೇ ಪಞ್ಹೇ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮುಂ.

ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುನ್ತಿ. ಏತೇತಿ ಸೋಳಸ ಪಾರಾಯನಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಂ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬುದ್ಧೋ? ಬುಜ್ಝಿತಾ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ವಿಸವಿತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಖೀಣಾಸವಸಙ್ಖಾತೇನ ಬುದ್ಧೋ, ನಿರುಪಲೇಪಸಙ್ಖಾತೇನ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತದೋಸೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತಮೋಹೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಅಬುದ್ಧಿವಿಹತತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾತಿ ಬುದ್ಧೋ. ಬುದ್ಧೋತಿ ನೇತಂ ನಾಮಂ ಮಾತರಾ ಕತಂ ನ ಪಿತರಾ ಕತಂ ನ ಭಾತರಾ ಕತಂ ನ ಭಗಿನಿಯಾ ಕತಂ ನ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಹಿ ಕತಂ ನ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇಹಿ ಕತಂ ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕತಂ ನ ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ. ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಮೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲೇ ಸಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾ ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುನ್ತಿ ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಮಿಂಸು ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು ಪರಿಪುಚ್ಛಿಂಸು ಪರಿಪಞ್ಹಿಂಸೂತಿ – ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುಂ.

ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣಂ ಇಸಿನ್ತಿ ಚರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೀಲಾಚಾರನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೀಲಸಂವರೋಪಿ ಚರಣಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋಪಿ ಚರಣಂ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಪಿ ಚರಣಂ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋಪಿ ಚರಣಂ, ಸತ್ತಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಚರಣಂ, ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಝಾನಾನಿ ಚರಣಂ. ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣಂ ಸೇಟ್ಠಚರಣಂ ವಿಸೇಟ್ಠಚರಣಂ [ವಿಸಿಟ್ಠಚರಣಂ (ಕ.)] ಪಾಮೋಕ್ಖಚರಣಂ ಉತ್ತಮಚರಣಂ ಪವರಚರಣಂ. ಇಸೀತಿ ಇಸಿ ಭಗವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಇಸಿ…ಪೇ… ಮಹೇಸಕ್ಖೇಹಿ ವಾ ಸತ್ತೇಹಿ ಏಸಿತೋ ಗವೇಸಿತೋ ಪರಿಯೇಸಿತೋ – ‘‘ಕಹಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕಹಂ ಭಗವಾ, ಕಹಂ ದೇವದೇವೋ ಕಹಂ ನರಾಸಭೋ’’ತಿ – ಇಸೀತಿ – ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣಂ ಇಸಿಂ.

ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ನಿಪುಣೇ ಪಞ್ಹೇತಿ. ಪುಚ್ಛನ್ತಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಯಾಚನ್ತಾ ಅಜ್ಝೇಸನ್ತಾ ಪಸಾದೇನ್ತಾ. ನಿಪುಣೇ ಪಞ್ಹೇತಿ ಗಮ್ಭೀರೇ ದುದ್ದಸೇ ದುರನುಬೋಧೇ ಸನ್ತೇ ಪಣೀತೇ ಅತಕ್ಕಾವಚರೇ ನಿಪುಣೇ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೇ ಪಞ್ಹೇತಿ – ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ನಿಪುಣೇ ಪಞ್ಹೇ.

ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮುನ್ತಿ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸೇಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಮುಂ ಉಪಾಗಮಿಂಸು ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು ಪರಿಪುಚ್ಛಿಂಸು ಪರಿಪಞ್ಹಿಂಸೂತಿ – ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮುಂ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಏತೇ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಗಚ್ಛುಂ, ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣಂ ಇಸಿಂ;

ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ನಿಪುಣೇ ಪಞ್ಹೇ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮು’’ನ್ತಿ.

೯೮. ತೇಸಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾತಥಂ;

ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ, ತೋಸೇಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮುನಿ.

ತೇಸಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಸೋಳಸಾನಂ ಪಾರಾಯನಿಯಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಪಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ತೇಸಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾತಥನ್ತಿ. ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಯಾಚಿತೋ ಅಜ್ಝೇಸಿತೋ ಪಸಾದಿತೋ. ಯಥಾತಥನ್ತಿ ಯಥಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಯಥಾ ದೇಸಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ದೇಸೇಸಿ, ಯಥಾ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ಯಥಾ ಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಯಥಾ ವಿವರಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ವಿವರಿ, ಯಥಾ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ವಿಭಜಿ, ಯಥಾ ಉತ್ತಾನೀಕಾತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ, ಯಥಾ ಪಕಾಸಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾತಥಂ.

ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನಾತಿ ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಆಚಿಕ್ಖನೇನ ದೇಸನೇನ ಪಞ್ಞಪನೇನ ಪಟ್ಠಪನೇನ ವಿವರಣೇನ ವಿಭಜನೇನ ಉತ್ತಾನೀಕಮ್ಮೇನ ಪಕಾಸನೇನಾತಿ – ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ.

ತೋಸೇಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮುನೀತಿ. ತೋಸೇಸೀತಿ ತೋಸೇಸಿ ವಿತೋಸೇಸಿ ಪಸಾದೇಸಿ ಆರಾಧೇಸಿ ಅತ್ತಮನೇ ಅಕಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಸೋಳಸ ಪಾರಾಯನಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ. ಮುನೀತಿ ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಗಜಾಲಮತಿಚ್ಚ ಸೋ ಮುನೀತಿ – ತೋಸೇಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮುನಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ತೇಸಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾತಥಂ;

ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ, ತೋಸೇಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮುನೀ’’ತಿ.

೯೯. ತೇ ತೋಸಿತಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ, ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ;

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಚರಿಂಸು, ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ.

ತೇ ತೋಸಿತಾ ಚಕ್ಖುಮತಾತಿ. ತೇತಿ ಸೋಳಸ ಪಾರಾಯನಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ತೋಸಿತಾತಿ ತೋಸಿತಾ ವಿತೋಸಿತಾ ಪಸಾದಿತಾ ಆರಾಧಿತಾ ಅತ್ತಮನಾ ಕತಾತಿ – ತೇ ತೋಸಿತಾ. ಚಕ್ಖುಮತಾತಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ – ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ, ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ, ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ, ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಕಥಂ ಭಗವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾ…ಪೇ… ಏವಂ ಭಗವಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ – ತೇ ತೋಸಿತಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ.

ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾತಿ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾತಿ ಆದಿಚ್ಚೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸೂರಿಯೋ. ಸೋ ಗೋತಮೋ ಗೋತ್ತೇನ, ಭಗವಾಪಿ ಗೋತಮೋ ಗೋತ್ತೇನ, ಭಗವಾ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಗೋತ್ತಞಾತಕೋ ಗೋತ್ತಬನ್ಧು. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂತಿ – ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಚರಿಂಸೂತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತಿ ವೇರಮಣೀ ವಿರಮಣಂ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ ಅನಜ್ಝಾಪತ್ತಿ ವೇಲಾಅನತಿಕ್ಕಮೋ ಸೇತುಘಾತೋ. ಅಪಿ ಚ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಚರಿಂಸೂತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಂಸು ಅಚರಿಂಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಂಸೂತಿ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಚರಿಂಸು.

ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾಮೋಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞಸ್ಸ ಪವರಪಞ್ಞಸ್ಸ. ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾಮನ್ತಾ ಆಸನ್ನೇ ಅವಿದೂರೇ ಉಪಕಟ್ಠೇತಿ – ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ತೇ ತೋಸಿತಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ, ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ;

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಚರಿಂಸು, ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ.

೧೦೦. ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ;

ತಥಾ ಯೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛೇ ಪಾರಂ ಅಪಾರತೋ.

ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಅಜಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಪಞ್ಹಸ್ಸ…ಪೇ… ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪಿಙ್ಗಿಯಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ – ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ.

ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತನ್ತಿ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವರಿತಂ ವಿಭಜಿತಂ [ವಿಭತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ – ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ.

ತಥಾ ಯೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಂ ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪದಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ – ತಥಾ ಯೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಗಚ್ಛೇ ಪಾರಂ ಅಪಾರತೋತಿ ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ…ಪೇ… ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ; ಅಪಾರಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ. ಗಚ್ಛೇ ಪಾರಂ ಅಪಾರತೋತಿ ಅಪಾರತೋ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಫಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ – ಗಚ್ಛೇ ಪಾರಂ ಅಪಾರತೋ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ;

ತಥಾ ಯೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛೇ ಪಾರಂ ಅಪಾರತೋ’’ತಿ.

೧೦೧. ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಭಾವೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮಂ;

ಮಗ್ಗೋ ಸೋ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಯನಂ ಇತಿ.

ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅಪಾರಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ; ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ…ಪೇ… ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಫಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ – ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

ಭಾವೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸೇಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ. ಭಾವೇನ್ತೋತಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಆಸೇವನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋತಿ – ಭಾವೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮಂ.

ಮಗ್ಗೋ ಸೋ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯಾತಿ –

ಮಗ್ಗೋ ಪನ್ಥೋ ಪಥೋ ಪಜ್ಜೋ [ಅದ್ಧೋ (ಕ.)], ಅಞ್ಜಸಂ ವಟುಮಾಯನಂ;

ನಾವಾ ಉತ್ತರಸೇತು ಚ, ಕುಲ್ಲೋ ಚ ಭಿಸಿ ಸಙ್ಕಮೋ [ಸಙ್ಗಮೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಪಸ್ಸ-ಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ಮಗ್ಗಧಾತುವಣ್ಣನಾಯಂ].

ಪಾರಂ ಗಮನಾಯಾತಿ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ ಪಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪನಾಯ ಪಾರಂ ಸಮನುಪಾಪನಾಯ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ತರಣಾಯಾತಿ – ಮಗ್ಗೋ ಸೋ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ.

ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಯನಂ ಇತೀತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ. ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ…ಪೇ… ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಯನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಗ್ಗೋ. ಇತೀತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ… ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ ಇತೀತಿ – ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಯನಂ ಇತಿ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಭಾವೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಮುತ್ತಮಂ;

ಮಗ್ಗೋ ಸೋ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಯನಂ ಇತೀ’’ತಿ.

ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸೋ ಸತ್ತರಸಮೋ.