೧೦. ಕಪ್ಪಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ

೬೧. ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ]

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ;

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ, ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸ;

ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ದೀಪಮಕ್ಖಾಹಿ, ಯಥಾಯಿದಂ ನಾಪರಂ ಸಿಯಾ.

ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತನ್ತಿ ಸರೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಂಸಾರೋ ಆಗಮನಂ ಗಮನಂ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕಾಲಂ ಗತಿ ಭವಾಭವೋ ಚುತಿ ಚ ಉಪಪತ್ತಿ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ ಭೇದೋ ಚ ಜಾತಿ ಚ ಜರಾ ಚ ಮರಣಞ್ಚ. ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ; ಮಜ್ಝೇವ ಸಂಸಾರೇ ಸತ್ತಾ ಠಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾ.

ಕಥಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ? ಏತ್ತಕಾ ಜಾತಿಯೋ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾ ಜಾತಿಕೋಟಿಯೋ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ, ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ, ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ತಿಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ, ಕಟಸೀ ವಡ್ಢಿತಾ [ಕಟಸೀವವಡ್ಢಿತಂ (ಸ್ಯಾ.) ಪಸ್ಸ ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪]. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಕಥಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ? ಏತ್ತಕಾ ಜಾತಿಯೋ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾ ಜಾತಿಕೋಟಿಯೋ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಾತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಪರಂ ನ ವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ ಹೇವಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಮಜ್ಝೇವ ಸಂಸಾರೇ ಸತ್ತಾ ಠಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ. ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋತಿ. ಇಚ್ಚಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ…. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ…ಪೇ…. ಕಪ್ಪೋತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಾಮಂ…ಪೇ… ಅಭಿಲಾಪೋತಿ – ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ.

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇತಿ ಕಾಮೋಘೇ ಭವೋಘೇ ದಿಟ್ಠೋಘೇ ಅವಿಜ್ಜೋಘೇ ಜಾತೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಪಾತುಭೂತೇ. ಮಹಬ್ಭಯೇತಿ ಜಾತಿಭಯೇ ಜರಾಭಯೇ ಬ್ಯಾಧಿಭಯೇ ಮರಣಭಯೇತಿ – ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ.

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನನ್ತಿ ಜರಾಯ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಪರೇತಾನಂ ಸಮೋಹಿತಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ. ಮಚ್ಚುನಾ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಪರೇತಾನಂ ಸಮೋಹಿತಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ, ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಾನಂ ಜರಾಯ ಅನುಸಟಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾನಂ ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಾನಂ ಅತಾಣಾನಂ ಅಲೇಣಾನಂ ಅಸರಣಾನಂ ಅಸರಣೀಭೂತಾನನ್ತಿ – ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ.

ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾತಿ ದೀಪಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಗತಿಂ ಪರಾಯನಂ [ಗತಿಪರಾಯನಂ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮುಪರಿಪಿ] ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರಾಹಿ ವಿಭಜಾಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹಿ. ಮಾರಿಸಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ ಗರುವಚನಂ ಸಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾಧಿವಚನಮೇತಂ ಮಾರಿಸಾತಿ – ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸ.

ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ದೀಪಮಕ್ಖಾಹೀತಿ. ತ್ವನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಭಣತಿ. ದೀಪಮಕ್ಖಾಹೀತಿ ದೀಪಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಗತಿಂ ಪರಾಯನಂ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರಾಹಿ ವಿಭಜಾಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ದೀಪಮಕ್ಖಾಹಿ.

ಯಥಾಯಿದಂ ನಾಪರಂ ಸಿಯಾತಿ ಯಥಯಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಇಧೇವ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯ ಪುನಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ವಾ ರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾ ಕಾಮಭವೇ ವಾ ರೂಪಭವೇ ವಾ ಅರೂಪಭವೇ ವಾ ಸಞ್ಞಾಭವೇ ವಾ ಅಸಞ್ಞಾಭವೇ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಭವೇ ವಾ ಏಕವೋಕಾರಭವೇ ವಾ ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ವಾ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ವಾ ಪುನಗತಿಯಾ ವಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ವಾ ಭವೇ ವಾ ಸಂಸಾರೇ ವಾ ವಟ್ಟೇ ವಾ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ. ಇಧೇವ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ – ಯಥಾಯಿದಂ ನಾಪರಂ ಸಿಯಾ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪೋ]

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ;

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ, ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸ;

ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ದೀಪಮಕ್ಖಾಹಿ, ಯಥಾಯಿದಂ ನಾಪರಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

೬೨. ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ, [ಕಪ್ಪಾತಿ ಭಗವಾ]

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ;

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ, ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಮಿ ಕಪ್ಪ ತೇ.

ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತನ್ತಿ ಸರೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಂಸಾರೋ ಆಗಮನಂ ಗಮನಂ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕಾಲಂ ಗತಿ ಭವಾಭವೋ, ಚುತಿ ಚ ಉಪಪತ್ತಿ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ ಭೇದೋ ಚ ಜಾತಿ ಚ ಜರಾ ಚ ಮರಣಞ್ಚ. ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಮಜ್ಝೇವ ಸಂಸಾರೇ ಸತ್ತಾ ಠಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾ.

ಕಥಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಥಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಪುರಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಮಜ್ಝೇವ ಸಂಸಾರೇ ಸತ್ತಾ ಠಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ. ಕಪ್ಪಾತಿ ಭಗವಾತಿ. ಕಪ್ಪಾತಿ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ – ಕಪ್ಪಾತಿ ಭಗವಾ.

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇತಿ ಕಾಮೋಘೇ ಭವೋಘೇ ದಿಟ್ಠೋಘೇ ಅವಿಜ್ಜೋಘೇ ಜಾತೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಪಾತುಭೂತೇ. ಮಹಬ್ಭಯೇತಿ ಜಾತಿಭಯೇ ಜರಾಭಯೇ ಬ್ಯಾಧಿಭಯೇ ಮರಣಭಯೇತಿ – ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ.

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನನ್ತಿ ಜರಾಯ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಪರೇತಾನಂ ಸಮೋಹಿತಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ, ಮಚ್ಚುನಾ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಪರೇತಾನಂ ಸಮೋಹಿತಾನಂ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಾನಂ ಜರಾಯ ಅನುಸಟಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾನಂ ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಾನಂ ಅತಾಣಾನಂ ಅಲೇಣಾನಂ ಅಸರಣಾನಂ ಅಸರಣೀಭೂತಾನನ್ತಿ – ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ.

ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಮಿ ಕಪ್ಪ ತೇತಿ ದೀಪಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಗತಿಂ ಪರಾಯನಂ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಮಿ ಕಪ್ಪ ತೇ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸರಸ್ಮಿಂ ತಿಟ್ಠತಂ, [ಕಪ್ಪಾತಿ ಭಗವಾ]

ಓಘೇ ಜಾತೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ;

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರೇತಾನಂ, ದೀಪಂ ಪಬ್ರೂಮಿ ಕಪ್ಪ ತೇ’’ತಿ.

೬೩. ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನಂ, ಏತಂ ದೀಪಂ ಅನಾಪರಂ;

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇತಿ ನಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಜರಾಮಚ್ಚುಪರಿಕ್ಖಯಂ.

ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ – ರಾಗಕಿಞ್ಚನಂ ದೋಸಕಿಞ್ಚನಂ ಮೋಹಕಿಞ್ಚನಂ ಮಾನಕಿಞ್ಚನಂ ದಿಟ್ಠಿಕಿಞ್ಚನಂ ಕಿಲೇಸಕಿಞ್ಚನಂ ದುಚ್ಚರಿತಕಿಞ್ಚನಂ; ಕಿಞ್ಚನಪ್ಪಹಾನಂ ಕಿಞ್ಚನವೂಪಸಮಂ [ಕಿಞ್ಚನವೂಪಸಮೋ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ಕಿಞ್ಚನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ [ಕಿಞ್ಚನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಕಿಞ್ಚನಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ಅಕಿಞ್ಚನಂ. ಅನಾದಾನನ್ತಿ ಆದಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಆದಾನಪ್ಪಹಾನಂ ಆದಾನವೂಪಸಮಂ ಆದಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಆದಾನಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನಂ.

