೪. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣವಗ್ಗೋ

೧. ಇದ್ಧಿಕಮ್ಮವಿಪಾಕಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಕಿರ ಸೋ ಲಗುಳೇಹಿ ಪರಿಪೋಥಿತೋ ಭಿನ್ನಸೀಸೋ ಸಞ್ಚುಣ್ಣಿತಟ್ಠಿಮಂಸಧಮನಿಛಿನ್ನಪರಿಗತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ [ಧಮನಿಮಜ್ಜಪರಿಕತ್ತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಧಮ್ಮನಿಮಿಞ್ಜಪರಿಗತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ.)]. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಥೇರೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಗತೋ, ತೇನ ಹಿ ಲಗುಳೇಹಿ ಪೋಥಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಲಗುಳೇಹಿ ಪರಿಪೋಥಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತೇನ ಹಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಗತೋತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಕಿಂ ನ ಸಮತ್ಥೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಘಾತಂ ಅಪನಯಿತುಂ, ಸದೇವಕಸ್ಸಪಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಂ ಭವಿತುಂ ಅರಹೋತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’ತಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಲಗುಳಹತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಞ್ಚ ಪನ ಕಮ್ಮಾಧಿಗ್ಗಹಿತೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇದ್ಧಿಮತೋ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೋಪಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋಪಿ ದ್ವೇ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ, ಅಚಿನ್ತಿಯೇನ ಅಚಿನ್ತಿಯಂ ಅಪನಯಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಕೇಚಿ ಫಲಕಾಮಾ ಕಪಿತ್ಥೇನ ಕಪಿತ್ಥಂ ಪೋಥೇನ್ತಿ, ಅಮ್ಬೇನ ಅಮ್ಬಂ ಪೋಥೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಚಿನ್ತಿಯೇನ ಅಚಿನ್ತಿಯಂ ಪೋಥಯಿತ್ವಾ ಅಪನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಚಿನ್ತಿಯಾನಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ರಾಜಾನೋ ಹೋನ್ತಿ ಸಮಜಚ್ಚಾ, ಸಮಜಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಏಕೋ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಭವಿಯ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕಮ್ಮಾಧಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅವಸೇಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಕರಣೇ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ ಭಗಿನೀ ವಾ ಭಾತರೋ ವಾ ಸಖೀ ವಾ ಸಹಾಯಕಾ ವಾ [ಭಗಿನಿಭಾತರೋ ವಾ ಸಖಿಸಹಾಯಕಾ ವಾ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ತಾಯನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಭಿಭವಿಯ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಅಪರಾಧಿಕತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಭವಿಯ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕಮ್ಮಾಧಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅವಸೇಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ದವಡಾಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತೇ ಘಟಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಗ್ಗಿ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಭಿಭವಿಯ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಬಲವತಾ ತೇಜಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಬಲವತರಂ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಯೇವ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಭವಿಯ ಆಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕಮ್ಮಾಧಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅವಸೇಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾಧಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಲಗುಳೇಹಿ ಪೋಥಿಯಮಾನಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಇದ್ಧಿಕಮ್ಮವಿಪಾಕಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಧಮ್ಮವಿನಯಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನಸಾಸನೇ ಯುತ್ತಂ ವಾ ಪತ್ತಂ ವಾ ಸಮಯಂ ಲಭೇಥ, ವಿನಯಪಣ್ಣತ್ತಿ ವಿವಟಾ ಸೋಭೇಯ್ಯ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ? ಕೇವಲಂ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಂಯಮೋ ನಿಯಮೋ ಸೀಲಗುಣಆಚಾರಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅತ್ಥರಸೋ ಧಮ್ಮರಸೋ ವಿಮುತ್ತಿರಸೋ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತಂ.

‘‘ತಿವಿಧೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ, ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ವಂಸವಸೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಿಹಿತೋ, ಭಿಕ್ಖುಭೂಮಿಯಾ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಿಹಿತೋ.

‘‘ಕಥಂ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ವಂಸವಸೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ, ಏಸೋ ವಂಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಯದಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಮಜ್ಝೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಿಹಿತೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಖತ್ತಿಯಮಾಯಾ ಖತ್ತಿಯೇಸು ಯೇವ ಚರತಿ, ಏವಮೇತಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಪವೇಣೀ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಿಹಿತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಸೋ ವಂಸೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಯದಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಮಜ್ಝೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಿಹಿತೋ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ಗಣಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಮಲ್ಲಾ ಅತೋಣಾ ಪಬ್ಬತಾ ಧಮ್ಮಗಿರಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಾ ನಟಕಾ ನಚ್ಚಕಾ ಲಙ್ಘಕಾ ಪಿಸಾಚಾ ಮಣಿಭದ್ದಾ ಪುಣ್ಣಬದ್ಧಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಸಿರಿದೇವತಾ ಕಾಲಿದೇವತಾ, ಸಿವಾ ವಸುದೇವಾ ಘನಿಕಾ ಅಸಿಪಾಸಾ ಭದ್ದಿಪುತ್ತಾತಿ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ರಹಸ್ಸಂ ತೇಸು ತೇಸು ಗಣೇಸು ಯೇವ ಚರತಿ, ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಿಹಿತಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಸೋ ವಂಸೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಯದಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಮಜ್ಝೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಅವಸೇಸಾನಂ ಪಿಹಿತೋ. ಏವಂ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ವಂಸವಸೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ.

