೫. ಸನ್ಥವವಗ್ಗೋ

೧. ಸನ್ಥವಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ;

ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ. ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ. ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ. ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ. ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ. ಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ. ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ, ತಂ ಸಭಾವವಚನಂ ಅಸೇಸವಚನಂ ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ಸಮಣಾನುಚ್ಛವಂ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ ಸಮಣಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಸಮಣಾರಹಂ ಸಮಣಗೋಚರಂ ಸಮಣಪ್ಪಟಿಪದಾ ಸಮಣಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆರಞ್ಞಕೋ ಮಿಗೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪವನೇ ಚರಮಾನೋ ನಿರಾಲಯೋ ಅನಿಕೇತೋ ಯಥಿಚ್ಛಕಂ ಸಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘ಸನ್ಥವತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ. ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನ’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ, ತಂ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ವಿಹಾರದಾನಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ವಣ್ಣಿತಂ ಅನುಮತಂ ಥೋಮಿತಂ ಪಸತ್ಥಂ, ತಂ ತೇ ವಿಹಾರದಾನಂ ದತ್ವಾ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ವಿಹಾರದಾನೇ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ವಿಹಾರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಬ್ಯತ್ತಸಙ್ಕೇತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುಲಭಂ ದಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸನಕಾಮಾನಂ, ಅನಿಕೇತೇ ದುದ್ದಸ್ಸನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ವಿಹಾರದಾನೇ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ’ತಿ, ನ ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಪುತ್ತೇನ ಆಲಯೋ ಕರಣೀಯೋ ನಿಕೇತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಸನ್ಥವಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಉದರಸಂಯತಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನುದಾಯಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತೇನ ಸಮತಿತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನುದಾಯಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತೇನ ಸಮತಿತ್ಥಿಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನುದಾಯಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತೇನ ಸಮತಿತ್ಥಿಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ, ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನುದಾಯಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತೇನ ಸಮತಿತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’ತಿ. ಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ, ತಂ ಸಭಾವವಚನಂ ಅಸೇಸವಚನಂ ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ಭೂತವಚನಂ ತಚ್ಛವಚನಂ ಯಾಥಾವವಚನಂ ಅವಿಪರೀತವಚನಂ ಇಸಿವಚನಂ ಮುನಿವಚನಂ ಭಗವನ್ತವಚನಂ ಅರಹನ್ತವಚನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧವಚನಂ ಜಿನವಚನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುವಚನಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಚನಂ.

‘‘ಉದರೇ ಅಸಂಯತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಮಜ್ಜಮ್ಪಿ ಪಿವತಿ, ಮಾತರಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ಪಿತರಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ಅರಹನ್ತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದತಿ, ದುಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೋ ಉದರೇ ಅಸಂಯತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಯೂಹಿ [ಆಯೂಹತಿ (ಕ.)]. ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಬಹುವಿಧಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ.

‘‘ಉದರೇ ಸಂಯತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಂ ಅಭಿಸಮೇತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಚತೂಸು ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಕೇವಲಞ್ಚ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇತಿ. ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಕಪೋತಕೋ ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಹುತ್ವಾ ಯಾವ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಉಪಟ್ಠಾನಮುಪನೇಸಿ, ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಬಹುವಿಧಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ’ತಿ.

‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನುದಾಯಿ ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಇಮಿನಾ ಪತ್ತೇನ ಸಮತಿತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’ತಿ, ತಂ ಕತಕಿಚ್ಚೇನ ನಿಟ್ಠಿತಕಿರಿಯೇನ ಸಿದ್ಧತ್ಥೇನ ವುಸಿತವೋಸಾನೇನ ನಿರಾವರಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನಾ ಸಯಮ್ಭುನಾ ತಥಾಗತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಭಣಿತಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವನ್ತಸ್ಸ ವಿರಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುವಾಸಿತಸ್ಸ ಆತುರಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಕಿರಿಯಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಸ್ಸ ಉದರೇ ಸಂಯಮೋ ಕರಣೀಯೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಭಾಸಸ್ಸ ಜಾತಿಮನ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಜಾತಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಮಜ್ಜನನಿಘಂಸನಪರಿಸೋಧನೇನ ಕರಣೀಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಾರಮಿಂ ಗತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಕರಣೇಸು ಆವರಣಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಉದರಸಂಯತಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಬುದ್ಧಅಪ್ಪಾಬಾಧಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ಸದಾ ಪಯತಪಾಣಿ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧರೋ ಅನುತ್ತರೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ಭಗವತಾ ‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಯದಿದಂ ಬಾಕುಲೋ’ತಿ. ಭಗವತೋ ಚ ಸರೀರೇ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಏತದಗ್ಗಂ…ಪೇ… ಬಾಕುಲೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಥೇರೋ ಬಾಕುಲೋ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಅಗ್ಗೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ…ಪೇ… ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ…ಪೇ… ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ’ತಿ, ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಏತದಗ್ಗಂ…ಪೇ… ಬಾಕುಲೋ’ತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಬಾಹಿರಾನಂ ಆಗಮಾನಂ ಅಧಿಗಮಾನಂ ಪರಿಯತ್ತೀನಂ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಠಾನಚಙ್ಕಮಿಕಾ, ತೇ ಠಾನೇನ ಚಙ್ಕಮೇನ ದಿವಾರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಠಾನೇನ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಸಯನೇನ ದಿವಾರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಠಾನಚಙ್ಕಮಿಕಾ, ತೇ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ಅತಿರೇಕಾ.

