೧೮. ಪಾರಾಯನಾನುಗೀತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸೋ

೧೦೨. ಪಾರಾಯನಮನುಗಾಯಿಸ್ಸಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ]

ಯಥಾದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾಕ್ಖಾಸಿ, ವಿಮಲೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ;

ನಿಕ್ಕಾಮೋ ನಿಬ್ಬನೋ ನಾಗೋ, ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಮುಸಾ ಭಣೇ.

ಪಾರಾಯನಮನುಗಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಗೀತಮನುಗಾಯಿಸ್ಸಂ ಕಥಿತಮನುಕಥಯಿಸ್ಸಂ [ಕಥಿತಮನುಗಾಯಿಸ್ಸಂ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅನುಗಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಆಗತಂ] ಭಣಿತಮನುಭಣಿಸ್ಸಂ ಲಪಿತಮನುಲಪಿಸ್ಸಂ ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ – ಪಾರಾಯನಮನುಗಾಯಿಸ್ಸಂ. ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಪಿಙ್ಗಿಯೋತಿ. ಇಚ್ಚಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ… ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಇಚ್ಚಾತಿ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ ಗರುವಚನಂ ಸಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾಧಿವಚನಮೇತಂ – ಆಯಸ್ಮಾತಿ. ಪಿಙ್ಗಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ ನಾಮಂ ನಾಮಕಮ್ಮಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ನಿರುತ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಭಿಲಾಪೋತಿ – ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ.

ಯಥಾದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾಕ್ಖಾಸೀತಿ ಯಥಾ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾ ಅಕ್ಖಾಸಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಯಥಾ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾ ಅಕ್ಖಾಸಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಯಥಾ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾ ಅಕ್ಖಾಸಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಯಥಾದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾಕ್ಖಾಸಿ.

ವಿಮಲೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋತಿ. ವಿಮಲೋತಿ ರಾಗೋ ಮಲಂ, ದೋಸೋ ಮಲಂ, ಮೋಹೋ ಮಲಂ, ಕೋಧೋ… ಉಪನಾಹೋ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಮಲಾ. ತೇ ಮಲಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಅಮಲೋ ಬುದ್ಧೋ ವಿಮಲೋ ನಿಮ್ಮಲೋ ಮಲಾಪಗತೋ ಮಲವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಮಲವಿಮುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಮಲವೀತಿವತ್ತೋ. ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ. ಭಗವಾ ತಾಯ [ಭಗವಾ ಇಮಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಥವಿಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮೇಧಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಮೇಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಾಗತೋ ಸಮುಪಾಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸುಮೇಧಸೋತಿ – ವಿಮಲೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ.

ನಿಕ್ಕಾಮೋ ನಿಬ್ಬನೋ ನಾಗೋತಿ. ಕಾಮಾತಿ ಉದ್ದಾನತೋ ದ್ವೇ ಕಾಮಾ – ವತ್ಥುಕಾಮಾ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಚ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾ…ಪೇ… ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವತ್ಥುಕಾಮಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಪಹೀನಾ ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ. ಭಗವಾ ನ ಕಾಮೇ ಕಾಮೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛತಿ ನ ಕಾಮೇ ಪತ್ಥೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಪಿಹೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಅಭಿಜಪ್ಪತಿ. ಯೇ ಕಾಮೇ ಕಾಮೇನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಪಿಹೇನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ ತೇ ಕಾಮಕಾಮಿನೋ ರಾಗರಾಗಿನೋ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿನೋ. ಭಗವಾ ನ ಕಾಮೇ ಕಾಮೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛತಿ ನ ಕಾಮೇ ಪತ್ಥೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಪಿಹೇತಿ ನ ಕಾಮೇ ಅಭಿಜಪ್ಪತಿ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಅಕಾಮೋ ನಿಕ್ಕಾಮೋ ಚತ್ತಕಾಮೋ ವನ್ತಕಾಮೋ ಮುತ್ತಕಾಮೋ ಪಹೀನಕಾಮೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಮೋ ವೀತರಾಗೋ ವಿಗತರಾಗೋ ಚತ್ತರಾಗೋ ವನ್ತರಾಗೋ ಮುತ್ತರಾಗೋ ಪಹೀನರಾಗೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠರಾಗೋ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತಿಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತೀತಿ – ನಿಕ್ಕಾಮೋ.

ನಿಬ್ಬನೋತಿ ರಾಗೋ ವನಂ, ದೋಸೋ ವನಂ, ಮೋಹೋ ವನಂ, ಕೋಧೋ ವನಂ, ಉಪನಾಹೋ ವನಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ವನಾ. ತೇ ವನಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಅವನೋ ವಿವನೋ ನಿಬ್ಬನೋ ವನಾಪಗತೋ ವನವಿಪ್ಪಹೀನೋ ವನವಿಮುತ್ತೋ ಸಬ್ಬವನವೀತಿವತ್ತೋತಿ – ನಿಬ್ಬನೋ. ನಾಗೋತಿ ನಾಗೋ; ಭಗವಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ನಾಗೋ, ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಗೋ, ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಗೋ…ಪೇ… ಏವಂ ಭಗವಾ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಗೋತಿ – ನಿಕ್ಕಾಮೋ ನಿಬ್ಬನೋ ನಾಗೋ.

ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಮುಸಾ ಭಣೇತಿ. ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಕಿಂಹೇತು ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾತಿ – ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು. ಮುಸಾ ಭಣೇತಿ ಮುಸಾ ಭಣೇಯ್ಯ ಕಥೇಯ್ಯ ದೀಪೇಯ್ಯ ವೋಹರೇಯ್ಯ; ಮುಸಾ ಭಣೇತಿ ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಮುಸಾವಾದಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಅನರಿಯವಾದಂ ಭಣೇಯ್ಯ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಭಾಗತೋ [ಸಭಗ್ಗತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ವಾ ಪರಿಸಾಗತೋ [ಪರಿಸಗ್ಗತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ವಾ ಞಾತಿಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಪೂಗಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ರಾಜಕುಲಮಜ್ಝಗತೋ ವಾ ಅಭಿನೀತೋ ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠೋ – ‘‘ಏಹಮ್ಭೋ [ಏಹಿ ಭೋ (ಸ್ಯಾ.) ಪಸ್ಸ ಮ. ನಿ. ೩.೧೧೨] ಪುರಿಸ, ಯಂ ಜಾನಾಸಿ ತಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ, ಸೋ ಅಜಾನಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ, ಜಾನಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ, ಅಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪಸ್ಸಂ ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಅತ್ತಹೇತು ವಾ ಪರಹೇತು ವಾ ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಹೇತು ವಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮೋಸವಜ್ಜಂ.

