೬. ಅಕಾಲಮರಣಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇಪಿ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲೇಪಿ ಮರಣಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇಪಿ ಮರಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇ ಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ, ಕೇ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಾ ವಾ ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖಾ ವಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಾ ವಾ ಪನ ಫಲರುಕ್ಖಾ ಫಲಾನಿ ಪತನ್ತಾನಿ ಆಮಾನಿ ಚ ಪಕ್ಕಾನಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಫಲಾನಿ ರುಕ್ಖತೋ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಪತನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇಪೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಫಲಾನಿ ಪರಿಪಕ್ಕಾನಿ ವಿಲೀನಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಕಾಲೇ ಪತನ್ತಿ. ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಅವಸೇಸಾನಿ ಫಲಾನಿ ತೇಸು ಕಾನಿಚಿ ಕಿಮಿವಿದ್ಧಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ಲಗುಳಹತಾನಿ [ಸಕುಣಪಹತಾ (ಸ್ಯಾ.), ಲಕುಟಹತಾನಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ವಾತಪ್ಪಹತಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಕಾನಿಚಿ ಅನ್ತೋಪೂತಿಕಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಪತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಅಕಾಲೇ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜರಾವೇಗಹತಾ ಮರನ್ತಿ, ತೇ ಯೇವ ಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಕೇಚಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಗತಿಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಕಿರಿಯಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇ ತೇ ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಗತಿಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಕಿರಿಯಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ತೇ ಜರಾವೇಗಪ್ಪಟಿಬಾಳ್ಹಾ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತಿ, ಯೋಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತೋ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಕಾಲೇ ಯೇವ ಸೋ ಮರತಿ. ಯೋಪಿ ವಿಜಾತಘರೇ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಸೋಪಿ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರತಿ. ಯೋಪಿ ಮಾಸಿಕೋ ಮರತಿ…ಪೇ… ಯೋಪಿ ವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಮರತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಕಾಲೇ ಯೇವ ಸೋ ಮರತಿ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಾಲೇ ಯೇವ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಉಪಹತಬ್ಭನ್ತರೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಪಿಪಾಸಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾನೀಯಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಪರಿಸುಕ್ಖಹದಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸವೇಗಾಭಿಹತೋ ತಿಕಿಚ್ಛಕಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ವಿಸಮಾಸಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಡಯ್ಹನ್ತೇಸು ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಸು ಅಗದಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಅಗ್ಗಿಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಝಾಯಮಾನೋ ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಉದಕಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸತ್ತಿಹತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಬಾಧಿಕೋ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಆಯುಸ್ಮಿಂ ಅಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ. ತತ್ರಾಪಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂಸೇನ ವದಾಮಿ.

‘‘ಅಟ್ಠವಿಧೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ, ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ಉತುವಿಪರಿಣಾಮೇನ ವಿಸಮಪರಿಹಾರೇನ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ. ತತ್ರ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿದಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಸಾ ಯೇವ ತತ್ಥ ಸಾಮಯಿಕಾ [ಸಾಮಾಯಿಕಾ (ಕ.)] ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ, ಅವಸೇಸಾ ಅಸಾಮಯಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾತಿ. ಭವತಿ ಚ –

‘‘‘ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ, ಅಹಿದಟ್ಠಾ [ಅಹಿದಟ್ಠೋ (ಸೀ.), ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ (ಪೀ.)] ವಿಸೇನ ಚ;

ಅಗ್ಗಿಉದಕಸತ್ತೀಹಿ, ಅಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಮೀಯತಿ;

ವಾತಪಿತ್ತೇನ ಸೇಮ್ಹೇನ, ಸನ್ನಿಪಾತೇನುತೂಹಿ ಚ;

ವಿಸಮೋಪಕ್ಕಮಕಮ್ಮೇಹಿ, ಅಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಮೀಯತೀ’ತಿ.