ಏತಂ ದೀಪಂ ಅನಾಪರನ್ತಿ ಏತಂ ದೀಪಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಸರಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯನಂ. ಅನಾಪರನ್ತಿ ತಮ್ಹಾ ಪರೋ ಅಞ್ಞೋ ದೀಪೋ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಏವಂ ದೀಪೋ ಅಗ್ಗೋ ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಚ ವಿಸೇಟ್ಠೋ ಚ ಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಚ ಉತ್ತಮೋ ಚ ಪವರೋ ಚಾತಿ – ಏತಂ ದೀಪಂ ಅನಾಪರಂ.

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇತಿ ನಂ ಬ್ರೂಮೀತಿ ವಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವಾನಪ್ಪಹಾನಂ ವಾನವೂಪಸಮಂ ವಾನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ವಾನಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇತೀತಿ ಪದಸನ್ಧಿ ಪದಸಂಸಗ್ಗೋ ಪದಪಾರಿಪೂರೀ ಅಕ್ಖರಸಮವಾಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾ ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಇತೀತಿ. ಬ್ರೂಮೀತಿ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇತಿ ನಂ ಬ್ರೂಮಿ.

ಜರಾಮಚ್ಚುಪರಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವೂಪಸಮಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ಜರಾಮಚ್ಚುಪರಿಕ್ಖಯಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನಂ, ಏತಂ ದೀಪಂ ಅನಾಪರಂ;

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇತಿ ನಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಜರಾಮಚ್ಚುಪರಿಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ.

೬೪. ಏತದಞ್ಞಾಯ ಯೇ ಸತಾ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾ;

ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾ, ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಪದ್ಧಗೂ [ಪಟ್ಠಗೂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] .

ಏತದಞ್ಞಾಯ ಯೇ ಸತಾತಿ. ಏತನ್ತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಯೇತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ. ಸತಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತಾ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತಾ [ಭಾವಿತತ್ತಾ (ಕ.)] ಸತಾ…ಪೇ… ತೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಾತಿ – ಏತದಞ್ಞಾಯ ಯೇ ಸತಾ.

ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಞಾತಧಮ್ಮಾ ತುಲಿತಧಮ್ಮಾ ತೀರಿತಧಮ್ಮಾ ವಿಭೂತಧಮ್ಮಾ ವಿಭಾವಿತಧಮ್ಮಾ. ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ರಾಗಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪಿತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ, ದೋಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸನ್ತತ್ತಾ ಸಮಿತತ್ತಾ ವೂಪಸಮಿತತ್ತಾ ನಿಜ್ಝಾತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಸನ್ತಾ ಉಪಸನ್ತಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾತಿ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾ.

ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾತಿ. ಮಾರೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಮಾರೋ ಕಣ್ಹೋ ಅಧಿಪತಿ ಅನ್ತಗೂ ನಮುಚಿ ಪಮತ್ತಬನ್ಧು. ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾತಿ ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತಿ, ನಾಪಿ ಮಾರೋ ತೇಸು ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತೇ ಮಾರಞ್ಚ ಮಾರಪಕ್ಖಞ್ಚ ಮಾರಪಾಸಞ್ಚ ಮಾರಬಳಿಸಞ್ಚ [ಮಾರಬಲಿಸಞ್ಚ (ಕ.)] ಮಾರಾಮಿಸಞ್ಚ ಮಾರವಿಸಯಞ್ಚ ಮಾರನಿವಾಸಞ್ಚ ಮಾರಗೋಚರಞ್ಚ ಮಾರಬನ್ಧನಞ್ಚ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಇರಿಯನ್ತಿ ವತ್ತೇನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಯಪೇನ್ತಿ ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ – ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾ.

ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಪದ್ಧಗೂತಿ ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಪದ್ಧಾ ಪದ್ಧಚರಾ [ಪಟ್ಠಾ ಪಟ್ಠಚರಾ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಸಿಯಾ; ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಭಗವತೋ ಪದ್ಧಾ ಪದ್ಧಚರಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಸಿಯಾತಿ – ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಪದ್ಧಗೂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಏತದಞ್ಞಾಯ ಯೇ ಸತಾ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬುತಾ;

ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾ, ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಪದ್ಧಗೂ’’ತಿ.

ಸಹ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮೀತಿ.

ಕಪ್ಪಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ದಸಮೋ.