೨. ಅಭೇಜ್ಜವಗ್ಗೋ

೧. ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಉದಾಹು ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಯಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನಾಪೇತಿ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ ತೇನ ಹಿ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಖುಮೋ ನಿಪುಣೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಸುಗಮ್ಭೀರೋ ದುನ್ನಿಜ್ಝಾಪಯೋ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತೇ ಞಾಣಬಲವಿಪ್ಫಾರಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ, ತಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಆಹ ‘ಉಕ್ಕಲೇಸ್ಸನ್ತಿ [ಉಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸೀ.), ಉಸ್ಸಕ್ಕಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ನು ಖೋ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಮಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೀಯಮಾನಾ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಉದಾಹು ಆದಿಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಪುತ್ತೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಖೋ, ತಾತಾ, ಮಹಾಜನಪದೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತೋ, ದುಕ್ಕರೋ, ತಾತಾ, ತಾವತಕೇನ ಬಲೇನ ಧಾರೇತುಂ, ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ತಾತಾ, ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ಪಜಹಥಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರಾ ಪಿತುಅಚ್ಚಯೇನ ಹತ್ಥಗತೇ ಜನಪದೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ, ರಾಜತೋ [ರಾಜಾನೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಭನ್ತೇ, ಲುದ್ಧತರಾ [ಲದ್ಧತರಾ (ಕ.)] ಕುಮಾರಾ ರಜ್ಜಲೋಭೇನ ತದುತ್ತರಿಂ ದಿಗುಣತಿಗುಣಂ ಜನಪದಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ [ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಹತ್ಥಗತಂ ಜನಪದಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಏವಮಾಹ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ. ದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಲೋಭೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ದಿಯಡ್ಢಸಿಕ್ಖಾಪದಸತಂ ಗೋಪೇಯ್ಯುಂ, ಕಿಂ ಪನ ಪಕತಿಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ?

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ ‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’ತಿ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಜನೋ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ವಿಮತಿಜಾತೋ ಅಧಿಕತೋ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ. ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಕತಮಾನಿ ಅನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ? ದುಕ್ಕಟಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖುದ್ದಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅನುಖುದ್ದಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕೇಹಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಏತ್ಥ ವಿಮತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ತೇಹಿಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ನ ಕತೋ ಧಮ್ಮಸಣ್ಠಿತಿಪರಿಯಾಯೇ ಭಗವತಾ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಉಪದಿಟ್ಠೋತಿ. ಚಿರನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನರಹಸ್ಸಂ ಅಜ್ಜೇತರಹಿ ಲೋಕೇ ವಿವಟಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ’’ನ್ತಿ.

ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಅಬ್ಯಾಕರಣೀಯಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ನತ್ಥಾನನ್ದ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠೀ’ತಿ, ಪುನ ಚ ಥೇರೇನ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತೇನ [ಮಾಲುಙ್ಕ್ಯಪುತ್ತೇನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.) ಸಂ. ನಿ. ೪.೯೫; ಅ. ನಿ. ೧.೪.೨೫೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಏಸೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ದ್ವಯನ್ತೋ [ದ್ವಯತೋ (ಸೀ.)] ಏಕನ್ತನಿಸ್ಸಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಜಾನನೇನ ವಾ ಗುಯ್ಹಕರಣೇನ ವಾ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ನತ್ಥಾನನ್ದ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತೇನ ನ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಯದಿ ಜಾನನ್ತೇನ ನ ಬ್ಯಾಕತಂ, ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ನತ್ಥಾನನ್ದ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠೀ’ತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಚ ಥೇರೇನ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ತಞ್ಚ ಪನ ನ ಅಜಾನನ್ತೇನ ನ ಗುಯ್ಹಕರಣೇನ. ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ? ‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ‘ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಸಞ್ಞಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ಅಯಂ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ.

‘‘ಕತಮೋ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ? ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ಪನ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಪನ ವೇದನಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಪನ ಸಞ್ಞಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ಅಯಂ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ? ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಚಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಜಾನಾತೀ’ತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ? ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ. ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ. ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ. ‘ಅನ್ತವಾ ಚ ಅನನ್ತವಾ ಚ ಲೋಕೋ’ತಿ. ‘ನೇವನ್ತವಾ ನಾನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ. ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ. ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ. ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ಅಯಂ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ.