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಏಕಾಸನಿಕಾ, ತೇ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ದುತಿಯಂ ಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಯಾವ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಾಸನಿಕಾ, ತೇ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ಅತಿರೇಕಾ, ಅನೇಕವಿಧಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ತಂ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಾನಿ. ಭಗವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನುತ್ತರೋ ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ದಸಹಿ ಚ ಬಲೇಹಿ ಚತೂಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಛಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಞಾಣೇಹಿ, ಕೇವಲೇ ಚ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ…ಪೇ… ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ’ತಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಏಕೋ ಜಾತಿಮಾ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಧನವಾ, ಏಕೋ ವಿಜ್ಜವಾ, ಏಕೋ ಸಿಪ್ಪವಾ, ಏಕೋ ಸೂರೋ, ಏಕೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಅಭಿಭವಿಯ ರಾಜಾ ಯೇವ ತೇಸಂ ಉತ್ತಮೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಸೇಟ್ಠೋ.

‘‘ಯಂ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಅಭಿನೀಹಾರವಸೇನ, ಸೋ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉದರವಾತಾಬಾಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ತಿಣಪುಪ್ಫಕರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಯಂ ತಾಪಸೋ ಸಮಾನೋ ನಾನಾಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ತಂ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಂ ಪತ್ತೋ, ಭಣಿತೋ ಚ ‘ಏತದಗ್ಗಂ…ಪೇ… ಬಾಕುಲೋ’ತಿ.

‘‘ಭಗವತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ಯಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಆದಿಯನ್ತೇಪಿ ಅನಾದಿಯನ್ತೇಪಿ ನತ್ಥಿ ಭಗವತಾ ಸದಿಸೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಮಹಾರಾಜ ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರಲಞ್ಛಕೇ –

‘‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ ವಾ ರೂಪಿನೋ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ವಾ ಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ, ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ. ‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಅಪ್ಪಾಬಾಧಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಮಗ್ಗುಪ್ಪಾದನಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಅದ್ದಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತ’ನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅದ್ದಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಅದ್ದಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ. ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಅದ್ದಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತ’ನ್ತಿ, ತಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ಸಭಾವವಚನಮೇವ, ಪುಬ್ಬಕಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾನಂ ಅನ್ತರಧಾನೇನ ಅಸತಿ ಅನುಸಾಸಕೇ ಮಗ್ಗೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ತಂ [ಸೋ ತಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ತಥಾಗತೋ ಮಗ್ಗಂ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ [ಸಮ್ಮಸಮಾನೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅದ್ದಸ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತಂ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ಅದ್ದಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಅನುಯಾತ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪುಬ್ಬಕಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾನಂ ಅನ್ತರಧಾನೇನ ಅಸತಿ ಅನುಸಾಸಕೇ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಯಂ ದಾನಿ ತಥಾಗತೋ ಸಞ್ಚರಣಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನೇನ ಮಣಿರತನಂ ಗಿರಿಸಿಖನ್ತರೇ ನಿಲೀಯತಿ, ಅಪರಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಂ ತಸ್ಸ ಪಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಕತಿಕಂ ಯೇವ ತಂ ಮಣಿರತನಂ, ತೇನ ಪನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ [ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ತಥಾಗತೇಹಿ ಅನುಚಿಣ್ಣಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಸಿವಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಸತಿ ಅನುಸಾಸಕೇ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಸಞ್ಚರಣಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸನ್ತಂ ಯೇವ ಪುತ್ತಂ ಯೋನಿಯಾ ಜನಯಿತ್ವಾ ಮಾತಾ ‘ಜನಿಕಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸನ್ತಂ ಯೇವ ಮಗ್ಗಂ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಸಞ್ಚರಣಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಟ್ಠಂ ಪಸ್ಸತಿ, ‘ತೇನ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ’ನ್ತಿ ಜನೋ ವೋಹರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸನ್ತಂ ಯೇವ ಮಗ್ಗಂ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಸಞ್ಚರಣಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ವನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ನೀಹರತಿ, ‘ತಸ್ಸ ಸಾ ಭೂಮೀ’ತಿ ಜನೋ ವೋಹರತಿ, ನ ಚೇಸಾ ಭೂಮಿ ತೇನ ಪವತ್ತಿತಾ, ತಂ ಭೂಮಿಂ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಭೂಮಿಸಾಮಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸನ್ತಂ ಯೇವ ಮಗ್ಗಂ ಲುಗ್ಗಂ ಪಲುಗ್ಗಂ ಗೂಳ್ಹಂ ಪಿಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅಸಞ್ಚರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಸಞ್ಚರಣಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಆಹ ‘ತಥಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಮಗ್ಗುಪ್ಪಾದನಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಬುದ್ಧಅವಿಹೇಠಕಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಇಸಿ ಸಮಾನೋ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತಂ’, ತೇನ ಹಿ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಪುಬ್ಬೇ ವಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ, ‘ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೇನ ಇಸಿನಾ ಅನೇಕಸತೇ ಪಾಣೇ ಘಾತಯಿತ್ವಾ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತಂ’, ತಞ್ಚ ಪನ ರಾಗವಸೇನ ವಿಸಞ್ಞಿನಾ, ನೋ ಸಚೇತನೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ರತ್ತೋ ರಾಗವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ದುಟ್ಠೋ ದೋಸವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಮಾನೀ ಮಾನವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಲೋಭವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಅಕಿಞ್ಚನೋ ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ಬಾಲೋ ಹಸ್ಸವಸೇನ [ಅಞ್ಞಾಣವಸೇನ (ಕ. ಸೀ.)] ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ರಾಜಾ ವಿನಯನವಸೇನ ಪಾಣಂ ಹನತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಿ. ಪಾಕತಿಕಂ ಯೇವ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕತಂ, ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕತಿಭಾವೇನ ಓನಮೇಯ್ಯ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತುಂ, ನ ಯಿಮಂ ಗಾಥಂ ಭಣೇಯ್ಯ –

