೩. ವತ್ಥಗುಯ್ಹನಿದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ತಥಾಗತೇನ –

‘‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು [ಧ. ಪ. ೩೬೧], ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ, ಸೇಲಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸದ್ದಹಿಸ್ಸತಿ, ಯಂ ಪರಿಸಗತೋ ಏಕೋ ಯೇವ ತಂ ಗುಯ್ಹಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅವಸೇಸಾ ತತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಉಪದಿಸ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಬ್ಯಾಧಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಞಾತಿಮಿತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಸಾ ಪಸ್ಸತೇತಂ ವೇದನಂ, ಯಾಯ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ವೇದನಾಯ ವೇದಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತನಾ ಯೇವ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸೋ ವೇದಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಞ್ಚಿದೇವ ಪುರಿಸಂ ಭೂತೋ ಆವಿಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಸಾ ಪಸ್ಸತಿ ತಂ ಭೂತಾಗಮನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಯೇವ ಆತುರೋ ತಸ್ಸ ಭೂತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಕತಂ, ಯಂ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಪನ ಛಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಛಾಯಾಯಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠಾಯ ದಿಟ್ಠಂ ಯೇವ ಹೋತಿ ಗುಯ್ಹಂ, ಯಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ದುಕ್ಕರಞ್ಚಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕರೋತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕಿರಿಯಂ ಹಾಪೇಯ್ಯ, ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಸತ್ತಾ ನ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಬೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಆತುರೋ ಅರೋಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಆತುರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ವಮನೀಯಂ ವಮೇತಿ, ವಿರೇಚನೀಯಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಅನುಲೇಪನೀಯಂ ಅನುಲಿಮ್ಪೇತಿ, ಅನುವಾಸನೀಯಂ ಅನುವಾಸೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಸತ್ತಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ ಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ ಗುಯ್ಹಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಛಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೀಯೋ ನಾಮ ಓಕಾಸೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಾದಾಯ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಭಗವತೋ ಹದಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಪಿ ಭಗವಾ ಯೋಗೇನ ಹದಯಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯೋಗಞ್ಞೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಥೇರಸ್ಸ ನನ್ದಸ್ಸ ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಂ ದೇವಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯೋ ದಸ್ಸೇಸಿ ‘ಇಮಿನಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಚ ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಗರಹನ್ತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬೋಧನಹೇತು ಕಕುಟಪಾದಿನಿಯೋ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಭಾತರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಿತಸ್ಸ ದುಮ್ಮನಸ್ಸ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸುಖುಮಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸಿ ‘ಇಮಿನಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸೋ ಚ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮೋಘರಾಜಸ್ಸ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ‘ಏವಮಿಮಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾನೋ ಉಪಸಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಾನೂಪಸಮಾ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಚ ತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾನೋ ಉಪಸಮಿ, ಮಾನೂಪಸಮಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ ಬಹುವಿಧೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ಭಗ್ಗಾ ಪರವಾದಾ, ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ತಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ನಿಪ್ಪಟಿಭಾನಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ವತ್ಥಗುಯ್ಹನಿದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.