‘‘ಭಗವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರಸ್ಸ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಠಪನೀಯಂ ಪಞ್ಹಂ ನ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಠಪನೀಯೋ? ನ ತಸ್ಸ ದೀಪನಾಯ ಹೇತು ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಠಪನೀಯೋ. ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಅಕಾರಣಮಹೇತುಕಂ ಗಿರಮುದೀರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಬ್ಯಾಕರಣೀಯಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಮಚ್ಚುಭಾಯನಾಭಾಯನಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ, ಪುನ ಭಣಿತಂ ‘ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಭಯಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾ ದಣ್ಡಭಯಾ ತಸತಿ, ನಿರಯೇ ವಾ ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಜಲಿತಾ ಕುಥಿತಾ ತತ್ತಾ ಸನ್ತತ್ತಾ ತಮ್ಹಾ ಜಲಿತಗ್ಗಿಜಾಲಕಾ ಮಹಾನಿರಯಾ ಚವಮಾನಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಭಯಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಭಯಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಂ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ನೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಚನಂ ಭಗವತಾ ಅರಹನ್ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಣಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ. ಠಪಿತೋ ಅರಹಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಸಮೂಹತೋ ಭಯಹೇತು ಅರಹತೋ. ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಸಕಿಲೇಸಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ, ಯೇ ಚ ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಉನ್ನತಾವನತಾ, ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ. ಅರಹತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಗತಿ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಯೋನಿ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ, ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಉಪಹತಾ, ಭಗ್ಗಾ ಫಾಸುಕಾ, ಸಮೂಹತಾ ಸಬ್ಬಭವಾಲಯಾ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾ, ಹತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ, ವಿಹತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಬೀಜಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕತಂ, ದಡ್ಢಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ, ಅತಿವತ್ತಾ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹಾ ನ ತಸತಿ ಸಬ್ಬಭಯೇಹಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ ಅನುರಕ್ಖಾ ಲದ್ಧಯಸಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಠಪಿತಾ ಮಹತಿ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ಠಾನೇ. ಅಥ ರಾಜಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದೇವ ಕರಣೀಯೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಯಾವತಾ ಸಕವಿಜಿತೇ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಆಣಾಪೇಯ್ಯ ‘ಸಬ್ಬೇವ ಮೇ ಬಲಿಂ ಕರೋನ್ತು, ಸಾಧೇಥ ತುಮ್ಹೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಮತ್ತಾ ತಂ ಕರಣೀಯ’ನ್ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಬಲಿಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಠಪಿತಾ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಾ ಉತ್ತಮಟ್ಠಾನೇ, ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಬಲಿ, ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಬಲಿನೋ ತೇ, ಅವಸೇಸೇ ಉಪಾದಾಯ ರಞ್ಞಾ ಆಣಾಪಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇವ ಮೇ ಬಲಿಂ ಕರೋನ್ತೂ’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇತಂ ವಚನಂ ಭಗವತಾ ಅರಹನ್ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಣಿತಂ, ಠಪಿತೋ ಅರಹಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಸಮೂಹತೋ ಭಯಹೇತು ಅರಹತೋ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಸಕಿಲೇಸಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ, ಯೇ ಚ ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಉನ್ನತಾವನತಾ, ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹಾ ನ ತಸತಿ ಸಬ್ಬಭಯೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ನೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಚನಂ ಸಾವಸೇಸಂ, ನಿರವಸೇಸವಚನಮೇತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ’ತಿ. ತತ್ಥ ಮೇ ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ತಂ ವಚನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಾಮೇ ಗಾಮಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಆಣಾಪಕಂ ಆಣಾಪೇಯ್ಯ ‘ಏಹಿ, ಭೋ ಆಣಾಪಕ, ಯಾವತಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮಿಕಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸೀಘಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀ’ತಿ. ಸೋ ‘ಸಾಧು ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯ ‘ಯಾವತಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮಿಕಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸೀಘಸೀಘಂ ಸಾಮಿನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’ತಿ. ತತೋ ತೇ ಗಾಮಿಕಾ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ವಚನೇನ ತುರಿತತುರಿತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗಾಮಸ್ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತಿ ‘ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ಗಾಮಿಕಾ, ಯಂ ತೇ ಕರಣೀಯಂ ತಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ. ಇತಿ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಾಮಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಕುಟಿಪುರಿಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇ ಗಾಮಿಕೇ ಆಣಾಪೇತಿ, ತೇ ಚ ಆಣತ್ತಾ ನ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ಕುಟಿಪುರಿಸಾ ಯೇವ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ‘ಏತ್ತಕಾ ಯೇವ ಮೇ ಗಾಮಿಕಾ’ತಿ ಗಾಮಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಚ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಬಹುತರಾ ಅನಾಗತಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ದಾಸಿದಾಸಾ ಭತಕಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ಗಾಮಿಕಾ ಗಿಲಾನಾ ಗೋಮಹಿಂಸಾ ಅಜೇಳಕಾ ಸುವಾನಾ, ಯೇ ಅನಾಗತಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಗಣಿತಾ, ಕುಟಿಪುರಿಸೇ ಯೇವ ಉಪಾದಾಯ ಆಣಾಪಿತತ್ತಾ ‘ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇತಂ ವಚನಂ ಭಗವತಾ ಅರಹನ್ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಣಿತಂ, ಠಪಿತೋ ಅರಹಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಸಮೂಹತೋ ಭಯಹೇತು ಅರಹತೋ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಸಕಿಲೇಸಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ, ಯೇ ಚ ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಉನ್ನತಾವನತಾ, ತೇ ಉಪಾದಾಯ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹಾ ನ ತಸತಿ ಸಬ್ಬಭಯೇಹಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾವಸೇಸಂ ವಚನಂ ಸಾವಸೇಸೋ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಾವಸೇಸಂ ವಚನಂ ನಿರವಸೇಸೋ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ಥಿ ನಿರವಸೇಸಂ ವಚನಂ ಸಾವಸೇಸೋ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ಥಿ ನಿರವಸೇಸಂ ವಚನಂ ನಿರವಸೇಸೋ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ತೇನ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಪಞ್ಚವಿಧೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಆಹಚ್ಚಪದೇನ ರಸೇನ ಆಚರಿಯವಂಸೇನ [ಆಚರಿಯವಂಸತಾಯ (ಪೀ. ಕ.)] ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಕಾರಣುತ್ತರಿಯತಾಯ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಆಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ರಸೋತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಮತಿ. ಕಾರಣುತ್ತರಿಯತಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಮೇನ್ತಂ [ಸಮೇತಂ (ಸೀ.)] ಕಾರಣಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಏವಮೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾ ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ. ಠಪಿತೋ ಹೋತು ಅರಹಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ತಸನ್ತು ಅವಸೇಸಾ ಸತ್ತಾ, ನಿರಯೇ ಪನ ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ದುಕ್ಖಾ ತಿಬ್ಬಾ ಕಟುಕಾ ವೇದನಾ ವೇದಯಮಾನಾ ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ ರುಣ್ಣಕಾರುಞ್ಞಕನ್ದಿತಪರಿದೇವಿತಲಾಲಪ್ಪಿತಮುಖಾ ಅಸಯ್ಹತಿಬ್ಬದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಾ ಅತಾಣಾ ಅಸರಣಾ ಅಸರಣೀಭೂತಾ ಅನಪ್ಪಸೋಕಾತುರಾ ಅನ್ತಿಮಪಚ್ಛಿಮಗತಿಕಾ ಏಕನ್ತಸೋಕಪರಾಯಣಾ ಉಣ್ಹತಿಖಿಣಚಣ್ಡಖರತಪನತೇಜವನ್ತೋ ಭೀಮಭಯಜನಕನಿನಾದಮಹಾಸದ್ದಾ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಛಬ್ಬಿಧಜಾಲಾಮಾಲಾಕುಲಾ ಸಮನ್ತಾ ಸತಯೋಜನಾನುಫರಣಚ್ಚಿವೇಗಾ ಕದರಿಯಾ ತಪನಾ ಮಹಾನಿರಯಾ ಚವಮಾನಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿರಯೋ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖವೇದನೀಯೋ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತೇ ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖವೇದನೀಯಾ ನಿರಯಾ ಚವಮಾನಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರಯೇ ರಮನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ನಿರಯೇ ರಮನ್ತಿ, ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮಾವ ತೇ ನಿರಯಾ. ಮರಣಸ್ಸೇವ ಸೋ [ಮರಣಸ್ಸೇಸೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಮಹಾರಾಜ, ಆನುಭಾವೋ, ಯೇನ ತೇಸಂ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏತಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಯಂ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾನಂ ಚುತಿಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ, ಹಾಸನೀಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಂ ಠಾನಂ, ಯಂ ತೇ ಪತ್ಥಿತಂ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಮರಣನ್ತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಂ ಅದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾನಂ ತಾಸನೀಯಟ್ಠಾನಂ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಜನೋ ತಸತಿ ಚ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜತಿ ಚ. ಯೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸ್ಸ ಭಾಯತಿ, ಸೋ ಮರಣಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸ್ಸ ಭಾಯತಿ. ಯೋ ಚ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಭಾಯತಿ…ಪೇ… ಸೀಹಸ್ಸ…ಪೇ… ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ…ಪೇ… ದೀಪಿಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಚ್ಛಸ್ಸ…ಪೇ… ತರಚ್ಛಸ್ಸ…ಪೇ… ಮಹಿಂಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಗವಯಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ…ಪೇ… ಉದಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಖಾಣುಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಣ್ಟಕಸ್ಸ ಭಾಯತಿ. ಯೋ ಚ ಸತ್ತಿಯಾ ಭಾಯತಿ, ಸೋ ಮರಣಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಭಾಯತಿ. ಮರಣಸ್ಸೇವ ಸೋ [ಮರಣಸ್ಸೇಸೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಮಹಾರಾಜ, ಸರಸಸಭಾವತೇಜೋ [ಸರಸಭಾವತೇಜೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ತಸ್ಸ ಸರಸಸಭಾವತೇಜೇನ ಸಕಿಲೇಸಾ ಸತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸ ತಸನ್ತಿ ಭಾಯನ್ತಿ, ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸ ತಸನ್ತಿ ಭಾಯನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಮೇದೋ ಗಣ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸೋ ತೇನ ರೋಗೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ ಉಪದ್ದವಾ ಪರಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಸಲ್ಲಕತ್ತಂ ಆಮನ್ತಾಪೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಾಯ ಉಪಕರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ, ಸತ್ಥಕಂ ತಿಖಿಣಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಮಕಸಲಾಕಾ [ದಹನಸಲಾಕಂ (ಕ.)] ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಖಾರಲವಣಂ ನಿಸದಾಯ ಪಿಸಾಪೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಆತುರಸ್ಸ ತಿಖಿಣಸತ್ಥಕಚ್ಛೇದನೇನ ಯಮಕಸಲಾಕಾದಹನೇನ ಖಾರಲೋಣಪ್ಪವೇಸನೇನ ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಆತುರಸ್ಸ ರೋಗಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಸ್ಸಾಪಿ ವೇದನಾಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಯಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾನಮ್ಪಿ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಇಸ್ಸರಾಪರಾಧಿಕೋ ಬದ್ಧೋ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇನ ಗಬ್ಭೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಪರಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಅಸ್ಸ, ತಮೇನಂ ಸೋ ಇಸ್ಸರೋ ಮೋಚೇತುಕಾಮೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಯ್ಯ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಾಪರಾಧಿಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ‘ಕತದೋಸೋ ಅಹ’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರದಸ್ಸನೇನ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಾಪರಾಧಿಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪರಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾಸ್ಸಾಪಿ ಇಸ್ಸರಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಯಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾನಮ್ಪಿ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ, ಯೇನಾಹಂ ಕಾರಣೇನ ಓಕಪ್ಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ದಟ್ಠವಿಸೇನ ಆಸೀವಿಸೇನ ದಟ್ಠೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ತೇನ ವಿಸವಿಕಾರೇನ ಪತೇಯ್ಯ ಉಪ್ಪತೇಯ್ಯ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ ಪವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಬಲವನ್ತೇನ ಮನ್ತಪದೇನ ತಂ ದಟ್ಠವಿಸಂ ಆಸೀವಿಸಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ದಟ್ಠವಿಸಂ ಪಚ್ಚಾಚಮಾಪೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ವಿಸಗತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ದಟ್ಠವಿಸೇ ಸಪ್ಪೇ ಸೋತ್ಥಿಹೇತು ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾರೂಪೇ ಅಹಿಮ್ಹಿ ಸೋತ್ಥಿಹೇತುಪಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಯಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾನಮ್ಪಿ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ ಮರಣಭಯಾ ಸನ್ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅನಿಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ನೇರಯಿಕಾ ಸತ್ತಾ ನಿರಯಾ ಪರಿಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾಪಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಮಚ್ಚುಭಾಯನಾಭಾಯನಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಮಚ್ಚುಪಾಸಮುತ್ತಿಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ನ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ, ನ ಪಬ್ಬತಾನಂ ವಿವರಂ ಪವಿಸ್ಸ;

