೩. ಪಥವೀವಗ್ಗೋ

೧. ಪಥವೀಅಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಪಥವಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾನಿ ಕಪ್ಪೂರಾಗರುತಗರಚನ್ದನಕುಙ್ಕುಮಾದೀನಿ ಆಕಿರನ್ತೇಪಿ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬರುಹಿರಸೇದಮೇದಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಲಸಿಕ- ಮುತ್ತಕರೀಸಾದೀನಿ ಆಕಿರನ್ತೇಪಿ ತಾದಿಸಾ ಯೇವ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ಲಾಭಾಲಾಭೇ ಯಸಾಯಸೇ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಯ ಸುಖದುಕ್ಖೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಾದಿನಾ ಯೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಾಪಗತಾ ಸಕಗನ್ಧಪರಿಭಾವಿತಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ವಿಭೂಸನಾಪಗತೇನ ಸಕಸೀಲಗನ್ಧಪರಿಭಾವಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ನಿರನ್ತರಾ ಅಖಣ್ಡಚ್ಛಿದ್ದಾ ಅಸುಸಿರಾ ಬಹಲಾ ಘನಾ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ನಿರನ್ತರಮಖಣ್ಡಚ್ಛಿದ್ದಮಸುಸಿರಬಹಲಘನವಿತ್ಥಿಣ್ಣಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ಗಾಮನಿಗಮನಗರಜನಪದರುಕ್ಖಪಬ್ಬತನದೀತಳಾಕಪೋಕ್ಖರಣೀಮಿಗಪಕ್ಖಿಮನುಜನರನಾರಿಗಣಂ ಧಾರೇನ್ತೀಪಿ ಅಕಿಲಾಸು ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಓವದನ್ತೇನಪಿ ಅನುಸಾಸನ್ತೇನಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇನಪಿ ಸನ್ದಸ್ಸೇನ್ತೇನಪಿ ಸಮಾದಪೇನ್ತೇನಪಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇನ್ತೇನಪಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇನ್ತೇನಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸು ಅಕಿಲಾಸುನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ಪಥವಿಸಮೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಸಕಸಮಣೇ ಪರಿಕಿತ್ತಯಮಾನಾಯ –

‘‘‘ಏಕಞ್ಚೇ ಬಾಹಂ ವಾಸಿಯಾ, ತಚ್ಛೇ ಕುಪಿತಮಾನಸಾ [ಕುಪಿತಮಾನಸೋ (ಕ.)];

ಏಕಞ್ಚೇಬಾಹಂ ಗನ್ಧೇನ, ಆಲಿಮ್ಪೇಯ್ಯ ಪಮೋದಿತಾ [ಪಮೋದಿತೋ (ಕ.)].

‘‘‘ಅಮುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಘೋ ನತ್ಥಿ, ರಾಗೋ ಅಸ್ಮಿಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಪಥವೀಸಮಚಿತ್ತಾ ತೇ, ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮಾ’’’ತಿ.

ಪಥವೀಅಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಆಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಆಪಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪೋ ಸುಸಣ್ಠಿತಮಕಮ್ಪಿತಮಲುಳಿತಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕುಹನಲಪನನೇಮಿತ್ತಕನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸುಸಣ್ಠಿತಮಕಮ್ಪಿತಮಲುಳಿತಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾಚಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪೋ ಸೀತಲಸಭಾವಸಣ್ಠಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಹಿತೇಸಿನಾ ಅನುಕಮ್ಪಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪೋ ಅಸುಚಿಂ ಸುಚಿಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಮತ್ತೇಸು ಆಚರಿಯೇ ಆಚರಿಯಮತ್ತೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಧಿಕರಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಅನವಸೇಸಕಾರಿನಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪೋ ಬಹುಜನಪತ್ಥಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸನ್ತುಟ್ಠಪವಿವಿತ್ತಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇನ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಮಭಿಪತ್ಥಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪೋ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಹಿತಮುಪದಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಪರಭಣ್ಡನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದರಿತ್ತಜ್ಝಾನಅರತಿಜನನಂ ಕಾಯವಚೀಚಿತ್ತೇಹಿ ಪಾಪಕಂ ನ ಕರಣೀಯಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ, ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಕಣ್ಹಜಾತಕೇ –

‘‘‘ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ನ ಮನೋ ವಾ ಸರೀರಂ ವಾ, ಮಂ-ಕತೇ ಸಕ್ಕ ಕಸ್ಸಚಿ;

ಕದಾಚಿ ಉಪಹಞ್ಞೇಥ, ಏತಂ ಸಕ್ಕ ವರಂ ವರೇ’’’ತಿ.

ಆಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ತೇಜಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ತೇಜಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜೋ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಡಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಯೇ ತೇ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ವಾ ಬಾಹಿರಾ ವಾ ಕಿಲೇಸಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ಡಹಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜೋ ನಿದ್ದಯೋ ಅಕಾರುಣಿಕೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಸು ಕಾರುಞ್ಞಾನುದ್ದಯಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜೋ ಸೀತಂ ಪಟಿಹನತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ವೀರಿಯಸನ್ತಾಪತೇಜಂ ಅಭಿಜನೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪಟಿಹನ್ತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜೋ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಉಣ್ಹಮಭಿಜನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ತೇಜೋಸಮೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ [ವಿಧಮತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಾಲೋಕಂ ದಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಜಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಕಂ ಪುತ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಓವದನ್ತೇನ –

‘ತೇಜೋಸಮಂ [ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೯], ರಾಹುಲ, ಭಾವನಂ ಭಾವೇಹಿ, ತೇಜೋಸಮಂ ಹಿ ತೇ, ರಾಹುಲ, ಭಾವನಂ ಭಾವಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ? ಮನಾಪಾಮನಾಪಾ ಫಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ.

ತೇಜಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ವಾಯುಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ವಾಯುಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯು ಸುಪುಪ್ಫಿತವನಸಣ್ಡನ್ತರಂ ಅಭಿವಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ವಿಮುತ್ತಿವರಕುಸುಮಪುಪ್ಫಿತಾರಮ್ಮಣವನನ್ತರೇ ರಮಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯು ಧರಣೀರುಹಪಾದಪಗಣೇ ಮಥಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ವನನ್ತರಗತೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ವಿಚಿನನ್ತೇನ ಕಿಲೇಸಾ ಮಥಯಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯು ಆಕಾಸೇ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಸು ಮಾನಸಂ ಸಞ್ಚಾರಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯು ಗನ್ಧಂ ಅನುಭವತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲವರಸುರಭಿಗನ್ಧೋ [ಸೀಲಸುರಭಿಗನ್ದೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅನುಭವಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯು ನಿರಾಲಯೋ ಅನಿಕೇತವಾಸೀ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ನಿರಾಲಯಮನಿಕೇತಮಸನ್ಥವೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಮುತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ –

‘‘‘ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ;

ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’’’ನ್ತಿ.

ವಾಯುಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಪಬ್ಬತಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೋ ಅಚಲೋ ಅಕಮ್ಪಿತೋ [ಅಕಮ್ಪಿಯೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಮ್ಮಾನನೇ ವಿಮಾನನೇ ಸಕ್ಕಾರೇ ಅಸಕ್ಕಾರೇ ಗರುಕಾರೇ ಅಗರುಕಾರೇ ಯಸೇ ಅಯಸೇ ನಿನ್ದಾಯ ಪಸಂಸಾಯ ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ರಜನೀಯೇಸು ನ ರಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ದುಸ್ಸನೀಯೇಸು ನ ದುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಮುಯ್ಹನೀಯೇಸು ನ ಮುಯ್ಹಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕಮ್ಪಿತಬ್ಬಂ ನ ಚಲಿತಬ್ಬಂ, ಪಬ್ಬತೇನ ವಿಯ ಅಚಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ಸೇಲೋ ಯಥಾ ಏಕಘನೋ [ಏಕಗ್ಘನೋ (ಕ.) ಧ. ಪ. ೮೧ ಧಮ್ಮಪದೇ], ವಾತೇನ ನ ಸಮೀರತಿ;

ಏವಂ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸು, ನ ಸಮಿಞ್ಜನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೋ ಥದ್ಧೋ ನ ಕೇನಚಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಥದ್ಧೇನ ಅಸಂಸಟ್ಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕೇನಚಿ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಕರಣೀಯೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ಅಸಂಸಟ್ಠಂ ಗಹಟ್ಠೇಹಿ, ಅನಾಗಾರೇಹಿ ಚೂಭಯಂ;

ಅನೋಕಸಾರಿಮಪ್ಪಿಚ್ಛಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೇ ಬೀಜಂ ನ ವಿರೂಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಕಮಾನಸೇ ಕಿಲೇಸಾ ನ ವಿರೂಹಾಪೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸುಭೂತಿನಾ –

‘‘‘ರಾಗೂಪಸಂಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಯದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇ ಮಮ;

ಸಯಂವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಾಮಿ [ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)], ಏಕಗ್ಗೋ [ಏಕಕೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ತಂ ದಮೇಮಹಂ.