‘‘ಕಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ? ಧಮ್ಮೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗರುಕೋ ಭಾರಿಯೋ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಮತ್ತಕಾರೀ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ತಂ ತತ್ಥ ಪರಮ್ಪರಾಸಮ್ಮತ್ತಕಾರಿತಾಯ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ತಂ ತತ್ಥ ಪರಮ್ಪರಾಸಮ್ಮತ್ತಕಾರಿತಾಯ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಮಾ ಚಾಯಂ ಸಾರಧಮ್ಮೋ ವರಧಮ್ಮೋ ಅಸಮ್ಮತ್ತಕಾರೀನಂ ಹತ್ಥಗತೋ ಓಞ್ಞಾತೋ ಅವಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಭವತು, ಮಾ ಚಾಯಂ ಸಾರಧಮ್ಮೋ ವರಧಮ್ಮೋ ದುಜ್ಜನಗತೋ ಓಞ್ಞಾತೋ ಅವಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಭವತೂತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರವರಪವರಅಭಿಜಾತಜಾತಿಮನ್ತರತ್ತಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ನಾಮ ಸವರಪುರಮನುಗತಂ ಓಞ್ಞಾತಂ ಅವಞ್ಞಾತಂ ಹೀಳಿತಂ ಖೀಳಿತಂ ಗರಹಿತಂ ಭವತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಚಾಯಂ ಸಾರಧಮ್ಮೋ ವರಧಮ್ಮೋ ಪರಮ್ಪರಾಅಸಮ್ಮತ್ತಕಾರೀನಂ ಹತ್ಥಗತೋ ಓಞ್ಞಾತೋ ಅವಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಭವತು, ಮಾ ಚಾಯಂ ಸಾರಧಮ್ಮೋ ವರಧಮ್ಮೋ ದುಜ್ಜನಗತೋ ಓಞ್ಞಾತೋ ಅವಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಭವತೂತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ.

‘‘ಕಥಂ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮಿಯಾ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ, ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಅತುಲಿಯೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಅನಗ್ಘಿಯೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಘಾಪೇತುಂ ತುಲೇತುಂ ಪರಿಮೇತುಂ, ಮಾಯಂ ಏವರೂಪೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠಿತೋ ಲೋಕೇನ ಸಮಸಮೋ ಭವತೂತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯೇವ ಅನ್ತರೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಚರತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ವರಪವರಭಣ್ಡಂ ವತ್ಥಂ ವಾ ಅತ್ಥರಣಂ ವಾ ಗಜತುರಙ್ಗರಥಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾಇತ್ಥಿರತನಾದೀನಿ ವಾ ವಿಜಿತಕಮ್ಮಸೂರಾ ವಾ [ನಿಜ್ಜಿತಕಮ್ಮಸೂರಾ ವಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಬ್ಬೇ ತೇ ರಾಜಾನಮುಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವತಾ ಲೋಕೇ [ಲೋಕೇ ಸಿಕ್ಖಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸುಗತಾಗಮಪರಿಯತ್ತಿಆಚಾರಸಂಯಮಸೀಲಸಂವರಗುಣಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮುಪಗತಾ ಭವನ್ತಿ. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮಿಯಾ ಗರುಕತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಸೀಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಹಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಿಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮವಿನಯಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಮುಸಾವಾದಗರುಲಹುಭಾವಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸನಾವತ್ಥುಕ’ನ್ತಿ. ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ, ಕಿಂ ಕಾರಣಂ, ಯಞ್ಚೇಕೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯಞ್ಚೇಕೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸನಾವತ್ಥುಕ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸನಾವತ್ಥುಕ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸನಾವತ್ಥುಕ’ನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ವತ್ಥುವಸೇನ ಗರುಕಲಹುಕಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಪರಸ್ಸ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರಂ ದದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಯದಿ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಹ ‘ನಕ್ಖಮಾಮೀ’ತಿ, ತಸ್ಸ ಮಯಂ ಅಕ್ಖಮಮಾನೇ ಕಹಾಪಣಂ ಹರಾಪೇಮಾ’’ತಿ ‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಯೇವ ಪುರಿಸೋ ತವ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರಂ ದದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪನ ಕೋ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ? ‘‘ಹತ್ಥಮ್ಪಿಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಛೇದಾಪೇಯ್ಯಾಮ, ಪಾದಮ್ಪಿ ಛೇದಾಪೇಯ್ಯಾಮ, ಯಾವ ಸೀಸಂ ಕಳೀರಚ್ಛೇಜ್ಜಂ ಛೇದಾಪೇಯ್ಯಾಮ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಗೇಹಂ ವಿಲುಮ್ಪಾಪೇಯ್ಯಾಮ, ಉಭತೋಪಕ್ಖೇ [ಉಭತೋಪಸ್ಸೇ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಯಾವ ಸತ್ತಮಂ ಕುಲಂ ಸಮುಗ್ಘಾತಾಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸೇಸೋ, ಕಿಂ ಕಾರಣಂ, ಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರೇ ಸುಖುಮೋ ಕಹಾಪಣೋ ದಣ್ಡೋ, ಯಂ ತವ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರೇ ಹತ್ಥಚ್ಛೇಜ್ಜಂ ಪಾದಚ್ಛೇಜ್ಜಂ ಯಾವ ಕಳೀರಚ್ಛೇಜ್ಜಂ ಸಬ್ಬಗೇಹಾದಾನಂ ಉಭತೋಪಕ್ಖೇ ಯಾವ ಸತ್ತಮಕುಲಾ ಸಮುಗ್ಘಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಮನುಸ್ಸನ್ತರೇನ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೋ ವತ್ಥುವಸೇನ ಗರುಕಲಹುಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಮುಸಾವಾದಗರುಲಹುಭಾವಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಬೋಧಿಸತ್ತಧಮ್ಮತಾಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮತಾಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ‘ಪುಬ್ಬೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಯತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಬೋಧಿ ನಿಯತಾ ಹೋತಿ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ನಿಯತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪುತ್ತೋ ನಿಯತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನಿಯತೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತುಸಿತೇ ಕಾಯೇ ಠಿತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಟ್ಠ ಮಹಾವಿಲೋಕನಾನಿ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಕಾಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ದೀಪಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ದೇಸಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಜನೇತ್ತಿಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಆಯುಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ಮಾಸಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ವಿಲೋಕೇತೀ’ತಿ. ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಬುಜ್ಝನಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಮೇಸನ್ತರಮ್ಪಿ ಆಗಮೇತುಂ, ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಂ ಪರಿಪಕ್ಕಮಾನಸಂ. ಕಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಲಂ ವಿಲೋಕೇಹಿ ‘ಕಮ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮೀ’ತಿ. ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಬುಜ್ಝನಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಮೇಸನ್ತರಮ್ಪಿ ಆಗಮೇತುಂ, ಕಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ ‘ಕುಮ್ಹಿ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುಬ್ಬೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಯತಾ, ತೇನ ಹಿ ‘ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪುಬ್ಬೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಯತಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ನಿಯತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಕುಲಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಲೋಕೇತಿ. ಕಿನ್ತಿ ಪನ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ ‘ಯೇ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ತೇ ಖತ್ತಿಯಾ ಉದಾಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’ತಿ. ಏವಂ ಕುಲಂ ವಿಲೋಕೇತಿ.

‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ಅನಾಗತಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ? ವಾಣಿಜಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ವಿಕ್ಕಯಭಣ್ಡಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಅನಾಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಸಾಕಟಿಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಅನಾಗತಂ ತಿತ್ಥಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಅನಾಗತಂ ತೀರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನಾವಾ ಪೇಸೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಆಯುಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆತುರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಉತ್ತರಸೇತುಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಥಿರಾಥಿರಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಅನಾಗತಂ ಕಾಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಕುಲಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ‘ಖತ್ತಿಯಕುಲಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಂ ವಾ’ತಿ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಅನಾಗತಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಧಮ್ಮತಾಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಅತ್ತನಿಪಾತನಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಭಗವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಂ ಪರಮಾಯ ಪಸಂಸಾಯ ಪಸಂಸತೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಾಮಾನೇನ ಚ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನೋ ಮರಣಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತತ್ಥ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಭಗವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಭಗವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೀಲವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಗದಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸವಿಸವಿನಾಸನೇ, ಓಸಧಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮೇ, ಉದಕಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸರಜೋಜಲ್ಲಾಪಹರಣೇ, ಮಣಿರತನಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿದಾನೇ, ನಾವಾಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚತುರೋಘಪಾರಗಮನೇ, ಸತ್ಥವಾಹಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಕನ್ತಾರತಾರಣೇ, ವಾತಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪನಿಬ್ಬಾಪನೇ, ಮಹಾಮೇಘಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಮಾನಸಪರಿಪೂರಣೇ, ಆಚರಿಯಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಸಿಕ್ಖಾಪನೇ, ಸುದೇಸಕಸಮೋ ಸತ್ತಾನಂ ಖೇಮಪಥಮಾಚಿಕ್ಖಣೇ. ಏವರೂಪೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಗುಣೋ ಅನೇಕಗುಣೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣೋ ಗುಣರಾಸಿ ಗುಣಪುಞ್ಜೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢಿಕರೋ ಸೀಲವಾ ‘ಮಾ ವಿನಸ್ಸೀ’ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಪಾತೇಯ್ಯ, ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’ತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೇನ ವಿಚಿತ್ರಕಥಿಕೇನ ಪಾಯಾಸಿರಾಜಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಲೋಕಂ ದೀಪಯಮಾನೇನ ‘ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ ರಾಜಞ್ಞ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಸಮಾದಪೇಸಿ? ಜಾತಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಬ್ಯಾಧಿಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸೋಕೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಪರಿದೇವೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದೋಮನಸ್ಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಉಪಾಯಾಸೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಪಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮಾತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಿತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭಾತುಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭಗಿನಿಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪುತ್ತಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಾರಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಾಸಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ [ಇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸೀ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ], ಞಾತಿಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಞಾತಿಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರೋಗಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಭೋಗಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸೀಲಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರಾಜಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಚೋರಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ವೇರಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅಗ್ಗಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಉದಕಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಊಮಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಆವಟ್ಟಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸುಸುಕಾಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪರಾನುವಾದಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದಣ್ಡಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ದುಗ್ಗತಿಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪರಿಸಾಸಾರಜ್ಜಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಆಜೀವಕಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಮರಣಭಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ವೇತ್ತೇಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಸಾಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿ ತಾಳನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಾದಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಣ್ಣಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ನಾಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಣ್ಣನಾಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಬಿಲಙ್ಗಥಾಲಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ರಾಹುಮುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಜೋತಿಮಾಲಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಹತ್ಥಪಜ್ಜೋತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏರಕವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಚೀರಕವಾಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏಣೇಯ್ಯಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಬಳಿಸಮಂಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಕಹಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಲಿಘಪರಿವತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಪಲಾಲಪೀಠಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ತತ್ತೇನ ತೇಲೇನ ಓಸಿಞ್ಚನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸುನಖೇಹಿ ಖಾದಾಪನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಜೀವಸೂಲಾರೋಪನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸಿನಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುವಿಧಾನಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಸಂಸಾರಗತೋ ಅನುಭವತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಅಭಿವುಟ್ಠಂ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಪಾಸಾಣ ಸಕ್ಖರ ಖರ ಮರುಮ್ಬ ಆವಟ್ಟ ಗಗ್ಗಲಕ ಊಮಿಕವಙ್ಕಚದಿಕ ಆವರಣನೀವರಣಮೂಲಕಸಾಖಾಸು ಪರಿಯೋತ್ಥರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವರೂಪಾನಿ ಬಹುವಿಧಾನಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಸಂಸಾರಗತೋ ಅನುಭವತಿ. ಪವತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಕ್ಖಂ, ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಸುಖಂ. ಅಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪವತ್ತಸ್ಸ [ಪವತ್ತೇ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಚ ಭಯಂ ದೀಪಯಮಾನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಸಮಾದಪೇಸಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಸಮಾದಪೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಸುಕಥಿತಂ ಕಾರಣಂ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅತ್ತನಿಪಾತನಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾನಿಸಂಸಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಯಾನೀಕತಾಯ ವತ್ಥುಕತಾಯ ಅನುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಚಿತಾಯ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಏಕಾದಸ? ಸುಖಂ ಸುಪತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ದೇವತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ [ಸತ್ಥಂ ಕಮತಿ (ಸ್ಯಾ.) ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ತುವಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಮುಖವಣ್ಣೋ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ, ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಉತ್ತರಿಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಮಿಗಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ ಪವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪೀಳಿಯಕ್ಖೇನ ರಞ್ಞಾ ವಿದ್ಧೋ ವಿಸಪೀತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಪತಿತೋ’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಮೇತ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘‘ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಮಿಗಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ ಪವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪೀಳಿಯಕ್ಖೇನ ರಞ್ಞಾ ವಿದ್ಧೋ ವಿಸಪೀತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಪತಿತೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಮಿಗಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ ಪವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪೀಳಿಯಕ್ಖೇನ ರಞ್ಞಾ ವಿದ್ಧೋ ವಿಸಪೀತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಪತಿತೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುನಿಪುಣೋ ಪರಿಸಣ್ಹೋ ಸುಖುಮೋ ಗಮ್ಭೀರೋ, ಅಪಿ ಸುನಿಪುಣಾನಂ ಮನುಜಾನಂ ಗತ್ತೇ ಸೇದಂ ಮೋಚೇಯ್ಯ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ವಿಜಟೇಹಿ ತಂ ಮಹಾಜಟಾಜಟಿತಂ, ಅನಾಗತಾನಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ದೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾಹನಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಮೇತ್ತಾಯ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ... ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತೀ’ತಿ. ಸಾಮೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಮಿಗಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ ಪವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪೀಳಿಯಕ್ಖೇನ ರಞ್ಞಾ ವಿದ್ಧೋ ವಿಸಪೀತೇನ ಸಲ್ಲೇನ ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಪತಿತೋ, ತತ್ಥ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ. ಕತಮಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ನೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ, ಸಾಮೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರೋ ಘಟಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಪಮತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖಣೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ. ತಸ್ಸ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಹಿತಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ. ನೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ ಅಭೇಜ್ಜಕವಚಜಾಲಿಕಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸರಾ ಖಿತ್ತಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪತನ್ತಿ ವಿಕಿರನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ, ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರಸ್ಸ, ಅಭೇಜ್ಜಕವಚಜಾಲಿಕಾಯೇಸೋ ಗುಣೋ, ಯಸ್ಸ ಸರಾ ಖಿತ್ತಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪತನ್ತಿ ವಿಕಿರನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇತೇ ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖಣೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ. ತಸ್ಸ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಹಿತಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ನೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ. ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ದಿಬ್ಬಂ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಮೂಲಂ ಹತ್ಥೇ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಾವ ತಂ ಮೂಲಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಗತಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸೋ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಪಸ್ಸತಿ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಮೂಲಸ್ಸೇಸೋ ಗುಣೋ ಅನ್ತರಧಾನಸ್ಸ, ಯಂ ಸೋ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇತೇ ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖಣೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ. ತಸ್ಸ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಹಿತಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ. ನೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ. ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಂ ಸುಕತಂ ಮಹಾಲೇಣಮನುಪ್ಪವಿಟ್ಠಂ ಮಹತಿಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿವಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ತೇಮಯಿತುಂ, ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಮಹಾಲೇಣಸ್ಸೇಸೋ ಗುಣೋ, ಯಂ ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿವಸ್ಸಮಾನೋ ನ ತಂ ತೇಮೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇತೇ ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖಣೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ. ತಸ್ಸ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಹಿತಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅಹಿತಂ ಕಾತುಂ ನೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯೇತೇ ಗುಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಬ್ಬಪಾಪನಿವಾರಣಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಕುಸಲಗುಣಾವಹಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಹಿತಾನಮ್ಪಿ ಅಹಿತಾನಮ್ಪಿ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಬದ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾನಿಸಂಸಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಮವಿಸಮಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ ‘ಕುಸಲಕಾರಿಸ್ಸಪಿ ಅಕುಸಲಕಾರಿಸ್ಸಪಿ ವಿಪಾಕೋ ಸಮಸಮೋ, ಉದಾಹು ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸೋ, ಕುಸಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಅಕುಸಲಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಏಕನ್ತಕಣ್ಹೋ, ಏಕನ್ತಕಣ್ಹೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೋ, ಏಕನ್ತಸುಕ್ಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ದೇವದತ್ತೋ ಭವೇ ಭವೇ ಯಸೇನ ಚ ಪಕ್ಖೇನ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸಮಸಮೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಧಿಕತರೋ ವಾ. ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ನಗರೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಛವಕಚಣ್ಡಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ, ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಅಕಾಲೇ ಅಮ್ಬಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ, ಏತ್ಥ ತಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದೇವದತ್ತತೋ ಜಾತಿಯಾ ನಿಹೀನೋ ಯಸೇನ ಚ ನಿಹೀನೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ ಮಹಾ ಮಹೀಪತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಙ್ಗೀ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸೂಪಭೋಗೋ ಅಹೋಸಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಸಬ್ಬಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಚಾರುಗತಿವಿಲಾಸಂ ಅಸಹಮಾನೋ ರಾಜಾ ವಧಮಿಚ್ಛನ್ತೋ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಏವಮವೋಚ ‘ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ತೇ, ಆಚರಿಯ, ಹತ್ಥಿನಾಗೋ, ತಸ್ಸ ಆಕಾಸಗಮನಂ ನಾಮ ಕಾರಣಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದೇವದತ್ತತೋ ಜಾತಿಯಾ ನಿಹೀನೋ ಲಾಮಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಪವನೇ ನಟ್ಠಾಯಿಕೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಪಥವೀ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ಏತ್ಥಪಿ ತಾವ ದಿಸ್ಸತಿ ವಿಸೇಸೋ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಚ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದೇವದತ್ತತೋ ಜಾತಿಯಾ ನಿಹೀನೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಸೋಣುತ್ತರೋ ನಾಮ ನೇಸಾದೋ ಬಲವಾ ಬಲವತರೋ ನಾಗಬಲೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಸೋ ಲುದ್ದಕೋ ತಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ಘಾತೇಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋವ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ವನಚರಕೋ ಅನಿಕೇತವಾಸೀ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕುಣೋ ಅಹೋಸಿ ತಿತ್ತಿರೋ ಮನ್ತಜ್ಝಾಯೀ, ತದಾಪಿ ಸೋ ವನಚರಕೋ ತಂ ಸಕುಣಂ ಘಾತೇಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋವ ಜಾತಿಯಾ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಕಲಾಬು ನಾಮ ಕಾಸಿರಾಜಾ [ಕಾಸಿಕರಾಜಾ (ಕ.)] ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಾಪಸೋ ಅಹೋಸಿ ಖನ್ತಿವಾದೀ. ತದಾ ಸೋ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಕುದ್ಧೋ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಂಸಕಳೀರೇ ವಿಯ ಛೇದಾಪೇಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಯಸೇನ ಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ವನಚರೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನನ್ದಿಯೋ ನಾಮ ವಾನರಿನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾಪಿ ಸೋ ವನಚರೋ ತಂ ವಾನರಿನ್ದಂ ಘಾತೇಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾತರಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೇನ ಚ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ ಜಾತಿಯಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಅಚೇಲಕೋ ಕಾರಮ್ಭಿಯೋ ನಾಮ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಣ್ಡರಕೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ ಜಾತಿಯಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಪವನೇ ಜಟಿಲಕೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಚ್ಛಕೋ ನಾಮ ಮಹಾಸೂಕರೋ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಜಾತಿಯಾ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಚೇತೀಸು ಸೂರಪರಿಚರೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ ಉಪರಿ ಪುರಿಸಮತ್ತೇ ಗಗನೇ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಯಸೇನ ಚ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಸಾಮೋ ನಾಮ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರುರು ನಾಮ ಮಿಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಜಾತಿಯಾ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಲುದ್ದಕೋ ಪವನಚರೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಲುದ್ದಕೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ದನ್ತೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹರಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಯೋನಿಯಾ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಖತ್ತಿಯಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ಯಾವತಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪದೇಸರಾಜಾನೋ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಅನುಯುತ್ತೇ ಅಕಾಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಧುರೋ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಯಸೇನ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಹುತ್ವಾ ಲಟುಕಿಕಾಯ ಸಕುಣಿಕಾಯ ಪುತ್ತಕೇ ಘಾತೇಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಅಹೋಸಿ ಯೂಥಪತಿ, ತತ್ಥ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಯಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ನಾವಿಕೋ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಲಸತಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ನಾವಿಕೋ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಲಸತಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹೋ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಕಟಸತಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸತ್ಥವಾಹೋ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಕಟಸತಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಸಾಖೋ ನಾಮ ಮಿಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ನಿಗ್ರೋಧೋ ನಾಮ ಮಿಗರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಸಾಖೋ ನಾಮ ಸೇನಾಪತಿ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ನಿಗ್ರೋಧೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ಉಭೋಪಿ ಸಮಸಮಾ ಅಹೇಸುಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಖಣ್ಡಹಾಲೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಸೋ ಖಣ್ಡಹಾಲೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಪದುಮೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಸೋ ರಾಜಾ ಸಕಪುತ್ತಂ ಚೋರಪಪಾತೇ ಖಿಪಾಪೇಸಿ, ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಪಿತಾವ ಪುತ್ತಾನಂ ಅಧಿಕತರೋ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋತಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಅಧಿಕತರೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಯದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಮಹಾಪತಾಪೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಪಾಲೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾ ಸೋ ರಾಜಾ ಸಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸೀಸಞ್ಚ ಛೇದಾಪೇಸಿ, ತತ್ಥಪಿ ತಾವ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇವ ಉತ್ತರೋ ಅಧಿಕತರೋ.