ನ ವಿಜ್ಜತೀ ಸೋ ಜಗತಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಯತ್ಥಟ್ಠಿತೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತಾ ಚ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ರತನಸುತ್ತಂ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಖನ್ಧಪರಿತ್ತಂ ಮೋರಪರಿತ್ತಂ ಧಜಗ್ಗಪರಿತ್ತಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಪರಿತ್ತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆಕಾಸಗತೋಪಿ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝಗತೋಪಿ ಪಾಸಾದಕುಟಿಲೇಣಗುಹಾಪಬ್ಭಾರದರಿಬಿಲಗಿರಿ ವಿವರಪಬ್ಬತನ್ತರಗತೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ, ತೇನ ಹಿ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಪರಿತ್ತಕರಣೇನ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ ಪರಿಮುತ್ತಿ ಭವತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ…ಪೇ… ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ…ಪೇ… ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ, ಪರಿತ್ತಾ ಚ ಭಗವತಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ, ತಞ್ಚ ಪನ ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಸ್ಸ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಪೇತಕಮ್ಮಾವರಣಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾ ವಾ ಉಪಕ್ಕಮೋ ವಾ.

‘‘ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜ ಮತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಸ್ಸ ಕೋಳಾಪಸ್ಸ ನಿಸ್ನೇಹಸ್ಸ ಉಪರುದ್ಧಜೀವಿತಸ್ಸ ಗತಾಯುಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಉದಕೇ ಆಕಿರನ್ತೇ ಅಲ್ಲತ್ತಂ ವಾ ಪಲ್ಲವಿತಹರಿತಭಾವೋ ವಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೇಸಜ್ಜಪರಿತ್ತಕಮ್ಮೇನ ನತ್ಥಿ ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾ ವಾ ಉಪಕ್ಕಮೋ ವಾ, ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ಓಸಧಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಅಕಿಚ್ಚಕರಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಪೇತಕಮ್ಮಾವರಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ ಗೋಪೇತಿ, ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಕೋ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಧಞ್ಞೇ ಮತೇ ಸಸ್ಸನಾಳೇ ಉದಕಪ್ಪವೇಸನಂ ವಾರೇಯ್ಯ, ಯಂ ಪನ ಸಸ್ಸಂ ತರುಣಂ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಂ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಉದಕವಡ್ಢಿಯಾ ವಡ್ಢತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿತ್ತಕಿರಿಯಾ ಠಪಿತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಯೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಾ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಭಣಿತಾನಿ, ತೇ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಖೀಣಾಯುಕೋ ಮರತಿ, ಸಾವಸೇಸಾಯುಕೋ ಜೀವತಿ, ತೇನ ಹಿ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ನಿರತ್ಥಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ರೋಗೋ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಸತಾನಿ ದಿಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತೀ’’ತಿ.

‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವೇಜ್ಜಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಾ ಭೇಸಜ್ಜಪಾನಾನುಲೇಪಾ, ತೇನ ತೇಸಂ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ರೋಗೋ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪರಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪವತ್ತೀಯಮಾನಾನಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಸುಕ್ಖತಿ, ಹದಯಂ ಬ್ಯಾವಟ್ಟತಿ, ಕಣ್ಠೋ ಆತುರತಿ. ತೇನ ತೇಸಂ ಪವತ್ತೇನ ಸಬ್ಬೇ ಬ್ಯಾಧಯೋ ವೂಪಸಮನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾ ಈತಿಯೋ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ.

‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಮನ್ತಪದೇನ ವಿಸಂ ಪಾತೀಯಮಾನೋ ವಿಸಂ ಚಿಕ್ಖಸ್ಸನ್ತೋ ಉದ್ಧಮಧೋ ಆಚಮಯಮಾನೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜೇತರಹಿಪಿ ತಂ ಲೋಕೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ. ಕತಪರಿತ್ತಞ್ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಂ ಡಂಸಿತುಕಾಮೋ ಅಹಿ ನ ಡಂಸತಿ, ವಿವಟಂ ಮುಖಂ ಪಿದಹತಿ, ಚೋರಾನಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಲಗುಳಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತೇ ಲಗುಳಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕುಪಿತೋಪಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಉಪರಮತಿ, ಪಜ್ಜಲಿತಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಮ್ಪಿ ಖಾಯಿತಂ ಅಗದಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಆಹಾರತ್ಥಂ ವಾ ಫರತಿ, ವಧಕಾ ಹನ್ತುಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಭೂತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಪಾಸೋ ನ ಸಂವರತಿ [ನ ಸಂಚರತಿ (ಸೀ.)].

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಮೋರಸ್ಸ ಕತಪರಿತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಸತಾನಿ ಲುದ್ದಕೋ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಾಸಂ ಉಪನೇತುಂ, ಅಕತಪರಿತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಯೇವ ದಿವಸಂ ಪಾಸಂ ಉಪನೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ದಾನವೋ ಭರಿಯಂ ಪರಿರಕ್ಖನ್ತೋ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರತಿ, ಅಥೇಕೋ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ತಸ್ಸ ದಾನವಸ್ಸ ಮುಖೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮತಿ, ಯದಾ ಸೋ ದಾನವೋ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಅಥ ಸಮುಗ್ಗಂ ವಮಿತ್ವಾ ವಿವರಿ, ಸಹ ಸಮುಗ್ಗೇ ವಿವಟೇ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಯಥಾಕಾಮಂ [ಯೇನ ಕಾಮಂ (ಕ.)] ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ ಸೋಪಿ ಸದ್ದೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಪರಿತ್ತಬಲೇನ [ಮನ್ತಬಲೇನ (?)] ಗಹಣಾ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಬಲಂ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಅಪರೋಪಿ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಮಹೇಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪದುಟ್ಠೋ [ಸಂಸಟ್ಠೋ (ಸೀ.)] ಗಹಣಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಖಣೇನ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಮನ್ತಬಲೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಪರಿತ್ತಬಲೇನ ಗಹಣಾ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಬಲ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಕಿಂ ಸಬ್ಬೇ ಯೇವ ಪರಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತೀ’ತಿ? ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿತ್ತಂ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ, ಭನ್ತೇ, ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಯತೋ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಚ್ಚೇ ತಂ ಯೇವ ಭೋಜನಂ ಅತಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸೂಚಿಕಾಯ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವೀಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇಹಿ ಭೋಜನಂ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ ಅತಿಭುತ್ತೇನ ವಾ ಉಸ್ಮಾದುಬ್ಬಲತಾಯ ವಾ, ಆಯುದದಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭೋಜನಂ ದುರುಪಚಾರೇನ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಏಕಚ್ಚೇ ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತಿ.