ಅಪಿ ಚ, ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ, ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ, ಭಣಿತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಮಯಾ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ – ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಅಪಿ ಚ, ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ, ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ, ಭಣಿತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಮಯಾ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ – ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಅಪಿ ಚ, ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ…ಪೇ… ಛಹಾಕಾರೇಹಿ… ಸತ್ತಹಾಕಾರೇಹಿ… ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ, ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಭಣಾಮೀ’’ತಿ, ಭಣಿತಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘‘ಮುಸಾ ಮಯಾ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಸಞ್ಞಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ – ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ ಮೋಸವಜ್ಜಂ. ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಮುಸಾ ಭಣೇಯ್ಯ ಕಥೇಯ್ಯ ದೀಪೇಯ್ಯ ವೋಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಮುಸಾ ಭಣೇ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಪಾರಾಯನಮನುಗಾಯಿಸ್ಸಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ]

ಯಥಾದ್ದಕ್ಖಿ ತಥಾಕ್ಖಾಸಿ, ವಿಮಲೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ;

ನಿಕ್ಕಾಮೋ ನಿಬ್ಬನೋ ನಾಗೋ, ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು ಮುಸಾ ಭಣೇ’’ತಿ.

೧೦೩. ಪಹೀನಮಲಮೋಹಸ್ಸ, ಮಾನಮಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋ;

ಹನ್ದಾಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಿರಂ ವಣ್ಣೂಪಸಂಹಿತಂ.

ಪಹೀನಮಲಮೋಹಸ್ಸಾತಿ. ಮಲನ್ತಿ ರಾಗೋ ಮಲಂ, ದೋಸೋ ಮಲಂ, ಮೋಹೋ ಮಲಂ, ಮಾನೋ ಮಲಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಮಲಂ, ಕಿಲೇಸೋ ಮಲಂ, ಸಬ್ಬದುಚ್ಚರಿತಂ ಮಲಂ, ಸಬ್ಬಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮಂ ಮಲಂ.

ಮೋಹೋತಿ ಯಂ ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮೋಹೋ. ಮಲಞ್ಚ ಮೋಹೋ ಚ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಪಹೀನಮಲಮೋಹೋತಿ – ಪಹೀನಮಲಮೋಹಸ್ಸ.

ಮಾನಮಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋತಿ. ಮಾನೋತಿ ಏಕವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉನ್ನತಿ [ಉಣ್ಣತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]. ದುವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಮಾನೋ, ಪರವಮ್ಭನಮಾನೋ. ತಿವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ. ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಲಾಭೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಯಸೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಪಸಂಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸುಖೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನನ್ತಿ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ…ಪೇ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಪದಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸೋತಸಮ್ಪದಾಯ…ಪೇ… ಘಾನಸಮ್ಪದಾಯ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಪದಾಯ… ಕಾಯಸಮ್ಪದಾಯ… ಮನೋಸಮ್ಪದಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ಸತ್ತವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಮಾನೋ, ಅತಿಮಾನೋ, ಮಾನಾತಿಮಾನೋ, ಓಮಾನೋ, ಅವಮಾನೋ, ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ, ಮಿಚ್ಛಾಮಾನೋ. ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಲಾಭೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಅಲಾಭೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಯಸೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಅಯಸೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಪಸಂಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ಸುಖೇನ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ, ದುಕ್ಖೇನ ಓಮಾನಂ ಜನೇತಿ. ನವವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ಹೀನಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಸೀತಿ ಮಾನೋ. ದಸವಿಧೇನ ಮಾನೋ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ [ವಿಜ್ಜಾಠಾನೇನ (ಕ.)] ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಮಾನೋ ಮಞ್ಞನಾ ಮಞ್ಞಿತತ್ತಂ ಉನ್ನತಿ ಉನ್ನಮೋ ಧಜೋ ಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ ಕೇತುಕಮ್ಯತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಾನೋ.

ಮಕ್ಖೋತಿ ಯೋ ಮಕ್ಖೋ ಮಕ್ಖಾಯನಾ ಮಕ್ಖಾಯಿತತ್ತಂ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ನಿಟ್ಠುರಿಯಕಮ್ಮಂ [ನಿತ್ಥುರಿಯಕಮ್ಮಂ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ವಿಭ. ೮೯೨] – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಕ್ಖೋ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಾನೋ ಚ ಮಕ್ಖೋ ಚ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಮಾನಮಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯೀತಿ – ಮಾನಮಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋ.

ಹನ್ದಾಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಗಿರಂ ವಣ್ಣೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ. ಹನ್ದಾಹನ್ತಿ ಪದಸನ್ಧಿ ಪದಸಂಸಗ್ಗೋ ಪದಪಾರಿಪೂರೀ ಅಕ್ಖರಸಮವಾಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾ ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಹನ್ದಾಹನ್ತಿ. ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಗಿರಂ ವಣ್ಣೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ವಣ್ಣೇನ ಉಪೇತಂ ಸಮುಪೇತಂ ಉಪಾಗತಂ ಸಮುಪಾಗತಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಸಮುಪಪನ್ನಂ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾಚಂ ಗಿರಂ ಬ್ಯಪ್ಪಥಂ ಉದೀರಣಂ [ಓದೀರಣಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಹನ್ದಾಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಗಿರಂ ವಣ್ಣೂಪಸಂಹಿತಂ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಪಹೀನಮಲಮೋಹಸ್ಸ, ಮಾನಮಕ್ಖಪ್ಪಹಾಯಿನೋ;

ಹನ್ದಾಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಿರಂ ವಣ್ಣೂಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ.

೧೦೪. ತಮೋನುದೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು, ಲೋಕನ್ತಗೂ ಸಬ್ಬಭವಾತಿವತ್ತೋ;

ಅನಾಸವೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋ, ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತೋ ಮೇ.

ತಮೋನುದೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ. ತಮೋನುದೋತಿ ರಾಗತಮಂ ದೋಸತಮಂ ಮೋಹತಮಂ ಮಾನತಮಂ ದಿಟ್ಠಿತಮಂ ಕಿಲೇಸತಮಂ ದುಚ್ಚರಿತತಮಂ ಅನ್ಧಕರಣಂ ಅಞ್ಞಾಣಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾನಿರೋಧಿಕಂ ವಿಘಾತಪಕ್ಖಿಕಂ ಅನಿಬ್ಬಾನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ನುದಿ ಪನುದಿ ಪಜಹಿ ವಿನೋದೇಸಿ ಬ್ಯನ್ತೀಅಕಾಸಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಸಿ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ; ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ. ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ…ಪೇ… ತಥಾಗತೋ ತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ – ತಮೋನುದೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು.