ಅಜ್ಜೇತರಹಿ ಉಭೋಪಿ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಜಾಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ, ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸ ದೇವಾತಿದೇವಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಲಯಂ ಅಕಾಸಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಮಯಾ ಭಣಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಥಂ ಉದಾಹು ವಿತಥ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಯಂ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುವಿಧಂ ಕಾರಣಂ ಓಸಾರೇಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಣ್ಹೋಪಿ ಸುಕ್ಕೋಪಿ ಸಮಸಮಗತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಸಮಸಮವಿಪಾಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಸಮಸಮವಿಪಾಕಂ ಹೋತಿ, ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೋ ಸಬ್ಬಜನೇಹಿ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನೇವ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ. ಯೋ ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಭವೇ ಪಚ್ಚತಿ ಫಲಂ ದೇತಿ. ದೇವದತ್ತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸರಿಯೇ ಠಿತೋ ಜನಪದೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ದೇತಿ, ಸೇತುಂ ಸಭಂ ಪುಞ್ಞಸಾಲಂ ಕಾರೇತಿ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಪಣದ್ಧಿಕವಣಿಬ್ಬಕಾನಂ ನಾಥಾನಾಥಾನಂ ಯಥಾಪಣಿಹಿತಂ ದಾನಂ ದೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ವಿಪಾಕೇನ ಭವೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭತಿ. ಕಸ್ಸೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ವಿನಾ ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸತೀತಿ?

