೨. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚವಗ್ಗೋ

೧. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ’ತಿ, ಕತಮಂ ತಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಗಾಥಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ಜಾತಕಂ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ ವೇದಲ್ಲಂ, ನವಕಮ್ಮೇನ ಪಲಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ ದಾನೇನ ಚ ಪೂಜಾಯ ಚ, ನನು ತೇ ಜಿನಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಗಾಥಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ಜಾತಕಂ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ ವೇದಲ್ಲಂ, ನವಕಮ್ಮೇನ ಪಲಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ ದಾನೇನ ಚ ಪೂಜಾಯ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಕರೋನ್ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಚ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾಬಲವೀರಿಯೇನ ವಿನಾ ಪಾಕಾರವತಿಯಾ ಧಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಸಾಖಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತಿಪಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ವತಿಪಾಕಾರಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಧಞ್ಞತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಿನಾ ವತಿಪಾಕಾರಂ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಞ್ಞುದ್ಧಾರೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತಿಪಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಞ್ಞುದ್ಧಾರೋ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಮಹನ್ತೇ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಮತ್ಥಕೇ ಫಲಪಿಣ್ಡಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ತತ್ಥ ಯೋ ಕೋಚಿ ಇದ್ಧಿಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಹರೇಯ್ಯ, ಯೋ ಪನ ತತ್ಥ ಅನಿದ್ಧಿಮಾ, ಸೋ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ವಲ್ಲಿಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಾಯ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಫಲಂ ಹರೇಯ್ಯ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸೇಣಿಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಫಲತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಮಾ ವಿಯ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಹರನ್ತೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಗೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮೇನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ವಿಯ ಪುರಿಸೋ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಹರನ್ತೋ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಕರಣಿಕೋ ಏಕಕೋ ಯೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಏಕೋ ಧನವಾ ಧನವಸೇನ ಪರಿಸಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಪರಿಸಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಅತ್ಥತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸಿಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಏಕಕೋ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಮಭಿಸಾಧೇನ್ತಿ, ಪರಿಸಾಯ ವಿಯ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಕರೋನ್ತೋ.

‘‘ಉದ್ದೇಸೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಕಾರೋ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ, ನವಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ದಾನಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ಪೂಜಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ರಾಜೂಪಸೇವೀ ಕತಾವೀ ಅಮಚ್ಚಭಟಬಲದೋವಾರಿಕಅನೀಕಟ್ಠಪಾರಿಸಜ್ಜಜನೇಹಿ, ತೇ ತಸ್ಸ ಕರಣೀಯೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಉಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಬಹುಕಾರೋ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ, ನವಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ದಾನಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ಪೂಜಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಭಿಜಾತಿಪರಿಸುದ್ಧಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಅನುಸಾಸನೇನ [ಅನುಸಾಸಕೇನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಕರಣೀಯಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸವನೇನ ಕರಣೀಯಂ ಹೋತಿ, ಥೇರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಪರಿಮಿತಮಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ಉಪಚಿತಕುಸಲಮೂಲೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಕೋಟಿಂ ಗತೋ, ಸೋಪಿ ವಿನಾ ಸವನೇನ ನಾಸಕ್ಖಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ. ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಕಾರಂ ಸವನಂ, ತಥಾ ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ. ತಸ್ಮಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುನಿಜ್ಝಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಖೀಣಾಸವಭಾವಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯೋ ಗಿಹೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ದ್ವೇ ವಾಸ್ಸ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನ ಸೋ ದಿವಸೋ ಸಕ್ಕಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇತು’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ಸೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಆಚರಿಯಂ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ವಾ ನ ಲಭೇಥ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ ಅರಹಾ ಸಯಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ದಿವಸಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅರಹಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಾ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಥೇಯ್ಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಭವೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಭಾವೋ ವಿಜಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೇನ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಜೀವಿತಹಾರೋ ಭವತೀ’’ತಿ.

