೫. ಅಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೇತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ, ತಂ ಮೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಆಕಾಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ; ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ವದಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯುತ್ತಮಿದಂ ತಾವ ವತ್ತುಂ ‘ಆಕಾಸೋ ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ’ತಿ. ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಅಥ ಚ ಪನ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಅಹೇತುಜಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ನ ಚ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ.

‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅನ್ಧಕಾರತೋ ಅನ್ಧಕಾರತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ವನತೋ ವನತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ಗಹನತೋ ಗಹನತರಂ [ಗಹನನ್ತರತೋ ಗಹನನ್ತರಂ (ಕ.)] ಪವಿಸಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಿತುನೋಪಿ ಪಿತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಚರಿಯಸ್ಸಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸ ಬೀಜಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಬೀಜಸ್ಸಪಿ ಬೀಜಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಸತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅನುಪ್ಪಾದನೀಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಯಥಾಹಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸೋತಂ ಓದಹ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣೋಹಿ, ವಕ್ಖಾಮಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಇತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಇಧ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ದಸ್ಸೇತುಂ.

‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ನಾವಾಯ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಇಧ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ದಸ್ಸೇತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಸಙ್ಖತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಉಪ್ಪಾದನೀಯನ್ತಿ ವಾ ಅತೀತನ್ತಿ ವಾ ಅನಾಗತನ್ತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದನೀಯಂ ನ ಅತೀತಂ ನ ಅನಾಗತಂ ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ನತ್ಥಿಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪದಿಸಥ ‘ನತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ವಿಸುದ್ಧೇನ ಮಾನಸೇನ ಪಣೀತೇನ ಉಜುಕೇನ ಅನಾವರಣೇನ ನಿರಾಮಿಸೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕೀದಿಸಂ ಪನ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯಂ ತಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಆದೀಪನೀಯಂ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಯಥಾ ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಆದೀಪನೀಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತಂ ದಸ್ಸೇಹಿ ವಣ್ಣತೋ ವಾ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವಾ ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾ ದೀಘಂ ವಾ ರಸ್ಸಂ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಾತೋ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ನ ಸೋ ವಾತೋ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ನಿಮ್ಮದ್ದನಂ ವಾ ಉಪೇತಿ, ಅಪಿ ಚ ಅತ್ಥಿ ಸೋ ವಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಾತೋ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ವಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಾತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇ ಹದಯೇ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ, ನ ಚಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ವಾತಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ ವಣ್ಣೇನ ವಾ ಸಣ್ಠಾನೇನ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೂಪದಸ್ಸಿತಂ ಓಪಮ್ಮಂ, ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಕಾರಣಂ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ‘ಅತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ.

ಅಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.