‘‘‘ರಜ್ಜಸೇ [ರಜ್ಜಸಿ (ಸೀ.), ರಞ್ಜಸಿ (ಪೀ.)] ರಜನೀಯೇ ಚ, ದುಸ್ಸನೀಯೇ ಚ ದುಸ್ಸಸೇ;

ಮುಯ್ಹಸೇ [ಮುಯ್ಹಸಿ (ಸೀ.)] ಮೋಹನೀಯೇ ಚ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವಂ.

‘‘‘ವಿಸುದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ವಾಸೋ, ನಿಮ್ಮಲಾನಂ ತಪಸ್ಸಿನಂ;

ಮಾ ಖೋ ವಿಸುದ್ಧಂ ದೂಸೇಸಿ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೋ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಞಾಣಚ್ಚುಗ್ಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ಪಮಾದಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ, ಯದಾ ನುದತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಪಞ್ಞಾಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ, ಅಸೋಕೋ ಸೋಕಿನಿಂ ಪಜಂ;

ಪಬ್ಬತಟ್ಠೋವ ಭೂಮಟ್ಠೇ [ಭುಮ್ಮಟ್ಠೇ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಧೀರೋ ಬಾಲೇ ಅವೇಕ್ಖತೀ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತೋ ಅನುನ್ನತೋ ಅನೋನತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಉನ್ನತಾವನತಿ ನ ಕರಣೀಯಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಸಕಸಮಣೇ ಪರಿಕಿತ್ತಯಮಾನಾಯ –

‘‘‘ಲಾಭೇನ ಉನ್ನತೋ ಲೋಕೋ, ಅಲಾಭೇನ ಚ ಓನತೋ;

ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಏಕತ್ಥಾ [ಏಕಟ್ಠಾ (ಸೀ. ಪೀ.)], ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮಾ’’’ತಿ.

ಪಬ್ಬತಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಆಕಾಸಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಆಕಾಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಗಯ್ಹೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಗಯ್ಹೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಇಸಿತಾಪಸಭೂತದಿಜಗಣಾನುಸಞ್ಚರಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಮಾನಸಂ ಸಞ್ಚಾರಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಸನ್ತಾಸನೀಯೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಭವಪಟಿಸನ್ಧೀಸು ಮಾನಸಂ ಉಬ್ಬೇಜಯಿತಬ್ಬಂ, ಅಸ್ಸಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಅನನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅನನ್ತಸೀಲೇನ ಅಪರಿಮಿತಞಾಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಅಲಗ್ಗೋ ಅಸತ್ತೋ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅಪಲಿಬುದ್ಧೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕುಲೇ ಗಣೇ ಲಾಭೇ ಆವಾಸೇ ಪಲಿಬೋಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಸು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಲಗ್ಗೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅನಾಸತ್ತೇನ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅಪಲಿಬುದ್ಧೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಕಂ ಪುತ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಓವದನ್ತೇನ – ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ರಾಹುಲ [ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೯], ಆಕಾಸೋ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ರಾಹುಲ, ಆಕಾಸಸಮಂ ಭಾವನಂ ಭಾವೇಹಿ, ಆಕಾಸಸಮಂ ಹಿ ತೇ, ರಾಹುಲ, ಭಾವನಂ ಭಾವಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮನಾಪಾಮನಾಪಾ ಫಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ.

ಆಕಾಸಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಚನ್ದಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಚನ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದೋ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಉದಯನ್ತೋ ಉತ್ತರುತ್ತರಿಂ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಆಗಮಾಧಿಗಮೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾಯ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೇ ಉತ್ತರುತ್ತರಿಂ ವಡ್ಢಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದೋ ಉಳಾರಾಧಿಪತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಉಳಾರೇನ ಛನ್ದಾಧಿಪತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದೋ ನಿಸಾಯ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಪವಿವಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದೋ ವಿಮಾನಕೇತು, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸೀಲಕೇತುನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದೋ ಆಯಾಚಿತಪತ್ಥಿತೋ ಉದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆಯಾಚಿತಪತ್ಥಿತೇನ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾನಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರೇ ‘ಚನ್ದೂಪಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಥ, ಅಪಕಸ್ಸೇವ ಕಾಯಂ ಅಪಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿಚ್ಚನವಕಾ ಕುಲೇಸು ಅಪ್ಪಗಬ್ಭಾ’’’ತಿ [ಅಪ್ಪಗಬ್ಬಾತಿ (ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೪೬].

