೧. ಅನುಮಾನಪಞ್ಹೋ

೧. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಞಾತುಕಾಮೋ ಸೋತುಕಾಮೋ ಧಾರೇತುಕಾಮೋ ಞಾಣಾಲೋಕಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಭಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಞಾಣಾಲೋಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಕಾಮೋ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಂ ನಾಸೇತುಕಾಮೋ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಧಿತಿಞ್ಚ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ಸತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಿಂ ಪನ ಬುದ್ಧೋ ತಯಾ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಬುದ್ಧೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನ ಕಿರ ತಯಾ ಬುದ್ಧೋ ದಿಟ್ಠೋ, ನಾಪಿ ಕಿರ ತೇ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಬುದ್ಧೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧೋ, ನ ಹೇತ್ಥ ಬುದ್ಧೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ಯೇ ತೇ ತವ ಖತ್ತಿಯವಂಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ. ಕೋ ಸಂಸಯೋ, ಅತ್ಥಿ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ಯೇ ಮಮ ಖತ್ತಿಯವಂಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ’’ತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯೇ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನುಸಾಸನ್ತಿ ಪುರೋಹಿತಾ ಸೇನಾಪತಿನೋ ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ ನ ದಿಟ್ಠಾ, ನಾಪಿ ಕಿರ ತೇ ಅನುಸಾಸಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾ, ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ನ ಹೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಅನುಭೂತಾನಿ ಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಣ್ಹೀಸಂ ಪಾದುಕಾ ವಾಲಬೀಜನೀ ಖಗ್ಗರತನಂ ಮಹಾರಹಾನಿ ಚ ಸಯನಾನಿ. ಯೇಹಿ ಮಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾಮ ‘ಅತ್ಥಿ ಪುಬ್ಬಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಮ್ಪೇತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾಮ. ಅತ್ಥಿ ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಮಯಂ ಕಾರಣೇನ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾಮ ‘ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಕತಮಂ ತಂ ಕಾರಣಂ? ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅನುಭೂತಾನಿ ಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಯೇಹಿ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಜಾನಾತಿ ಸದ್ದಹತಿ ‘ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಇಮಿನಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಇಮಿನಾ ಹೇತುನಾ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಇಮಿನಾ ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬೋ ‘ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಭಗವಾ’ತಿ.

‘‘‘ಬಹೂ ಜನೇ ತಾರಯಿತ್ವಾ, ನಿಬ್ಬುತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯೇ;

ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೋ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಗರವಡ್ಢಕೀ ನಗರಂ ಮಾಪೇತುಕಾಮೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಸಮಂ ಅನುನ್ನತಮನೋನತಂ ಅಸಕ್ಖರಪಾಸಾಣಂ ನಿರುಪದ್ದವಮನವಜ್ಜಂ ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಯಂ ತತ್ಥ ವಿಸಮಂ, ತಂ ಸಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಂ ವಿಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಗರಂ ಮಾಪೇಯ್ಯ ಸೋಭನಂ ವಿಭತ್ತಂ ಭಾಗಸೋ ಮಿತಂ ಉಕ್ಕಿಣ್ಣಪರಿಖಾಪಾಕಾರಂ ದಳ್ಹಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕೋಟ್ಟಕಂ ಪುಥುಚಚ್ಚರಚತುಕ್ಕಸನ್ಧಿಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಸುಚಿಸಮತಲರಾಜಮಗ್ಗಂ ಸುವಿಭತ್ತಅನ್ತರಾಪಣಂ ಆರಾಮುಯ್ಯಾನತಳಾಕಪೋಕ್ಖರಣಿಉದಪಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬಹುವಿಧದೇವಟ್ಠಾನಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸಬ್ಬದೋಸವಿರಹಿತಂ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸಬ್ಬಥಾ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ದೇಸಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ತಂ ನಗರಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇದ್ಧಂ ಭವೇಯ್ಯ ಫೀತಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಖೇಮಂ ಸಮಿದ್ಧಂ ಸಿವಂ ಅನೀತಿಕಂ ನಿರುಪದ್ದವಂ ನಾನಾಜನಸಮಾಕುಲಂ, ಪುಥೂ ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇಸ್ಸಾ ಸುದ್ದಾ ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅಸ್ಸಾರೋಹಾ ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾ ಧನುಗ್ಗಹಾ ಥರುಗ್ಗಹಾ ಚೇಲಕಾ ಚಲಕಾ ಪಿಣ್ಡದಾಯಕಾ ಉಗ್ಗಾ ರಾಜಪುತ್ತಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿನೋ ಮಹಾನಾಗಾ ಸೂರಾ ವಮ್ಮಿನೋ ಯೋಧಿನೋ ದಾಸಿಕಪುತ್ತಾ ಭಟಿಪುತ್ತಾ [ದಾಸಪುತ್ತಾ ಭಟ್ಟಿಪುತ್ತಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಮಲ್ಲಕಾ ಗಣಕಾ ಆಳಾರಿಕಾ ಸೂದಾ ಕಪ್ಪಕಾ ನಹಾಪಕಾ ಚುನ್ದಾ ಮಾಲಾಕಾರಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರಾ ಸಜ್ಝುಕಾರಾ ಸೀಸಕಾರಾ ತಿಪುಕಾರಾ ಲೋಹಕಾರಾ ವಟ್ಟಕಾರಾ ಅಯೋಕಾರಾ ಮಣಿಕಾರಾ ಪೇಸಕಾರಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಾ ವೇಣುಕಾರಾ ಲೋಣಕಾರಾ ಚಮ್ಮಕಾರಾ ರಥಕಾರಾ ದನ್ತಕಾರಾ ರಜ್ಜುಕಾರಾ ಕೋಚ್ಛಕಾರಾ ಸುತ್ತಕಾರಾ ವಿಲೀವಕಾರಾ ಧನುಕಾರಾ ಜಿಯಕಾರಾ ಉಸುಕಾರಾ ಚಿತ್ತಕಾರಾ ರಙ್ಗಕಾರಾ ರಜಕಾ ತನ್ತವಾಯಾ ತುನ್ನವಾಯಾ ಹೇರಞ್ಞಿಕಾ ದುಸ್ಸಿಕಾ ಗನ್ಧಿಕಾ ತಿಣಹಾರಕಾ ಕಟ್ಠಹಾರಕಾ ಭತಕಾ ಪಣ್ಣಿಕಾ ಫಲಿಕಾ [ಫಲ್ಲಿಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಮೂಲಿಕಾ ಓದನಿಕಾ ಪೂವಿಕಾ ಮಚ್ಛಿಕಾ ಮಂಸಿಕಾ ಮಜ್ಜಿಕಾ ನಟಕಾ ನಚ್ಚಕಾ ಲಙ್ಘಕಾ ಇನ್ದಜಾಲಿಕಾ ವೇತಾಲಿಕಾ ಮಲ್ಲಾ ಛವಡಾಹಕಾ ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಾ ವೇನಾ ನೇಸಾದಾ ಗಣಿಕಾ ಲಾಸಿಕಾ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ಸಕ್ಕಯವನಚೀನವಿಲಾತಾ ಉಜ್ಜೇನಕಾ ಭಾರುಕಚ್ಛಕಾ ಕಾಸಿಕೋಸಲಾ ಪರನ್ತಕಾ ಮಾಗಧಕಾ ಸಾಕೇತಕಾ ಸೋರೇಯ್ಯಕಾ [ಸೋರಟ್ಠಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪಾವೇಯ್ಯಕಾ ಕೋಟುಮ್ಬರಮಾಥುರಕಾ ಅಲಸನ್ದಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರಾ ತಂ ನಗರಂ ವಾಸಾಯ ಉಪಗತಾ ನಾನಾವಿಸಯಿನೋ ಜನಾ ನವಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ ಅದೋಸಮನವಜ್ಜಂ ರಮಣೀಯಂ ತಂ ನಗರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ ‘ಛೇಕೋ ವತ ಭೋ ಸೋ ನಗರವಡ್ಢಕೀ, ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಮಾಪೇತಾ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಭಗವಾ ಅಸಮೋ ಅಸಮಸಮೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಮೋ ಅಸದಿಸೋ ಅತುಲೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತಗುಣೋ ಗುಣಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅನನ್ತಧಿತಿ ಅನನ್ತತೇಜೋ ಅನನ್ತವೀರಿಯೋ ಅನನ್ತಬಲೋ ಬುದ್ಧಬಲಪಾರಮಿಂ ಗತೋ ಸಸೇನಮಾರಂ ಪರಾಜೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮುಕ್ಕಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಧಮ್ಮನಗರಂ ಮಾಪೇಸಿ.

‘‘ಭಗವತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮನಗರಂ ಸೀಲಪಾಕಾರಂ ಹಿರಿಪರಿಖಂ ಞಾಣದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ವೀರಿಯಅಟ್ಟಾಲಕಂ ಸದ್ಧಾಏಸಿಕಂ ಸತಿದೋವಾರಿಕಂ ಪಞ್ಞಾಪಾಸಾದಂ ಸುತ್ತನ್ತಚಚ್ಚರಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನವೀಥಿಕಂ, ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನವೀಥಿಯಂ ಏವರೂಪಾ ಆಪಣಾ ಪಸಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಪುಪ್ಫಾಪಣಂ ಗನ್ಧಾಪಣಂ ಫಲಾಪಣಂ ಅಗದಾಪಣಂ ಓಸಧಾಪಣಂ ಅಮತಾಪಣಂ ರತನಾಪಣಂ ಸಬ್ಬಾಪಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪುಪ್ಫಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಅಕ್ಖಾತಾ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ ಆದೀನವಸಞ್ಞಾ ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಸಞ್ಞಾ ವಿನೀಲಕಸಞ್ಞಾ ವಿಪುಬ್ಬಕಸಞ್ಞಾ ವಿಚ್ಛಿದ್ದಕಸಞ್ಞಾ ವಿಕ್ಖಾಯಿತಕಸಞ್ಞಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಾ ಹತವಿಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಾ ಲೋಹಿತಕಸಞ್ಞಾ ಪುಳವಕಸಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾ ಮೇತ್ತಾಸಞ್ಞಾ ಕರುಣಾಸಞ್ಞಾ ಮುದಿತಾಸಞ್ಞಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಞ್ಞಾ ಮರಣಾನುಸ್ಸತಿ ಕಾಯಗತಾಸತಿ, ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಅಕ್ಖಾತಾ. ತತ್ಥ ಯೋ ಕೋಚಿ ಜರಾಮರಣಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತೇನ ಆರಮ್ಮಣೇನ ರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ದೋಸಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಮೋಹಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಮಾನತೋ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ದಿಟ್ಠಿತೋ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಸಂಸಾರಂ ತರತಿ, ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ನಿವಾರೇತಿ, ತಿವಿಧಂ ಮಲಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಉಪಹನ್ತ್ವಾ ಅಮಲಂ ವಿರಜಂ ಸುದ್ಧಂ ಪಣ್ಡರಂ ಅಜಾತಿಂ ಅಜರಂ ಅಮರಂ ಸುಖಂ ಸೀತಿಭೂತಂ ಅಭಯಂ ನಗರುತ್ತಮಂ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾರಾಜ ‘ಭಗವತೋ ಪುಪ್ಫಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಕಮ್ಮಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಆಪಣಂ ಉಪಗಚ್ಛಥ;