‘‘ತೀಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇಹಿ ಪರಿತ್ತಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ, ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ, ಅಸದ್ದಹನತಾಯ. ಸತ್ತಾನುರಕ್ಖಣಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತೇನ ಆರಕ್ಖಂ ಜಹತಿ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಪೋಸೇತಿ, ಹಿತೇನ ಉಪಚಾರೇನ ಜನೇತಿ, ಜನಯಿತ್ವಾ ಅಸುಚಿಮಲಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಮಪನೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮವರಸುಗನ್ಧಂ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪರೇಸಂ ಪುತ್ತೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇ ವಾ ಪಹರನ್ತೇ ವಾ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಿನೋ ಉಪನೇನ್ತಿ, ಯದಿ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ ಅಪರದ್ಧೋ ಹೋತಿ ವೇಲಾತಿವತ್ತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಕಡ್ಢಯಮಾನಾ ದಣ್ಡಮುಗ್ಗರಜಾಣುಮುಟ್ಠೀಹಿ ತಾಳೇನ್ತಿ ಪೋಥೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಲಭತಿ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಂ ಗಾಹಂ ಸಾಮಿನೋ ಉಪನಯನಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಪರಾಧೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಆರಕ್ಖಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧೇನ ವಞ್ಝಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ [ಕಾರೇತೀತಿ (ಸೀ.)]. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ವಿನಿವೇಠಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ಮಚ್ಚುಪಾಸಮುತ್ತಿಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಬುದ್ಧಲಾಭನ್ತರಾಯಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಲಾಭೀ ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’ನ್ತಿ. ಪುನ ಚ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಪಞ್ಚಸಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ತೇನ ಹಿ ಲಾಭೀ ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಮಹನ್ತೋ ದುನ್ನಿಬ್ಬೇಠೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಲಾಭೀ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ಪಞ್ಚಸಾಲಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನ ಪತ್ತೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ತಞ್ಚ ಪನ ಮಾರಸ್ಸ ಪಾಪಿಮತೋ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತೋ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಕಪ್ಪೇ [ಗಣನಪಥವೀತಿವತ್ತೇ ಕಪ್ಪೇ (ಸೀ.)] ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಕುಸಲಂ ಕಿನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಧುನುಟ್ಠಿತೇನ ಮಾರೇನ ಪಾಪಿಮತಾ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಬಲವೇಗಂ [ತಂ ಕುಸಲಬಲವೇಗವಿಪ್ಫಾರಂ (ಸೀ.)] ಕಿನ್ತಿ ಪಿಹಿತಂ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಉಪವಾದೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕುಸಲತೋಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಬಲತೋಪಿ ಮಾರಬಲಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತೀತಿ, ತೇನ ಹಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲತೋಪಿ ಅಗ್ಗಂ ಭಾರತರಂ ಹೋತಿ, ಗುಣಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣತೋಪಿ ಪಾಪಿಯಂ ಬಲವತರಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ಕುಸಲತೋಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಬಲವತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಬುದ್ಧಬಲತೋಪಿ ಮಾರಬಲಂ ಬಲವತರಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಮಧುಂ ವಾ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಉಪಾಯನಂ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯ, ತಮೇನಂ ರಞ್ಞೋ ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಕಾಲೋ, ಭೋ, ಅಯಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸನಾಯ, ತೇನ ಹಿ, ಭೋ, ತವ ಉಪಾಯನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಘಸೀಘಂ ಪಟಿನಿವತ್ತ, ಪುರೇ ತವ ರಾಜಾ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇಸ್ಸತೀ’ತಿ [ಮಾ ತೇ ರಾಜಾ ದಣ್ಡಂ ಪಾಪೇಯ್ಯಾತಿ (ಸೀ.)]. ತತೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ದಣ್ಡಭಯಾ ತಸಿತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ತಂ ಉಪಾಯನಂ ಆದಾಯ ಸೀಘಸೀಘಂ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಾವತಕೇನ ಉಪಾಯನವಿಕಲಮತ್ತಕೇನ ದ್ವಾರಪಾಲತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಾಯನಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಉಪಾಯನಂ ನಿವಾರೇಸಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ದ್ವಾರೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣಮ್ಪಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪಾಯನಂ ಉಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ, ಅಞ್ಞಾನಿ ಪನ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಂ ದಿಬ್ಬಂ ಓಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಗತಾನಿ ‘ಭಗವತೋ ಕಾಯೇ ಓಜಂ ಓದಹಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಪಞ್ಜಲಿಕಾನಿ ಠಿತಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುಲಭಾ ಭಗವತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಲೋಕೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಸ್ಸ, ಯಾಚಿತೋವ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೋಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಮಾರಸ್ಸ ಯೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸೋ ತಾವತಕೇನ ಸಿದ್ಧೋ, ಯಂ ಸೋ ಭಗವತೋ ಭೋಜನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಮಕಾಸಿ. ಏತ್ಥ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಙ್ಖಾ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ವಿಮತಿಜಾತೋಹಂ ತತ್ಥ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ. ನ ಮೇ ತತ್ಥ ಮಾನಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲವರಸ್ಸ ಕುಸಲವರಪುಞ್ಞಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಅಸಮಸಮಸ್ಸ ಅನುಪಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಸ್ಸ ಛವಕಂ ಲಾಮಕಂ ಪರಿತ್ತಂ ಪಾಪಂ ಅನರಿಯಂ ವಿಪನ್ನಂ ಮಾರೋ ಲಾಭನ್ತರಾಯಮಕಾಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ತರಾಯಾ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ? ಅನೋದಿಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅನಭಿಸಙ್ಖತಂ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ ‘ಕಿಂ ಪರಸ್ಸ ದಿನ್ನೇನಾ’ತಿ, ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪದಿಸಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ? ಇಧ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಉಪಕ್ಖಟನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತಮೋ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋ? ಇಧ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಭೋಗಂ, ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತರಾಯೋ ನಾಮ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತರಾಯಾ.

