೨. ಸಮುದ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಲಾಬುಲತಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಲಾಬುಲತಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲಾಬುಲತಾ ತಿಣೇ ವಾ ಕಟ್ಠೇ ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಹಿ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೂಪರಿ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಅಭಿವಡ್ಢಿತುಕಾಮೇನ ಮನಸಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಅಭಿವಡ್ಢಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲಾಬುಲತಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಯಥಾ ಲಾಬುಲತಾ ನಾಮ, ತಿಣೇ ಕಟ್ಠೇ ಲತಾಯ ವಾ;

ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಹಿ, ತತೋ ವಡ್ಢತಿ ಉಪ್ಪರಿ.

‘‘‘ತಥೇವ ಬುದ್ಧಪುತ್ತೇನ, ಅರಹತ್ತಫಲಕಾಮಿನಾ;

ಆರಮ್ಮಣಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ, ವಡ್ಢಿತಬ್ಬಂ ಅಸೇಕ್ಖಫಲೇ’’’ತಿ.

ಲಾಬುಲತಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಪದುಮಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಪದುಮಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಂ ಉದಕೇ ಜಾತಂ ಉದಕೇ ಸಂವದ್ಧಂ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಉದಕೇನ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕುಲೇ ಗಣೇ ಲಾಭೇ ಯಸೇ ಸಕ್ಕಾರೇ ಸಮ್ಮಾನನಾಯ ಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯೇಸು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಪಲಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಂ ಉದಕಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಾತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸಬ್ಬಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಅನಿಲೇನ ಏರಿತಂ ಚಲತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸುಪಿ ಕಿಲೇಸೇಸು ಸಂಯಮೋ ಕರಣೀಯೋ, ಭಯದಸ್ಸಾವಿನಾ ವಿಹರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ‘ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂ’ತಿ.

ಪದುಮಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಬೀಜಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಬೀಜಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಂ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಭದ್ದಕೇ ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ದೇವೇ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ ಸುಬಹೂನಿ ಫಲಾನಿ ಅನುದಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಯಥಾ ಪಟಿಪಾದಿತಂ ಸೀಲಂ ಕೇವಲಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಮನುದಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಂ ಸುಪರಿಸೋಧಿತೇ ಖೇತ್ತೇ ರೋಪಿತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಂವಿರೂಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಮಾನಸಂ ಸುಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಪರಿಸೋಧಿತಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಖೇತ್ತವರೇ ಖಿತ್ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿರೂಹತಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಅನುರುದ್ಧೇನ –

‘‘‘ಯಥಾಪಿ ಖೇತ್ತೇ [ಯಥಾ ಖೇತ್ತೇ (ಸೀ.)] ಪರಿಸುದ್ಧೇ, ಬೀಜಞ್ಚಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ;

ವಿಪುಲಂ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ತೋಸೇತಿ ಕಸ್ಸಕಂ.

‘‘‘ತಥೇವ ಯೋಗಿನೋ ಚಿತ್ತಂ, ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಸತಿಪಟ್ಠಾನಖೇತ್ತಮ್ಹಿ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿರೂಹತೀ’’’ತಿ.

ಬೀಜಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾ ನಾಮ ಅನ್ತೋಪಥವಿಯಂ ಯೇವ ಅಭಿವಡ್ಢತಿ ಹತ್ಥಸತಮ್ಪಿ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಕೇವಲಞ್ಚ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಯೇವ ಪರಿಪೂರಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾಯ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ರಾಹುಲೇನ –

‘‘‘ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾ ನಾಮ, ಪಾದಪೋ ಧರಣೀರುಹೋ;

ಅನ್ತೋಪಥವಿಯಂ ಯೇವ, ಸತಹತ್ಥೋಪಿ ವಡ್ಢತಿ.

‘‘‘ಯಥಾ ಕಾಲಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಪರಿಪಾಕೇನ ಸೋ ದುಮೋ;

ಉಗ್ಗಞ್ಛಿತ್ವಾನ ಏಕಾಹಂ, ಸತಹತ್ಥೋಪಿ ವಡ್ಢತಿ.

‘‘‘ಏವಮೇವಾಹಂ ಮಹಾವೀರ, ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾ ವಿಯ;

ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ, ಧಮ್ಮತೋ ಅಭಿವಡ್ಢಯಿ’’’ನ್ತಿ.

ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ನಾವಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ನಾವಾಯ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ ಬಹುವಿಧದಾರುಸಙ್ಘಾಟಸಮವಾಯೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಜನಂ ತಾರಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪ್ಪಟಿವತ್ತಬಹುವಿಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾಟಸಮವಾಯೇನ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ತಾರಯಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಯ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ ಬಹುವಿಧಊಮಿತ್ಥನಿತವೇಗವಿಸಟಮಾವಟ್ಟವೇಗಂ ಸಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಬಹುವಿಧಕಿಲೇಸಊಮಿವೇಗಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಯಸಸಿಲೋಕಪೂಜನವನ್ದನಾ ಪರಕುಲೇಸು ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸುಖದುಕ್ಖಸಮ್ಮಾನನವಿಮಾನನಬಹುವಿಧದೋಸಊಮಿವೇಗಞ್ಚ ಸಹಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಯ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ ಅಪರಿಮಿತಮನನ್ತಮಪಾರಮಕ್ಖೋಭಿತಗಮ್ಭೀರೇ ಮಹತಿಮಹಾಘೋಸೇ ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಮಕರಮಚ್ಛಗಣಾಕುಲೇ ಮಹತಿಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಚರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ತಿಪರಿವಟ್ಟ ದ್ವಾದಸಾಕಾರ ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಪ್ಪಟಿವೇಧೇ ಮಾನಸಂ ಸಞ್ಚಾರಯಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಯ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರೇ ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತೇ –

‘‘‘ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಾ ಚ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾಥ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾಥ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾಥ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾಥಾ’’’ತಿ.

ನಾವಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಂ ಬಹುಊಮಿಜಾಲಾಕುಲವಿಕ್ಖೋಭಿತಸಲಿಲತಲೇ ಮಹತಿಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನಾವಂ ಲಗ್ಗೇತಿ ಠಪೇತಿ, ನ ದೇತಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಹರಿತುಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ರಾಗದೋಸಮೋಹೂಮಿಜಾಲೇ ಮಹತಿಮಹಾವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಹಾರೇ ಚಿತ್ತಂ ಲಗ್ಗೇತಬ್ಬಂ, ನ ದಾತಬ್ಬಂ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಹರಿತುಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಂ ನ ಪ್ಲವತಿ [ನ ಪಿಲವತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಿಸೀದತಿ, ಹತ್ಥಸತೇಪಿ ಉದಕೇ ನಾವಂ ಲಗ್ಗೇತಿ ಠಾನಮುಪನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಲಾಭಯಸಸಕ್ಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಅಪಚಿತೀಸು ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗೇಪಿ ನ ಪ್ಲವಿತಬ್ಬಂ, ಸರೀರಯಾಪನಮತ್ತಕೇ ಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಯಥಾ ಸಮುದ್ದೇ ಲಗ್ಗನಕಂ, ನ ಪ್ಲವತಿ ವಿಸೀದತಿ;

ತಥೇವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ, ಮಾ ಪ್ಲವಥ ವಿಸೀದಥಾ’’’ತಿ.

ನಾವಾಲಗ್ಗನಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಕೂಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಕೂಪಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೂಪೋ ರಜ್ಜುಞ್ಚ ವರತ್ತಞ್ಚ ಲಙ್ಕಾರಞ್ಚ ಧಾರೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಅಸಿತೇ ಪೀತೇ ಖಾಯಿತೇ ಸಾಯಿತೇ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇ ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೂಪಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ‘ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’’ತಿ.

ಕೂಪಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ನಿಯಾಮಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕೋ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಯತ್ತಪ್ಪಯತ್ತೋ ನಾವಂ ಸಾರೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಚಿತ್ತಂ ನಿಯಾಮಯಮಾನೇನ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಯತ್ತಪ್ಪಯತ್ತೇನ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಂ ನಿಯಾಮೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಧಮ್ಮಪದೇ –

‘‘‘ಅಪ್ಪಮಾದರತಾ ಹೋಥ, ಸಚಿತ್ತಮನುರಕ್ಖಥ;

ದುಗ್ಗಾ ಉದ್ಧರಥತ್ತಾನಂ, ಪಙ್ಕೇ ಸನ್ನೋವ [ಸತ್ತೋವ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಕುಞ್ಜರೋ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಕಲ್ಯಾಣಂ ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಹೀನಪ್ಪಣೀತಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕೋ ಯನ್ತೇ ಮುದ್ದಿಕಂ ದೇತಿ ‘ಮಾ ಕೋಚಿ ಯನ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ಥಾ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಚಿತ್ತೇ ಸಂವರಮುದ್ದಿಕಾ ದಾತಬ್ಬಾ ‘ಮಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಂ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸೀ’ತಿ, ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರೇ ‘ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾಥ, ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕ’’’ನ್ತಿ.

ನಿಯಾಮಕಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಕಮ್ಮಕಾರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಕಮ್ಮಕಾರಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯತಿ ‘ಭತಕೋ ಅಹಂ ಇಮಾಯ ನಾವಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಿ, ಇಮಾಯಾಹಂ ನಾವಾಯ ವಾಹಸಾ ಭತ್ತವೇತನಂ ಲಭಾಮಿ, ನ ಮೇ ಪಮಾದೋ ಕರಣೀಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಮೇ ಅಯಂ ನಾವಾ ವಾಹೇತಬ್ಬಾ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿತಬ್ಬಂ ‘ಇಮಂ ಖೋ ಅಹಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಕಾಯಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಮೇ ಕರಣೀಯೋ’ತಿ, ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮಕಾರಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಕಾಯಂ ಇಮಂ ಸಮ್ಮಸಥ, ಪರಿಜಾನಾಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ಕಾಯೇ ಸಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾನ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

ಕಮ್ಮಕಾರಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಸಮುದ್ದಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮತೇನ ಕುಣಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಂವಸತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಮಕ್ಖಪಳಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಕುಟಿಲವಿಸಮದುಚ್ಚರಿತಕಿಲೇಸಮಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಂವಸಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮುತ್ತಾಮಣಿವೇಳುರಿಯಸಙ್ಖಸಿಲಾಪವಾಳಫಲಿಕಮಣಿವಿವಿಧರತನನಿಚಯಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ಪಿದಹತಿ, ನ ಬಹಿ ವಿಕಿರತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಮಗ್ಗಫಲಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾಭಿಞ್ಞಾವಿವಿಧಗುಣರತನಾನಿ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಪಿದಹಿತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಬಹಿ ನೀಹರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಂ ಸನ್ತುಟ್ಠಂ ಧುತವಾದಂ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಂ ಗರುಂ ಭಾವನೀಯಂ ವತ್ತಾರಂ ವಚನಕ್ಖಮಂ ಚೋದಕಂ ಪಾಪಗರಹಿಂ ಓವಾದಕಂ ಅನುಸಾಸಕಂ ವಿಞ್ಞಾಪಕಂ ಸನ್ದಸ್ಸಕಂ ಸಮಾದಪಕಂ ಸಮುತ್ತೇಜಕಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಕಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣಾಹಿ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾಅಚಿರವತೀಸರಭೂಮಹೀಆದೀಹಿ ನದೀಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಸಲಿಲಧಾರಾಹಿ ಚ ಪೂರಿತೋಪಿ ಸಕಂ ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕವನ್ದನಮಾನನಪೂಜನಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋ ನ ಕರಣೀಯೋ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ [ಪಹಾರಾಧ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಠಿತಧಮ್ಮೋ ವೇಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ಮಹಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಸಬ್ಬಸವನ್ತೀಹಿ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾಅಚಿರವತೀಸರಭೂಮಹೀಹಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಉದಕಧಾರಾಹಿಪಿ ನ ಪರಿಪೂರತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಿನಾ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಸವನಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಅಭಿಧಮ್ಮವಿನಯಗಾಳ್ಹಸುತ್ತನ್ತವಿಗ್ಗಹಪದನಿಕ್ಖೇಪಪದಸನ್ಧಿ ಪದವಿಭತ್ತಿನವಙ್ಗಜಿನಸಾಸನವರಂ ಸುಣನ್ತೇನಾಪಿ ನ ತಪ್ಪಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಙ್ಗಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸುತಸೋಮಜಾತಕೇ –

‘‘‘ಅಗ್ಗಿ ಯಥಾ ತಿಣಕಟ್ಠಂ ದಹನ್ತೋ, ನ ತಪ್ಪತಿ ಸಾಗರೋ ವಾ ನದೀಹಿ;

ಏವಮ್ಪಿ ಚೇ [ಏವಮ್ಪಿ ವೇ (ಸ್ಯಾ.), ಏವಂ ಹಿ ಮೇ (ಕ.) ಜಾ. ೧ ಅಸೀತಿನಿಪಾತೇ] ಪಣ್ಡಿತಾ ರಾಜಸೇಟ್ಠ, ಸುತ್ವಾ ನ ತಪ್ಪನ್ತಿ ಸುಭಾಸಿತೇನಾ’’’ತಿ.

ಸಮುದ್ದಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.ಸಮುದ್ದವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಲಾಬುಲತಾ ಚ ಪದುಮಂ, ಬೀಜಂ ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಕಾ;

ನಾವಾ ಚ ನಾವಾಲಗ್ಗನಂ, ಕೂಪೋ ನಿಯಾಮಕೋ ತಥಾ;

ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಸಮುದ್ದೋ ಚ, ವಗ್ಗೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.