ಆರಮ್ಮಣಂ ಕಿಣಿತ್ವಾನ, ತತೋ ಮುಚ್ಚಥ ಮುತ್ತಿಯಾ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಸೀಲವಿಭತ್ತಿಯೋ ಅಕ್ಖಾತಾ, ಯೇನ ಸೀಲಗನ್ಧೇನ ಅನುಲಿತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಪುತ್ತಾ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಸೀಲಗನ್ಧೇನ ಧೂಪೇನ್ತಿ ಸಮ್ಪಧೂಪೇನ್ತಿ, ದಿಸಮ್ಪಿ ಅನುದಿಸಮ್ಪಿ ಅನುವಾತಮ್ಪಿ ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ವಾಯನ್ತಿ ಅತಿವಾಯನ್ತಿ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕತಮಾ ತಾ ಸೀಲವಿಭತ್ತಿಯೋ? ಸರಣಸೀಲಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸೀಲಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸೀಲಂ ದಸಙ್ಗಸೀಲಂ ಪಞ್ಚುದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಾಪಣ’ನ್ತಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘‘‘ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ, ನ ಚನ್ದನಂ ತಗ್ಗರಮಲ್ಲಿಕಾ ವಾ;

ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ, ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪವಾಯತಿ [ಪವಾತಿ (ಸೀ. ಪೀ.) ಧ. ಪ. ೫೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ].

‘‘‘ಚನ್ದನಂ ತಗರಂ ವಾಪಿ, ಉಪ್ಪಲಂ ಅಥ ವಸ್ಸಿಕೀ;

ಏತೇಸಂ ಗನ್ಧಜಾತಾನಂ, ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಅನುತ್ತರೋ.

‘‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ, ಯ್ವಾಯಂ ತಗರಚನ್ದನಂ;

ಯೋ ಚ ಸೀಲವತಂ ಗನ್ಧೋ, ವಾತಿ ದೇವೇಸು ಉತ್ತಮೋ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಫಲಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಫಲಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಅನಿಮಿತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಕೋಚಿ ಯಂ ಫಲಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಕಮ್ಮಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಫಲಂ ಕಿಣಾತಿ. ಯದಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ, ಯದಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ, ಯದಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ, ಯದಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ, ಯದಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ, ಯದಿ ಅನಿಮಿತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ, ಯದಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಧುವಫಲೋ ಅಮ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ನ ತಾವ ತತೋ ಫಲಾನಿ ಪಾತೇತಿ, ಯಾವ ಕಯಿಕಾ ನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಪನ ಕಯಿಕೇ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ ‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ ಏಸೋ ಖೋ ಧುವಫಲೋ ಅಮ್ಬೋ, ತತೋ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಏತ್ತಕಂ ಫಲಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ ಸಲಾಟುಕಂ ವಾ ದೋವಿಲಂ ವಾ ಕೇಸಿಕಂ ವಾ ಆಮಂ ವಾ ಪಕ್ಕಂ ವಾ’ತಿ, ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಮೂಲೇನ ಯದಿ ಸಲಾಟುಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಲಾಟುಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯದಿ ದೋವಿಲಂ ಇಚ್ಛತಿ, ದೋವಿಲಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯದಿ ಕೇಸಿಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಕೇಸಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯದಿ ಆಮಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಆಮಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯದಿ ಪಕ್ಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಕ್ಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಯಂ ಫಲಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಕಮ್ಮಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಫಲಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯದಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ…ಪೇ… ಯದಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಫಲಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಕಮ್ಮಮೂಲಂ ಜನಾ ದತ್ವಾ, ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಅಮತಮ್ಫಲಂ;

ತೇನ ತೇ ಸುಖಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಕೀತಾ ಅಮತಪ್ಫಲ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗದಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಗದಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ, ಯೇಹಿ ಅಗದೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಕಿಲೇಸವಿಸತೋ ಪರಿಮೋಚೇತಿ. ಕತಮಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಅಗದಾನಿ? ಯಾನಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾ ಚತುಸಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇ ಜಾತಿಯಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಜರಾಯ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಮರಣಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾರಾಜ ‘ಭಗವತೋ ಅಗದಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಗದಾ ಲೋಕೇ [ಲೋಕೇ ಅಗದಾ (ಪೀ.)], ವಿಸಾನಂ ಪಟಿಬಾಹಕಾ;

ಧಮ್ಮಾಗದಸಮಂ ನತ್ಥಿ, ಏತಂ ಪಿವಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಓಸಧಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಓಸಧಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ, ಯೇಹಿ ಓಸಧೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ತಿಕಿಚ್ಛತಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಏತೇಹಿ ಓಸಧೇಹಿ ಭಗವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಲೋಭವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ದೋಸವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಮೋಹವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಮಾನವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ದಿಟ್ಠಿವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಮನಂ ಕಾರೇತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಓಸಧಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಓಸಧಾ ಲೋಕೇ, ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಿವಿಧಾ ಬಹೂ;

ಧಮ್ಮೋಸಧಸಮಂ ನತ್ಥಿ, ಏತಂ ಪಿವಥ ಭಿಕ್ಖವೋ.

