೫. ಅತ್ತನಿಪಾತನಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಭಗವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಂ ಪರಮಾಯ ಪಸಂಸಾಯ ಪಸಂಸತೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಾಮಾನೇನ ಚ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತತ್ಥ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಭಗವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಭಗವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೀಲವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಗದಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸವಿಸವಿನಾಸನೇ, ಓಸಧಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮೇ, ಉದಕಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸರಜೋಜಲ್ಲಾಪಹರಣೇ, ಮಣಿರತನಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿದಾನೇ, ನಾವಾಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚತುರೋಘಪಾರಗಮನೇ, ಸತ್ಥವಾಹಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಕನ್ತಾರತಾರಣೇ, ವಾತಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪನಿಬ್ಬಾಪನೇ, ಮಹಾಮೇಘಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಮಾನಸಪರಿಪೂರಣೇ, ಆಚರಿಯಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಸಿಕ್ಖಾಪನೇ, ಸುದೇಸಕಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಖೇಮಪಥಮಾಚಿಕ್ಖಣೇ. ಏವರೂಪೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಗುಣೋ ಅನೇಕಗುಣೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣೋ ಗುಣರಾಸಿ ಗುಣಪುಞ್ಜೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢಿಕರೋ ಸೀಲವಾ ‘ಮಾ ವಿನಸ್ಸೀ’ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೇನ ವಿಚಿತ್ರಕಥಿಕೇನ ಪಾಯಾಸಿರಾಜಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಲೋಕಂ ದೀಪಯಮಾನೇನ ‘ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ ರಾಜಞ್ಞ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಸಮಾದಪೇಸಿ? ಜಾತಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಬ್ಯಾಧಿಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸೋಕೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಪರಿದೇವೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದೋಮನಸ್ಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಉಪಾಯಾಸೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಪಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮಾತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಿತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭಾತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭಗಿನಿಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪುತ್ತಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಾರಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಾಸಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ [ಇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸೀ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ], ಞಾತಿಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಞಾತಿಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರೋಗಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭೋಗಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸೀಲಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರಾಜಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಚೋರಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ವೇರಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅಗ್ಗಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಉದಕಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಊಮಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಆವಟ್ಟಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸುಸುಕಾಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪರಾನುವಾದಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಣ್ಡಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದುಗ್ಗತಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪರಿಸಾಸಾರಜ್ಜಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಆಜೀವಕಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಮರಣಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ವೇತ್ತೇಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಸಾಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಾದಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಣ್ಣಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ನಾಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಣ್ಣನಾಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏರಕವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಬಳಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ತತ್ತೇನ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸುನಖೇಹಿ ಖಾದಾಪನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಜೀವಸೂಲಾರೋಪನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸಿನಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುವಿಧಾನಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಸಂಸಾರಗತೋ ಅನುಭವತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಅಭಿವುಟ್ಠಂ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಪಾಸಾಣ ಸಕ್ಖರ ಖರ ಮರುಮ್ಬ ಆವಟ್ಟ ಗಗ್ಗಲಕ ಊಮಿಕವಙ್ಕಚದಿಕ ಆವರಣನೀವರಣಮೂಲಕಸಾಖಾಸು ಪರಿಯೋತ್ಥರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವರೂಪಾನಿ ಬಹುವಿಧಾನಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಸಂಸಾರಗತೋ ಅನುಭವತಿ. ಪವತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಕ್ಖಂ, ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಸುಖಂ. ಅಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪವತ್ತಸ್ಸ [ಪವತ್ತೇ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಚ ಭಯಂ ದೀಪಯಮಾನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಸಮಾದಪೇಸಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಸಮಾದಪೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಸುಕಥಿತಂ ಕಾರಣಂ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅತ್ತನಿಪಾತನಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.