೪. ಉಪಚಿಕಾವಗ್ಗೋ

೧. ಉಪಚಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಉಪಚಿಕಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಚಿಕಾ ಉಪರಿ ಛದನಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸೀಲಸಂವರಛದನಂ ಕತ್ವಾ ಮಾನಸಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಸೀಲಸಂವರಛದನೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗೀ ಯೋಗಾವಚರೋ ಸಬ್ಬಭಯಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಚಿಕಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಉಪಸೇನೇನ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತೇನ –

‘‘‘ಸೀಲಸಂವರಛದನಂ, ಯೋಗೀ ಕತ್ವಾನ ಮಾನಸಂ;

ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನ, ಭಯಾ ಚ ಪರಿಮುಚ್ಚತೀ’’’ತಿ.

ಉಪಚಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಬಿಳಾರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಬಿಳಾರಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಿಳಾರೋ ಗುಹಾಗತೋಪಿ ಸುಸಿರಗತೋಪಿ ಹಮ್ಮಿಯನ್ತರಗತೋಪಿ ಉನ್ದೂರಂ ಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಗಾಮಗತೇನಾಪಿ ಅರಞ್ಞಗತೇನಾಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೇನಾಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೇನಾಪಿ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭೋಜನಂ ಯೇವ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಿಳಾರಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಿಳಾರೋ ಆಸನ್ನೇ ಯೇವ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಇಮೇಸು ಯೇವ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸಿನಾ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ ‘ಇತಿ ರೂಪಂ ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇತಿ ವೇದನಾ ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಿಳಾರಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ನ ಇತೋ ದೂರೇ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಭವಗ್ಗಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ;

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಹಿ ವೋಹಾರೇ, ಸಕೇ ಕಾಯಮ್ಹಿ ವಿನ್ದಥಾ’’’ತಿ.

ಬಿಳಾರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಉನ್ದೂರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಉನ್ದೂರಸ್ಸ [ಉನ್ದುರಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉನ್ದೂರೋ ಇತೋಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ಆಹಾರೂಪಾಸೀಸಕೋ ಯೇವ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಇತೋಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೇನ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೂಪಾಸೀಸಕೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉನ್ದೂರಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಉಪಸೇನೇನ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತೇನ –

‘‘‘ಧಮ್ಮಾಸೀಸಂ [ಧಮ್ಮಸೀಸಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಕರಿತ್ವಾನ, ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಕೋ;

ಅನೋಲೀನೋ ವಿಹರತಿ, ಉಪಸನ್ತೋ ಸದಾ ಸತೋ’’’ತಿ.

ಉನ್ದೂರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ವಿಚ್ಛಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ವಿಚ್ಛಿಕಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಚ್ಛಿಕೋ ನಙ್ಗುಲಾವುಧೋ ನಙ್ಗುಲಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಞಾಣಾವುಧೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಞಾಣಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಚ್ಛಿಕಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಉಪಸೇನೇನ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತೇನ –

‘‘‘ಞಾಣಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಕೋ;

ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಭಯಾ, ದುಪ್ಪಸಹೋ ಚ ಸೋ ಭವೇ’’’ತಿ.

ವಿಚ್ಛಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ನಕುಲಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ನಕುಲಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಕುಲೋ ಉರಗಮುಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಕಾಯಂ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ಉರಗಮುಪಗಚ್ಛತಿ ಗಹೇತುಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕೋಧಾಘಾತಬಹುಲಂ ಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದವಿರೋಧಾಭಿಭೂತಂ ಲೋಕಮುಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಮೇತ್ತಾಭೇಸಜ್ಜೇನ ಮಾನಸಂ ಅನುಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಕುಲಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ತಸ್ಮಾ ಸಕಂ ಪರೇಸಮ್ಪಿ, ಕಾತಬ್ಬಾ ಮೇತ್ತಭಾವನಾ;

ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಫರಿತಬ್ಬಂ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’’ನ್ತಿ.

ನಕುಲಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಆಹರಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೇನ ಸರೀರಯಾಪನಮತ್ತಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೇನ –

‘‘‘ಸೇನಾಸನಮ್ಹಾ ಓರುಯ್ಹ, ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿಂ;

ಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಪುರಿಸಂ ಕುಟ್ಠಿಂ, ಸಕ್ಕಚ್ಚ ನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂ.