ಲೋಕನ್ತಗೂ ಸಬ್ಬಭವಾತಿವತ್ತೋತಿ. ಲೋಕೋತಿ ಏಕೋ ಲೋಕೋ – ಭವಲೋಕೋ. ದ್ವೇ ಲೋಕಾ – ಭವಲೋಕೋ ಚ ಸಮ್ಭವಲೋಕೋ ಚ; ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಲೋಕೋ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕೋ ಚ; ವಿಪತ್ತಿಭವಲೋಕೋ ಚ ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕೋ ಚ [ದ್ವೇ ಲೋಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಭವಲೋಕೋ ವಿಪತ್ತಿ ಚ ಭವಲೋಕೋ (ಸ್ಯಾ.)]. ತಯೋ ಲೋಕಾ – ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಲೋಕಾ – ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ. ಪಞ್ಚ ಲೋಕಾ – ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ಛ ಲೋಕಾ – ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ. ಸತ್ತ ಲೋಕಾ – ಸತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ. ಅಟ್ಠ ಲೋಕಾ – ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ. ನವ ಲೋಕಾ – ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾ. ದಸ ಲೋಕಾ – ದಸ ಆಯತನಾನಿ. ದ್ವಾದಸ ಲೋಕಾ – ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ. ಅಟ್ಠಾರಸ ಲೋಕಾ – ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ. ಲೋಕನ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಗತೋ ಅನ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಕೋಟಿಗತೋ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ… ನಿಬ್ಬಾನಗತೋ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ. ಸೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ ಚಿಣ್ಣಚರಣೋ… ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರೋ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ – ಲೋಕನ್ತಗೂ.

ಸಬ್ಬಭವಾತಿವತ್ತೋತಿ. ಭವಾತಿ ದ್ವೇ ಭವಾ – ಕಮ್ಮಭವೋ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಚ ಪುನಬ್ಭವೋ. ಕತಮೋ ಕಮ್ಮಭವೋ? ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ – ಅಯಂ ಕಮ್ಮಭವೋ. ಕತಮೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಪುನಬ್ಭವೋ? ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ರೂಪಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ – ಅಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಪುನಬ್ಭವೋ. ಭಗವಾ ಕಮ್ಮಭವಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಞ್ಚ ಪುನಬ್ಭವಂ ಅತಿವತ್ತೋ [ಉಪಾತಿವತ್ತೋ (ಕ.)] ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ – ಲೋಕನ್ತಗೂ ಸಬ್ಬಭವಾತಿವತ್ತೋ.

ಅನಾಸವೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋತಿ. ಅನಾಸವೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ – ಕಾಮಾಸವೋ, ಭವಾಸವೋ, ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ. ತೇ ಆಸವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಅನಾಸವೋ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ ಜರಾದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ …ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನದುಕ್ಖಂ ಪಹೀನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋತಿ – ಅನಾಸವೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋ.

ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತೋ ಮೇತಿ. ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋತಿ ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ ಸದಿಸನಾಮೋ ಸದಿಸವ್ಹಯೋ ಸಚ್ಚಸದಿಸವ್ಹಯೋ. ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ, ವೇಸ್ಸಭೂ ಭಗವಾ, ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಕೋಣಾಗಮನೋ ಭಗವಾ, ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ. ತೇ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಸದಿಸನಾಮಾ ಸದಿಸವ್ಹಯಾ. ಭಗವಾಪಿ ಸಕ್ಯಮುನಿ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಸದಿಸನಾಮೋ ಸದಿಸವ್ಹಯೋತಿ – ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ.

ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತೋ ಮೇತಿ ಸೋ ಮಯಾ ಭಗವಾ ಆಸಿತೋ ಉಪಾಸಿತೋ ಪಯಿರುಪಾಸಿತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತೋ ಪರಿಪಞ್ಹಿತೋತಿ – ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತೋ ಮೇ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ತಮೋನುದೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು, ಲೋಕನ್ತಗೂ ಸಬ್ಬಭವಾತಿವತ್ತೋ;

ಅನಾಸವೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪ್ಪಹೀನೋ, ಸಚ್ಚವ್ಹಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉಪಾಸಿತೋ ಮೇ’’ತಿ.

೧೦೫. ದಿಜೋ ಯಥಾ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪಹಾಯ, ಬಹುಪ್ಫಲಂ ಕಾನನಮಾವಸೇಯ್ಯ;

ಏವಮಹಂ ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯ, ಮಹೋದಧಿಂ ಹಂಸೋರಿವ ಅಜ್ಝಪತ್ತೋ [ಅಜ್ಜ ಪತ್ತೋ (ಕ.)] .

ದಿಜೋ ಯಥಾ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪಹಾಯ, ಬಹುಪ್ಫಲಂ ಕಾನನಮಾವಸೇಯ್ಯಾತಿ. ದಿಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಕ್ಖೀ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ದಿಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಕ್ಖೀ? ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾಯತೀತಿ ದಿಜೋ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ಚ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ ಚ. ತಂಕಾರಣಾ ದಿಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಕ್ಖೀತಿ – ದಿಜೋ. ಯಥಾ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ಯಥಾ ದಿಜೋ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪರಿತ್ತವನಕಂ ಅಪ್ಪಫಲಂ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪೋದಕಂ ಪಹಾಯ ಜಹಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬಹುಪ್ಫಲಂ ಬಹುಭಕ್ಖಂ ಬಹೂದಕಂ [ಬಹುರುಕ್ಖಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಮಹನ್ತಂ ಕಾನನಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ವನಸಣ್ಡೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ – ದಿಜೋ ಯಥಾ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪಹಾಯ ಬಹುಪ್ಫಲಂ ಕಾನನಂ ಆವಸೇಯ್ಯ.