‘‘‘ಸಸಮುದ್ದಪರಿಯಾಯಂ, ಮಹಿಂ ಸಾಗರಕುಣ್ಡಲಂ;

ನ ಇಚ್ಛೇ ಸಹ ನಿನ್ದಾಯ, ಏವಂ ಸೇಯ್ಹ [ಸಯ್ಹ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಿಜಾನಹೀ’ತಿ.

‘‘ಏವಂವಾದೀ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಜಲಿತಮ್ಪಿ ಜಾತವೇದಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ಕುಪಿತಮ್ಪಿ ಆಸೀವಿಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಿಂ ಉಪೇತಿ, ಸಮುದ್ದಮ್ಪಿ ಅತೀರದಸ್ಸಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಚನ್ದನಿಕಮ್ಪಿ ಓಳಿಗಲ್ಲಮ್ಪಿ ಓಮದ್ದತಿ, ಕಣ್ಟಕಾಧಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿರುಹತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪತತಿ, ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ ಭಕ್ಖೇತಿ, ನಗ್ಗೋಪಿ ರಥಿಯಾ ಚರತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬಹುವಿಧಂ ಅಕಿರಿಯಂ ಕರೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ, ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ.

‘‘ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕತಂ ಪಾಪಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಪಿ ನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಿಪಾಕೇನಪಿ ನೋ ತಥಾ. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಜ್ಝಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಯಂ ಪೋಥಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಮ, ಏಸೋವ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ. ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ದಣ್ಡೋಪಿ ನ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕತೇಪಿ ನ ದೋಸೋ ಭವತಿ ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪೋ ಇಸಿ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನ ಚನ್ದವತಿಯಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ರತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭೂತೋ ವಿಸಟಪಯಾತೋ ಆಕುಲಾಕುಲೋ ತುರಿತತುರಿತೋ, ತೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭನ್ತಲುಳಿತಚಿತ್ತೇನ ಮಹತಿಮಹಾಪಸುಘಾತಗಲರುಹಿರಸಞ್ಚಯಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ. ಯದಾ ಚ ಪನ ಪಕತಿಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಪುನದೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಅವಿಹೇಠಕಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಛದ್ದನ್ತಜೋತಿಪಾಲಾರಬ್ಭಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ –

‘‘‘ವಧಿಸ್ಸಮೇತನ್ತಿ ಪರಾಮಸನ್ತೋ, ಕಾಸಾವಮದ್ದಕ್ಖಿ ಧಜಂ ಇಸೀನಂ;

ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸುದಪಾದಿ ಸಞ್ಞಾ, ಅರಹದ್ಧಜೋ ಸಬ್ಭಿ ಅವಜ್ಝರೂಪೋ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಜೋತಿಪಾಲಮಾಣವೋ ಸಮಾನೋ ಕಸ್ಸಪಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಮುಣ್ಡಕವಾದೇನ ಸಮಣಕವಾದೇನ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಪರಿಭಾಸೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಸಾವಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಜೋತಿಪಾಲೇನ ಮಾಣವೇನ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮುಣ್ಡಕವಾದೇನ ಸಮಣಕವಾದೇನ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಪರಿಭಾಸಿತೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಜೋತಿಪಾಲೇನ ಮಾಣವೇನ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮುಣ್ಡಕವಾದೇನ ಸಮಣಕವಾದೇನ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಪರಿಭಾಸಿತೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಛದ್ದನ್ತೇನ ನಾಗರಾಜೇನ ಕಾಸಾವಂ ಪೂಜಿತ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕಕ್ಖಳಖರಕಟುಕವೇದನಂ ವೇದಯಮಾನೇನ ಲುದ್ದಕೇನ ನಿವತ್ಥಂ ಕಾಸಾವಂ ಪೂಜಿತಂ, ಕಿಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೋ ಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಕಸ್ಸಪಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಸಬಲಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ ಉದಿತೋದಿತಂ ಜಲಿತಬ್ಯಾಮೋಭಾಸಂ ಪವರುತ್ತಮಂ ಪವರರುಚಿರಕಾಸಿಕಕಾಸಾವಮಭಿಪಾರುತಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಪೂಜಯಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ ‘ವಧಿಸ್ಸಮೇತನ್ತಿ…ಪೇ… ಅವಜ್ಝರೂಪೋ’ತಿ. ಜೋತಿಪಾಲೇನ ಚ ಮಾಣವೇನ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮುಣ್ಡಕವಾದೇನ ಸಮಣಕವಾದೇನ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಪರಿಭಾಸಿತೋ, ತಞ್ಚ ಪನ ಜಾತಿವಸೇನ ಕುಲವಸೇನ. ಜೋತಿಪಾಲೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾಣವೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಸನ್ನೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ, ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭಗಿನಿಭಾತರೋ ದಾಸಿದಾಸಚೇಟಕಪರಿವಾರಕಮನುಸ್ಸಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾ ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕಾ, ತೇ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವ ಉತ್ತಮಾ ಪವರಾ’ತಿ ಅವಸೇಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಗರಹನ್ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಜೋತಿಪಾಲೋ ಮಾಣವೋ ಘಟಿಕಾರೇನ ಕುಮ್ಭಕಾರೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಪಕ್ಕೋಸಿತೋ ಏವಮಾಹ ‘ಕಿಂ ಪನ ತೇನ ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣಕೇನ ದಿಟ್ಠೇನಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮತಂ ವಿಸಮಾಸಜ್ಜ ತಿತ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸೀತೋದಕಂ ಅಗ್ಗಿಮಾಸಜ್ಜ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜೋತಿಪಾಲೋ ಮಾಣವೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಸನ್ನೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ, ಸೋ ಕುಲವಸೇನ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ [ಸೋ ಕುಲಜಾತಿವಸೇನ ಅನ್ಧೋ ಭವಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ.)] ತಥಾಗತಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಪರಿಭಾಸಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತೋ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಪ್ಪಭಾಸೋ ಉದಕಮಾಸಜ್ಜ ಉಪಹತಪ್ಪಭಾತೇಜೋ ಸೀತಲೋ ಕಾಳಕೋ ಭವತಿ ಪರಿಪಕ್ಕನಿಗ್ಗುಣ್ಡಿಫಲಸದಿಸೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜೋತಿಪಾಲೋ ಮಾಣವೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಸದ್ಧೋ ಞಾಣವಿಪುಲಸಪ್ಪಭಾಸೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಅಪ್ಪಸನ್ನೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ, ಸೋ ಕುಲವಸೇನ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಪರಿಭಾಸಿ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಬುದ್ಧಗುಣಮಞ್ಞಾಯ ಚೇಟಕಭೂತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಛದ್ದನ್ತಜೋತಿಪಾಲಾರಬ್ಭಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಘಟಿಕಾರಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಆವೇಸನಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇಮಾಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ನ ದೇವೋತಿವಸ್ಸೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ [ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೮೯)] ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಮುಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲಸ್ಸ [ಏವರೂಪಸ್ಸ ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲಸ್ಸ (ಕ.)] ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತಿ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ನಾಮ ಸೋ ಆನುಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಆವೇಸನಂ ಅನೋವಸ್ಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಆವೇಸನಂ ಅನೋವಸ್ಸಕಂ ಅಹೋಸಿ ಆಕಾಸಚ್ಛದನ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಆವೇಸನಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇಮಾಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ನ ದೇವೋತಿವಸ್ಸೀ’ತಿ. ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಘಟಿಕಾರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಸೀಲವಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲೋ ಅನ್ಧೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾಯೇವಸ್ಸ ಘರೇ ತಿಣಂ ಹರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಕುಟಿಂ ಛಾದೇಸುಂ, ಸೋ ತೇನ ತಿಣಹರಣೇನ ಅಕಮ್ಪಿತಂ ಅಸಞ್ಚಲಿತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ವಿಪುಲಮಸಮಂ ಪೀತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚ ಅತುಲಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ ‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಭಗವಾ ಲೋಕುತ್ತಮೋ ಸುವಿಸ್ಸತ್ಥೋ’ತಿ, ತೇನ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ತಾವತಕೇನ ವಿಕಾರೇನ ಚಲತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನೇರು ಗಿರಿರಾಜಾ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸವಾತಸಮ್ಪಹಾರೇನಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ಚಲತಿ, ಮಹೋದಧಿ ವರಪ್ಪವರಸಾಗರೋ ಅನೇಕಸತನಹುತಮಹಾಗಙ್ಗಾಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ ನ ಪೂರತಿ ನ ವಿಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ನ ತಾವತಕೇನ ವಿಕಾರೇನ ಚಲತಿ.

‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ. ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥವಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ತಥಾಗತಾ ಸಯಂ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ನಪ್ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ, ‘ಅಯಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಸತ್ಥಾ’ತಿ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಯಂ ದತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತಿತೋ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೀತಿ ‘ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಉಪವದೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ತಥಾಗತಾ ಸಯಂ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ನಪ್ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋ ವಾ ತಂ ಕುಟಿಂ ಅನೋವಸ್ಸಂ ಕರೇಯ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಸಯಂ ವಾ, ಸಾವಜ್ಜಂ ಭವೇಯ್ಯ ತಂ ಯೇವ ಕರಣಂ [ಕಾರಣಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸದೋಸಂ ಸನಿಗ್ಗಹಂ, ಇಮೇ ವಿಭೂತಂ [ವಿಭೂಸಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಕತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಸಮ್ಮೋಹೇನ್ತಿ ಅಧಿಕತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಕರಣಂ ವಜ್ಜನೀಯಂ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾ ವತ್ಥುಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ತಾಯ ಅವತ್ಥುಯಾಚನಾಯ ಅಪರಿಭಾಸಿಯಾ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಘಟಿಕಾರಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಜವಾದಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ತಥಾಗತೇನ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾಚಯೋಗೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾಚಯೋಗೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾಚಯೋಗೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಹಿ ಭವೇಯ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ, ನತ್ಥಿ ಏಕಾಯ ಜಾತಿಯಾ ದ್ವೇ ವಣ್ಣಾ ನಾಮ, ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾಚಯೋಗೋ’ತಿ, ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾ’ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ರಾಜಾ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ರಾಜಾ ಚ ಹೋತಿ’’? ‘‘ಸಬ್ಬೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬಾಹಿತಾ ಪಹೀನಾ ಅಪಗತಾ ಬ್ಯಪಗತಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಾ ಖೀಣಾ ಖಯಂ ಪತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ಉಪಸನ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಸಂಸಯಮನೇಕಂಸಂ ವಿಮತಿಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತೋ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಸಯಮನೇಕಂಸಂ ವಿಮತಿಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಭವಗತಿಯೋನಿನಿಸ್ಸಟೋ ಮಲರಜಗತವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಅಸಹಾಯೋ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಭವಗತಿಯೋನಿನಿಸ್ಸಟೋ ಮಲರಜಗತವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಅಸಹಾಯೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಅಗ್ಗಸೇಟ್ಠವರಪವರದಿಬ್ಬವಿಹಾರಬಹುಲೋ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಸೇಟ್ಠವರಪವರದಿಬ್ಬವಿಹಾರಬಹುಲೋ, ತೇನಾಪಿ ಕಪರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಅಜ್ಝಯನ ಅಜ್ಝಾಪನ ದಾನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣ ದಮ ಸಂಯಮನಿಯಮಪುಬ್ಬಮನುಸಿಟ್ಠಿ ಪವೇಣಿ ವಂಸ ಧರಣೋ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜ್ಝಯನ ಅಜ್ಝಾಪನ ದಾನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣ ದಮ ಸಂಯಮ ನಿಯಮ ಪುಬ್ಬಜಿನಾಚಿಣ್ಣ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಪವೇಣಿ ವಂಸ ಧರಣೋ ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಬ್ರಹಾಸುಖವಿಹಾರಜ್ಝಾನಝಾಯೀ; ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಹಾಸುಖವಿಹಾರಜ್ಝಾನಝಾಯೀ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಭವಾಭವಗತೀಸು ಅಭಿಜಾತಿವತ್ತಿತಮನುಚರಿತಂ ಜಾನಾತಿ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಭವಾಭವಗತೀಸು ಅಭಿಜಾತಿವತ್ತಿತಮನುಚರಿತಂ ಜಾನಾತಿ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ನೇತಂ ನಾಮಂ ಮಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಪಿತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಗಿನಿಯಾ ಕತಂ, ನ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕತಂ, ನ ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ, ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಮೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ನಾಮಂ ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಮೂಲೇ ಮಾರಸೇನಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಬಾಹೇತ್ವಾ ಸಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾ ಪಟಿಲದ್ಧಪಾತುಭೂತಸಮುಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಯದಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’’ತಿ.

‘‘ಕೇನ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ ಲೋಕಮನುಸಾಸತಿ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಅನುಸಾಸತಿ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ.

‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಜನಮನುಸ್ಸೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನನ್ದಯನ್ತೋ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ, ಸೋಚಯನ್ತೋ ಅಮಿತ್ತಸಙ್ಘಂ, ಮಹತಿಮಹಾಯಸಸಿರಿಹರಂ ಥಿರಸಾರದಣ್ಡಂ ಅನೂನಸತಸಲಾಕಾಲಙ್ಕತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತಿ ಪಣ್ಡರವಿಮಲಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋಚಯನ್ತೋ ಮಾರಸೇನಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಂ, ನನ್ದಯನ್ತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಮಹತಿಮಹಾಯಸಸಿರಿಹರಂ ಖನ್ತಿಥಿರಸಾರದಣ್ಡಂ ಞಾಣವರಸತಸಲಾಕಾಲಙ್ಕತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತಿ ಅಗ್ಗವರವಿಮುತ್ತಿಪಣ್ಡರವಿಮಲಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ.

‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ ಉಪಗತಸಮ್ಪತ್ತಜನಾನಂ ಬಹೂನಮಭಿವನ್ದನೀಯೋ ಭವತಿ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಗತಸಮ್ಪತ್ತದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬಹೂನಮಭಿವನ್ದನೀಯೋ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ.

‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರಾಧಕಸ್ಸ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವರಿತಂ ವರಂ ದತ್ವಾ ಕಾಮೇನ ತಪ್ಪಯತಿ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ಆರಾಧಕಸ್ಸ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವರಿತಂ ವರಮನುತ್ತರಂ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಂ ದತ್ವಾ ಅಸೇಸಕಾಮವರೇನ ಚ ತಪ್ಪಯತಿ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ.

‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ ಆಣಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಂ ವಿಗರಹತಿ ಝಾಪೇತಿ [ಜಾಪೇತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಧಂಸೇತಿ, ಭಗವತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಸನವರೇ ಆಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಮಙ್ಕುಭಾವೇನ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಭವಿತ್ವಾ ವಜ್ಜತಿ ಜಿನಸಾಸನವರಮ್ಹಾ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ.

‘‘ರಾಜಾ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಪವೇಣಿಮನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಮನುದೀಪಯಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೋ ಪಿಹಯಿತೋ ಪಿಯೋ ಪತ್ಥಿತೋ ಭವತಿ ಜನಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಚಿರಂ ರಾಜಕುಲವಂಸಂ ಠಪಯತಿ ಧಮ್ಮಗುಣಬಲೇನ, ಭಗವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ಸಯಮ್ಭೂನಂ ಪವೇಣಿಮನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಮನುದೀಪಯಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಲೋಕಮನುಸಾಸಮಾನೋ ಪಿಹಯಿತೋ ಪಿಯೋ ಪತ್ಥಿತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಿರಂ ಸಾಸನಂ ಪವತ್ತೇತಿ ಧಮ್ಮಗುಣಬಲೇನ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ರಾಜಾ’ತಿ. ಏವಮನೇಕವಿಧಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಭವೇಯ್ಯ ರಾಜಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುನಿಪುಣೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ನೋ ನಂ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಅತಿಬಹುಂ ಭಣಿತೇನ, ಸಂಖಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಜವಾದಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಗಾಥಾಭಿಗೀತಭೋಜನಕಥಾಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯಂ [ಅಭೋಜನೀಯಂ (ಕ.) ಸು. ನಿ. ೮೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಸಮ್ಪಸ್ಸತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನೇಸ ಧಮ್ಮಾ;

ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಪನುದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ, ಧಮ್ಮೇ ಸತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವುತ್ತಿರೇಸಾ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ಭಗವಾ ಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ದಾನಕಥಂ ಕಥೇತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸೀಲಕಥಂ, ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜಿತಂ ದಾನಂ ಸಾವಕಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಭಗವಾ ದಾನಕಥಂ ಪಠಮಂ ಕಥೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ದಾನಕಥಂ ಪಠಮಂ ಕಥೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಯೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಗಿಹೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಕಥೇತಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಅಪರಾಪರಂ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಯೇ ತಂ ದಾನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ನಿಪುಣೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ತಪಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಮೇ ಅಭೋಜನೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಪಸ್ಸತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನೇಸ ಧಮ್ಮೋ. ಗಾಥಾಭಿಗೀತಂ ಪನುದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ, ಧಮ್ಮೇ ಸತೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವುತ್ತಿರೇಸಾ’ತಿ, ಕಥೇತಿ ಚ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ದಾನಕಥಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಪಠಮಂ ದಾನಕಥಾಯ, ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿರಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಲೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ತರುಣದಾರಕಾನಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ಕೀಳಾಭಣ್ಡಕಾನಿ ದೇನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ವಙ್ಕಕಂ ಘಟಿಕಂ ಚಿಙ್ಗುಲಕಂ ಪತ್ತಾಳ್ಹಕಂ ರಥಕಂ ಧನುಕಂ, ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಸಕೇ ಸಕೇ ಕಮ್ಮೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪಠಮಂ ದಾನಕಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿರಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಲೇ ನಿಯೋಜೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ನಾಮ ಆತುರಾನಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ಚತೂಹಪಞ್ಚಾಹಂ ತೇಲಂ ಪಾಯೇತಿ ಬಲಕರಣಾಯ ಸಿನೇಹನಾಯ, ಪಚ್ಛಾ ವಿರೇಚೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ದಾನಕಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿರಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಲೇ ನಿಯೋಜೇತಿ. ದಾಯಕಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾನಪತೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ ಮದ್ದವಂ ಸಿನಿದ್ಧಂ, ತೇನ ತೇ ದಾನಸೇತುಸಙ್ಕಮೇನ ದಾನನಾವಾಯ ಸಂಸಾರಸಾಗರಪಾರಮನುಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಪಠಮಂ ಕಮ್ಮಭೂಮಿಮನುಸಾಸತಿ, ನ ಚ ಕೇನಚಿ [ತೇನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಿ ಪನ ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನವಜ್ಜಾ. ಅತ್ಥಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನವಜ್ಜಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಲಾನಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ. ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಲಾನಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಗಲಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಮೋರಪೇಕ್ಖಿತಂ ಪೇಕ್ಖತಿ ‘ಏವಂ ಇಮೇ ಪಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ, ತೇನ ಚ ತೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ. ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಹನುಕಾಯ ವಾ ಭಮುಕಾಯ ವಾ ಅಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಕುಲಾನಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸತೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಠಾನೇಪಿ ಅಟ್ಠಾನೇಪಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ದಾತುಕಾಮೇಸು ತಿಟ್ಠತಿ, ಅದಾತುಕಾಮೇಸು ಪಕ್ಕಮತಿ. ಅಯಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ವಣ್ಣಿತೋ ಹೋತಿ ಥುತೋ ಪಸತ್ಥೋ ಸಲ್ಲೇಖಿತಾಚಾರೋ, ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ –

‘ನ ವೇ ಯಾಚನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಧೀರೋ ಚ ವೇದಿತುಮರಹತಿ [ಅರಿಯಾ ಗರಹನ್ತಿ ಯಾಚನಂ (ಸೀ. ಪೀ.)];

ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಸಾ ಅರಿಯಾನ ಯಾಚನಾ’ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ವಾಚಾಯ ಬಹುವಿಧಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಅಯಂ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರೇಸಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ಏವಂ ಭಣತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’ತಿ, ತಾಯ ಚ ವಾಚಾಯ ಪರೇಸಂ ಸಾವಿತಾಯ ತಸ್ಸ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ವಚೀವಿಪ್ಫಾರೇನ ಪರಿಸಾಯ ಸಾವೇತಿ ‘ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ತೇ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಕಿತ್ತಿತಂ ಅಭಿಹರನ್ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೋಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಗಿಲಾನೋ ಸಮಾನೋ ಥೇರೇನ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪುಚ್ಛೀಯಮಾನೋ ವಾಚಂ ಭಿನ್ದಿ, ತಸ್ಸ ತೇನ ವಚೀಭೇದೇನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ‘ವಚೀಭೇದೇನ ಮೇ ಇಮಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಮಾ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಭಿಜ್ಜೀ’ತಿ ಆಜೀವಭೇದಭಯಾ ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪಜಹಿ ನ ಉಪಜೀವಿ. ಏವಮ್ಪಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ಓಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ, ಭಿನ್ನಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಾ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಞಾತಿಪವಾರಿತೇಸು ಕುಲೇಸು, ಅಯಂ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅರಿಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ವಣ್ಣಿತೋ ಹೋತಿ ಥೋಮಿತೋ ಪಸತ್ಥೋ, ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುಮತೋ ತಥಾಗತೇಹಿ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ.

‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪಜಹಿ [ಪಜಹತಿ (ಕ.)], ತಂ ಆವೇಠನವಿನಿವೇಠನಕಡ್ಢನನಿಗ್ಗಹಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ನ ಉಪಜೀವೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಕಾಲಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇ ಭುಞ್ಜಮಾನೇ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರನ್ತಿ, ಉದಾಹು ‘ಸೂಕರಮದ್ದವೇ ಚ ಮಧುಪಾಯಾಸೇ ಚಾ’ತಿ ದ್ವೀಸು ಯೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಸು ಆಕಿರಿಂಸೂ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇ ಭುಞ್ಜಮಾನೇ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪತಿಟ್ಠಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಟುದ್ಧಟೇ ಆಲೋಪೇ ಆಕಿರನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸೂಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪತಿಟ್ಠಿತ್ವಾ ಕಬಳೇ ಕಬಳೇ ಸೂಪಂ ಆಕಿರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ತಥಾಗತೇ ಭುಞ್ಜಮಾನೇ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪತಿಟ್ಠಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಟುದ್ಧಟೇ ಆಲೋಪೇ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಆಕಿರನ್ತಿ. ವೇರಞ್ಜಾಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಯವಪುಲಕೇ [ಸುಕ್ಖಯವಮೂಲಕೇ (ಕ.)] ಭುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಓಜೇನ ತೇಮಯಿತ್ವಾ ತೇಮಯಿತ್ವಾ ಉಪಸಂಹರಿಂಸು, ತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಉಪಚಿತೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಲಾಭಾ ವತ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ, ಯಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗನೇ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಮಾಪನ್ನಾ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಭಿಗೀತಭೋಜನಕಥಾಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾಸನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಬಹುಕೇ ದಿವಸೇ ಸಙ್ಗಾಮತ್ಥಾಯ ಉಪಾಸನಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಮಹಾಯುದ್ಧೇ ಓಸಕ್ಕೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚೇತ್ವಾ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಓಸಕ್ಕಿತಂ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಲ್ಲೋ ವಾ ಮಲ್ಲನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಬಹುಕೇ ದಿವಸೇ ನಿಬ್ಬುದ್ಧಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧೇ ಓಸಕ್ಕೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚೇತ್ವಾ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಓಸಕ್ಕಿತಂ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಯಾ ಓಸಕ್ಕಿತಂ, ಉದಾಹು ಅಪಾಕಟತಾಯ ಓಸಕ್ಕಿತಂ, ಉದಾಹು ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಓಸಕ್ಕಿತಂ, ಉದಾಹು ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಓಸಕ್ಕಿತಂ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಾಯ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇತಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ದುನ್ನಿಬ್ಬೇಠೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಪರಿಪಾಚಿತಞ್ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇನ ಚತೂಹಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಾಯ, ಪತ್ತಸಬ್ಬಞ್ಞುತಸ್ಸ ಚ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ. ತಞ್ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರನಿಪುಣದುದ್ದಸದುರನುಬೋಧಸುಖುಮದುಪ್ಪಟಿವೇಧತಂ ಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಆಲಯಾರಾಮತಂ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಳ್ಹಸುಗ್ಗಹಿತತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’ತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿವೇಧಚಿನ್ತನಮಾನಸಂ ಯೇವೇತಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಅನೇಕಬ್ಯಾಧಿಪರಿಪೀಳಿತಂ ನರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯತಿ ‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಕತಮೇನ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯಾ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಪರಿಪೀಳಿತಂ ಜನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಗಮ್ಭೀರನಿಪುಣದುದ್ದಸದುರನುಬೋಧಸುಖುಮದುಪ್ಪಟಿವೇಧತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’ತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿವೇಧಚಿನ್ತನಮಾನಸಂ ಯೇವೇತಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಸ್ಸ ದೋವಾರಿಕಅನೀಕಟ್ಠಪಾರಿಸಜ್ಜನೇಗಮಭಟಬಲ [ಬಲತ್ಥ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಮಚ್ಚರಾಜಞ್ಞರಾಜೂಪಜೀವಿನೇ ಜನೇ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ಚಿತ್ತಮುಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರನಿಪುಣದುದ್ದಸದುರನುಬೋಧಸುಖುಮದುಪ್ಪಟಿವೇಧತಂ ಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಆಲಯಾರಾಮತಂ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಳ್ಹಸುಗ್ಗಹಿತತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’ತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿವೇಧಚಿನ್ತನಮಾನಸಂ ಯೇವೇತಂ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪನ ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಯೇ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಸಬ್ಬೇತೇ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾ ಹೋನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರಾಯಣಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಬಲವತೋ ಯಸವತೋ ಞಾತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಉತ್ತರಸ್ಸ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಸ್ಸ ಓನಮನೇನ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಓನಮಿಸ್ಸತಿ ಓಕಪ್ಪೇಸ್ಸತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಯಸ್ಸ ಓನಮತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ಕರೋತಿ, ಬಲವತರಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಓನಮನೇನ ಅವಸೇಸಾ ಜನತಾ ಓನಮತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಹ್ಮೇ ಓನಮಿತೇ ತಥಾಗತಾನಂ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಓನಮಿಸ್ಸತಿ, ಪೂಜಿತಪೂಜಕೋ ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಆಯಾಚತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಅತಿಭದ್ರಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