‘‘‘ಸೋ ಮೇ ಪಕ್ಕೇನ ಹತ್ಥೇನ, ಆಲೋಪಂ ಉಪನಾಮಯಿ;

ಆಲೋಪಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ, ಅಙ್ಗುಲಿಪೇತ್ಥ ಛಿಜ್ಜಥ.

‘‘‘ಕುಟ್ಟಮೂಲಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಆಲೋಪಂ ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿಸಂ;

ಭುಞ್ಜಮಾನೇ ವಾ ಭುತ್ತೇ ವಾ, ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ನ ವಿಚಿನಾತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ನ ವಿಚಿನಿತಬ್ಬಂ ‘ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಅಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ’ತಿ, ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಸನ್ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಉಪಸೇನೇನ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತೇನ –

‘‘‘ಲೂಖೇನಪಿ ಚ ಸನ್ತುಸ್ಸೇ, ನಾಞ್ಞಂ ಪತ್ಥೇ ರಸಂ ಬಹುಂ;

ರಸೇಸು ಅನುಗಿದ್ಧಸ್ಸ, ಝಾನೇ ನ ರಮತೇ [ರಮತೀ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಮನೋ;

ಇತರೀತರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ [ಸನ್ತುಟ್ಠೇ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಸಾಮಞ್ಞಂ ಪರಿಪೂರತೀ’’’ತಿ.

ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಮಿಗಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಮಿಗಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗೋ ದಿವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಚರತಿ, ರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ದಿವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ, ರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಲೋಮಹಂಸನಪರಿಯಾಯೇ –

‘ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಾ ತಾ ರತ್ತಿಯೋ ಸೀತಾ ಹೇಮನ್ತಿಕಾ ಅನ್ತರಟ್ಠಕಾ ಹಿಮಪಾತಸಮಯಾ [ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)], ತಥಾರೂಪಾಸು ರತ್ತೀಸು ರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಾಮಿ, ದಿವಾ ವನಸಣ್ಡೇ. ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ದಿವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಾಮಿ, ರತ್ತಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗೋ ಸತ್ತಿಮ್ಹಿ ವಾ ಸರೇ ವಾ ಓಪತನ್ತೇ ವಞ್ಚೇತಿ [ವಜ್ಜೇತಿ (ಕ.)] ಪಲಾಯತಿ, ನ ಕಾಯಮುಪನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕಿಲೇಸೇಸು ಓಪತನ್ತೇಸು ವಞ್ಚಯಿತಬ್ಬಂ [ವಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ (ಕ.)] ಪಲಾಯಿತಬ್ಬಂ, ನ ಚಿತ್ತಮುಪನೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗೋ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪಲಾಯತಿ ‘ಮಾ ಮಂ ತೇ ಅದ್ದಸಂಸೂ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಭಣ್ಡನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದಸೀಲೇ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಕುಸೀತೇ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೇ ದಿಸ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪಲಾಯಿತಬ್ಬಂ ‘ಮಾ ಮಂ ತೇ ಅದ್ದಸಂಸು, ಅಹಞ್ಚ ತೇ ಮಾ ಅದ್ದಸ’ನ್ತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಮಾ ಮೇ ಕದಾಚಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ, ಕುಸೀತೋ ಹೀನವೀರಿಯೋ;

ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅನಾಚಾರೋ, ಸಮ್ಮತೋ [ಸಮೇತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಹು ಕತ್ಥಚೀ’’’ತಿ.

ಮಿಗಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಗೋರೂಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಗೋರೂಪಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪೋ ಸಕಂ ಗೇಹಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಕೋ ಕಾಯೋ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬೋ ‘ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿಕಿರಣವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ’ತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪೋ ಆದಿನ್ನಧುರೋ ಸುಖದುಕ್ಖೇನ ಧುರಂ ವಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆದಿನ್ನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಸುಖದುಕ್ಖೇನ ಯಾವ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪೋ ಛನ್ದೇನ ಘಾಯಮಾನೋ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಛನ್ದೇನ ಪೇಮೇನ ಪಸಾದೇನ ಘಾಯಮಾನೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಾಹಿಯಮಾನೋ ವಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಗಿಹಿಉಪಾಸಕಸ್ಸಾಪಿ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋರೂಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ತದಹು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ;

ಸೋಪಿ ಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ಮತ್ಥಕೇ [ಮುದ್ಧನಾ (ಸೀ.)].

‘‘‘ತಿಬ್ಬಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ಪೇಮಞ್ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಪೇ;

ಠಪೇಯ್ಯಾಚರಿಯಟ್ಠಾನೇ, ಸಕ್ಕಚ್ಚ ನಂ ಪುನಪ್ಪುನ’’’ನ್ತಿ.

ಗೋರೂಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ವರಾಹಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ವರಾಹಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವರಾಹೋ ಸನ್ತತ್ತಕಠಿತೇ [ಸನ್ತತ್ತಕಠಿನೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಉದಕಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ದೋಸೇನ ಚಿತ್ತೇ ಆಲುಳಿತಖಲಿತವಿಬ್ಭನ್ತಸನ್ತತ್ತೇ ಸೀತಲಾಮತಪಣೀತಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವರಾಹಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವರಾಹೋ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಮುದಕಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ನಾಸಿಕಾಯ ಪಥವಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ದೋಣಿಂ ಕತ್ವಾ ದೋಣಿಕಾಯ ಸಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಮಾನಸೇ ಕಾಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣನ್ತರಗತೇನ ಸಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವರಾಹಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೇನ –

‘‘‘ಕಾಯೇ [ಕಾಯೇನ (ಕ.)] ಸಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾನ, ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಕೋ;

ಏಕಾಕಿಯೋ ಅದುತಿಯೋ, ಸೇತಿ ಆರಮ್ಮಣನ್ತರೇ’’’ತಿ.

ವರಾಹಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಹತ್ಥಿಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥೀ ನಾಮ ಚರನ್ತೋ ಯೇವ ಪಥವಿಂ ದಾಲೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕಾಯಂ ಸಮ್ಮಸಮಾನೇನೇವ ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸಾ ದಾಲೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥೀ ಸಬ್ಬಕಾಯೇನೇವ ಅಪಲೋಕೇತಿ, ಉಜುಕಂ ಯೇವ ಪೇಕ್ಖತಿ, ನ ದಿಸಾವಿದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಕಾಯೇನ ಅಪಲೋಕಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ದಿಸಾವಿದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇತಬ್ಬಾ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ನ ಅಧೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ಯುಗಮತ್ತಪೇಕ್ಖಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥೀ ಅನಿಬದ್ಧಸಯನೋ ಗೋಚರಾಯಮನುಗನ್ತ್ವಾ ನ ತಮೇವ ದೇಸಂ ವಾಸತ್ಥಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ನ ಧುವಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಲಯೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅನಿಬದ್ಧಸಯನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನಿರಾಲಯೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಯದಿ ಪಸ್ಸತಿ ವಿಪಸ್ಸಕೋ ಮನುಞ್ಞಂ ಪತಿರೂಪಂ ರುಚಿರದೇಸೇ ಭವಂ ಮಣ್ಡಪಂ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ವಾ ಗುಹಂ ವಾ ಪಬ್ಭಾರಂ ವಾ, ತತ್ಥೇವ ವಾಸಮುಪಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಧುವಪ್ಪತಿಟ್ಠಾಲಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥೀ ಉದಕಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಸುಚಿವಿಮಲಸೀತಲಸಲಿಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕುಮುದುಪ್ಪಲಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಸಞ್ಛನ್ನಂ ಮಹತಿಮಹನ್ತಂ ಪದುಮಸರಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಕೀಳತಿ ಗಜವರಕೀಳಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸುಚಿವಿಮಲವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಧಮ್ಮವರವಾರಿಪುಣ್ಣಂ ವಿಮುತ್ತಿಕುಸುಮಸಞ್ಛನ್ನಂ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಸಙ್ಖಾರಾ ಓಧುನಿತಬ್ಬಾ ವಿಧುನಿತಬ್ಬಾ, ಯೋಗಾವಚರಕೀಳಾ ಕೀಳಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥೀ ಸತೋ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರತಿ, ಸತೋ ಪಾದಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸತೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೇನ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ, ಸತೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೇನ ಪಾದಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಅಭಿಕ್ಕಮಪಟಿಕ್ಕಮೇ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರೇ –

‘‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಲಜ್ಜೀ, ರಕ್ಖಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’’ತಿ.

ಹತ್ಥಿಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.ಉಪಚಿಕಾವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಉಪಚಿಕಾ ಬಿಳಾರೋ ಚ, ಉನ್ದೂರೋ ವಿಚ್ಛಿಕೇನ ಚ;

ನಕುಲೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಿಗೋ,

ಗೋರೂಪೋ ವರಾಹೋ ಹತ್ಥಿನಾ ದಸಾತಿ.