ಏವಮಹಂ ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯ, ಮಹೋದಧಿಂ ಹಂಸೋರಿವ ಅಜ್ಝಪತ್ತೋತಿ. ಏವನ್ತಿ ಓಪಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಪಾದನಂ. ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯಾತಿ ಯೋ ಚ ಬಾವರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಪ್ಪದಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತದಸ್ಸಾ ಥೋಕದಸ್ಸಾ ಓಮಕದಸ್ಸಾ ಲಾಮಕದಸ್ಸಾ ಛತುಕ್ಕದಸ್ಸಾ [ಜತುಕ್ಕದಸ್ಸಾ (ಸ್ಯಾ.), ಜತುಕದಸ್ಸಾ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)] ವಾ. ತೇ ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪರಿತ್ತದಸ್ಸೇ ಥೋಕದಸ್ಸೇ ಓಮಕದಸ್ಸೇ ಲಾಮಕದಸ್ಸೇ ಛತುಕ್ಕದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣದಸ್ಸಂ ಅಗ್ಗದಸ್ಸಂ ಸೇಟ್ಠದಸ್ಸಂ ವಿಸೇಟ್ಠದಸ್ಸಂ ಪಾಮೋಕ್ಖದಸ್ಸಂ ಉತ್ತಮದಸ್ಸಂ ಪವರದಸ್ಸಂ ಅಸಮಂ ಅಸಮಸಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲಂ ದೇವಾತಿದೇವಂ ನರಾಸಭಂ ಪುರಿಸಸೀಹಂ ಪುರಿಸನಾಗಂ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞಂ ಪುರಿಸನಿಸಭಂ ಪುರಿಸಧೋರಯ್ಹಂ ದಸಬಲಧಾರಿಂ [ದಸಬಲಂ ತಾದಿಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ ವಿನ್ದಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂ. ಯಥಾ ಚ ಹಂಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಮಾನಸಕಂ [ಮಾನುಸಕತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ವಾ ಸರಂ ಅನೋತತ್ತಂ ವಾ ದಹಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಅಕ್ಖೋಭಂ ಅಮಿತೋದಕಂ ಜಲರಾಸಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಕ್ಖೋಭಂ ಅಮಿತತೇಜಂ ಪಭಿನ್ನಞಾಣಂ ವಿವಟಚಕ್ಖುಂ ಪಞ್ಞಾಪಭೇದಕುಸಲಂ ಅಧಿಗತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಂ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ಸುದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತಂ ಸೇತಪಚ್ಚತ್ತಂ ಅದ್ವಯಭಾಣಿಂ ತಾದಿಂ ತಥಾಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಪರಿತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹಂ ಪಹೂತರತನಂ ಸಾಗರಸಮಂ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅತುಲಂ ವಿಪುಲಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ, ತಂ ತಾದಿಸಂ ಪವದತಂ ಮಗ್ಗವಾದಿನಂ [ಪವರಮಗ್ಗವಾದಿನಂ (ಕ.)] ಮೇರುಮಿವ ನಗಾನಂ ಗರುಳಮಿವ ದಿಜಾನಂ ಸೀಹಮಿವ ಮಿಗಾನಂ ಉದಧಿಮಿವ ಅಣ್ಣವಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಜಿನಪವರಂ ಮಹೇಸಿನ್ತಿ – ಏವಮಹಂ ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯ ಮಹೋದಧಿಂ ಹಂಸೋರಿವ ಅಜ್ಝಪತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ದಿಜೋ ಯಥಾ ಕುಬ್ಬನಕಂ ಪಹಾಯ, ಬಹುಪ್ಫಲಂ ಕಾನನಮಾವಸೇಯ್ಯ;

ಏವಮಹಂ ಅಪ್ಪದಸ್ಸೇ ಪಹಾಯ, ಮಹೋದಧಿಂ ಹಂಸೋರಿವ ಅಜ್ಝಪತ್ತೋ’’ತಿ.

೧೦೬. ಯೇ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಕಂಸು,

ಹುರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ ‘ಇಚ್ಚಾಸಿ ಇತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ’;

ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇತಿಹೀತಿಹಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ.

ಯೇ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಕಂಸೂತಿ. ಯೇತಿ ಯೋ ಚ ಬಾವರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾ, ತೇ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸಕಂ ಖನ್ತಿಂ ಸಕಂ ರುಚಿಂ ಸಕಂ ಲದ್ಧಿಂ ಸಕಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಸಕಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಬ್ಯಾಕಂಸು ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು ದೇಸಯಿಂಸು ಪಞ್ಞಪಿಂಸು ಪಟ್ಠಪಿಂಸು ವಿವರಿಂಸು ವಿಭಜಿಂಸು ಉತ್ತಾನೀಅಕಂಸು ಪಕಾಸೇಸುನ್ತಿ – ಯೇ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಕಂಸು.

ಹುರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾತಿ ಹುರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ, ಪರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ, ಪುರೇ ಗೋತಮಸಾಸನಾ, ಪಠಮತರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನಾ ಜಿನಸಾಸನಾ ತಥಾಗತಸಾಸನಾ [ತಥಾಗತಸಾಸನಾ ದೇವಸಾಸನಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಅರಹನ್ತಸಾಸನಾತಿ – ಹುರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ.

ಇಚ್ಚಾಸಿ ಇತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಕಿರ ಆಸಿ, ಏವಂ ಕಿರ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ – ಇಚ್ಚಾಸಿ ಇತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇತಿಹೀತಿಹನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇತಿಹೀತಿಹಂ ಇತಿಕಿರಾಯ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯ ತಕ್ಕಹೇತು ನಯಹೇತು ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ನ ಸಾಮಂ ಸಯಮಭಿಞ್ಞಾತಂ ನ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮಂ ಯಂ ಕಥಯಿಂಸೂತಿ – ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇತಿಹೀತಿಹಂ.

ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಕ್ಕವಡ್ಢನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪವಡ್ಢನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಞಾತಿವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಜನಪದವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಅಮರಾವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಪರಾನುದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತವಿತಕ್ಕವಡ್ಢನನ್ತಿ – ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಕ್ಕವಡ್ಢನಂ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಯೇ ಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಕಂಸು, ಹುರಂ ಗೋತಮಸಾಸನಾ;

‘ಇಚ್ಚಾಸಿ ಇತಿ ಭವಿಸ್ಸ’ತಿ;

ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇತಿಹೀತಿಹಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಕ್ಕವಡ್ಢನ’’ನ್ತಿ.

೧೦೭. ಏಕೋ ತಮೋನುದಾಸೀನೋ, ಜುತಿಮಾ ಸೋ ಪಭಙ್ಕರೋ;

ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋ, ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ.

ಏಕೋ ತಮೋನುದಾಸೀನೋತಿ. ಏಕೋತಿ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇನ ಏಕೋ, ಅದುತಿಯಟ್ಠೇನ ಏಕೋ, ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಏಕೋ, ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ ಏಕೋ, ಏಕನ್ತವೀತದೋಸೋತಿ ಏಕೋ, ಏಕನ್ತವೀತಮೋಹೋತಿ ಏಕೋ, ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಏಕೋ, ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ ಏಕೋ, ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇನ ಏಕೋ? ಭಗವಾ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಸುಸು ಕಾಳಕೇಸೋ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಠಮೇನ ವಯಸಾ ಅಕಾಮಕಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಸ್ಸುಮುಖಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ವಿಲಪನ್ತಾನಂ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ಸಬ್ಬಂ ಘರಾವಾಸಪಲಿಬೋಧಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಪಲಿಬೋಧಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಞಾತಿಪಲಿಬೋಧಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಪಲಿಬೋಧಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಕಿಞ್ಚನಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಏಕೋ ಚರತಿ ವಿಹರತಿ ಇರಿಯತಿ ವತ್ತೇತಿ ಪಾಲೇತಿ ಯಪೇತಿ ಯಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇನ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಅದುತಿಯಟ್ಠೇನ ಏಕೋ? ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಏಕೋ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಟಿಸೇವತಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದಾನಿ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಾನಿ ವಿಜನವಾತಾನಿ ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಾನಿ [ಮನುಸ್ಸರಾಹಸೇಯ್ಯಕಾನಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಾನಿ [ಪಟಿಸಲ್ಲಾಣಸಾರುಪ್ಪಾನಿ (ಕ.)]. ಸೋ ಏಕೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏಕೋ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಏಕೋ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಏಕೋ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ಏಕೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ಏಕೋ ರಹೋ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕೋ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಏಕೋ ಚರತಿ ವಿಹರತಿ ಇರಿಯತಿ ವತ್ತೇತಿ ಪಾಲೇತಿ ಯಪೇತಿ ಯಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅದುತಿಯಟ್ಠೇನ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಏಕೋ? ಸೋ ಏವಂ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಮಹಾಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತೋ ಮಾರಂ ಸಸೇನಂ ಕಣ್ಹಂ ನಮುಚಿಂ ಪಮತ್ತಬನ್ಧುಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಜಾಲಿನಿಂ [ತಣ್ಹಂ ಜಾಲಿನಿಂ (ಸ್ಯಾ.)] ವಿಸಟಂ [ಸರಿತಂ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೧೯೧] ವಿಸತ್ತಿಕಂ ಪಜಹಿ ವಿನೋದೇಸಿ ಬ್ಯನ್ತೀಅಕಾಸಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಸಿ.