‘‘ಯಂ ಪನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ, ತಂ ನೇವ ಭಗವತೋ ಪರಿಭೋಗಂ ನ ಉಪಕ್ಖಟಂ ನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ, ಅನಾಗತಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಂ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕತಂ, ತಂ ಪನ ನೇಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯೇ ತೇ ತೇನ ಸಮಯೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಅಬ್ಭಾಗತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ತಂ ದಿವಸಂ ಭೋಜನಂ ನ ಲಭಿಂಸು, ನಾಹಂ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ, ಯೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಫಲೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನಾವರಣೀಯಾ ಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಲಾಭೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತೋ ಉಪಕ್ಖಟೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಸರೀರಾನುಗತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಞಾಣರತನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ; ಜೀವಿತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಅನಾವರಣೀಯಾ ಗುಣಾ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಏಕರಸಾ ಅರೋಗಾ ಅಕುಪ್ಪಾ ಅಪರೂಪಕ್ಕಮಾ ಅಫುಸಾನಿ ಕಿರಿಯಾನಿ. ಅದಸ್ಸನೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ವಿಸಮೇ ಅದಸ್ಸನೇನ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ಪನ್ಥಂ ದೂಸೇನ್ತಿ. ಯದಿ ಪನ ರಾಜಾ ತೇ ಚೋರೇ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತೇ ಚೋರಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ಲಭೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಫರಸುನಾ ಫಾಲಾಪೇಯ್ಯ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಪತಿಕಾ ಅದಸ್ಸನೇನ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪರಪುರಿಸಂ ಸೇವತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಪುರಿಸಂ ಸೇವತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸೋತ್ಥಿಂ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಹನೇಯ್ಯಾಪಿ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಿಕೋ ವಧೇಯ್ಯಾಪಿ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾಪಿ ದಾಸಿತ್ತಂ ವಾ ಉಪನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅದಸ್ಸನೇನ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಫಲೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಚೋರಿಕಾಯ ಕತಂ ಮಾರೇನ ಪಾಪಿಮತಾ, ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಪಞ್ಚಸಾಲಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಸಚೇ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವತೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಾ ವಾಸ್ಸ ಫಲೇಯ್ಯ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ, ಕಾಯೋ ವಾಸ್ಸ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ, ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಲಾಭನ್ತರಾಯಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಅಪುಞ್ಞಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಬಲವತರಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಗವತಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬಲವತರಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬಲವತರಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ದುರುತ್ತರೋ ದುರತಿಕ್ಕಮೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಯೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಬಲವತರಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ಅತ್ಥಿ. ಕತಮಂ ಅತ್ಥನ್ತರಂ? ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪತ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಿ ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ. ಯಾಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಪತ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ, ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಪುಞ್ಞಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿಹರಣಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಭಾವಗುಣಂ ಪರಿದೀಪಯಮಾನೇನ ಭಗವತಾ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘‘ಸೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಅನೇಕಸತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ಅನೇಕಸತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಾಮೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಸೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಅನೇಕಸತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಾ, ‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವಾತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ಸಭಾವಗುಣಂ ಪರಿದೀಪಯಮಾನೇನ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಸೋ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಅನೇಕಸತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’ತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಹೇ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ಸಾವಸೇಸೋ, ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ನಿರವಸೇಸೋ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಪರಿಸಾಯ ಅನುಗಾಮಿಕೋ, ಪರಿಸಾ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅನುಗಾಮಿಕಾ. ಸಮ್ಮುತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಸಾ ‘ಅಹ’ನ್ತಿ ‘ಮಮಾ’ತಿ, ನ ಪರಮತ್ಥೋ ಏಸೋ, ವಿಗತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪೇಮಂ, ವಿಗತೋ ಸಿನೇಹೋ, ‘ಮಯ್ಹ’ನ್ತಿಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ನತ್ಥಿ, ಉಪಾದಾಯ ಪನ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವೀ ಭೂಮಟ್ಠಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ ಉಪಸ್ಸಯಂ, ಪಥವಿಟ್ಠಾ ಚೇತೇ ಸತ್ತಾ, ನ ಚ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ‘ಮಯ್ಹೇತೇ’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ ಉಪಸ್ಸಯಂ, ತಥಾಗತಟ್ಠಾ [ತಥಾಗತಪತಿಟ್ಠಾ ಏವ (ಸೀ.)] ಚೇತೇ ಸತ್ತಾ, ನ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹೇತೇ’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿವಸ್ಸನ್ತೋ ತಿಣರುಕ್ಖಪಸುಮನುಸ್ಸಾನಂ ವುಡ್ಢಿಂ ದೇತಿ ಸನ್ತತಿಂ ಅನುಪಾಲೇತಿ. ವುಟ್ಠೂಪಜೀವಿನೋ ಚೇತೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ, ನ ಚ ಮಹಾಮೇಘಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹೇತೇ’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಜನೇತಿ ಅನುಪಾಲೇತಿ, ಸತ್ಥೂಪಜೀವಿನೋ ಚೇತೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ, ನ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘ಮಯ್ಹೇತೇ’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ ಬಹುವಿಧೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ಭಗ್ಗಾ ಪರವಾದಾ, ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದಿತ’’ನ್ತಿ.