‘‘ಕೇಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ತೇನ ತೇನ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಮರನ್ತಿ. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪೀಳಿತೋ ಛಾತೋ ಪರಿಕಿಲನ್ತೋ ಸುಕ್ಖಮಿಲಾತಹದಯೋ ಬುಭುಕ್ಖಿತೋ [ಸುಕ್ಖಿತೋ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ವಿಸುಕ್ಖಿತೋ ಝಾಯನ್ತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪರಿಡಯ್ಹನ್ತೋ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಪಿಪಾಸಾಯ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಜ್ಝಾಮತಣ್ಹಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಲೂಖೋ ಕಿಸೋ ಪರಿಸುಕ್ಖಿತಹದಯೋ ಪಿಪಾಸಾಯ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಅಹಿನಾ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಜಗರಮುಖೇನೇವ ಅಜಗರಮುಖಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಮುಖೇನೇವ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಮುಖಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಖಾಯಿತಖಾಯಿತೋ ಅಹೀಹಿ ದಟ್ಠೋ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ವಿಸಂ ದತ್ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಡಯ್ಹನ್ತೇಹಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಸರೀರೇನ ಕುಣಪಗನ್ಧಂ ವಾಯನ್ತೋ ವಿಸೇನೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತೇನೇವ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಯಮವಿಸಯೇನೇವ ಯಮವಿಸಯಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಡ್ಢವಿದಡ್ಢಗತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಲಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಉದಕೇನ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹತವಿಲುತ್ತಭಗ್ಗದುಬ್ಬಲಗತ್ತೋ ಖುಬ್ಭಿತಚಿತ್ತೋ [ಖುಭಿತಚಿತ್ತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಉದಕೇನೇವ [ಉದಕೇ ಯೇವ (ಬಹೂಸು)] ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ.