‘‘ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ, ದೀಘಮದ್ಧಾನ ಸಂಸರಂ;

ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ, ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ.

‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ [ಏವಮಾದೀನವಂ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಇತಿವು. ೧೫] ಞತ್ವಾ, ತಣ್ಹಂ [ತಣ್ಹಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೯೧] ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ;

ವೀತತಣ್ಹೋ ಅನಾದಾನೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಟ್ಠೇನ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ ಏಕೋ? ರಾಗಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ ಏಕೋ, ದೋಸಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಏಕನ್ತವೀತದೋಸೋತಿ ಏಕೋ, ಮೋಹಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಏಕನ್ತವೀತಮೋಹೋತಿ ಏಕೋ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ ಏಕೋ? ಏಕಾಯನಮಗ್ಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ…ಪೇ… ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ.

‘‘ಏಕಾಯನಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ, ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ;

ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತರಿಂಸು [ಅತರಿಂಸು (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೫.೪೦೯; ಮಹಾನಿ. ೧೯೧] ಪುಬ್ಬೇ, ತರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಚ ತರನ್ತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ ಏಕೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಏಕೋ. ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವೀಮಂಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ತೇನ ಬೋಧಿಞಾಣೇನ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಬುಜ್ಝಿ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ ಬುಜ್ಝಿ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಬುಜ್ಝಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಬುಜ್ಝಿ. ಅಥ ವಾ, ಯಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಅನುಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಫಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತೇನ ಬೋಧಿಞಾಣೇನ ಬುಜ್ಝಿ ಅನುಬುಜ್ಝಿ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿ ಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ ಅಧಿಗಚ್ಛಿ ಫಸ್ಸೇಸಿ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಏಕೋ.

ತಮೋನುದೋತಿ ಭಗವಾ ರಾಗತಮಂ ದೋಸತಮಂ ಮೋಹತಮಂ ದಿಟ್ಠಿತಮಂ ಕಿಲೇಸತಮಂ ದುಚ್ಚರಿತತಮಂ ಅನ್ಧಕರಣಂ ಅಚಕ್ಖುಕರಣಂ ಅಞ್ಞಾಣಕರಣಂ ಪಞ್ಞಾನಿರೋಧಿಕಂ ವಿಘಾತಪಕ್ಖಿಕಂ ಅನಿಬ್ಬಾನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ನುದಿ ಪನುದಿ ಪಜಹಿ ವಿನೋದೇಸಿ ಬ್ಯನ್ತೀಅಕಾಸಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಸಿ. ಆಸೀನೋತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವಾ ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ – ಆಸೀನೋ [ಆಸಿನೋ (ಕ.)].

ನಗಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ ಆಸೀನಂ, ಮುನಿಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾರಗುಂ;

ಸಾವಕಾ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋತಿ.

ಏವಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಆಸೀನೋ…ಪೇ… ಅಥ ವಾ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬೋಸ್ಸುಕ್ಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಆಸೀನೋ ಸೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ ಚಿಣ್ಣಚರಣೋ…ಪೇ… ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರೋ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಆಸೀನೋತಿ – ಏಕೋ ತಮೋನುದಾಸೀನೋ.

ಜುತಿಮಾ ಸೋ ಪಭಙ್ಕರೋತಿ. ಜುತಿಮಾತಿ ಜುತಿಮಾ ಮತಿಮಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀ. ಪಭಙ್ಕರೋತಿ ಪಭಙ್ಕರೋ ಆಲೋಕಕರೋ ಓಭಾಸಕರೋ ದೀಪಙ್ಕರೋ ಪದೀಪಕರೋ ಉಜ್ಜೋತಕರೋ ಪಜ್ಜೋತಕರೋತಿ – ಜುತಿಮಾ ಸೋ ಪಭಙ್ಕರೋ.

ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋತಿ ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋ ಞಾಣಪಞ್ಞಾಣೋ ಪಞ್ಞಾಧಜೋ ಪಞ್ಞಾಕೇತು ಪಞ್ಞಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ವಿಚಯಬಹುಲೋ ಪವಿಚಯಬಹುಲೋ ಓಕ್ಖಾಯನಬಹುಲೋ ಸಮೋಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮೋ ವಿಭೂತವಿಹಾರೀ ತಚ್ಚರಿತೋ ತಬ್ಬಹುಲೋ ತಗ್ಗರುಕೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯೋ.

ಧಜೋ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಧೂಮೋ [ಧುಮೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಪಞ್ಞಾಣಮಗ್ಗಿನೋ;

ರಾಜಾ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಭತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಣಮಿತ್ಥಿಯಾತಿ.

ಏವಮೇವ ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋ ಞಾಣಪಞ್ಞಾಣೋ ಪಞ್ಞಾಧಜೋ ಪಞ್ಞಾಕೇತು ಪಞ್ಞಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ವಿಚಯಬಹುಲೋ ಪವಿಚಯಬಹುಲೋ ಓಕ್ಖಾಯನಬಹುಲೋ ಸಮೋಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮೋ ವಿಭೂತವಿಹಾರೀ ತಚ್ಚರಿತೋ ತಬ್ಬಹುಲೋ ತಗ್ಗರುಕೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯೋತಿ – ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋ.

ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋತಿ ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ. ಭಗವಾ ತಾಯ ಪಥವಿಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮೇಧಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಮೇಧಾಯ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಾಗತೋ ಸಮುಪಾಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸುಮೇಧಸೋತಿ [ಭೂರಿಮೇಧಸೋತಿ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ] – ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಏಕೋ ತಮೋನುದಾಸೀನೋ, ಜುತಿಮಾ ಸೋ ಪಭಙ್ಕರೋ;

ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣೋ, ಗೋತಮೋ ಭೂರಿಮೇಧಸೋ’’ತಿ.