‘‘ಯಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚ ಏಕತೋ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಸೋ ನ ಜಾತಿಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ, ನ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ, ನ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ, ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಬಹೂನಂ ಅಹೋರತ್ತಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಯಂ ಪನೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕಾಣಕಚ್ಛಪೋಪಮಂ ಉಪದಸ್ಸಿತಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ತಥೂಪಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸಂ ಸಮಾಗಮಂ ಧಾರೇಹಿ.

‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದೇವದತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅನೇಕೇಸು ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಾಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಚೂಳಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಭಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನೇಕೇಸು ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಾಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಚೂಳಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಭಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತನಿಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಂಸಾರಸೋತಮನುಗತಾ ಸಂಸಾರಸೋತೇನ ವುಯ್ಹನ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿಪಿ ಪಿಯೇಹಿಪಿ ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಸುಚಿಅಸುಚಿಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಂಸಾರಸೋತಮನುಗತಾ ಸಂಸಾರಸೋತೇನ ವುಯ್ಹನ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿಪಿ ಪಿಯೇಹಿಪಿ ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ. ದೇವದತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಕ್ಖೋ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಪರೇ ಅಧಮ್ಮೇ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಹಾನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಕ್ಖೋ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನಾ ಧಮ್ಮೋ ಪರೇ ಧಮ್ಮೇ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಗ್ಗೇ ಮೋದಿ ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಙ್ಗೀ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಬುದ್ಧಂ ಅನಾಸಾದನೀಯಮಾಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗಞ್ಚ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ, ತಥಾಗತೋ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಮವಿಸಮಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಅಮರಾದೇವೀಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ಸಚೇ ಲಭೇಥ ಖಣಂ ವಾ ರಹೋ ವಾ, ನಿಮನ್ತಕಂ [ನಿವಾತಕಂ (ಕುಣಾಲಜಾತಕೇ)] ವಾಪಿ ಲಭೇಥ ತಾದಿಸಂ;