೧೧. ಆಚರಿಯಾನಾಚರಿಯಪಞ್ಹೋ

೧೧. ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ [ಮಹಾವ. ೧೧].

‘‘ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಸಮಾನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಮಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಠಪೇಸಿ, ಉಳಾರಾಯ ಚ ಮಂ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇಸೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಸಮಾನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಮಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಠಪೇಸೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಸಮಾನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಮಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಠಪೇಸೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇನ ‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ, ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಸಮಾನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಮಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಠಪೇಸಿ, ಉಳಾರಾಯ ಚ ಮಂ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇಸೀ’ತಿ.

‘‘ತಞ್ಚ ಪನ ವಚನಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಆಚರಿಯಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ.

‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ಆಚರಿಯಾ, ಯೇಹಿ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದಿವಸಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಾತಮತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ರಾಮೋ ಧಜೋ ಲಕ್ಖಣೋ ಮನ್ತೀ ಯಞ್ಞೋ ಸುಯಾಮೋ ಸುಭೋಜೋ ಸುದತ್ತೋತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಂ ಪವೇದಯಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಾಕಮ್ಮಂ ಅಕಂಸು, ತೇ ಚ ಪಠಮಂ ಆಚರಿಯಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸುದ್ಧೋದನೋ ರಾಜಾ ಯಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಅಭಿಜಾತಂ ಉದಿಚ್ಚಜಾತಿಮನ್ತಂ ಪದಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಛಳಙ್ಗವನ್ತಂ ಸಬ್ಬಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಸೋವಣ್ಣೇನ ಭಿಙ್ಗಾರೇನ [ಭಿಙ್ಕಾರೇನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಉದಕಂ ಓಣೋಜೇತ್ವಾ ‘ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’ತಿ ಅದಾಸಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆಚರಿಯೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಾ ಸಾ ದೇವತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸಂವೇಜೇಸೀ, ಯಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಖಣೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಆಚರಿಯೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಆಚರಿಯೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕೋ ರಾಮಪುತ್ತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ [ಆಚಿಕ್ಖತಿ (ಕ.)], ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಆಚರಿಯೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ಪಞ್ಚ ಆಚರಿಯಾ. ತೇ ಚ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಲೋಕಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕುತ್ತರೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಪ್ಪಟಿವೇಧಾಯ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅನುತ್ತರೋ ಅನುಸಾಸಕೋ, ಸಯಮ್ಭೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅನಾಚರಿಯಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಆಚರಿಯಾನಾಚರಿಯಪಞ್ಹೋ ಏಕಾದಸಮೋ.

ಸನ್ಥವವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಏಕಾದಸ ಪಞ್ಹೋ.

ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.