೧೦೮. ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ.

ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸೇಸೀತಿ. ಯೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಂ. ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸೀತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ… ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ – ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಥ ವಾ, ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಿಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾ ನ ಲಭನ್ತಿ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತಿ, ನೇವಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ. ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತಿ, ನ ಪರತ್ಥ ನ ಪರಲೋಕೇ, ಏವಂ ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ – ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ.

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯನ್ತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಂ ರಾಗಕ್ಖಯಂ ದೋಸಕ್ಖಯಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಂ ಗತಿಕ್ಖಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಯಂ ಭವಕ್ಖಯಂ ಸಂಸಾರಕ್ಖಯಂ ವಟ್ಟಕ್ಖಯಂ. ಅನೀತಿಕನ್ತಿ ಈತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ. ಈತಿಪ್ಪಹಾನಂ ಈತಿವೂಪಸಮಂ ಈತಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಈತಿಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ.

ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾತಿ ಉಪಮಾ ನತ್ಥಿ, ಉಪನಿಧಾ ನತ್ಥಿ, ಸದಿಸಂ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಭಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನ ಸತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನುಪಲಬ್ಭತಿ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕ್ವಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ.

೧೦೯. ಕಿಂ ನು ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಿ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಪಿಙ್ಗಿಯ;

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ, ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ.

ಕಿಂ ನು ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸೀತಿ ಕಿಂ ನು ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಿ ಅಪೇಸಿ ಅಪಗಚ್ಛಿ [ಅಪಗಚ್ಛಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ವಿನಾ ಹೋಸೀತಿ – ಕಿಂ ನು ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಿ.

ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಪಿಙ್ಗಿಯಾತಿ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಖಣಮ್ಪಿ ಲಯಮ್ಪಿ ವಯಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಮ್ಪೀತಿ – ಮುಹುತ್ತಮಪಿ. ಪಿಙ್ಗಿಯಾತಿ ಬಾವರೀ ತಂ ನತ್ತಾರಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ.

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾತಿ ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ ಞಾಣಪಞ್ಞಾಣಾ ಪಞ್ಞಾಧಜಾ ಪಞ್ಞಾಕೇತುಮ್ಹಾ ಪಞ್ಞಾಧಿಪತೇಯ್ಯಮ್ಹಾ ವಿಚಯಬಹುಲಾ ಪವಿಚಯಬಹುಲಾ ಓಕ್ಖಾಯನಬಹುಲಾ ಸಮೋಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮಾ ವಿಭೂತವಿಹಾರಿಮ್ಹಾ ತಚ್ಚರಿತಾ ತಬ್ಬಹುಲಾ ತಗ್ಗರುಕಾ ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಪ್ಪೋಣಾ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಾ ತದಧಿಮುತ್ತಾ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯಮ್ಹಾತಿ – ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ.

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾತಿ ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ. ಭಗವಾ ತಾಯ ಪಥವಿಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮೇಧಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಮೇಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಾಗತೋ ಸಮುಪಾಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸುಮೇಧಸೋತಿ – ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಕಿಂನು ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಿ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಪಿಙ್ಗಿಯ;

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ, ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ’’ತಿ.

೧೧೦. ಯೋ ತೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ.

ಯೋ ತೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸೀತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಂ. ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸೀತಿ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಯೋ ತೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ – ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಥ ವಾ, ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಿಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತಿ, ನೇವಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ. ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ; ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತಿ, ನ ಪರತ್ಥ ನ ಪರಲೋಕೇ, ಏವಂ ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ – ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ.

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯನ್ತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಂ ರಾಗಕ್ಖಯಂ ದೋಸಕ್ಖಯಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಂ ಗತಿಕ್ಖಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಯಂ ಭವಕ್ಖಯಂ ಸಂಸಾರಕ್ಖಯಂ ವಟ್ಟಕ್ಖಯಂ. ಅನೀತಿಕನ್ತಿ ಈತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ. ಈತಿಪ್ಪಹಾನಂ ಈತಿವೂಪಸಮಂ ಈತಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಈತಿಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ.

ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾತಿ ಉಪಮಾ ನತ್ಥಿ, ಉಪನಿಧಾ ನತ್ಥಿ, ಸದಿಸಂ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಭಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನ ಸತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನುಪಲಬ್ಭತಿ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕ್ವಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಯೋ ತೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ.

೧೧೧. ನಾಹಂ ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಾಮಿ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ, ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ.

ನಾಹಂ ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಾಮೀತಿ ನಾಹಂ ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಾಮಿ ಅಪೇಮಿ ಅಪಗಚ್ಛಾಮಿ ವಿನಾ ಹೋಮೀತಿ – ನಾಹಂ ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಾಮಿ.

ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಖಣಮ್ಪಿ ಲಯಮ್ಪಿ ವಯಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಮ್ಪೀತಿ ಮುಹುತ್ತಮಪಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಗಾರವೇನ ಮಾತುಲಂ ಆಲಪತಿ.

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾತಿ ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ ಞಾಣಪಞ್ಞಾಣಾ ಪಞ್ಞಾಧಜಾ ಪಞ್ಞಾಕೇತುಮ್ಹಾ ಪಞ್ಞಾಧಿಪತೇಯ್ಯಮ್ಹಾ ವಿಚಯಬಹುಲಾ ಪವಿಚಯಬಹುಲಾ ಓಕ್ಖಾಯನಬಹುಲಾ ಸಮೋಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮಾ ವಿಭೂತವಿಹಾರಿಮ್ಹಾ ತಚ್ಚರಿತಾ ತಬ್ಬಹುಲಾ ತಗ್ಗರುಕಾ ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಪ್ಪೋಣಾ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಾ ತದಧಿಮುತ್ತಾ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯಮ್ಹಾತಿ – ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ.

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾತಿ ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ. ಭಗವಾ ತಾಯ ಪಥವಿಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮೇಧಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ಇಮಾಯ ಮೇಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಾಗತೋ ಸಮುಪಾಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸುಮೇಧಸೋತಿ – ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ನಾಹಂ ತಮ್ಹಾ ವಿಪ್ಪವಸಾಮಿ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಣಾ, ಗೋತಮಾ ಭೂರಿಮೇಧಸಾ’’ತಿ.

೧೧೨. ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ.

ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸೀತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವಂ. ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸೀತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ ದೇಸೇಸಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ವಿವರಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನೀಅಕಾಸಿ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ – ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ, ಏವಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಥ ವಾ, ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ. ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಿಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತಿ, ನೇವಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ. ಯೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತಿ, ನ ಪರತ್ಥ ನ ಪರಲೋಕೇ, ಏವಂ ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ – ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ.

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯನ್ತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಂ ರಾಗಕ್ಖಯಂ ದೋಸಕ್ಖಯಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಂ ಗತಿಕ್ಖಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಯಂ ಭವಕ್ಖಯಂ ಸಂಸಾರಕ್ಖಯಂ ವಟ್ಟಕ್ಖಯಂ. ಅನೀತಿಕನ್ತಿ ಈತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ. ಈತಿಪ್ಪಹಾನಂ ಈತಿವೂಪಸಮಂ ಈತಿಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ.

ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾತಿ ಉಪಮಾ ನತ್ಥಿ, ಉಪನಿಧಾ ನತ್ಥಿ, ಸದಿಸಂ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಭಾಗೋ ನತ್ಥಿ ನ ಅತ್ಥಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನುಪಲಬ್ಭತಿ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕ್ವಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚಿ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನೀತಿಕಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಉಪಮಾ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ.

೧೧೩. ಪಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಮನಸಾ ಚಕ್ಖುನಾವ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ;

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಿವಸೇಮಿ [ನಮಸ್ಸಮಾನೋವ ವಸೇಮಿ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.) … ವಿವಸಾಮಿ (ಸ್ಯಾ.)] ರತ್ತಿಂ, ತೇನೇವ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ.

ಪಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಮನಸಾ ಚಕ್ಖುನಾವಾತಿ ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಆಲೋಕೇ ರೂಪಗತಾನಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ದಕ್ಖೇಯ್ಯ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ ನಿಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯ ಉಪಪರಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಾಹಂ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಮನಸಾ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಕ್ಖಾಮಿ ಓಲೋಕೇಮಿ ನಿಜ್ಝಾಯಾಮಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮೀತಿ – ಪಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಮನಸಾ ಚಕ್ಖುನಾವ.

ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಂ ಮನಸಾ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ.

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಿವಸೇಮಿ ರತ್ತಿನ್ತಿ. ನಮಸ್ಸಮಾನೋತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ, ವಾಚಾಯ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ, ಚಿತ್ತೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ, ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಕ್ಕಾರಮಾನೋ ಗರುಕಾರಮಾನೋ ಮಾನಯಮಾನೋ ಪೂಜಯಮಾನೋ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ವಿವಸೇಮಿ ಅತಿನಾಮೇಮಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇಮೀತಿ – ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಿವಸೇಮಿ ರತ್ತಿಂ.

ತೇನೇವ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸನ್ತಿ ತಾಯ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋತಿ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ಅವಿಪ್ಪವುಟ್ಠೋತಿ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಜಾನಾಮಿ. ಏವಂ ಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ವಿಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮೀತಿ – ತೇನೇವ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಮನಸಾ ಚಕ್ಖುನಾವ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ;

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಿವಸೇಮಿ ರತ್ತಿಂ, ತೇನೇವ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸ’’ನ್ತಿ.

೧೧೪. ಸದ್ಧಾ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಮನೋ ಸತಿ ಚ,ನಾಪೇನ್ತಿಮೇ ಗೋತಮಸಾಸನಮ್ಹಾ;

ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ವಜತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ, ಸ ತೇನ ತೇನೇವ ನತೋಹಮಸ್ಮಿ.

ಸದ್ಧಾ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಮನೋ ಸತಿ ಚಾತಿ. ಸದ್ಧಾತಿ ಯಾ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸದ್ಧಾ ಸದ್ದಹನಾ [ಸದ್ಧಹನಾ (ಕ.)] ಓಕಪ್ಪನಾ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದೋ ಸದ್ಧಾ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸದ್ಧಾಬಲಂ. ಪೀತೀತಿ ಯಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ [ಪಾಮುಜ್ಜಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಮೋದನಾ ಆಮೋದನಾ ಪಮೋದನಾ ಹಾಸೋ ಪಹಾಸೋ ವಿತ್ತಿ ತುಟ್ಠಿ ಓದಗ್ಯಂ ಅತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಮನೋತಿ ಯಞ್ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಸತೀತಿ ಯಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿ ಅನುಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸತೀತಿ – ಸದ್ಧಾ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಮನೋ ಸತಿ ಚ.

ನಾಪೇನ್ತಿಮೇ ಗೋತಮಸಾಸನಮ್ಹಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಗೋತಮಸಾಸನಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನಾ ಜಿನಸಾಸನಾ ತಥಾಗತಸಾಸನಾ ಅರಹನ್ತಸಾಸನಾ ನಾಪೇನ್ತಿ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ ನ ವಿನಾಸೇನ್ತೀತಿ – ನಾಪೇನ್ತಿಮೇ ಗೋತಮಸಾಸನಮ್ಹಾ.

ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ವಜತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋತಿ. ಯಂ ಯಂ ದಿಸನ್ತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ವಾ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ವಾ ದಿಸಂ ವಜತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಕಮತಿ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ. ಭೂರಿಪಞ್ಞೋತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ. ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ. ಭಗವಾ ತಾಯ ಪಥವಿಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ – ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ವಜತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ.

ಸ ತೇನ ತೇನೇವ ನತೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಸೋ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ತೇನ ತೇನೇವ ನತೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತದಧಿಪತೇಯ್ಯೋತಿ – ಸ ತೇನ ತೇನೇವ ನತೋಹಮಸ್ಮಿ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಸದ್ಧಾ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಮನೋ ಸತಿ ಚ, ನಾಪೇನ್ತಿಮೇ ಗೋತಮಸಾಸನಮ್ಹಾ;

ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ವಜತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ, ಸ ತೇನ ತೇನೇವ ನತೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ.

೧೧೫. ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮೇ ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸ,ತೇನೇವ ಕಾಯೋ ನ ಪಲೇತಿ ತತ್ಥ;

ಸಙ್ಕಪ್ಪಯನ್ತಾಯ ವಜಾಮಿ ನಿಚ್ಚಂ, ಮನೋ ಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇನ ಯುತ್ತೋ.

ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮೇ ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸಾತಿ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ವುಡ್ಢಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಅದ್ಧಗತಸ್ಸ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ. ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸಾತಿ ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಥಾಮಕಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಥಾಮಕಸ್ಸಾತಿ – ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮೇ ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸ.

ತೇನೇವ ಕಾಯೋ ನ ಪಲೇತಿ ತತ್ಥಾತಿ ಕಾಯೋ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ತೇನ ನ ಪಲೇತಿ ನ ವಜತಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ ನಾತಿಕ್ಕಮತೀತಿ – ತೇನೇವ ಕಾಯೋ ನ ಪಲೇತಿ ತತ್ಥ.