‘‘‘ಧಮ್ಮೋಸಧಂ ಪಿವಿತ್ವಾನ, ಅಜರಾಮರಣಾ ಸಿಯುಂ;

ಭಾವಯಿತ್ವಾ ಚ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ, ನಿಬ್ಬುತಾ ಉಪಧಿಕ್ಖಯೇ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಮತಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಮತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಂ, ಯೇನ ಅಮತೇನ ಸೋ ಭಗವಾ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ, ಯೇನ ಅಮತೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು. ಕತಮಂ ತಂ ಅಮತಂ? ಯದಿದಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ‘ಅಮತಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’ತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಅಮತಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಜನತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಮತಾಪಣಂ ಪಸಾರಯಿ;

ಕಮ್ಮೇನ ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾನ, ಅಮತಂ ಆದೇಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ರತನಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ರತನಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಾನಿ, ಯೇಹಿ ರತನೇಹಿ ವಿಭೂಸಿತಾ ಭಗವತೋ ಪುತ್ತಾ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ವಿರೋಚನ್ತಿ ಓಭಾಸೇನ್ತಿ ಪಭಾಸೇನ್ತಿ ಜಲನ್ತಿ ಪಜ್ಜಲನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಂ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ರತನಾನಿ? ಸೀಲರತನಂ ಸಮಾಧಿರತನಂ ಪಞ್ಞಾರತನಂ ವಿಮುತ್ತಿರತನಂ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನರತನಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾರತನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸೀಲರತನಂ? ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಚೂಳಸೀಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಸೀಲಂ ಮಹಾಸೀಲಂ ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಫಲಸೀಲಂ. ಸೀಲರತನೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಭೂಸಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಪಿಹಯತಿ ಪತ್ಥೇತಿ, ಸೀಲರತನಪಿಳನ್ಧೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ದಿಸಮ್ಪಿ ಅನುದಿಸಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಅಧೋಪಿ ತಿರಿಯಮ್ಪಿ ವಿರೋಚತಿ ಅತಿವಿರೋಚತಿ [ಅತಿರೋಚತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿಂ ಉಪರಿತೋ ಭವಗ್ಗಂ ಉಪಾದಾಯ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬರತನಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ [ಅತಿಸಯಿತ್ವಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವರೂಪಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೀಲರತನಾನಿ ಭಗವತೋ ರತನಾಪಣೇ ಪಸಾರಿತಾನಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾರಾಜ ‘ಭಗವತೋ ಸೀಲರತನ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಏವರೂಪಾನಿ ಸೀಲಾನಿ, ಸನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆಪಣೇ;

ಕಮ್ಮೇನ ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾನ, ರತನಂ ವೋ ಪಿಳನ್ಧಥಾ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಮಾಧಿರತನಂ? ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಸುಞ್ಞತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ಸಮಾಧಿ. ಸಮಾಧಿರತನಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಿಳನ್ಧಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯೇ ತೇ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮಾನುದ್ಧಚ್ಚದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಕಿಲೇಸವತ್ಥೂನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ಕುವಿತಕ್ಕಾನಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಧಿಂ ಆಸಜ್ಜ ವಿಕಿರನ್ತಿ ವಿಧಮನ್ತಿ ವಿದ್ಧಂಸನ್ತಿ ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ [ನ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ (ಸೀ.)] ನ ಉಪಲಿಮ್ಪನ್ತಿ [ನ ಉಪಲಿಪ್ಪನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾರಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ವಿಕಿರತಿ ವಿಧಮತಿ ವಿದ್ಧಂಸತಿ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪದುಮಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಾಧಿರತನಂ ಪಿಳನ್ಧಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯೇ ತೇ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮಾನುದ್ಧಚ್ಚ ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಕಿಲೇಸವತ್ಥೂನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ಕುವಿತಕ್ಕಾನಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಧಿಂ ಆಸಜ್ಜ ವಿಕಿರನ್ತಿ ವಿಧಮನ್ತಿ ವಿದ್ಧಂಸನ್ತಿ ನ ಸಣ್ಠನ್ತಿ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಸಮಾಧಿರತನ’ನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಾಧಿರತನಾನಿ ಭಗವತೋ ರತನಾಪಣೇ ಪಸಾರಿತಾನಿ.

‘‘‘ಸಮಾಧಿರತನಮಾಲಸ್ಸ, ಕುವಿತಕ್ಕಾ ನ ಜಾಯರೇ;

ನ ಚ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಚಿತ್ತಂ, ಏತಂ ತುಮ್ಹೇ ಪಿಳನ್ಧಥಾ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಞ್ಞಾರತನಂ? ಯಾಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ‘ಇದಂ ಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಇದಂ ಅಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಇದಂ ಸಾವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಹೀನಂ, ಇದಂ ಪಣೀತಂ, ಇದಂ ಕಣ್ಹಂ, ಇದಂ ಸುಕ್ಕಂ, ಇದಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾರಾಜ ‘ಭಗವತೋ ಪಞ್ಞಾರತನ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಪಞ್ಞಾರತನಮಾಲಸ್ಸ, ನ ಚಿರಂ ವತ್ತತೇ ಭವೋ;

ಖಿಪ್ಪಂ ಫಸ್ಸೇತಿ [ಫುಸ್ಸೇತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಪಸ್ಸತಿ (ಕ.)] ಅಮತಂ, ನ ಚ ಸೋ ರೋಚತೇ ಭವೇ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ವಿಮುತ್ತಿರತನಂ’’? ‘‘ವಿಮುತ್ತಿರತನಂ [ವಿಮುತ್ತಿರತನನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ‘ವಿಮುತ್ತಿರತನಂ ಪಿಳನ್ಧೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಮುತ್ತಾಕಲಾಪಮಣಿಕಲಾಪಪವಾಳಕಲಾಪಾಭರಣಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ [ಪವಾಳಾಭರಣಪಟಿಪಣ್ಡಿತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಗಲುತಗರತಾಲೀಸಕಲೋಹಿತಚನ್ದನಾನುಲಿತ್ತಗತ್ತೋ ನಾಗಪುನ್ನಾಗಸಾಲಸಲಳಚಮ್ಪಕಯೂಥಿಕಾತಿಮುತ್ತಕಪಾಟಲುಪ್ಪಲವಸ್ಸಿಕಮಲ್ಲಿಕಾವಿಚಿತ್ತೋ ಸೇಸಜನೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿರೋಚತಿ ಅತಿವಿರೋಚತಿ ಓಭಾಸತಿ ಪಭಾಸತಿ ಸಮ್ಪಭಾಸತಿ ಜಲತಿ ಪಜ್ಜಲತಿ ಅಭಿಭವತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧರತನಾಭರಣೇಹಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ವಿಮುತ್ತಿರತನಪಿಳನ್ಧೋ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ವಿಮುತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿರೋಚತಿ ಅತಿವಿರೋಚತಿ ಓಭಾಸತಿ ಪಭಾಸತಿ ಸಮ್ಪಭಾಸತಿ ಜಲತಿ ಪಜ್ಜಲತಿ ಅಭಿಭವತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಗ್ಗಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಸಬ್ಬಪಿಳನ್ಧನಾನಂ, ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಪಿಳನ್ಧನಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ವಿಮುತ್ತಿರತನ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಮಣಿಮಾಲಾಧರಂ ಗೇಹ, ಜನೋ [ಗೇಹಂ, ಜನೋ (ಕ.)] ಸಾಮಿಂ ಉದಿಕ್ಖತಿ;

ವಿಮುತ್ತಿರತನಮಾಲನ್ತು, ಉದಿಕ್ಖನ್ತಿ ಸದೇವಕಾ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನರತನಂ? ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನರತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ.

‘‘‘ಯೇ ಞಾಣೇನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ಅರಿಯಾ ಕತಕಿಚ್ಚತಂ;

ತಂ ಞಾಣರತನಂ ಲದ್ಧುಂ, ವಾಯಮೇಥ ಜಿನೋರಸಾ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾರತನಂ? ಚತಸ್ಸೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯೋ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತೂಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾರತನೇಹಿ ಸಮಲಙ್ಕತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಂ ಯಂ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ, ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ, ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ, ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ, ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಅಭೀರು ಅಚ್ಛಮ್ಭೀ ಅನುತ್ರಾಸೀ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಧೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ ಸನ್ನದ್ಧಪಞ್ಚಾವುಧೋ ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತೋ [ಅಸಮ್ಭೀತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತರತಿ, ‘ಸಚೇ ಅಮಿತ್ತಾ ದೂರೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಸುನಾ ಪಾತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ಓರತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಿಯಾ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ಓರತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಣಯೇನ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಗತಂ ಸನ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಯೂಪಗತಂ ಛುರಿಕಾಯ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ [ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಸೀ.)], ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾರತನಮಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತೋ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾರಣೇನ ಕಾರಣಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹೇತುನಾ ಹೇತುಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಯೇನ ನಯಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಮತಿಂ ವಿವೇಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೋಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ.

‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಮತೇನ ಅಮತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸಙ್ಖತೇನ ಅಸಙ್ಖತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಞ್ಞತೇನ ಸುಞ್ಞತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನಿಮಿತ್ತೇನ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೇನ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನೇಜೇನ ಅನೇಜಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಮತಿಂ ವಿವೇಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೋಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ.

‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ನಿರುತ್ತಿಯಾ ನಿರುತ್ತಿಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪದೇನ ಪದಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನುಪದೇನ ಅನುಪದಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಕ್ಖರೇನ ಅಕ್ಖರಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸನ್ಧಿಯಾ ಸನ್ಧಿಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಣ್ಣೇನ ವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸರೇನ ಸರಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ವೋಹಾರೇನ ವೋಹಾರಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಮತಿಂ ವಿವೇಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೋಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ.

‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನೇನ ಪಟಿಭಾನಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಓಪಮ್ಮೇನ ಓಪಮ್ಮಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲಕ್ಖಣೇನ ಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಸೇನ ರಸಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಮತಿಂ ವಿವೇಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೋಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನಾತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾರತನ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಕಿಣಿತ್ವಾನ, ಞಾಣೇನ ಫಸ್ಸಯೇಯ್ಯ ಯೋ;

ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತೋ ಅನುಬ್ಬಿಗ್ಗೋ, ಅತಿರೋಚತಿ ಸದೇವಕೇ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ? ಸತ್ತಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಂ ತಮಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ ಪಭಾಸೇತಿ ಆಲೋಕಂ ಜನೇತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಮಾಲಸ್ಸ, ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ [ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ (ಕ.), ಉದಿಕ್ಖನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಸದೇವಕಾ;

ಕಮ್ಮೇನ ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾನ, ರತನಂ ವೋ ಪಿಳನ್ಧಥಾ’’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಾಪಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಣಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ನವಙ್ಗಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಿ ಪಾರಿಭೋಗಿಕಾನಿ ಚೇತಿಯಾನಿ ಸಙ್ಘರತನಞ್ಚ. ಸಬ್ಬಾಪಣೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ಆಯುಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ಆರೋಗ್ಯಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ಮಾನುಸಿಕಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾರಿತಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ತಂ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಕಮ್ಮಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥಿತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಿಣನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಸೀಲಸಮಾದಾನೇನ ಕಿಣನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ಕಿಣನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಕಮ್ಮಮೂಲೇನ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪಣಿಕಸ್ಸ ಆಪಣೇ ತಿಲಮುಗ್ಗಮಾಸೇ ಪರಿತ್ತಕೇನಪಿ ತಣ್ಡುಲಮುಗ್ಗಮಾಸೇನ ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೂಲೇನ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಾಪಣೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಕಮ್ಮಮೂಲೇನ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಾಪಣ’ನ್ತಿ.

‘‘‘ಆಯು ಅರೋಗತಾ ವಣ್ಣಂ, ಸಗ್ಗಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಾ;

ಅಸಙ್ಖತಞ್ಚ ಅಮತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಾಪಣೇ ಜಿನೇ.

‘‘‘ಅಪ್ಪೇನ ಬಹುಕೇನಾಪಿ, ಕಮ್ಮಮೂಲೇನ ಗಯ್ಹತಿ;

ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಮೂಲೇನ, ಸಮಿದ್ಧಾ ಹೋಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’ತಿ.

‘‘ಭಗವತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ಏವರೂಪಾ ಜನಾ ಪಟಿವಸನ್ತಿ, ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ವೇನಯಿಕಾ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ ಜಾತಕಭಾಣಕಾ ದೀಘಭಾಣಕಾ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ ಸಂಯುತ್ತಭಾಣಕಾ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾ ಖುದ್ದಕಭಾಣಕಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾರತಾ ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಸದತ್ಥಮನುಯುತ್ತಾ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಾ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಿಕಾ ಸೋಸಾನಿಕಾ ನೇಸಜ್ಜಿಕಾ ಪಟಿಪನ್ನಕಾ ಫಲಟ್ಠಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಫಲಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅರಹನ್ತೋ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಮಿಂಗತಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಇದ್ಧಿಪಾದಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮಗ್ಗವರಝಾನವಿಮೋಕ್ಖರೂ ಪಾರೂಪಸನ್ತಸುಖಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲಾ, ತೇಹಿ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಆಕುಲಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಕಿಣ್ಣಂ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ ನಳವನಸರವನಮಿವ ಧಮ್ಮನಗರಂ ಅಹೋಸಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ವೀತರಾಗಾ ವೀತದೋಸಾ, ವೀತಮೋಹಾ ಅನಾಸವಾ;

ವೀತತಣ್ಹಾ ಅನಾದಾನಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಧುತಧರಾ, ಝಾಯಿನೋ ಲೂಖಚೀವರಾ;

ವಿವೇಕಾಭಿರತಾ ಧೀರಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ನೇಸಜ್ಜಿಕಾ ಸನ್ಥತಿಕಾ, ಅಥೋಪಿ ಠಾನಚಙ್ಕಮಾ;

ಪಂಸುಕೂಲಧರಾ ಸಬ್ಬೇ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ತಿಚೀವರಧರಾ ಸನ್ತಾ, ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಚತುತ್ಥಕಾ;

ರತಾ ಏಕಾಸನೇ ವಿಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ನಿಪಕಾ ಧೀರಾ, ಅಪ್ಪಾಹಾರಾ ಅಲೋಲುಪಾ;

ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಝಾಯೀ ಝಾನರತಾ ಧೀರಾ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ;

ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂ ಪತ್ಥಯಾನಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾ ಫಲಟ್ಠಾ ಚ, ಸೇಕ್ಖಾ ಫಲಸಮಙ್ಗಿನೋ;

ಆಸೀಸಕಾ [ಆಸಿಂಸಕಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಉತ್ತಮತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಚ ವಿಮಲಾ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ ಯೇ;

ಅನಾಗಾಮೀ ಚ ಅರಹನ್ತೋ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕುಸಲಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾರತಾ;

ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಧಮ್ಮಧರಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಕುಸಲಾ, ಸಮಾಧಿಭಾವನಾರತಾ;

ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನುಯುತ್ತಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಪೇತ್ತಿಕೇ ಗೋಚರೇ ರತಾ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಮ್ಹಿ ಚರಣಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ ಮಿತಭಾಣೀ, ಗುತ್ತದ್ವಾರಾ ಸುಸಂವುತಾ;