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿಹರಣಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ತಥಾಗತೋ ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ’ತಿ, ಪುನ ಚ ಭಣಥ ‘ದೇವದತ್ತೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರಂ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಭಿನ್ನಾನೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ, ತೇನ ಹಿ ದೇವದತ್ತೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರಂ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ದೇವದತ್ತೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರಂ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಥಾಗತೋ ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಗಮ್ಭೀರೋ ದುನ್ನಿವೇಠಿಯೋ, ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಜನೋ ಆವಟೋ ನಿವುತೋ ಓವುತೋ ಪಿಹಿತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ, ಏತ್ಥ ತವ ಞಾಣಬಲಂ ದಸ್ಸೇಹಿ ಪರವಾದೇಸೂ’’ತಿ.

‘‘ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರಂ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಭೇದಕಸ್ಸ ಬಲೇನ, ಭೇದಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭೇಜ್ಜಂ ನಾಮ. ಭೇದಕೇ ಸತಿ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಿತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಪಿತರಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಭಗಿನೀಪಿ ಭಾತರಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಸಹಾಯೋಪಿ ಸಹಾಯೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ನಾವಾಪಿ ನಾನಾದಾರುಸಙ್ಘಟಿತಾ ಊಮಿವೇಗಸಮ್ಪಹಾರೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ರುಕ್ಖೋಪಿ ಮಧುಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಫಲೋ ಅನಿಲಬಲವೇಗಾಭಿಹತೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಸುವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಜಾತಿಮನ್ತಂ [ಜಾತರೂಪಮ್ಪಿ (ಸೀ.)] ಲೋಹೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇಸೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಞ್ಞೂನಂ, ನೇಸಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿ, ನೇಸೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಛನ್ದೋ ‘ತಥಾಗತೋ ಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ’ತಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ’ತಿ. ಕತಮಂ ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಕತೇನ ಅದಾನೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ವಾ ಅನತ್ಥಚರಿಯಾಯ ವಾ ಅಸಮಾನತ್ತತಾಯ ವಾ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರಿಸಾ ಭಿನ್ನಾತಿ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸೋ’ತಿ. ತಯಾಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾತಬ್ಬಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನವಙ್ಗೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಸುತ್ತಾಗತಂ, ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಭಿನ್ನಾ’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ಭನ್ತೇ, ನೋ ಚೇತಂ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸತಿ ನೋಪಿ ಸುಯ್ಯತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

ಅಭೇಜ್ಜವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ.