೨. ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತಫರಣಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಥ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ‘ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತ’ನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇನ್ತೇನ ತಥಾಗತೇನ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಅಹಿತಮುಪದಹಿತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತಿ, ತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ತಥಾಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತಿ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕತೇನ, ತೇಸಂ ಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಕತೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ತೇಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ, ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ತೇಸಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಪರಿಳಾಹೇನ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಕತೇನ ತೇಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತಥಾಗತೋ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಧಿಕಾರೋ ತೇಸಂ ನಾಸನಾಯ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಹಿ ವಮ್ಮಿಕಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪಂಸುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಮ್ಮಿಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಹರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪಂಸುಹರಣೇನ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸುಸಿರಂ ಪಿದಹೇಯ್ಯ, ಅಥ ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಮರೇಯ್ಯ, ನನು ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕತೇನ ಮರಣಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಧಿಕಾರೋ ತೇಸಂ ನಾಸನಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತಥಾಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಮ್ಬಂ ವಾ ಜಮ್ಬುಂ ವಾ ಮಧುಕಂ ವಾ ಚಾಲಯಮಾನಸ್ಸ ಯಾನಿ ತತ್ಥ ಫಲಾನಿ ಸಾರಾನಿ ದಳ್ಹಬನ್ಧನಾನಿ, ತಾನಿ ತತ್ಥೇವ ಅಚ್ಚುತಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಯಾನಿ ತತ್ಥ ಫಲಾನಿ ಪೂತಿವಣ್ಟಮೂಲಾನಿ ದುಬ್ಬಲಬನ್ಧನಾನಿ, ತಾನಿ ಪತನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಕೋ ಧಞ್ಞಂ ರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಖೇತ್ತಂ ಕಸತಿ, ತಸ್ಸ ಕಸನ್ತಸ್ಸ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಮರನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಮಾನಸೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇನ್ತೋ [ಬೋಧೇತುಂ (ಸೀ.)] ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ತಿಣಾನಿ ವಿಯ ಮರನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ರಸಹೇತು ಯನ್ತೇನ ಉಚ್ಛುಂ ಪೀಳಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಉಚ್ಛುಂ ಪೀಳಯಮಾನಾನಂ ಯೇ ತತ್ಥ ಯನ್ತಮುಖಗತಾ ಕಿಮಯೋ, ತೇ ಪೀಳಿಯನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಮಾನಸೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಯನ್ತಮಭಿಪೀಳಯತಿ [ಧಮ್ಮಯನ್ತಮತಿಪೀಳಯತಿ (ಕ.)], ಯೇ ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಕಿಮೀ ವಿಯ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪತಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಚ್ಛಕೋ ರುಕ್ಖಂ ತಚ್ಛನ್ತೋ [ರಕ್ಖನ್ತೋ (ಸೀ. ಪೀ.] ಉಜುಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ವಜ್ಜನೀಯಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಚ್ಛಕೋ ರುಕ್ಖಂ ಉಜುಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಸಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ [ಅಬೋಧನೀಯೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೇ ಪನ ಸತ್ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತಿ, ಅತ್ತಕತೇನ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕದಲೀ ವೇಳು ಅಸ್ಸತರೀ ಅತ್ತಜೇನ [ಅತ್ತಜೇನ ಫಲೇನ (ಸೀ.)] ಹಞ್ಞತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಅತ್ತಕತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಾ ಅತ್ತಕತೇನ ಚಕ್ಖುಪ್ಪಾಟನಂ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಅತ್ತಕತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ [ಜಿನಸಾಸನಾ ಪತನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಯೇಸಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತೇಸಂ ತಂ ನೇವ ಭಗವತೋ ಕತೇನ, ನ ಪರೇಸಂ ಕತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಯೇವ ಕತೇನ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಅಮತಂ ದದೇಯ್ಯ, ತೇ ತಂ ಅಮತಂ ಅಸಿತ್ವಾ ಅರೋಗಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಸಬ್ಬೀತಿತೋ [ಸಬ್ಬೀತಿಯಾ (ಸೀ.)] ಪರಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯುಂ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ದುರುಪಚಾರೇನ ತಂ ಅಸಿತ್ವಾ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮತದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಮತಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ದೇತಿ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ. ಭೋಜನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಮೇಕಚ್ಚೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸೂಚಿಕಾಯ ಮರನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಮತಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ದೇತಿ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತಫರಣಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.