೬. ಅರಹನ್ತವೇದನಾವೇದಿಯನಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಯಂ ಕಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ಅರಹಾ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯುತ್ತಮೇತಂ, ಯಂ ಸೋ ಸಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಕಾಯೇ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ; ಸಕುಣೋಪಿ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲಾವಕೇ ಪಟಿವಸತಿ, ತತ್ಥ ಸೋ ಇಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ ಸಾಮೀ ವಸವತ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ದಸಯಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಾನುಗತಾ ಧಮ್ಮಾ ಭವೇ ಭವೇ ಕಾಯಂ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ದಸ? ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ಪಸ್ಸಾವೋ ಮಿದ್ಧಂ ಜರಾ ಬ್ಯಾಧಿ ಮರಣಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಕಾಯಾನುಗತಾ ಧಮ್ಮಾ ಭವೇ ಭವೇ ಕಾಯಂ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅರಹಾ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹತೋ ಕಾಯೇ ಆಣಾ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಥವಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಸತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ವುತ್ತಿಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಪಥವಿಯಾ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಚ ಅರಹತೋ ಕಾಯೇ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಭಾವಿತತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋಣೋ ಛಾತೋ ಪರಿತಸಿತೋ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಪರಿತ್ತಕತಿಣೇಸು ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಉಪನಿಬದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ, ಯದಾ ಸೋ ಗೋಣೋ ಪರಿಕುಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸಹ ಉಪನಿಬನ್ಧನೇನ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಕೋಪೇತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಕುಪಿತಂ ಕಾಯಂ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಕರೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ತಸತಿ ರವತಿ ಭೇರವರಾವಮಭಿರವತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅರಹತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ ದನ್ತಂ ಸುದನ್ತಂ ಅಸ್ಸವಂ ವಚನಕರಂ, ಸೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಉಪನಿಬನ್ಧನಂ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ, ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಕಾರವಿಪ್ಫಾರೇನ ಕಾಯೋ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಯಂ ಕಾಯೇ ಚಲಮಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಚಲತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾರುಕ್ಖೇ ಖನ್ಧಸಾಖಾಪಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನಿಲಬಲಸಮಾಹತೇ ಸಾಖಾ ಚಲತಿ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ಖನ್ಧೋಪಿ ಚಲತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಾ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಉಪನಿಬನ್ಧನಂ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ, ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಕಾರವಿಪ್ಫಾರೇನ ಕಾಯೋ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪನ ತಸ್ಸ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಮಹಾರುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನ ಮೇ ಏವರೂಪೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕೋ ಧಮ್ಮಪದೀಪೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಅರಹನ್ತವೇದನಾವೇದಿಯನಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.