ಸಬ್ಬಾವ [ಸಬ್ಬಾಪಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಇತ್ಥೀ ಕಯಿರುಂ [ಕರೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ನು ಪಾಪಂ, ಅಞ್ಞಂ ಅಲದ್ಧಾ ಪೀಠಸಪ್ಪಿನಾ ಸದ್ಧಿ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ಕಥೀಯತಿ ‘ಮಹೋಸಧಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅಮರಾ ನಾಮ ಇತ್ಥೀ ಗಾಮಕೇ ಠಪಿತಾ ಪವುತ್ಥಪತಿಕಾ ರಹೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿವಿತ್ತಾ ರಾಜಪ್ಪಟಿಸಮಂ ಸಾಮಿಕಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ನಿಮನ್ತೀಯಮಾನಾ ಪಾಪಂ ನಾಕಾಸೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಚೇ…ಪೇ… ಸದ್ಧಿ’ನ್ತಿ ತೇನ ಹಿ ‘ಮಹೋಸಧಸ್ಸ ಭರಿಯಾ…ಪೇ… ನಾಕಾಸೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಮಹೋಸಧಸ್ಸ ಭರಿಯಾ…ಪೇ… ನಾಕಾಸಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಚೇ…ಪೇ… ಸದ್ಧಿ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಸಚೇ…ಪೇ… ಸದ್ಧಿ’ನ್ತಿ. ಕಥೀಯತಿ ಚ ‘ಮಹೋಸಧಸ್ಸ ಭರಿಯಾ …ಪೇ… ನಾಕಾಸೀ’ತಿ. ಕರೇಯ್ಯ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಮಾನಾ ತಾದಿಸೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ, ನ ಸಾ ಕರೇಯ್ಯ ಸಚೇ ಖಣಂ ವಾ ರಹೋ ವಾ ನಿಮನ್ತಕಂ ವಾಪಿ ತಾದಿಸಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ವಿಚಿನನ್ತೀ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮರಾ ಇತ್ಥೀ ನ ಅದ್ದಸ ಖಣಂ ವಾ ರಹೋ ವಾ ನಿಮನ್ತಕಂ ವಾಪಿ ತಾದಿಸಂ.

‘‘ಇಧ ಲೋಕೇ ಗರಹಭಯಾ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಪರಲೋಕೇ ನಿರಯಭಯಾ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಕಟುಕವಿಪಾಕಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಪಿಯಂ ಅಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮಾ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗರುಕತಾಯ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಪಚಾಯನ್ತೀ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಅನರಿಯಂ ಗರಹನ್ತೀ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ, ಕಿರಿಯಂ ಅಭಿನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ. ಏವರೂಪೇಹಿ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಖಣಂ ನ ಪಸ್ಸಿ.

‘‘ರಹೋಪಿ ಸಾ ಲೋಕೇ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಪಾಪಂ ನಾಕಾಸಿ. ಸಚೇ ಸಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ರಹೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಥ ಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ರಹೋ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ರಹೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ರಹೋ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ರಹೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂನೀಹಿ ದೇವತಾಹಿ ರಹೋ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂನೀಹಿ ದೇವತಾಹಿ ರಹೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅತ್ತನಾವ ಪಾಪೇಹಿ ರಹೋ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಅತ್ತನಾವ ಪಾಪೇಹಿ ರಹೋ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಥ ಅಧಮ್ಮೇನ ರಹೋ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಏವರೂಪೇಹಿ ಬಹುವಿಧೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರಹೋ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪಾಪಂ ನಾಕಾಸಿ.

‘‘ನಿಮನ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಾ ಲೋಕೇ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ಅಲಭನ್ತೀ ಪಾಪಂ ನಾಕಾಸಿ. ಮಹೋಸಧೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ? ಮಹೋಸಧೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರೋ ಹಿರಿಮಾ ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಸಪಕ್ಖೋ ಮಿತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಖಮೋ ಸೀಲವಾ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಸೋಚೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಕ್ಕೋಧನೋ ಅನತಿಮಾನೀ ಅನುಸೂಯಕೋ ವೀರಿಯವಾ ಆಯೂಹಕೋ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಸಂವಿಭಾಗೀ ಸಖಿಲೋ ನಿವಾತವುತ್ತಿ ಸಣ್ಹೋ ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ಅತಿಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಿತ್ತಿಮಾ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹಿತೇಸೀ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಪತ್ಥಿತೋ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಧನವಾ ಯಸವಾ. ಮಹೋಸಧೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಾ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂ ನಿಮನ್ತಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪಾಪಂ ನಾಕಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಮರಾದೇವೀಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಅರಹನ್ತಅಭಾಯನಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ವಿಗತಭಯಸನ್ತಾಸಾ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ನಗರೇ ರಾಜಗಹೇ ಧನಪಾಲಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಭಗವತಿ ಓಪತನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಸತಾನಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಜಿನವರಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾನಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆನನ್ದಂ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಭಯಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ದಸಬಲಂ ಪಾತೇತುಕಾಮಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಉದಾಹು ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅತುಲಂ ವಿಪುಲಮಸಮಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ವಿಗತಭಯಸನ್ತಾಸಾ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನಗರೇ…ಪೇ… ಆನನ್ದ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ನಗರೇ ರಾಜಗಹೇ ಧನಪಾಲಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಭಗವತಿ ಓಪತನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಸತಾನಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಜಿನವರಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾನಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆನನ್ದಂ, ತೇನ ಹಿ ‘ವಿಗತಭಯಸನ್ತಾಸಾ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ವಿಗತಭಯಸನ್ತಾಸಾ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ, ನಗರೇ ರಾಜಗಹೇ ಧನಪಾಲಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಭಗವತಿ ಓಪತನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಖೀಣಾಸವಸತಾನಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಜಿನವರಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾನಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆನನ್ದಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ಭಯಾ, ನಾಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಾತೇತುಕಾಮತಾಯ.

