೩. ಪಣಾಮಿತವಗ್ಗೋ

೧. ಸೇಟ್ಠಧಮ್ಮಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ’, ತೇನ ಹಿ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇ ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾ’ತಿ, ‘ಉಪಾಸಕೋ ಚ ಗಿಹೀ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಿಹಿತಾಪಾಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ’. ತತ್ಥ ಪನ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ. ಕತಮಂ ತಂ ಕಾರಣಂ?

‘‘ವೀಸತಿ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮಣೋ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಸಮಾನನಪೂಜನಾರಹೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇ ವೀಸತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ? ಸೇಟ್ಠೋ [ಸೇಟ್ಠಭೂಮಿಸಯೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.), ಸೇಟ್ಠೋ ಯಮೋ (ಪೀ.)] ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ, ಅಗ್ಗೋ ನಿಯಮೋ, ಚಾರೋ ವಿಹಾರೋ ಸಂಯಮೋ ಸಂವರೋ ಖನ್ತಿ ಸೋರಚ್ಚಂ ಏಕತ್ತಚರಿಯಾ ಏಕತ್ತಾಭಿರತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಂ ವೀರಿಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನಂ [ಸಿಕ್ಖಾಪಧಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.), ಸುಕ್ಕಾವದಾನಂ (ಕ.)] ಉದ್ದೇಸೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಸೀಲಾದಿಅಭಿರತಿ ನಿರಾಲಯತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾರಿಪೂರಿತಾ, ಕಾಸಾವಧಾರಣಂ, ಭಣ್ಡುಭಾವೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೀಸತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ. ಏತೇ ಗುಣೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ, ಸೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನೂನತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಅರಹನ್ತಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸೇಟ್ಠಂ ಭೂಮನ್ತರಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅರಹತ್ತಾಸನ್ನಗತೋತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಖೀಣಾಸವೇಹಿ ಸೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಉಪಗತೋ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಸೋ ಸಮಯೋ’ತಿ [ತಂ ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (?)] ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಅಗ್ಗಪರಿಸಂ ಸೋ ಉಪಗತೋ, ನಾಹಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಲಭತಿ ಸೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಸೋತುಂ, ನಾಹಂ ತಂ ಲಭಾಮಿ ಸೋತು’ನ್ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಸೋ ಅಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಜಿನಸಾಸನಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅಹಮೇತಂ ನ ಲಭಾಮಿ ಕಾತು’ನ್ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮತ್ತಕಾರೀ, ನಾಹಂ ತೇಸು ವತ್ತಾಮೀ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಉಪಗತೋ ಸೋ ಸಮಣಲಿಙ್ಗಂ, ಬುದ್ಧಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಠಿತೋ, ತೇನಾಹಂ ಲಿಙ್ಗೇನ ದೂರಮಪಗತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘‘ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಲೋಮೋ ಸೋ ಅನಞ್ಜಿತಅಮಣ್ಡಿತೋ ಅನುಲಿತ್ತಸೀಲಗನ್ಧೋ, ಅಹಂ ಪನ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಾಭಿರತೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಯೇ ತೇ ವೀಸತಿ ಸಮಣಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಧಾರೇತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಸೋ ಮೇ ಆಗಮೋ ಸಿಕ್ಖಾಪನಞ್ಚ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಕುಮಾರೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಜ್ಜಂ ಅಧೀಯತಿ, ಖತ್ತಿಯಧಮ್ಮಂ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಅಭಿವಾದೇತಿ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ‘ಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಮೇ ಅಯ’ನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ವಂಸಧರೋ’ತಿ ಅರಹತಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ಅಭಿವಾದೇತುಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾತುಂ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾನಾಹಿ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮಿಯಾ ಮಹನ್ತತಂ ಅಸಮವಿಪುಲಭಾವಂ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ದ್ವೇವ ತಸ್ಸ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ ವಾ, ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ವಾ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅಚಲಾ ಹಿ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಮಹತೀ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾ, ಯದಿದಂ ಭಿಕ್ಖುಭೂಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಞಾಣಗತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಬಲವತಾ ಅತಿಬುದ್ಧಿನಾ ತಯಾ, ನ ಯಿಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಞ್ಞೋ ಏವಂ ವಿನಿವೇಠೇತುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ.