‘‘ವಿಸಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ, ವಿಸಮೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಪಾಲಕಂ ಜೀವಿತರಕ್ಖಕಂ ವಿಸಮಕೋಟ್ಠಸ್ಸ ಮನ್ದದುಬ್ಬಲಗಹಣಿಕಸ್ಸ ಅವಿಪಾಕೇನ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಭೋಜನಸ್ಸ, ಕೋಟ್ಠಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಿದುಬ್ಬಲತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸಮೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ತಿಣಸಲಾಕಂ ಉಪರಿ ಗರುಕೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಪಿತೇ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅಬಲೋ ದುಬ್ಬಲೋ ನಿಹೀನಜಚ್ಚೋ ಪರಿತ್ತಪುಞ್ಞೋ ಮಹತಿಮಹಾರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಖಣೇನ ಪರಿಪತತಿ ಪರಿಧಂಸತಿ ಓಸಕ್ಕತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಧಾರೇತುಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಖೀಣಾಸವಭಾವಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಖೀಣಾಸವಸತಿಸಮ್ಮೋಸಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ವಿಗತಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹನ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕುಟಿಕಾರೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ, ವಿಕಾಲೇ ಕಾಲಸಞ್ಞಾಯ, ಪವಾರಿತೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತಸಞ್ಞಾಯ, ಅನತಿರಿತ್ತೇ ಅತಿರಿತ್ತಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅನಾದರಿಯೇನ ವಾ ಅಜಾನನೇನ ವಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹತೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನತ್ಥಿ ಚ ಅರಹತೋ ಅನಾದರಿಯಂ, ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ, ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅರಹಾ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಲೇಸಾ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ. ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ? ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಕತಮಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ? ಯಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿ ಸಮಣಾನಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ, ಗಿಹೀನಂ ಅನವಜ್ಜಂ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ‘ಯಾವಜೀವಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯ’ನ್ತಿ. ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಉದಕೇ ಹಸ್ಸಧಮ್ಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಇತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಾನಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ.

‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ತಂ ಅಜ್ಝಾಚರಿತುಂ, ಯಂ ಕಿಲೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅವಿಸಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ, ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ. ಅನಞ್ಞಾತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ನಾಮಮ್ಪಿ ಗೋತ್ತಮ್ಪಿ, ಮಗ್ಗೋಪಿ ತಸ್ಸ ಮಹಿಯಾ ಅನಞ್ಞಾತೋ; ವಿಮುತ್ತಿಂ ಯೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅರಹಾ ಜಾನೇಯ್ಯ; ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅರಹಾ ಸಕವಿಸಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯ; ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋವ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಖೀಣಾಸವಸತಿಸಮ್ಮೋಸಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿಭಾವಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪದೇಸರಾಜಾನೋ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಧನಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಧನಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸುಗತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಾ, ದಿಸ್ಸತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ದಿಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ದಿಸ್ಸತಿ ಸುಕತಂ ದುಕ್ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕೂಪಭೋಗಿನೋ ಸತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸತ್ತಾ ಅಣ್ಡಜಾ ಜಲಾಬುಜಾ ಸಂಸೇದಜಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ದ್ವಿಪದಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಯಕ್ಖಾ ರಕ್ಖಸಾ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ ಅಸುರಾ ದಾನವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಪೇತಾ ಪಿಸಾಚಾ, ಅತ್ಥಿ ಕಿನ್ನರಾ ಮಹೋರಗಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ಸಿದ್ಧಾ ವಿಜ್ಜಾಧರಾ, ಅತ್ಥಿ ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸಾ ಗಾವೋ ಮಹಿಂಸಾ [ಮಹಿಸಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಓಟ್ಠಾ ಗದ್ರಭಾ ಅಜಾ ಏಳಕಾ ಮಿಗಾ ಸೂಕರಾ ಸೀಹಾ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ದೀಪೀ ಅಚ್ಛಾ ಕೋಕಾ ತರಚ್ಛಾ ಸೋಣಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹುವಿಧಾ ಸಕುಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಸುವಣ್ಣಂ ರಜತಂ ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ ವೇಳುರಿಯೋ ವಜಿರಂ ಫಲಿಕಂ ಕಾಳಲೋಹಂ ತಮ್ಬಲೋಹಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ ಕಂಸಲೋಹಂ, ಅತ್ಥಿ ಖೋಮಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗಂ ಕಮ್ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಕಙ್ಗು ಕುದ್ರೂಸೋ ವರಕೋ ಗೋಧೂಮೋ ಮುಗ್ಗೋ, ಮಾಸೋ ತಿಲಂ ಕುಲತ್ಥಂ, ಅತ್ಥಿ ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋ ಪತ್ತಗನ್ಧೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಫಲಗನ್ಧೋ ಸಬ್ಬಗನ್ಧೋ, ಅತ್ಥಿ ತಿಣ ಲತಾ ಗಚ್ಛ ರುಕ್ಖ ಓಸಧಿ ವನಪ್ಪತಿ ನದೀ ಪಬ್ಬತ ಸಮುದ್ದ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿ. ಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಮೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಸಚೇತನಾ ವಾ ಅಚೇತನಾ ವಾ ಅಜರಾಮರಾ ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಚ್ಚತಾ ನತ್ಥಿ, ಪರಮತ್ಥೇನ ಸತ್ತೂಪಲದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ, ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೀಣಿ ಲೋಕೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿಭಾವಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಅಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೇತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ, ತಂ ಮೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಆಕಾಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ; ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ವದಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯುತ್ತಮಿದಂ ತಾವ ವತ್ತುಂ ‘ಆಕಾಸೋ ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ’ತಿ. ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಅಥ ಚ ಪನ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಅಹೇತುಜಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ನ ಚ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ.

‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅನ್ಧಕಾರತೋ ಅನ್ಧಕಾರತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ವನತೋ ವನತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ಗಹನತೋ ಗಹನತರಂ [ಗಹನನ್ತರತೋ ಗಹನನ್ತರಂ (ಕ.)] ಪವಿಸಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಿತುನೋಪಿ ಪಿತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಚರಿಯಸ್ಸಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸ ಬೀಜಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಬೀಜಸ್ಸಪಿ ಬೀಜಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಸತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅನುಪ್ಪಾದನೀಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಯಥಾಹಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸೋತಂ ಓದಹ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣೋಹಿ, ವಕ್ಖಾಮಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಇತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಇಧ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ದಸ್ಸೇತುಂ.

‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ನಾವಾಯ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಇಧ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ದಸ್ಸೇತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಸಙ್ಖತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಉಪ್ಪಾದನೀಯನ್ತಿ ವಾ ಅತೀತನ್ತಿ ವಾ ಅನಾಗತನ್ತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದನೀಯಂ ನ ಅತೀತಂ ನ ಅನಾಗತಂ ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನ ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ನತ್ಥಿಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪದಿಸಥ ‘ನತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ವಿಸುದ್ಧೇನ ಮಾನಸೇನ ಪಣೀತೇನ ಉಜುಕೇನ ಅನಾವರಣೇನ ನಿರಾಮಿಸೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕೀದಿಸಂ ಪನ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯಂ ತಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಆದೀಪನೀಯಂ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಯಥಾ ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಆದೀಪನೀಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತಂ ದಸ್ಸೇಹಿ ವಣ್ಣತೋ ವಾ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವಾ ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾ ದೀಘಂ ವಾ ರಸ್ಸಂ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಾತೋ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ನ ಸೋ ವಾತೋ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ನಿಮ್ಮದ್ದನಂ ವಾ ಉಪೇತಿ, ಅಪಿ ಚ ಅತ್ಥಿ ಸೋ ವಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಾತೋ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ವಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಾತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇ ಹದಯೇ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ, ನ ಚಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ವಾತಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ ವಣ್ಣೇನ ವಾ ಸಣ್ಠಾನೇನ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೂಪದಸ್ಸಿತಂ ಓಪಮ್ಮಂ, ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಕಾರಣಂ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ‘ಅತ್ಥಿ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ.

ಅಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮೇ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಜಾ, ಕತಮೇ ಹೇತುಜಾ, ಕತಮೇ ಉತುಜಾ, ಕತಮೇ ನ ಕಮ್ಮಜಾ, ನ ಹೇತುಜಾ, ನ ಉತುಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಸಚೇತನಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕಮ್ಮಜಾ; ಅಗ್ಗಿ ಚ ಸಬ್ಬಾನಿ ಚ ಬೀಜಜಾತಾನಿ ಹೇತುಜಾನಿ; ಪಥವೀ ಚ ಪಬ್ಬತಾ ಚ ಉದಕಞ್ಚ ವಾತೋ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಉತುಜಾ; ಆಕಾಸೋ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಜನ್ತಿ ವಾ ಹೇತುಜನ್ತಿ ವಾ ಉತುಜನ್ತಿ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಉಪ್ಪಾದನೀಯನ್ತಿ ವಾ ಅತೀತನ್ತಿ ವಾ ಅನಾಗತನ್ತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಾ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯಂ ಸೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ರಮಣೀಯೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ನಿಸ್ಸಂಸಯೋ ಏಕನ್ತಗತೋ, ವಿಮತಿ ಉಪ್ಪಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಯಕ್ಖಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಯಕ್ಖಾ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಯಕ್ಖಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಚವನ್ತಿ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಯಕ್ಖಾ ತಮ್ಹಾ ಯೋನಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಚವನ್ತಿ ತೇ ಯಕ್ಖಾ ತಮ್ಹಾ ಯೋನಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತೇಸಂ ಮತಾನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸರೀರಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕುಣಪಗನ್ಧೋಪಿ ನ ವಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮತಾನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸರೀರಂ, ಕುಣಪಗನ್ಧೋಪಿ ತೇಸಂ ವಾಯತಿ, ಮತಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಕ್ಖಾನಂ ಸರೀರಂ ಕೀಟವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಿವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಙ್ಗವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಿವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ವಿಚ್ಛಿಕವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸತಪದಿವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ದಿಜವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಮಿಗವಣ್ಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಞ್ಞೋ ಇದಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ.

ಯಕ್ಖಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಅನವಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇ ತೇ ಅಹೇಸುಂ ತಿಕಿಚ್ಛಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಆಚರಿಯಾ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ನಾರದೋ ಧಮ್ಮನ್ತರೀ [ಧನ್ವನ್ತರೀ (?)] ಅಙ್ಗಿರಸೋ ಕಪಿಲೋ ಕಣ್ಡರಗ್ಗಿ ಸಾಮೋ ಅತುಲೋ ಪುಬ್ಬಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಆಚರಿಯಾ ಸಕಿಂ ಯೇವ ರೋಗುಪ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ನಿದಾನಞ್ಚ ಸಭಾವಞ್ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ತಿಕಿಚ್ಛಞ್ಚ ಕಿರಿಯಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಾಸಿದ್ಧಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ತಂ [ಸನ್ತಂ (ಕ.)] ನಿರವಸೇಸಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಏತ್ತಕಾ ರೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಕಲಾಪಗ್ಗಾಹಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ಬನ್ಧಿಂಸು, ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಏತೇ ಸಬ್ಬೇ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಮಾನೋ ಅನಾಗತಂ ಕಿರಿಯಂ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘ಏತ್ತಕೇ ನಾಮ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಯಸೇ ಪಾಕಟೇ ದೋಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿಕೇ ಪುಥುಗತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಞಾತಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಇಮೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಾಧಿಕಂ ದಿಯಡ್ಢಸಿಕ್ಖಾಪದಸತಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಅಪಿ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಸಾಧಿಕಂ ದಿಯಡ್ಢಸಿಕ್ಖಾಪದಸತಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ತಾಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ‘ಬಹುಕಂ ಇಧ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ದುಕ್ಕರಂ ವತ ಭೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತು’ನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾಪಿ ನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಚನಞ್ಚ ಮೇ ನ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸದ್ದಹನ್ತಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪಾಯಗಾಮಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ನ-ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಕಟೇ ದೋಸೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧಾನಂ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧಾನಂ, ಯಾವ ಮಹನ್ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಏವಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಏಸೋ ಅತ್ಥೋ ತಥಾಗತೇನ, ‘ಬಹುಕಂ ಇಧ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏಕೋಪಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ನ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅನವಸೇಸಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಸೂರಿಯತಪನಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಯಂ ಸೂರಿಯೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ಉದಾಹು ಕಿಞ್ಚಿಕಾಲಂ ಮನ್ದಂ ತಪತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯೋ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿಕಾಲಂ ಮನ್ದಂ ತಪತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೂರಿಯೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಸೂರಿಯೋ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಮನ್ದಂ ತಪತೀ’’ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗಾ, ಯೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಅಬ್ಭಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗೋ, ತೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ. ಮಹಿಕಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗೋ, ತೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ. ಮೇಘೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗೋ, ತೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ. ರಾಹು, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗೋ, ತೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರೋ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ರೋಗಾ, ಯೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ರೋಗೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೂರಿಯಸ್ಸಪಿ ತಾವ ತೇಜೋಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ, ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಸಾ ವಿಭತ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ.

ಸೂರಿಯತಪನಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಕಠಿನತಪನಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಿಸ್ಸ ಹೇಮನ್ತೇ ಸೂರಿಯೋ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ನೋ ತಥಾ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ? ‘‘ಗಿಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನುಪಹತಂ ಹೋತಿ ರಜೋಜಲ್ಲಂ, ವಾತಕ್ಖುಭಿತಾ ರೇಣೂ ಗಗನಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆಕಾಸೇಪಿ ಅಬ್ಭಾ ಸುಬಹಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಹಾವಾತೋ ಚ ಅಧಿಮತ್ತಂ ವಾಯತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ನಾನಾಕುಲಾ ಸಮಾಯುತಾ ಸೂರಿಯರಂಸಿಯೋ ಪಿದಹನ್ತಿ, ತೇನ ಗಿಮ್ಹೇ ಸೂರಿಯೋ ಮನ್ದಂ ತಪತಿ.

‘‘ಹೇಮನ್ತೇ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವೀ ನಿಬ್ಬುತಾ ಹೋತಿ, ಉಪರಿ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ ರಜೋಜಲ್ಲಂ, ರೇಣು ಚ ಸನ್ತಸನ್ತಂ ಗಗನೇ ಚರತಿ, ವಿಗತವಲಾಹಕೋ ಚ ಹೋತಿ ಆಕಾಸೋ, ವಾತೋ ಚ ಮನ್ದಮನ್ದಂ ವಾಯತಿ, ಏತೇಸಂ ಉಪರತಿಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾ [ವಿಸದಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಹೋನ್ತಿ ಸೂರಿಯರಂಸಿಯೋ, ಉಪಘಾತವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ತಾಪೋ ಅತಿ ವಿಯ ತಪತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೂರಿಯೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ನೋ ತಥಾ ಗಿಮ್ಹೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೀತಿಮುತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೂರಿಯೋ ಕಠಿನಂ ತಪತಿ, ಮೇಘಾದಿಸಹಗತೋ ಕಠಿನಂ ನ ತಪತೀ’’ತಿ.

ಕಠಿನತಪನಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ದಸ ಪಞ್ಹಾ.