ಸುದನ್ತಾ ಉತ್ತಮೇ ದಮ್ಮೇ [ಧಮ್ಮೇ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಚ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗತಾ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಧಮ್ಮನಗರೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ’ತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪರಿಮಿತಞಾಣವರಧರಾ ಅಸಙ್ಗಾ ಅತುಲಗುಣಾ [ಅತುಲಿಯಗುಣಾ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಅತುಲಯಸಾ ಅತುಲಬಲಾ ಅತುಲತೇಜಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಾನುಪ್ಪವತ್ತಕಾ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಗತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಅಧಿಗತಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತವೇಸಾರಜ್ಜಾ ಗಗನಚರಾ ದುರಾಸದಾ ದುಪ್ಪಸಹಾ ಅನಾಲಮ್ಬಚರಾ ಸಸಾಗರಮಹಿಧರಪಥವಿಕಮ್ಪಕೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯಪರಿಮಜ್ಜಕಾ ವಿಕುಬ್ಬನಾಧಿಟ್ಠಾನಾಭಿನೀಹಾರಕುಸಲಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಮಿಂ ಗತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಪುರೋಹಿತಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಮನುಗತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮನೇಸನಜಿಗುಚ್ಛಕಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಸಪದಾನಚಾರಿನೋ ಭಮರಾವ ಗನ್ಧಮನುಘಾಯಿತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಿ ವಿವಿತ್ತಕಾನನಂ, ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಅರಹತ್ತಮನುಪ್ಪತ್ತಾ ಧುತಙ್ಗಗುಣೇ ಅಗ್ಗನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ವಿಮಲಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಚುತೂಪಪಾತಕುಸಲಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಪಾರಮಿಂ ಗತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ನಗರಜೋತಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ ಸಿಥಿಲಧನಿತದೀಘರಸ್ಸಗರುಕಲಹುಕಕ್ಖರಪರಿಚ್ಛೇದಕುಸಲಾ ನವಙ್ಗಸಾಸನಧರಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಧಮ್ಮರಕ್ಖಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಿನಯಞ್ಞೂ ವಿನಯಕೋವಿದಾ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕುಸಲಾ [ನಿದಾನಪಠನಕುಸಲಾ (ಸೀ. ಪೀ.), ನಿದಾನವತ್ಥುಕುಸಲಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಗರುಕಲಹುಕಸತೇಕಿಚ್ಛಅತೇಕಿಚ್ಛವುಟ್ಠಾನದೇಸನಾನಿಗ್ಗಹ- ಪಟಿಕಮ್ಮಓಸಾರಣನಿಸ್ಸಾರಣಪಟಿಸಾರಣಕುಸಲಾ ವಿನಯೇ ಪಾರಮಿಂ ಗತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ರೂಪರಕ್ಖಾ’ತಿ [ರೂಪದಕ್ಖಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಮುತ್ತಿವರಕುಸುಮಮಾಲಬದ್ಧಾ ವರಪವರಮಹಗ್ಘಸೇಟ್ಠಭಾವಮನುಪ್ಪತ್ತಾ ಬಹುಜನಕನ್ತಮಭಿಪತ್ಥಿತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಪುಪ್ಫಾಪಣಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ ಚತೂಸು ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಸು ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಲದ್ಧಫಲಸುಖಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ತೇ ಫಲೇ ಸಂವಿಭಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಫಲಾಪಣಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸೀಲಸಂವರಗನ್ಧಮನುಲಿತ್ತಾ [ಸೀಲವರಸುಗನ್ಧಮನುಲಿತ್ತಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅನೇಕವಿಧಬಹುಗುಣಧರಾ ಕಿಲೇಸಮಲದುಗ್ಗನ್ಧವಿಧಮಕಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಗನ್ಧಾಪಣಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಕಾಮಾ ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಅಭಿವಿನಯೇ ಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜಾ ಅರಞ್ಞಗತಾಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತಾಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತಾಪಿ ಧಮ್ಮವರರಸಂ ಪಿವನ್ತಿ, ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ಧಮ್ಮವರರಸಮೋಗಾಳ್ಹಾ ಅಧಿಮತ್ತಪಟಿಭಾನಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮೇಸನಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಇತೋ ವಾ ತತೋ ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಕಥಾರಸಂ ಪಿವನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಸೋಣ್ಡಾ ಪಿಪಾಸಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮೇಹಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಪಟಿಬಾಹನಾಯ ಸದತ್ಥಪ್ಪಸುತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ನಗರಗುತ್ತಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ನವಙ್ಗಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ನಯತೋ ಚ ಕಾರಣತೋ ಚ ಹೇತುತೋ ಚ ಉದಾಹರಣತೋ ಚ ವಾಚೇನ್ತಿ ಅನುವಾಚೇನ್ತಿ ಭಾಸನ್ತಿ ಅನುಭಾಸನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಧಮ್ಮಾಪಣಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮರತನಭೋಗೇನ ಆಗಮಪರಿಯತ್ತಿಸುತಭೋಗೇನ ಭೋಗಿನೋ ಧನಿನೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸರಬ್ಯಞ್ಜನಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧಾ ವಿಞ್ಞೂ ಫರಣಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ಧಮ್ಮಸೇಟ್ಠಿನೋ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಉಳಾರದೇಸನಾಪಟಿವೇಧಾ ಪರಿಚಿಣ್ಣಾರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಾ ಸಿಕ್ಖಾಗುಣಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಏವರೂಪಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರೇ ‘ವಿಸ್ಸುತಧಮ್ಮಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮನಗರಂ ಏವಂ ಸುಮಾಪಿತಂ ಏವಂ ಸುವಿಹಿತಂ ಏವಂ ಸುಪರಿಪೂರಿತಂ ಏವಂ ಸುವವತ್ಥಾಪಿತಂ ಏವಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಏವಂ ಸುಗೋಪಿತಂ ಏವಂ ದುಪ್ಪಸಯ್ಹಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇಹಿ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ, ಇಮಿನಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಇಮಿನಾ ಹೇತುನಾ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಇಮಿನಾ ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿ.