ಸೇಟ್ಠಧಮ್ಮಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತಫರಣಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಥ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ‘ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತ’ನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇನ್ತೇನ ತಥಾಗತೇನ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಅಹಿತಮುಪದಹಿತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತಿ, ತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ತಥಾಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಮಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತಿ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕತೇನ, ತೇಸಂ ಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಕತೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ತೇಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ, ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ತೇಸಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಪರಿಳಾಹೇನ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಕತೇನ ತೇಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತಥಾಗತೋ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಧಿಕಾರೋ ತೇಸಂ ನಾಸನಾಯ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಹಿ ವಮ್ಮಿಕಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪಂಸುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಮ್ಮಿಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಹರೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪಂಸುಹರಣೇನ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸುಸಿರಂ ಪಿದಹೇಯ್ಯ, ಅಥ ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಮರೇಯ್ಯ, ನನು ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕತೇನ ಮರಣಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಯೇವ ತತ್ಥ ಅಧಿಕಾರೋ ತೇಸಂ ನಾಸನಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತಥಾಗತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಮ್ಬಂ ವಾ ಜಮ್ಬುಂ ವಾ ಮಧುಕಂ ವಾ ಚಾಲಯಮಾನಸ್ಸ ಯಾನಿ ತತ್ಥ ಫಲಾನಿ ಸಾರಾನಿ ದಳ್ಹಬನ್ಧನಾನಿ, ತಾನಿ ತತ್ಥೇವ ಅಚ್ಚುತಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಯಾನಿ ತತ್ಥ ಫಲಾನಿ ಪೂತಿವಣ್ಟಮೂಲಾನಿ ದುಬ್ಬಲಬನ್ಧನಾನಿ, ತಾನಿ ಪತನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಕೋ ಧಞ್ಞಂ ರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಖೇತ್ತಂ ಕಸತಿ, ತಸ್ಸ ಕಸನ್ತಸ್ಸ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಮರನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಮಾನಸೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇನ್ತೋ [ಬೋಧೇತುಂ (ಸೀ.)] ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೀಯಮಾನೇ ಯೇ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ತಿಣಾನಿ ವಿಯ ಮರನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ರಸಹೇತು ಯನ್ತೇನ ಉಚ್ಛುಂ ಪೀಳಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಉಚ್ಛುಂ ಪೀಳಯಮಾನಾನಂ ಯೇ ತತ್ಥ ಯನ್ತಮುಖಗತಾ ಕಿಮಯೋ, ತೇ ಪೀಳಿಯನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಮಾನಸೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಯನ್ತಮಭಿಪೀಳಯತಿ [ಧಮ್ಮಯನ್ತಮತಿಪೀಳಯತಿ (ಕ.)], ಯೇ ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಕಿಮೀ ವಿಯ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪತಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಚ್ಛಕೋ ರುಕ್ಖಂ ತಚ್ಛನ್ತೋ [ರಕ್ಖನ್ತೋ (ಸೀ. ಪೀ.] ಉಜುಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ವಜ್ಜನೀಯಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಚ್ಛಕೋ ರುಕ್ಖಂ ಉಜುಕಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಸಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ [ಅಬೋಧನೀಯೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೇ ಪನ ಸತ್ತೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತಿ, ಅತ್ತಕತೇನ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕದಲೀ ವೇಳು ಅಸ್ಸತರೀ ಅತ್ತಜೇನ [ಅತ್ತಜೇನ ಫಲೇನ (ಸೀ.)] ಹಞ್ಞತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಅತ್ತಕತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಾ ಅತ್ತಕತೇನ ಚಕ್ಖುಪ್ಪಾಟನಂ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಅತ್ತಕತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ [ಜಿನಸಾಸನಾ ಪತನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಯೇಸಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗತಂ, ತೇಸಂ ತಂ ನೇವ ಭಗವತೋ ಕತೇನ, ನ ಪರೇಸಂ ಕತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಯೇವ ಕತೇನ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಅಮತಂ ದದೇಯ್ಯ, ತೇ ತಂ ಅಮತಂ ಅಸಿತ್ವಾ ಅರೋಗಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಸಬ್ಬೀತಿತೋ [ಸಬ್ಬೀತಿಯಾ (ಸೀ.)] ಪರಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯುಂ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ದುರುಪಚಾರೇನ ತಂ ಅಸಿತ್ವಾ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮತದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಮತಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ದೇತಿ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ. ಭೋಜನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಮೇಕಚ್ಚೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸೂಚಿಕಾಯ ಮರನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಮತಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ದೇತಿ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾಮತೇನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಸತ್ತಹಿತಫರಣಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ವತ್ಥಗುಯ್ಹನಿದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ತಥಾಗತೇನ –

‘‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು [ಧ. ಪ. ೩೬೧], ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧೂ’ತಿ, ಸೇಲಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸದ್ದಹಿಸ್ಸತಿ, ಯಂ ಪರಿಸಗತೋ ಏಕೋ ಯೇವ ತಂ ಗುಯ್ಹಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅವಸೇಸಾ ತತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಉಪದಿಸ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಬ್ಯಾಧಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಞಾತಿಮಿತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಸಾ ಪಸ್ಸತೇತಂ ವೇದನಂ, ಯಾಯ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ವೇದನಾಯ ವೇದಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತನಾ ಯೇವ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸೋ ವೇದಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಞ್ಚಿದೇವ ಪುರಿಸಂ ಭೂತೋ ಆವಿಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಸಾ ಪಸ್ಸತಿ ತಂ ಭೂತಾಗಮನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಯೇವ ಆತುರೋ ತಸ್ಸ ಭೂತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೋ ಯೇವ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಕತಂ, ಯಂ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಪನ ಛಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಛಾಯಾಯಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠಾಯ ದಿಟ್ಠಂ ಯೇವ ಹೋತಿ ಗುಯ್ಹಂ, ಯಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ದುಕ್ಕರಞ್ಚಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕರೋತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕಿರಿಯಂ ಹಾಪೇಯ್ಯ, ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಸತ್ತಾ ನ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಬೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಆತುರೋ ಅರೋಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಆತುರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ವಮನೀಯಂ ವಮೇತಿ, ವಿರೇಚನೀಯಂ ವಿರೇಚೇತಿ, ಅನುಲೇಪನೀಯಂ ಅನುಲಿಮ್ಪೇತಿ, ಅನುವಾಸನೀಯಂ ಅನುವಾಸೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೇನ ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧನೇಯ್ಯಾ ಸತ್ತಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಬೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ ಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧೇತುಂ ಅದಸ್ಸನೀಯಂ ಗುಯ್ಹಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಛಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೀಯೋ ನಾಮ ಓಕಾಸೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಾದಾಯ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಭಗವತೋ ಹದಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಪಿ ಭಗವಾ ಯೋಗೇನ ಹದಯಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯೋಗಞ್ಞೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಥೇರಸ್ಸ ನನ್ದಸ್ಸ ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಂ ದೇವಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯೋ ದಸ್ಸೇಸಿ ‘ಇಮಿನಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಚ ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಗರಹನ್ತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬೋಧನಹೇತು ಕಕುಟಪಾದಿನಿಯೋ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಭಾತರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಿತಸ್ಸ ದುಮ್ಮನಸ್ಸ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸುಖುಮಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ ಅದಾಸಿ ‘ಇಮಿನಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸೋ ಚ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮೋಘರಾಜಸ್ಸ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ‘ಏವಮಿಮಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾನೋ ಉಪಸಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಾನೂಪಸಮಾ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಚ ತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾನೋ ಉಪಸಮಿ, ಮಾನೂಪಸಮಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಯೋಗಞ್ಞೂ ದೇಸನಾಕುಸಲೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ ಬಹುವಿಧೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ಭಗ್ಗಾ ಪರವಾದಾ, ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ತಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ನಿಪ್ಪಟಿಭಾನಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ವತ್ಥಗುಯ್ಹನಿದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಫರುಸವಾಚಾಭಾವಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ಆವುಸೋ ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರಿ, ತೇನ ಚ ಸೋ ಥೇರೋ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಮಙ್ಕುಚಿತ್ತವಸೇನ ರುನ್ಧಿತತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ನಾಸಕ್ಖಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಭಗವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣಂ, ತೇನ ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ಆವುಸೋ ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’ತಿ. ಆಯಸ್ಮತೋ ಚ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ಅಸಾರಮ್ಭೇನ ಯಾಥಾವಲಕ್ಖಣೇನ. ಕಿಞ್ಚ ತತ್ಥ ಯಾಥಾವಲಕ್ಖಣಂ, ಯಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸತ್ತನಂ ಮೋಘಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಮೋಘಪುರಿಸೋ’ತಿ. ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಸತಾವವಚನೇನ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣಂ, ನೋ ಅಭೂತವಾದೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಭಾವಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಭಣತಿ, ತಸ್ಸ ಮಯಂ ಕಹಾಪಣಂ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಮ, ಅಪರಾಧೋ ಯೇವ ಸೋ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಸುಂ ವೋಹಾರಂ ಆಚರನ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತಪುಬ್ಬಂ ತಯಾ ಖಲಿತಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಉಪಾಯನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಖಲಿತೋ, ಸೋ ಪರಿಭಾಸನಾರಹೋ ಹೋತಿ ತಜ್ಜನಾರಹೋ, ಉತ್ತಮಙ್ಗಮ್ಪಿಸ್ಸ ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಹನನ್ತಿಪಿ ಬನ್ಧನ್ತಿಪಿ ಘಾತೇನ್ತಿಪಿ ಝಾಪೇನ್ತಿಪೀ’’ತಿ [ಜಾಪೇನ್ತಿಪೀತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕಿರಿಯಾ ಯೇವ ಕತಾ, ನೋ ಅಕಿರಿಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿರಿಯಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕುರುಮಾನೇನ ಪತಿರೂಪೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇನ, ಸವನೇನಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಹಿರಿಯತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ದಸ್ಸನೇನ ತತುತ್ತರಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನೇನ ಪಯಿರುಪಾಸನೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿಕಿಚ್ಛಕೋ ಅಭಿಸನ್ನೇ ಕಾಯೇ ಕುಪಿತೇ ದೋಸೇ ಸಿನೇಹನೀಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತಿಣ್ಹಾನಿ ಲೇಖನೀಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮಾಯ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ ದೇತಿ, ಫರುಸಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಸತ್ತೇ ಸಿನೇಹಯತಿ, ಮುದುಕೇ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಣ್ಹಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿನೇಹನೀಯಂ ಸಿನೇಹಯತಿ, ಮುದುಕಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಫರುಸಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಅತ್ಥವತೀ ಹೋತಿ ಕರುಣಾಸಹಗತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಿತುವಚನಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥವನ್ತಂ ಹೋತಿ ಕರುಣಾಸಹಗತಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಫರುಸಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಅತ್ಥವತೀ ಹೋತಿ ಕರುಣಾಸಹಗತಾ. ಫರುಸಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಸತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಾ [ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಾಯ (ಸೀ.)] ಹೋತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಗ್ಗನ್ಧಮ್ಪಿ ಗೋಮುತ್ತಂ ಪೀತಂ ವಿರಸಮ್ಪಿ ಅಗದಂ ಖಾಯಿತಂ ಸತ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಹನತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಫರುಸಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಅತ್ಥವತೀ ಕರುಣಾಸಹಗತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹನ್ತೋಪಿ ತೂಲಪುಞ್ಜೋ [ತೂಲಪಿಚು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಪರಸ್ಸ ಕಾಯೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ರುಜಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಫರುಸಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾಚಾ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಫರುಸವಾಚಾಭಾವಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ರುಕ್ಖಅಚೇತನಾಭಾವಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ತಥಾಗತೇನ –

‘‘‘ಅಚೇತನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಸ್ಸುಣನ್ತಂ, ಜಾನೋ ಅಜಾನನ್ತಮಿಮಂ ಪಲಾಸಂ;

ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಧುವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂ’ತಿ [ಜಾ. ೧.೪.೨೫].

ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ –

‘‘‘ಇತಿ ಫನ್ದನರುಕ್ಖೋಪಿ, ತಾವದೇ ಅಜ್ಝಭಾಸಥ;

ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಅತ್ಥಿ, ಭಾರದ್ವಾಜ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ’ತಿ [ಜಾ. ೧.೧೩.೨೦].

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋ, ತೇನ ಹಿ ಫನ್ದನೇನ ರುಕ್ಖೇನ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸಹ ಸಲ್ಲಪಿತನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಫನ್ದನೇನ ರುಕ್ಖೇನ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿತಂ, ತೇನ ಹಿ ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋ’ತಿ, ಫನ್ದನೇನ ಚ ರುಕ್ಖೇನ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿತಂ, ತಞ್ಚ ಪನ ವಚನಂ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಭಣಿತಂ. ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಚೇತನಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಲ್ಲಾಪೋ ನಾಮ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರುಕ್ಖೋತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಚೇಸಾ ಲೋಕಪಣ್ಣತ್ತಿ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಟಂ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಿತಂ ಧಞ್ಞಸಕಟನ್ತಿ ಜನೋ ವೋಹರತಿ, ನ ಚ ತಂ ಧಞ್ಞಮಯಂ ಸಕಟಂ, ರುಕ್ಖಮಯಂ ಸಕಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಕಟೇ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಆಕಿರಿತತ್ತಾ ಧಞ್ಞಸಕಟನ್ತಿ ಜನೋ ವೋಹರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋ, ಯಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ, ತಸ್ಸಾ ಯೇವ ತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರುಕ್ಖೋತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಚೇಸಾ ಲೋಕಪಣ್ಣತ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ದಧಿಂ ಮನ್ಥಯಮಾನೋ ತಕ್ಕಂ ಮನ್ಥೇಮೀತಿ ವೋಹರತಿ, ನ ತಂ ತಕ್ಕಂ, ಯಂ ಸೋ ಮನ್ಥೇತಿ, ದಧಿಂ ಯೇವ ಸೋ ಮನ್ಥೇನ್ತೋ ತಕ್ಕಂ ಮನ್ಥೇಮೀತಿ ವೋಹರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋ. ಯಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ, ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರುಕ್ಖೋತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಚೇಸಾ ಲೋಕಪಣ್ಣತ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸನ್ತಂ ಸಾಧೇತುಕಾಮೋ ಸನ್ತಂ ಸಾಧೇಮೀತಿ ವೋಹರತಿ, ಅಸಿದ್ಧಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೋಹರತಿ, ಏವಮೇಸಾ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಅಚೇತನೋ. ಯಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ, ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರುಕ್ಖೋತಿ, ರುಕ್ಖೋ ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಚೇಸಾ ಲೋಕಪಣ್ಣತ್ತಿ, ಯಾಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಜನೋ ವೋಹರತಿ, ತಥಾಗತೋಪಿ ತಾಯೇವ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ರುಕ್ಖಅಚೇತನಾಭಾವಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಪಿಣ್ಡಪಾತಮಹಪ್ಫಲಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ –

‘‘‘ಚುನ್ದಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಾರಸ್ಸಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ;

ಆಬಾಧಂ ಸಮ್ಫುಸೀ ಧೀರೋ, ಪಬಾಳ್ಹಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕ’ನ್ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೨.೧೯೦].

‘‘ಪುನ ಚ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ದ್ವೇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಯಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ಯಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ, ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತೋ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸ [ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ (ಸೀ.)] ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಪಬಾಳ್ಹಾ ಚ ವೇದನಾ ಪವತ್ತಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ, ತೇನ ಹಿ ‘ದ್ವೇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ದ್ವೇಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚ, ತೇನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸ [ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ (ಸೀ.)] ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಪಬಾಳ್ಹಾ ಚ ವೇದನಾ ಪವತ್ತಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಕಿಂನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ವಿಸಗತತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲೋ, ರೋಗುಪ್ಪಾದಕತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲೋ, ಆಯುವಿನಾಸಕತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲೋ, ಭಗವತೋ ಜೀವಿತಹರಣತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲೋ? ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಜನೋ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಲೋಭವಸೇನ ಅತಿಬಹುಂ ಖಾಯಿತೇನ ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ –

‘‘‘ಚುನ್ದಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಾರಸ್ಸಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ;

ಆಬಾಧಂ ಸಮ್ಫುಸೀ ಧೀರೋ, ಪಬಾಳ್ಹಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕ’ನ್ತಿ.

‘‘ಭಗವತಾ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ದ್ವೇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಯಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ಯಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ [ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ (ಸೀ.)], ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ, ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’ತಿ.