‘‘ಯೇನ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೇತುನಾ ಅರಹನ್ತೋ ಭಾಯೇಯ್ಯುಂ ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯುಂ ವಾ, ಸೋ ಹೇತು ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಗತಭಯಸನ್ತಾಸಾ ಅರಹನ್ತೋ, ಭಾಯತಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ಖಣನ್ತೇಪಿ ಭಿನ್ದನ್ತೇಪಿ ಧಾರೇನ್ತೇಪಿ ಸಮುದ್ದಪಬ್ಬತಗಿರಿಸಿಖರೇತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಸೋ ಹೇತು, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಭಾಯೇಯ್ಯ ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸೋ ಹೇತು, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಅರಹನ್ತೋ ಭಾಯೇಯ್ಯುಂ ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯುಂ ವಾ.

‘‘ಭಾಯತಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ವಾ ಭಿನ್ದನ್ತೇ ವಾ ಪತನ್ತೇ ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಹನ್ತೇ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಸೋ ಹೇತು, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಭಾಯೇಯ್ಯ ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸೋ ಹೇತು, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಅರಹನ್ತೋ ಭಾಯೇಯ್ಯುಂ ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯುಂ ವಾ.

‘‘ಯದಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಧಾತುಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸತ್ತಿಹತ್ಥಾ ಏಕಂ ಅರಹನ್ತಂ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ತಾಸೇಯ್ಯುಂ, ನ ಭವೇಯ್ಯ ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಅಟ್ಠಾನಮನವಕಾಸತಾಯ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಏವಂ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ ‘ಅಜ್ಜ ನರವರಪವರೇ ಜಿನವರವಸಭೇ ನಗರವರಮನುಪ್ಪವಿಟ್ಠೇ ವೀಥಿಯಾ ಧನಪಾಲಕೋ ಹತ್ಥೀ ಆಪತಿಸ್ಸತಿ, ಅಸಂಸಯಮತಿದೇವದೇವಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸತಿ, ಯದಿ ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮ, ಆನನ್ದಸ್ಸ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಹೇವ ಚ ತಥಾಗತಂ ಸಮುಪಗಮಿಸ್ಸತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ಅಪಗಚ್ಛಾಮ, ಏವಮಿದಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆನನ್ದಸ್ಸ ಚ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುವಿಭತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ, ಏವಮೇತಂ ನತ್ಥಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಭಯಂ ವಾ ಸನ್ತಾಸೋ ವಾ, ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅರಹನ್ತೋ ಪಕ್ಕನ್ತಾ ದಿಸಾವಿದಿಸ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹನ್ತಅಭಾಯನಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಬುದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪ್ಪಮುಖೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಣಾಮಿತೇ ಚಾತುಮೇಯ್ಯಕಾ ಚ ಸಕ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಹಮ್ಪತಿ ಬೀಜೂಪಮಞ್ಚ ವಚ್ಛತರುಣೂಪಮಞ್ಚ ಉಪದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸಾದೇಸುಂ ಖಮಾಪೇಸುಂ ನಿಜ್ಝತ್ತಂ ಅಕಂಸೂ’ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಞ್ಞಾತಾ ತಾ ಉಪಮಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಯಾಹಿ ತಥಾಗತೋ ಉಪಮಾಹಿ ಓರತೋ ಖಮಿತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ನಿಜ್ಝತ್ತಂ ಗತೋ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಾ ಉಪಮಾ ಅಞ್ಞಾತಾ, ತೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಯದಿ ಞಾತಾ, ತೇನ ಹಿ ಓಕಸ್ಸ ಪಸಯ್ಹ ವೀಮಂಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪಣಾಮೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅಕಾರುಞ್ಞತಾ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ, ತಾಹಿ ಚ ಉಪಮಾಹಿ ಭಗವಾ ಪಸನ್ನೋ ಓರತೋ ಖಮಿತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ನಿಜ್ಝತ್ತಂ ಗತೋ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇಹೇವ ತೇ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಆರಾಧೇಸುಂ ತೋಸೇಸುಂ ಪಸಾದೇಸುಂ, ತೇಸಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇನೇವ ಧನೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತಿ ತೋಸೇತಿ ಪಸಾದೇತಿ, ತಞ್ಚ ಸಾಮಿಕೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಾತುಮೇಯ್ಯಕಾ ಚ ಸಕ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಹಮ್ಪತಿ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇಹೇವ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಆರಾಧೇಸುಂ ತೋಸೇಸುಂ ಪಸಾದೇಸುಂ, ತೇಸಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಪ್ಪಕೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕೇನೇವ ಸುವಣ್ಣಫಣಕೇನ ರಞ್ಞೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಪಸಾಧಯಮಾನೋ ರಾಜಾನಂ ಆರಾಧೇತಿ ತೋಸೇತಿ ಪಸಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದತಿ, ಯಥಿಚ್ಛಿತಮನುಪ್ಪದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಾತುಮೇಯ್ಯಕಾ ಚ ಸಕ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಹಮ್ಪತಿ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇಹೇವ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಆರಾಧೇಸುಂ ತೋಸೇಸುಂ ಪಸಾದೇಸುಂ, ತೇಸಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಾಭತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇನ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಆರಾಧೇತಿ ತೋಸೇತಿ ಪಸಾದೇತಿ, ತಞ್ಚ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಾತುಮೇಯ್ಯಕಾ ಚ ಸಕ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಹಮ್ಪತಿ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇಹೇವ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಆರಾಧೇಸುಂ ತೋಸೇಸುಂ ಪಸಾದೇಸುಂ, ತೇಸಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಸನ್ನೋ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀತಿ.

ಬುದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ದಸ ಪಞ್ಹಾ.