‘‘‘ಯಥಾಪಿ ನಗರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸುವಿಭತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸ ಮಹತ್ತನಂ.

‘‘‘ತಥೇವ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ, ದಿಸ್ವಾ ಧಮ್ಮಪುರಂ ವರಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಇತಿ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಊಮಿಂ ದಿಸ್ವಾನ ಸಾಗರೇ;

ಯಥಾಯಂ ದಿಸ್ಸತೇ ಊಮಿ, ಮಹನ್ತೋ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘‘ತಥಾ ಬುದ್ಧಂ ಸೋಕನುದಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಮಪರಾಜಿತಂ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯಮನುಪ್ಪತ್ತಂ, ಭವಸಂಸಾರಮೋಚನಂ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಊಮಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಸದೇವಕೇ;

ಯಥಾ ಧಮ್ಮೂಮಿವಿಪ್ಫಾರೋ, ಅಗ್ಗೋ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ಗಿರಿಂ;

ಯಥಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತೋ ಏಸೋ, ಹಿಮವಾ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘‘ತಥಾ ದಿಸ್ವಾ ಧಮ್ಮಗಿರಿಂ, ಸೀತೀಭೂತಂ ನಿರೂಪಧಿಂ;

ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ಭಗವತೋ, ಅಚಲಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಧಮ್ಮಪಬ್ಬತಂ;

ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಅಗ್ಗೋ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘‘ಯಥಾಪಿ ಗಜರಾಜಸ್ಸ, ಪದಂ ದಿಸ್ವಾನ ಮಾನುಸಾ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಮಹಾ ಏಸೋ ಗಜೋ ಇತಿ.

‘‘‘ತಥೇವ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ, ಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಭಾವಿನೋ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಉಳಾರೋ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಭೀತೇ ದಿಸ್ವಾನ ಕುಮ್ಮಿಗೇ;

ಮಿಗರಾಜಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ, ಭೀತಾಮೇ ಕುಮ್ಮಿಗಾ ಇತಿ.

‘‘‘ತಥೇವ ತಿತ್ಥಿಯೇ ದಿಸ್ವಾ, ವಿತ್ಥತೇ ಭೀತಮಾನಸೇ;

ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಗಜ್ಜಿತಂ.

‘‘‘ನಿಬ್ಬುತಂ ಪಥವಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ಹರಿತಪತ್ತಂ ಮಹೋದಿಕಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಮಹಾಮೇಘೇನ ನಿಬ್ಬುತಂ.

‘‘‘ತಥೇವಿಮಂ ಜನಂ ದಿಸ್ವಾ, ಆಮೋದಿತಪಮೋದಿತಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮಮೇಘೇನ ತಪ್ಪಿತಂ.

‘‘‘ಲಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಭುಸಂ ಪಙ್ಕಂ, ಕಲಲದ್ದಗತಂ ಮಹಿಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ವಾರಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಮಹಾ ಗತೋ.

‘‘‘ತಥೇವಿಮಂ ಜನಂ ದಿಸ್ವಾ, ರಜಪಙ್ಕಸಮೋಹಿತಂ;

ವಹಿತಂ ಧಮ್ಮನದಿಯಾ, ವಿಸಟ್ಠಂ ಧಮ್ಮಸಾಗರೇ.

‘‘‘ಧಮ್ಮಾಮತಗತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸದೇವಕಮಿಮಂ ಮಹಿಂ;

ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೋ ಮಹಾ ಗತೋ.

‘‘‘ಅನುಮಾನೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ಘಾಯಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮುತ್ತಮಂ;

ಯಥಾಯಂ ವಾಯತೇ ಗನ್ಧೋ, ಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಿತಾ ದುಮಾ.

‘‘‘ತಥೇವಾಯಂ ಸೀಲಗನ್ಧೋ, ಪವಾಯತಿ ಸದೇವಕೇ;

ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧೋ ಅನುತ್ತರೋ’ತಿ.

‘‘ಏವರೂಪೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಸತೇನ ಕಾರಣಸಹಸ್ಸೇನ ಹೇತುಸತೇನ ಹೇತುಸಹಸ್ಸೇನ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಓಪಮ್ಮಸತೇನ ಓಪಮ್ಮಸಹಸ್ಸೇನ ಸಕ್ಕಾ ಬುದ್ಧಬಲಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ದಕ್ಖೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ನಾನಾಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾ ಆಚರಿಯಾನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ವಿಚಿತ್ತಂ ಮಾಲಾಗುಣರಾಸಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಭಗವಾ ವಿಚಿತ್ತಪುಪ್ಫರಾಸಿ ವಿಯ ಅನನ್ತಗುಣೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಗುಣೋ, ಅಹಮೇತರಹಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ಮಾಲಾಕಾರೋ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಗನ್ಥಕೋ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮಗ್ಗೇನಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಬುದ್ಧಿಬಲೇನಪಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ ಅನುಮಾನೇನ ಬುದ್ಧಬಲಂ ದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನೇತ್ಥ ಛನ್ದಂ ಜನೇಹಿ ಸವನಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಏವರೂಪೇನ ಕಾರಣೇನ ಅನುಮಾನೇನ ಬುದ್ಧಬಲಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ನಿಬ್ಬುತೋಸ್ಮಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಮವಿಚಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನಾ’’ತಿ.

ಅನುಮಾನಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.