‘‘ಸೋ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಬಹುಗುಣೋ ಅನೇಕಾನಿಸಂಸೋ. ದೇವತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಟ್ಠಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ‘ಅಯಂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ’ತಿ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಸೂಕರಮದ್ದವೇ ಆಕಿರಿಂಸು. ತಞ್ಚ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಾಕಂ ಲಹುಪಾಕಂ [ಬಹುಪಾಕಂ (ಸೀ.)] ಮನುಞ್ಞಂ ಬಹುರಸಂ ಜಟ್ಠರಗ್ಗಿತೇಜಸ್ಸ ಹಿತಂ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತತೋನಿದಾನಂ ಭಗವತೋ ಕೋಚಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೇ ಸರೀರೇ ಖೀಣೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರೋಗೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಕತಿಯಾ ಜಲಮಾನೋ ಅಗ್ಗಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಉಪಾದಾನೇ ದಿನ್ನೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಜ್ಜಲತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೇ ಸರೀರೇ ಖೀಣೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರೋಗೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋತೋ ಪಕತಿಯಾ ಸನ್ದಮಾನೋ ಅಭಿವುಟ್ಠೇ ಮಹಾಮೇಘೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಮಹೋಘೋ ಉದಕವಾಹಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೇ ಸರೀರೇ ಖೀಣೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರೋಗೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಕತಿಯಾ ಅಭಿಸನ್ನಧಾತು ಕುಚ್ಛಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಆಯಮೇಯ್ಯ [ಆಮಯೇಯ್ಯ (ಸೀ.)], ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೇ ಸರೀರೇ ಖೀಣೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರೋಗೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ, ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ದೋಸೋ, ನ ಚ ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಮಜ್ಜನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಮೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಮಜ್ಜನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ತೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ನವನ್ನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ತೇ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಸಮಸಮಫಲಾ ಸಮವಿಪಾಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದ್ವೀಸು ಯೇವ ದಿವಸೇಸು ಅಧಿಮತ್ತಂ ತಥಾಗತೋ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ. ಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅಸದಿಸಂ ಪರಮದಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಹಿ ಅಗಣಿತಂ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ. ಯಾವ ಮಹನ್ತಾ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಮಹಪ್ಫಲಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಬುದ್ಧಪೂಜನಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ತಥಾಗತೇನ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ –

‘‘‘ಪೂಜೇಥ ನಂ ಪೂಜನಿಯಸ್ಸ ಧಾತುಂ;

ಏವಂ ಕಿರ ಸಗ್ಗಮಿತೋ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪೂಜೇಥ ನಂ ಪೂಜನಿಯಸ್ಸ ಧಾತುಂ, ಏವಂ ಕರಾ ಸಗ್ಗಮಿತೋ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಪೂಜೇಥ ನಂ ಪೂಜನಿಯಸ್ಸ ಧಾತುಂ, ಏವಂ ಕರಾ ಸಗ್ಗಮಿತೋ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ, ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಪೂಜೇಥ ನಂ ಪೂಜನಿಯಸ್ಸ ಧಾತುಂ, ಏವಂ ಕರಾ ಸಗ್ಗಮಿತೋ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಭಣಿತಂ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ. ಅಕಮ್ಮಂ ಹೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಪೂಜಾ, ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಆರಮ್ಮಣಸಾರಗ್ಗಾಹೋ, ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಂ, ಸದತ್ಥಮನುಯುಞ್ಜನಾ, ಏತಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಕರಣೀಯಂ, ಅವಸೇಸಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೂಜಾ ಕರಣೀಯಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ರಾಜಪುತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಧನುಥರುಲೇಖಮುದ್ದಾಸಿಕ್ಖಾಖಗ್ಗಮನ್ತಸುತಿ- ಸಮ್ಮುತಿಯುದ್ಧಯುಜ್ಝಾಪನಕಿರಿಯಾ ಕರಣೀಯಾ, ಅವಸೇಸಾನಂ ಪುಥುವೇಸ್ಸಸುದ್ದಾನಂ ಕಸಿ ವಣಿಜ್ಜಾ ಗೋರಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಂ ಹೇತಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಪೂಜಾ, ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಆರಮ್ಮಣಸಾರಗ್ಗಾಹೋ, ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಂ, ಸದತ್ಥಮನುಯುಞ್ಜನಾ, ಏತಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಕರಣೀಯಂ, ಅವಸೇಸಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೂಜಾ ಕರಣೀಯಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕಾನಂ ಇರುವೇದಂ ಯಜುವೇದಂ ಸಾಮವೇದಂ ಅಥಬ್ಬಣವೇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಇತಿಹಾಸಂ ಪುರಾಣಂ ನಿಘಣ್ಡು ಕೇಟುಭಂ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಂ ಪದಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಭಾಸಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾತಂ ಸುಪಿನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಛಳಙ್ಗಂ ಚನ್ದಗ್ಗಾಹಂ ಸೂರಿಯಗ್ಗಾಹಂ ಸುಕ್ಕರಾಹುಚರಿತಂ ಉಳುಗ್ಗಹಯುದ್ಧಂ [ಓಳುಗ್ಗಹಯುದ್ಧಂ (ಕ.)] ದೇವದುನ್ದುಭಿಸ್ಸರಂ ಓಕ್ಕನ್ತಿ ಉಕ್ಕಾಪಾತಂ ಭೂಮಿಕಮ್ಮಂ [ಭೂಮಿಕಮ್ಪಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ದಿಸಾದಾಹಂ ಭುಮ್ಮನ್ತಲಿಕ್ಖಂ ಜೋತಿಸಂ ಲೋಕಾಯತಿಕಂ ಸಾಚಕ್ಕಂ ಮಿಗಚಕ್ಕಂ ಅನ್ತರಚಕ್ಕಂ ಮಿಸ್ಸಕುಪ್ಪಾದಂ ಸಕುಣರುತರವಿತಂ [ಸಕುಣರುತಂ (ಸೀ.)] ಸಿಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ, ಅವಸೇಸಾನಂ ಪುಥುವೇಸ್ಸಸುದ್ದಾನಂ ಕಸಿ ವಣಿಜ್ಜಾ ಗೋರಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಂ ಹೇತಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಪೂಜಾ, ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಆರಮ್ಮಣಸಾರಗ್ಗಾಹೋ, ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಂ, ಸದತ್ಥಮನುಯುಞ್ಜನಾ, ಏತಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಕರಣೀಯಂ, ಅವಸೇಸಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೂಜಾ ಕರಣೀಯಾ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ‘ಮಾ ಇಮೇ ಅಕಮ್ಮೇ ಯುಞ್ಜನ್ತು, ಕಮ್ಮೇ ಇಮೇ ಯುಞ್ಜನ್ತೂ’ತಿ ಆಹ ‘ಅಬ್ಯಾವಟಾ ತುಮ್ಹೇ, ಆನನ್ದ, ಹೋಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಪೂಜಾಯಾ’ತಿ. ಯದೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ನ ಭಣೇಯ್ಯ, ಪತ್ತಚೀವರಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ಯೇವ ಕರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಪೂಜನಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಪಾದಸಕಲಿಕಾಹತಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಭಗವತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಚೇತನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ನಿನ್ನಂ ಉನ್ನಮತಿ, ಉನ್ನತಂ ಓನಮತೀ’ತಿ, ಪುನ ಚ ಭಣಥ ‘ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ’ತಿ. ಯಾ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಾ ನ ನಿವತ್ತಾ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಚೇತನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ನಿನ್ನಂ ಉನ್ನಮತಿ, ಉನ್ನತಂ ಓನಮತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಭಗವತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಚೇತನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ನಿನ್ನಂ ಉನ್ನಮತಿ ಉನ್ನತಂ ಓನಮತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥೇತಂ ಭಗವತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಚೇತನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ನಿನ್ನಂ ಉನ್ನಮತಿ ಉನ್ನತಂ ಓನಮತಿ, ಭಗವತೋ ಚ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ, ನ ಚ ಪನ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಪತಿತಾ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಪತಿತಾ. ದೇವದತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹೂನಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಗವತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ, ಸೋ ತೇನ ಆಘಾತೇನ ‘ಮಹನ್ತಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಾಸಾಣಂ ಭಗವತೋ ಉಪರಿ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮುಞ್ಚಿ. ಅಥ ದ್ವೇ ಸೇಲಾ ಪಥವಿತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ಅಥ ನೇಸಂ ಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಪಾಸಾಣತೋ ಪಪಟಿಕಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಚ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದ್ವೇ ಸೇಲಾ ಪಾಸಾಣಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ತಥೇವ ಪಪಟಿಕಾಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪಗ್ಘರತಿ ಪಸವತಿ ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಪಾಣಿನಾ ಗಹಿತಂ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರಿಕಾಹಿ ಪಗ್ಘರತಿ ಪಸವತಿ ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ಖೀರಂ ತಕ್ಕಂ ಮಧುಂ ಸಪ್ಪಿ ತೇಸಂ ಮಚ್ಛರಸಂ ಮಂಸರಸಂ ಪಾಣಿನಾ ಗಹಿತಂ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರಿಕಾಹಿ ಪಗ್ಘರತಿ ಪಸವತಿ ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥಂ ಉಪಗತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಲಾನಂ ಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಪಾಸಾಣತೋ ಪಪಟಿಕಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಣ್ಹಸುಖುಮಅಣುರಜಸಮಂ ಪುಳಿನಂ ಮುಟ್ಠಿನಾ ಗಹಿತಂ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರಿಕಾಹಿ ಪಗ್ಘರತಿ ಪಸವತಿ ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥಂ ಉಪಗತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಲಾನಂ ಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಪಾಸಾಣತೋ ಪಪಟಿಕಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಬಳೋ ಮುಖೇನ ಗಹಿತೋ ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಗ್ಘರತಿ ಪಸವತಿ ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥಂ ಉಪಗತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಲಾನಂ ಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಪಾಸಾಣತೋ ಪಪಟಿಕಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ’’ತಿ.

‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೇಲೇಹಿ ಪಾಸಾಣೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೋ, ಅಥ ಪಪಟಿಕಾಯಪಿ ಅಪಚಿತಿ ಕಾತಬ್ಬಾ ಯಥೇವ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವಾದಸಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪಚಿತಿಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಕತಮೇ ದ್ವಾದಸ? ರತ್ತೋ ರಾಗವಸೇನ ಅಪಚಿತಿಂ ನ ಕರೋತಿ, ದುಟ್ಠೋ ದೋಸವಸೇನ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹವಸೇನ, ಉನ್ನತೋ ಮಾನವಸೇನ, ನಿಗ್ಗುಣೋ ಅವಿಸೇಸತಾಯ, ಅತಿಥದ್ಧೋ ಅನಿಸೇಧನತಾಯ, ಹೀನೋ ಹೀನಸಭಾವತಾಯ, ವಚನಕರೋ ಅನಿಸ್ಸರತಾಯ, ಪಾಪೋ ಕದರಿಯತಾಯ, ದುಕ್ಖಾಪಿತೋ ಪಟಿದುಕ್ಖಾಪನತಾಯ, ಲುದ್ಧೋ ಲೋಭಾಭಿಭೂತತಾಯ, ಆಯೂಹಿತೋ ಅತ್ಥಸಾಧನತಾಯ [ಅತ್ಥಸಾಧನೇನ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)] ಅಪಚಿತಿಂ ನ ಕರೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ ಮಹಾರಾಜ ದ್ವಾದಸ ಅಪಚಿತಿಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಾ ಚ ಪನ ಪಪಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತಮಾನಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಣ್ಹಸುಖುಮಅಣುರಜೋ ಅನಿಲಬಲಸಮಾಹತೋ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸೋ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಅಭಿಕಿರತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾ ಪಪಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತಮಾನಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ. ಯದಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾ ಪಪಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣತೋ ವಿಸುಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ತೇ ಸೇಲಾ ಪಾಸಾಣಪಪಟಿಕಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ. ಏಸಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಪಟಿಕಾ ನ ಭೂಮಟ್ಠಾ ನ ಆಕಾಸಟ್ಠಾ, ಪಾಸಾಣಸಮ್ಪಹಾರವೇಗೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತಮಾನಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತಮಣ್ಡಲಿಕಾಯ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಂ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸಂ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಸಾ ಪಪಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣಸಮ್ಪಹಾರವೇಗೇನ ಅನಿಮಿತ್ತಕತದಿಸಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪತಮಾನಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ. ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕತಞ್ಞುಸ್ಸ ಕದರಿಯಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾನುಭವನಾಯ ಪಪಟಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಾದಸಕಲಿಕಾಹತಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಅಗ್ಗಗ್ಗಸಮಣಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ –

‘‘‘ಚತುಬ್ಭಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಂ, ತಂ ವೇ ನರಂ ಸಮಣಂ ಆಹು ಲೋಕೇ’ತಿ.

ತತ್ರಿಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ತಿ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾ ರತಿವಿಪ್ಪಹಾನಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸಕಿಲೇಸಸ್ಸೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಚತುಬ್ಭಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಂ, ತಂ ವೇ ನರಂ ಸಮಣಂ ಆಹು ಲೋಕೇ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಚತುಬ್ಭಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತೋ ಸಮಣೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಚತುಬ್ಭಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಂ, ತಂ ವೇ ನರಂ ಸಮಣಂ ಆಹು ಲೋಕೇ’ತಿ. ತದಿದಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಚನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಗುಣವಸೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಚತುಬ್ಭಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಂ, ತಂ ವೇ ನರಂ ಸಮಣಂ ಆಹು ಲೋಕೇ’ತಿ, ಇದಂ ಪನ ನಿರವಸೇಸವಚನಂ ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಸಮಣೋ ಹೋತೀ’ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಸಮಣೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಜಲಜಥಲಜಪುಪ್ಫಾನಿ, ವಸ್ಸಿಕಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಅವಸೇಸಾನಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಯೇವ, ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಪನ ವಸ್ಸಿಕಂ ಯೇವ ಪುಪ್ಫಂ ಜನಸ್ಸ ಪತ್ಥಿತಂ ಪಿಹಯಿತಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಸಮಣೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಧಞ್ಞಾನಂ ಸಾಲಿ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯಾ ಕಾಚಿ ಅವಸೇಸಾ ವಿವಿಧಾ ಧಞ್ಞಜಾತಿಯೋ, ತಾ ಸಬ್ಬಾ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಭೋಜನಾನಿ ಸರೀರಯಾಪನಾಯ, ಸಾಲಿ ಯೇವ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಸಮಣೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಗ್ಗಗ್ಗಸಮಣಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ವಣ್ಣಭಣನಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಮಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಆನನ್ದೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಚೇತಸೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಆನನ್ದಿತೋ ಸುಮನೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತೇಸಿ –

‘‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾತಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ, ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ [ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೯].

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಮಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಆನನ್ದೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಚೇತಸೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಆನನ್ದಿತೋ ಸುಮನೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತೇಸೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಆನನ್ದಿತೋ ಸುಮನೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಮಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಆನನ್ದೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಚೇತಸೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಮಮಂ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಆನನ್ದೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಚೇತಸೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ. ಸೇಲಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತಿತಂ –

‘‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾತಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ, ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯ’ನ್ತಿ.

‘‘ಪಠಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಭಾವಸರಸಲಕ್ಖಣಂ ಸಭಾವಂ ಅವಿತಥಂ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ತಥತ್ಥಂ ಪರಿದೀಪಯಮಾನೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಮಮಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರೇ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಆನನ್ದೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ನ ಚೇತಸೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಭುಚ್ಚೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತಿತಂ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾತಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ’ತಿ ತಂ ನ ಲಾಭಹೇತು, ನ ಯಸಹೇತು, ನ ಅತ್ತಹೇತು, ನ ಪಕ್ಖಹೇತು, ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮ್ಯತಾಯ, ಅಥ ಖೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಹಿತವಸೇನ ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತಿಣ್ಣಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸಕಗುಣಂ ಭಣಿತಂ ‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾತಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ವಣ್ಣಭಣನಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

೧೧. ಅಹಿಂಸಾನಿಗ್ಗಹಪಞ್ಹೋ

೧೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಹಿಂಸಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಾಮಕೋ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹ’ನ್ತಿ. ನಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಹತ್ಥಚ್ಛೇದೋ ಪಾದಚ್ಛೇದೋ ವಧೋ ಬನ್ಧನಂ ಕಾರಣಾ ಮಾರಣಂ ಸನ್ತತಿವಿಕೋಪನಂ, ನ ಏತಂ ವಚನಂ ಭಗವತೋ ಯುತ್ತಂ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಅರಹತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವತ್ತುಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಹಿಂಸಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಾಮಕೋ’’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘‘ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹ’’ನ್ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘‘ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹ’’ನ್ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘‘ಅಹಿಂಸಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಾಮಕೋ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಹಿಂಸಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಾಮಕೋ’ತಿ, ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹ’ನ್ತಿ. ‘ಅಹಿಂಸಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಾಮಕೋ’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಮತಂ ಏತಂ, ಏಸಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ, ಏಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಧಮ್ಮೋ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಿಂಸಾಲಕ್ಖಣೋ, ಸಭಾವವಚನಂ ಏತಂ. ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಆಹ ‘ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹ’ನ್ತಿ, ಭಾಸಾ ಏಸಾ, ಉದ್ಧತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅನರಿಯೋ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅರಿಯೋ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಚೋರೋ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಅಚೋರೋ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಪಚ್ಚಾಗತೋಸಿ ಮಮ ವಿಸಯಂ, ಯಮಹಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಉಪಗತೋ. ಚೋರೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಕಥಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ಚೋರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಪರಿಭಾಸನೀಯೋ ಪರಿಭಾಸಿತಬ್ಬೋ, ದಣ್ಡನೀಯೋ ದಣ್ಡೇತಬ್ಬೋ, ಪಬ್ಬಾಜನೀಯೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ, ಬನ್ಧನೀಯೋ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ಘಾತನೀಯೋ ಘಾತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಯಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಚೋರಾನಂ ಘಾತನಂ, ತಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಮತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಚೋರೋ ಅನುಸಾಸನೀಯೋ ಅನುಮತೋ ತಥಾಗತಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಘಾತೀಯತಿ, ನ ಸೋ ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಘಾತೀಯತಿ, ಸಯಂಕತೇನ ಸೋ ಘಾತೀಯತಿ, ಅಪಿ ಚ ಧಮ್ಮಾನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಸಾಸೀಯತಿ, ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಪುರಿಸಂ ಅಕಾರಕಂ ಅನಪರಾಧಂ ವೀಥಿಯಂ ಚರನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಾತಯಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಕಾರಕತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಚೋರೋ ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಹಞ್ಞತಿ, ಸಯಂಕತೇನ ಸೋ ಹಞ್ಞತಿ, ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುಸಾಸಕೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದೋಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾನುಸಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಹಿಂಸಾನಿಗ್ಗಹಪಞ್ಹೋ ಏಕಾದಸಮೋ.

೧೨. ಭಿಕ್ಖುಪಣಾಮಿತಪಞ್ಹೋ

೧೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಕ್ಕೋಧನೋ ವಿಗತಖಿಲೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ, ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಥೇರೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಸಪರಿಸೇ ಪಣಾಮೇಸಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಕುಪಿತೋ ಪರಿಸಂ ಪಣಾಮೇಸಿ, ಉದಾಹು ತುಟ್ಠೋ ಪಣಾಮೇಸಿ, ಏತಂ ತಾವ ಜಾನಾಹಿ ಇಮಂ ನಾಮಾತಿ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕುಪಿತೋ ಪರಿಸಂ ಪಣಾಮೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕೋಧೋ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿತೋ, ಯದಿ ತುಟ್ಠೋ ಪಣಾಮೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಪಣಾಮಿತಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಕ್ಕೋಧನೋ ವಿಗತಖಿಲೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ, ಪಣಾಮಿತಾ ಚ ಥೇರಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಸಪರಿಸಾ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ಕೋಪೇನ, ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಮೂಲೇ ವಾ ಖಾಣುಕೇ ವಾ ಪಾಸಾಣೇ ವಾ ಕಠಲೇ ವಾ ವಿಸಮೇ ವಾ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ಕುಪಿತಾ ತಂ ಪಾತೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಕೋಪೋ ವಾ ಪಸಾದೋ ವಾ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ಮಹಾಪಥವೀ, ಸಯಮೇವ ಸೋ ಅಲಸೋ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಕೋಪೋ ವಾ ಪಸಾದೋ ವಾ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ತಥಾಗತಾ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಯಂ ಕತೇನೇವ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧೇನ ಪಣಾಮಿತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ನ ಮತೇನ ಕುಣಪೇನ ಸಂವಸತಿ, ಯಂ ಹೋತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮತಂ ಕುಣಪಂ, ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಚ್ಛುಭತಿ ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಕುಪಿತೋ ತಂ ಕುಣಪಂ ನಿಚ್ಛುಭತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಕೋಪೋ ವಾ ಪಸಾದೋ ವಾ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಕೋಪೋ ವಾ ಪಸಾದೋ ವಾ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ತಥಾಗತಾ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಯಂ ಕತೇನೇವ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧೇನ ಪಣಾಮಿತಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿಯಾ ಖಲಿತೋ ಪತೀಯತಿ, ಏವಂ ಜಿನಸಾಸನವರೇ ಖಲಿತೋ ಪಣಾಮೀಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ದೇ ಮತಂ ಕುಣಪಂ ನಿಚ್ಛುಭೀಯತಿ, ಏವಂ ಜಿನಸಾಸನವರೇ ಖಲಿತೋ ಪಣಾಮೀಯತಿ. ಯಂ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪಣಾಮೇಸಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಹಿತಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮೋ ‘ಏವಂ ಇಮೇ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಣಾಮೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖುಪಣಾಮಿತಪಞ್ಹೋ ದ್ವಾದಸಮೋ.

ಪಣಾಮಿತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ದ್ವಾದಸ ಪಞ್ಹಾ.