ಸಙ್ಕಪ್ಪಯನ್ತಾಯ ವಜಾಮಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಗಮನೇನ ವಿತಕ್ಕಗಮನೇನ ಞಾಣಗಮನೇನ ಪಞ್ಞಾಗಮನೇನ ಬುದ್ಧಿಗಮನೇನ ವಜಾಮಿ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಅತಿಕ್ಕಮಾಮೀತಿ – ಸಙ್ಕಪ್ಪಯನ್ತಾಯ ವಜಾಮಿ ನಿಚ್ಚಂ.

ಮನೋ ಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇನ ಯುತ್ತೋತಿ. ಮನೋತಿ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಮನೋ ಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಮನೋ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ತೇನ ಯುತ್ತೋ ಪಯುತ್ತೋ ಸಂಯುತ್ತೋತಿ – ಮನೋ ಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇನ ಯುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮೇ ದುಬ್ಬಲಥಾಮಕಸ್ಸ, ತೇನೇವ ಕಾಯೋ ನ ಪಲೇತಿ ತತ್ಥ;

ಸಙ್ಕಪ್ಪಯನ್ತಾಯ ವಜಾಮಿ ನಿಚ್ಚಂ, ಮನೋ ಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ.

೧೧೬. ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋ ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋ, ದೀಪಾ ದೀಪಂ ಉಪಲ್ಲವಿಂ;

ಅಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ.

ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋ ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋತಿ. ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋತಿ ಕಾಮಪಙ್ಕೇ ಕಾಮಕದ್ದಮೇ ಕಾಮಕಿಲೇಸೇ ಕಾಮಬಳಿಸೇ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೇ ಕಾಮಪಲಿಬೋಧೇ ಸೇಮಾನೋ ಸಯಮಾನೋ ವಸಮಾನೋ ಆವಸಮಾನೋ ಪರಿವಸಮಾನೋ [ಅವಸೇಮಾನೋ ಪರಿಸೇಮಾನೋ (ಸ್ಯಾ.)] ತಿ – ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋ. ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋತಿ ತಣ್ಹಾಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ದಿಟ್ಠಿಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಕಿಲೇಸಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಪಯೋಗಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ವಿಪಾಕಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ರತ್ತೋ ರಾಗೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ದುಟ್ಠೋ ದೋಸೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ವಿನಿಬನ್ಧೋ ಮಾನೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಪರಾಮಟ್ಠೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಫನ್ದಮಾನೋ, ವಿಕ್ಖೇಪಗತೋ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಥಾಮಗತೋ ಅನುಸಯೇಹಿ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಲಾಭೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಅಲಾಭೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಯಸೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಅಯಸೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಪಸಂಸಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ನಿನ್ದಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಸುಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಜಾತಿಯಾ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಜರಾಯ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಮರಣೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸೇಹಿ ಫನ್ದಮಾನೋ, ನೇರಯಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ, ಮಾನುಸಿಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ…ಪೇ… ಗಬ್ಭೋಕ್ಕನ್ತಿಮೂಲಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಗಬ್ಭಟ್ಠಿತಿಮೂಲಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಮೂಲಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಜಾತಸ್ಸೂಪನಿಬನ್ಧಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಜಾತಸ್ಸ ಪರಾಧೇಯ್ಯಕೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಅತ್ತೂಪಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖೇನ… ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖೇನ… ಚಕ್ಖುರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸೋತರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಘಾನರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಜಿವ್ಹಾರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಕಾಯರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸೀಸರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಕಣ್ಣರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಮುಖರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ದನ್ತರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಓಟ್ಠರೋಗೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಕಾಸೇನ… ಸಾಸೇನ… ಪಿನಾಸೇನ… ಡಾಹೇನ [ದಾಹೇನ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೧] … ಜರೇನ… ಕುಚ್ಛಿರೋಗೇನ… ಮುಚ್ಛಾಯ… ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾಯ… ಸೂಲಾಯ… ವಿಸೂಚಿಕಾಯ… ಕುಟ್ಠೇನ… ಗಣ್ಡೇನ… ಕಿಲಾಸೇನ… ಸೋಸೇನ… ಅಪಮಾರೇನ … ದದ್ದುಯಾ… ಕಣ್ಡುಯಾ… ಕಚ್ಛುಯಾ… ರಖಸಾಯ… ವಿತಚ್ಛಿಕಾಯ… ಲೋಹಿತಪಿತ್ತೇನ [ಲೋಹಿತೇನ. ಪಿತ್ತೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] … ಮಧುಮೇಹೇನ… ಅಂಸಾಯ… ಪಿಳಕಾಯ… ಭಗನ್ದಲೇನ [ಭಗನ್ದಲಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] … ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ಆಬಾಧೇನ… ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜೇನ ಆಬಾಧೇನ… ಸೀತೇನ… ಉಣ್ಹೇನ… ಜಿಘಚ್ಛಾಯ … ಪಿಪಾಸಾಯ… ಉಚ್ಚಾರೇನ… ಪಸ್ಸಾವೇನ… ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಮಾತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪಿತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಪುತ್ತಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಧೀತುಮರಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ… ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫನ್ದಮಾನೋ ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋ ಪವೇಧಮಾನೋ ಸಮ್ಪವೇಧಮಾನೋತಿ – ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋ ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋ.

ದೀಪಾ ದೀಪಂ ಉಪಲ್ಲವಿನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನತೋ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣತೋ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಾಯ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಲ್ಲವಿಂ ಉಪಲ್ಲವಿಂ ಸಮ್ಪಲ್ಲವಿನ್ತಿ – ದೀಪಾ ದೀಪಂ ಉಪಲ್ಲವಿಂ.

ಅಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ. ಅಥಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ ಪದಸಂಸಗ್ಗೋ ಪದಪಾರಿಪೂರೀ ಅಕ್ಖರಸಮವಾಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾ ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಅಥಾತಿ. ಅದ್ದಸಾಸಿನ್ತಿ ಅದ್ದಸಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ ಅಪಸ್ಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋತಿ – ಅಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ.

ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವನ್ತಿ. ಓಘತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಭಗವಾ ಕಾಮೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ, ಭವೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ, ದಿಟ್ಠೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ, ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ, ಸಬ್ಬಸಂಸಾರಪಥಂ ತಿಣ್ಣೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ನಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವೀತಿವತ್ತೋ, ಸೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ ಚಿಣ್ಣಚರಣೋ…ಪೇ… ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ – ಓಘತಿಣ್ಣಂ. ಅನಾಸವನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ – ಕಾಮಾಸವೋ, ಭವಾಸವೋ, ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ. ತೇ ಆಸವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಅನಾಸವಾತಿ – ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ. ತೇನಾಹ ಥೇರೋ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ –

‘‘ಪಙ್ಕೇ ಸಯಾನೋ ಪರಿಫನ್ದಮಾನೋ, ದೀಪಾ ದೀಪಂ ಉಪಲ್ಲವಿಂ;