೫. ಬುದ್ಧಲಾಭನ್ತರಾಯಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಲಾಭೀ ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’ನ್ತಿ. ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ತೇನ ಹಿ ಲಾಭೀ ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಮಹನ್ತೋ ದುನ್ನಿಬ್ಬೇಠೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಲಾಭೀ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ಪಞ್ಚಸಾಲಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ತಞ್ಚ ಪನ ಮಾರಸ್ಸ ಪಾಪಿಮತೋ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತೋ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಕಪ್ಪೇ [ಗಣನಪಥವೀತಿವತ್ತೇ ಕಪ್ಪೇ (ಸೀ.)] ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಕುಸಲಂ ಕಿನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಧುನುಟ್ಠಿತೇನ ಮಾರೇನ ಪಾಪಿಮತಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಬಲವೇಗಂ [ತಂ ಕುಸಲಬಲವೇಗವಿಪ್ಫಾರಂ (ಸೀ.)] ಕಿನ್ತಿ ಪಿಹಿತಂ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಉಪವಾದೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕುಸಲತೋಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಬಲತೋಪಿ ಮಾರಬಲಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತೀತಿ, ತೇನ ಹಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲತೋಪಿ ಅಗ್ಗಂ ಭಾರತರಂ ಹೋತಿ, ಗುಣಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣತೋಪಿ ಪಾಪಿಯಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ಕುಸಲತೋಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಬಲವತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಬುದ್ಧಬಲತೋಪಿ ಮಾರಬಲಂ ಬಲವತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಮಧುಂ ವಾ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಉಪಾಯನಂ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯ, ತಮೇನಂ ರಞ್ಞೋ ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಕಾಲೋ, ಭೋ, ಅಯಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸನಾಯ, ತೇನ ಹಿ, ಭೋ, ತವ ಉಪಾಯನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಘಸೀಘಂ ಪಟಿನಿವತ್ತ, ಪುರೇ ತವ ರಾಜಾ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಸ್ಸತೀ’ತಿ [ಮಾ ತೇ ರಾಜಾ ದಣ್ಡಂ ಪಾಪೇಯ್ಯಾತಿ (ಸೀ.)]. ತತೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ದಣ್ಡಭಯಾ ತಸಿತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ತಂ ಉಪಾಯನಂ ಆದಾಯ ಸೀಘಸೀಘಂ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಾವತಕೇನ ಉಪಾಯನವಿಕಲಮತ್ತಕೇನ ದ್ವಾರಪಾಲತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಾಯನಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಉಪಾಯನಂ ನಿವಾರೇಸಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ದ್ವಾರೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣಮ್ಪಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪಾಯನಂ ಉಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ, ಅಞ್ಞಾನಿ ಪನ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಂ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಗತಾನಿ ‘ಭಗವತೋ ಕಾಯೇ ಓಜಂ ಓದಹಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾನಿ ಠಿತಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುಲಭಾ ಭಗವತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಲೋಕೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಸ್ಸ, ಯಾಚಿತೋವ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೋಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಮಾರಸ್ಸ ಯೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸೋ ತಾವತಕೇನ ಸಿದ್ಧೋ, ಯಂ ಸೋ ಭಗವತೋ ಭೋಜನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಮಕಾಸಿ. ಏತ್ಥ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಙ್ಖಾ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ವಿಮತಿಜಾತೋಹಂ ತತ್ಥ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ. ನ ಮೇ ತತ್ಥ ಮಾನಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲವರಸ್ಸ ಕುಸಲವರಪುಞ್ಞಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಅಸಮಸಮಸ್ಸ ಅನುಪಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಸ್ಸ ಛವಕಂ ಲಾಮಕಂ ಪರಿತ್ತಂ ಪಾಪಂ ಅನರಿಯಂ ವಿಪನ್ನಂ ಮಾರೋ ಲಾಭನ್ತರಾಯಮಕಾಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ತರಾಯಾ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ? ಅನೋದಿಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅನಭಿಸಙ್ಖತಂ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ ‘ಕಿಂ ಪರಸ್ಸ ದಿನ್ನೇನಾ’ತಿ, ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪದಿಸಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ? ಇಧ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋ? ಇಧ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಭೋಗಂ, ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತರಾಯಾ.

‘‘ಯಂ ಪನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ, ತಂ ನೇವ ಭಗವತೋ ಪರಿಭೋಗಂ ನ ಉಪಕ್ಖಟಂ ನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ, ಅನಾಗತಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಂ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕತಂ, ತಂ ಪನ ನೇಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯೇ ತೇ ತೇನ ಸಮಯೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಅಬ್ಭಾಗತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ತಂ ದಿವಸಂ ಭೋಜನಂ ನ ಲಭಿಂಸು, ನಾಹಂ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ, ಯೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಫಲೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನಾವರಣೀಯಾ ಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಲಾಭೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತೋ ಉಪಕ್ಖಟೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಸರೀರಾನುಗತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಞಾಣರತನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಜೀವಿತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನಾವರಣೀಯಾ ಗುಣಾ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಏಕರಸಾ ಅರೋಗಾ ಅಕುಪ್ಪಾ ಅಪರೂಪಕ್ಕಮಾ ಅಫುಸಾನಿ ಕಿರಿಯಾನಿ. ಅದಸ್ಸನೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ವಿಸಮೇ ಅದಸ್ಸನೇನ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ಪನ್ಥಂ ದೂಸೇನ್ತಿ. ಯದಿ ಪನ ರಾಜಾ ತೇ ಚೋರೇ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತೇ ಚೋರಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ಲಭೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಫರಸುನಾ ಫಾಲಾಪೇಯ್ಯ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಪತಿಕಾ ಅದಸ್ಸನೇನ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪರಪುರಿಸಂ ಸೇವತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಪುರಿಸಂ ಸೇವತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸೋತ್ಥಿಂ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಹನೇಯ್ಯಾಪಿ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಿಕೋ ವಧೇಯ್ಯಾಪಿ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾಪಿ ದಾಸಿತ್ತಂ ವಾ ಉಪನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಫಲೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಚೋರಿಕಾಯ ಕತಂ ಮಾರೇನ ಪಾಪಿಮತಾ, ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಸಚೇ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಾ ವಾಸ್ಸ ಫಲೇಯ್ಯ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ, ಕಾಯೋ ವಾಸ್ಸ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ, ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಲಾಭನ್ತರಾಯಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.