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇ ಸತ್ತಿಯಾ ಮಾರೇತಿ, ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಕೋಟ್ಟಿತವಿಕೋಟ್ಟಿತೋ ಸತ್ತಿಮುಖಸಮಾಹತೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಯೇವ ಮರತಿ ದಹರೋಪಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಪಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮಯಿಕಮರಣಂ’’.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಂ ವದೇತಿ, ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಅತಿದಿಸಾತಿ’’. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಆದಿನ್ನತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಭಕ್ಖೋ ಉಪಾದಾನಸಙ್ಖಯಾ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ ನಾಮಾ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಆದಿನ್ನತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೋ ಅಸ್ಸ, ತಂ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನೇ ಯೇವ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸೇ ಮಹತಿಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿಪ್ಪವಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಮೇಘೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಸಮಯೇ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ವಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ವಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ವಾ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ವಾ ಪಿಪಾಸಾಯ ವಾ ಸಪ್ಪದಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಸಮಾಸಿತೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಗನೇ ಮಹತಿಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿನ್ನಞ್ಚ ಥಲಞ್ಚ ಪರಿಪೂರಯನ್ತೋ ಅಭಿವಸ್ಸತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಮೇಘೋ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ವಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಗನೇ ಮಹತಿಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಮಹತಾ ವಾತೇನ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾವಲಾಹಕೋ ಸಮಯೇ ವಿಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಲಾಹಕೋ ಪುರಿಮೇನ ವಲಾಹಕೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ವಾತೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೋ ವಲಾಹಕೋ ಅಸಮಯಪ್ಪತ್ತೋ ಯೇವ ವಿಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಲವಾ ಆಸೀವಿಸೋ ಕುಪಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪುರಿಸಂ ಡಂಸೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಸಂ ಅನೀತಿಕಂ ಅನುಪದ್ದವಂ ಮರಣಂ ಪಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ವಿಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕಮನುಪದ್ದವಂ ಕೋಟಿಗತ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಜೀವಿತಕೋಟಿಗತೋ ಸಾಮಯಿಕಂ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಲವತಾ ಆಸೀವಿಸೇನ ದಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಆಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಅಗದಂ ದತ್ವಾ ಅವಿಸಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸಂ ಸಮಯೇ ವಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಿಸಂ ಪುರಿಮಕೇನ ವಿಸೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕಂ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಅಗದೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ವಿಸಂ ಅಕೋಟಿಗತಂ ಯೇವ ವಿಗತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ಸರಂ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಸೋ ಸರೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಸರೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮಾ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ಸರಂ ಪಾತೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಂ ಸರಂ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಖಣೇ ಕೋಚಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸರೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸರೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಸರೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಣೇನ ತಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಲೋಹಮಯಂ ಭಾಜನಂ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಆಕೋಟನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮಾ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಾಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಲೋಹಮಯಂ ಭಾಜನಂ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಆಕೋಟನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಸದ್ದೇ ಅದೂರಗತೇ ಕೋಚಿ ಆಮಸೇಯ್ಯ, ಸಹ ಆಮಸನೇನ ಸದ್ದೋ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದೋ ಯಥಾಗತಿಗಮನಪಥಮತ್ಥಕಂ ಗತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಕೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಆಮಸನೇನ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಉಪರತೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ಮಹಾರಾಜ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೇತ್ತೇ ಸುವಿರೂಳ್ಹಂ ಧಞ್ಞಬೀಜಂ ಸಮ್ಮಾ ಪವತ್ತಮಾನೇನ ವಸ್ಸೇನ ಓತತವಿತತಆಕಿಣ್ಣಬಹುಫಲಂ ಹುತ್ವಾ [ಉಟ್ಠಿತಆಕಿಣ್ಣಬಹುಫಲಂ ಭವಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಸ್ಸುಟ್ಠಾನಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಂ ಧಞ್ಞಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕಮನುಪದ್ದವಂ ಸಮಯಸಮ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಹೂನಿ ದಿವಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವಿತ್ವಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಆಯುಕ್ಖಯಾ ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಮರತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅನೀತಿಕೋ ಅನುಪದ್ದವೋ ಸಮಯೇ ಮರಣಮುಪಗತೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೇತ್ತೇ ಸುವಿರೂಳ್ಹಂ ಧಞ್ಞಬೀಜಂ ಉದಕೇನ ವಿಕಲಂ ಮರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಞ್ಞಂ ಅಸಮಯಸಮ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಧಞ್ಞಂ ಪುರಿಮಕೇನ ಧಞ್ಞೇನ ಸಮಸಮಗತಿಕಂ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಗನ್ತುಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಉಣ್ಹೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ತಂ ಧಞ್ಞಂ ಮತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಸಮ್ಪನ್ನತರುಣಸಸ್ಸಂ ಕಿಮಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮೂಲಂ ನಾಸೇನ್ತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಸ್ಸಂ ಕಾಲೇ ನಟ್ಠಂ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇ ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿ ಖೋ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಸ್ಸಂ ಕಿಮಯೋ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ, ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗನ್ತುಕೇನ ಉಪಘಾತೇನ ಸಸ್ಸಂ ವಿನಸ್ಸತಿ, ನಿರುಪಘಾತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ…ಪೇ… ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಮರತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸಸ್ಸೇ ಫಲಭಾರನಮಿತೇ ಮಞ್ಚರಿತಪತ್ತೇ ಕರಕವಸ್ಸಂ ನಾಮ ವಸ್ಸಜಾತಿ ನಿಪತಿತ್ವಾ ವಿನಾಸೇತಿ ಅಫಲಂ ಕರೋತೀ’ತಿ? ‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಸ್ಸಂ ಕಾಲೇ ನಟ್ಠಂ, ಉದಾಹು ಅಕಾಲೇ ನಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿ ಖೋ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಸ್ಸಂ ಕರಕವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗನ್ತುಕೇನ ಉಪಘಾತೇನ ಸಸ್ಸಂ ವಿನಸ್ಸತಿ, ನಿರುಪಘಾತಂ ಸಸ್ಸಂ ಸಸ್ಸುದ್ಧರಣಸಮಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ, ಸೋ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನ ವಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜೇನ ವಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜೇನ ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕೇನ ವಾ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ವಾ ಪಿಪಾಸಾಯ ವಾ ಸಪ್ಪದಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಸಮಾಸಿತೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ ಸತ್ತಿವೇಗಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ವಾ ಅಕಾಲೇ ಮರತಿ. ಯದಿ ಪನ ಆಗನ್ತುಕೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮಯೇವ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುದಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಣಂ, ಸುದಸ್ಸಿತಂ ಓಪಮ್ಮಂ ಅಕಾಲೇ ಮರಣಸ್ಸ ಪರಿದೀಪನಾಯ, ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಾಕಟಂ ಕತಂ ವಿಭೂತಂ ಕತಂ, ಅಚಿತ್ತವಿಕ್ಖಿತ್ತಕೋಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮನುಜೋ ಏಕಮೇಕೇನಪಿ ತಾವ ಓಪಮ್ಮೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ, ಕಿಂ ಪನ ಮನುಜೋ ಸಚೇತನೋ? ಪಠಮೋಪಮ್ಮೇನೇವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಞ್ಞತ್ತೋ ‘ಅತ್ಥಿ ಅಕಾಲೇ ಮರಣ’ನ್ತಿ, ಅಪಿ ಚ ಅಪರಾಪರಂ ನಿಬ್ಬಾಹನಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಕಾಲಮರಣಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.