ಚನ್ದಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಸೂರಿಯಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸೂರಿಯಸ್ಸ [ಸುರಿಯಸ್ಸ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಸತ್ತ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ಸಬ್ಬಂ ಉದಕಂ ಪರಿಸೋಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ ಅನವಸೇಸಂ ಪರಿಸೋಸೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ತಮನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಂ ರಾಗತಮಂ ದೋಸತಮಂ ಮೋಹತಮಂ ಮಾನತಮಂ ದಿಟ್ಠಿತಮಂ ಕಿಲೇಸತಮಂ ಸಬ್ಬಂ ದುಚ್ಚರಿತತಮಂ ವಿಧಮಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ರಂಸಿಮಾಲೀ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆರಮ್ಮಣಮಾಲಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಸನ್ತಾಪೇನ್ತೋ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತಿಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಇದ್ಧಿಪಾದೇಹಿ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಸನ್ತಾಪಯಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ರಾಹುಭಯಾ ಭೀತೋ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ದುಚ್ಚರಿತದುಗ್ಗತಿವಿಸಮಕನ್ತಾರವಿಪಾಕವಿನಿಪಾತಕಿಲೇಸಜಾಲಜಟಿತೇ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಪಟಿಮುಕ್ಕೇ ಕುಪಥಪಕ್ಖನ್ದೇ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೇ [ಕುಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಸತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹತಾ ಸಂವೇಗಭಯೇನ ಮಾನಸಂ ಸಂವೇಜೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಛಟ್ಠಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಇದ್ಧಿಪಾದಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಸತ್ತಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ವಙ್ಗೀಸೇನ –

‘‘‘ಯಥಾಪಿ ಸೂರಿಯೋ ಉದಯನ್ತೋ, ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಪಾಣಿನಂ;

ಸುಚಿಞ್ಚ ಅಸುಚಿಞ್ಚಾಪಿ, ಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಪಕಂ.

‘‘‘ತಥಾ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಧರೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಪಿಹಿತಂ ಜನಂ;

ಪಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ವಿವಿಧಂ, ಆದಿಚ್ಚೋವುದಯಂ ಯಥಾ’’’ತಿ.

ಸೂರಿಯಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಸಕ್ಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸಕ್ಕಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋ ಏಕನ್ತಸುಖಸಮಪ್ಪಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಏಕನ್ತಪವಿವೇಕಸುಖಾಭಿರತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಹಾಸಮಭಿಜನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಲೀನಮತನ್ದಿತಂ ಸನ್ತಂ ಮಾನಸಂ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಹಾಸಮಭಿಜನೇತಬ್ಬಂ, ಉಟ್ಠಹಿತಬ್ಬಂ ಘಟಿತಬ್ಬಂ ವಾಯಮಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಅನಭಿರತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಅನಭಿರತಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸುಭೂತಿನಾ –

‘‘‘ಸಾಸನೇ ತೇ ಮಹಾವೀರ, ಯತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಂ;

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಮಾನಸಂ ಕಾಮಸಂಹಿತ’’’ನ್ತಿ.

ಸಕ್ಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಜನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಮಾನಸಂ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ ಚೋರಾ ನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಾ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮೇ ಚ ಯೋ ರತೋ, ಅಸುಭಂ ಭಾವಯತೇ [ಭಾವಯತೀ (ಸ್ಯಾ.) ಧ. ಪ. ೩೫೦ ಧಮ್ಮಪದೇ] ಸದಾ ಸತೋ;

ಏಸ ಖೋ ಬ್ಯನ್ತಿಕಾಹಿತಿ, ಏಸ ಛೇಚ್ಛತಿ ಮಾರಬನ್ಧನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಅನುಯಾಯತಿ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಿ ವಿಚಿನಮಾನೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನುಪವಜ್ಜಸ್ಸ ದಿವಸೋ ವೀತಿವತ್ತತೀ’ತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯವರೇ –

‘ಕಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ ವೀತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ [ವೀತಿಪತನ್ತೀತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಬಾಹಿರಾರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಬ್ಭನ್ತರಾನಂ ಬಾಹಿರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆರಕ್ಖಾಯ ಸತಿದೋವಾರಿಕೋ ಠಪೇತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘ಸತಿದೋವಾರಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಕುಸಲಂ ಪಜಹತಿ ಕುಸಲಂ ಭಾವೇತಿ, ಸಾವಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ, ಅನವಜ್ಜಂ ಭಾವೇತಿ, ಸುದ್ಧಮತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತೀ’’’ತಿ.

ಚಕ್ಕವತ್ತಿಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

ಪಥವೀವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪಥವೀ ಆಪೋ ಚ ತೇಜೋ ಚ, ವಾಯೋ ಚ ಪಬ್ಬತೇನ ಚ;

ಆಕಾಸೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯೋ ಚ, ಸಕ್ಕೋ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಾತಿ.