೪. ಮಚ್ಚುಪಾಸಮುತ್ತಿಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ನ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ, ನ ಪಬ್ಬತಾನಂ ವಿವರಂ ಪವಿಸ್ಸ;

ನ ವಿಜ್ಜತೀ ಸೋ ಜಗತಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಯತ್ಥಟ್ಠಿತೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತಾ ಚ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ರತನಸುತ್ತಂ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಖನ್ಧಪರಿತ್ತಂ ಮೋರಪರಿತ್ತಂ ಧಜಗ್ಗಪರಿತ್ತಂ ಆಟಾನಾಟಿಯಪರಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಪರಿತ್ತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆಕಾಸಗತೋಪಿ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝಗತೋಪಿ ಪಾಸಾದಕುಟಿಲೇಣಗುಹಾಪಬ್ಭಾರದರಿಬಿಲಗಿರಿ ವಿವರಪಬ್ಬತನ್ತರಗತೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ, ತೇನ ಹಿ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಪರಿತ್ತಕರಣೇನ ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ ಪರಿಮುತ್ತಿ ಭವತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ…ಪೇ… ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ…ಪೇ… ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ’ತಿ, ಪರಿತ್ತಾ ಚ ಭಗವತಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ, ತಞ್ಚ ಪನ ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಸ್ಸ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಪೇತಕಮ್ಮಾವರಣಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾ ವಾ ಉಪಕ್ಕಮೋ ವಾ.

‘‘ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜ ಮತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಸ್ಸ ಕೋಳಾಪಸ್ಸ ನಿಸ್ನೇಹಸ್ಸ ಉಪರುದ್ಧಜೀವಿತಸ್ಸ ಗತಾಯುಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಉದಕೇ ಆಕಿರನ್ತೇ ಅಲ್ಲತ್ತಂ ವಾ ಪಲ್ಲವಿತಹರಿತಭಾವೋ ವಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೇಸಜ್ಜಪರಿತ್ತಕಮ್ಮೇನ ನತ್ಥಿ ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾ ವಾ ಉಪಕ್ಕಮೋ ವಾ, ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ಓಸಧಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಅಕಿಚ್ಚಕರಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಪೇತಕಮ್ಮಾವರಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ ಗೋಪೇತಿ, ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಭಗವತಾ ಪರಿತ್ತಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಕೋ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಧಞ್ಞೇ ಮತೇ ಸಸ್ಸನಾಳೇ ಉದಕಪ್ಪವೇಸನಂ ವಾರೇಯ್ಯ, ಯಂ ಪನ ಸಸ್ಸಂ ತರುಣಂ ಮೇಘಸನ್ನಿಭಂ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಉದಕವಡ್ಢಿಯಾ ವಡ್ಢತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೀಣಾಯುಕಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿತ್ತಕಿರಿಯಾ ಠಪಿತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಯೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಾವಸೇಸಾಯುಕಾ ವಯಸಮ್ಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಭಣಿತಾನಿ, ತೇ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಖೀಣಾಯುಕೋ ಮರತಿ, ಸಾವಸೇಸಾಯುಕೋ ಜೀವತಿ, ತೇನ ಹಿ ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ನಿರತ್ಥಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ರೋಗೋ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಸತಾನಿ ದಿಟ್ಠಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತೀ’’ತಿ.

‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವೇಜ್ಜಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಾ ಭೇಸಜ್ಜಪಾನಾನುಲೇಪಾ, ತೇನ ತೇಸಂ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ರೋಗೋ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪರಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪವತ್ತೀಯಮಾನಾನಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಸುಕ್ಖತಿ, ಹದಯಂ ಬ್ಯಾವಟ್ಟತಿ, ಕಣ್ಠೋ ಆತುರತಿ. ತೇನ ತೇಸಂ ಪವತ್ತೇನ ಸಬ್ಬೇ ಬ್ಯಾಧಯೋ ವೂಪಸಮನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾ ಈತಿಯೋ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ.

‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಮನ್ತಪದೇನ ವಿಸಂ ಪಾತೀಯಮಾನೋ ವಿಸಂ ಚಿಕ್ಖಸ್ಸನ್ತೋ ಉದ್ಧಮಧೋ ಆಚಮಯಮಾನೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜೇತರಹಿಪಿ ತಂ ಲೋಕೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ. ಕತಪರಿತ್ತಞ್ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಂ ಡಂಸಿತುಕಾಮೋ ಅಹಿ ನ ಡಂಸತಿ, ವಿವಟಂ ಮುಖಂ ಪಿದಹತಿ, ಚೋರಾನಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಲಗುಳಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ತೇ ಲಗುಳಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕುಪಿತೋಪಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಉಪರಮತಿ, ಪಜ್ಜಲಿತಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಮ್ಪಿ ಖಾಯಿತಂ ಅಗದಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಆಹಾರತ್ಥಂ ವಾ ಫರತಿ, ವಧಕಾ ಹನ್ತುಕಾಮಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಭೂತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಪಾಸೋ ನ ಸಂವರತಿ [ನ ಸಂಚರತಿ (ಸೀ.)].

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಮೋರಸ್ಸ ಕತಪರಿತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಸತಾನಿ ಲುದ್ದಕೋ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಾಸಂ ಉಪನೇತುಂ, ಅಕತಪರಿತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಯೇವ ದಿವಸಂ ಪಾಸಂ ಉಪನೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ ‘ಪರಿತ್ತಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ದಾನವೋ ಭರಿಯಂ ಪರಿರಕ್ಖನ್ತೋ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರತಿ, ಅಥೇಕೋ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ತಸ್ಸ ದಾನವಸ್ಸ ಮುಖೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮತಿ, ಯದಾ ಸೋ ದಾನವೋ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಅಥ ಸಮುಗ್ಗಂ ವಮಿತ್ವಾ ವಿವರಿ, ಸಹ ಸಮುಗ್ಗೇ ವಿವಟೇ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಯಥಾಕಾಮಂ [ಯೇನ ಕಾಮಂ (ಕ.)] ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ ಸೋಪಿ ಸದ್ದೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಪರಿತ್ತಬಲೇನ [ಮನ್ತಬಲೇನ (?)] ಗಹಣಾ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಬಲಂ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಅಪರೋಪಿ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಮಹೇಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪದುಟ್ಠೋ [ಸಂಸಟ್ಠೋ (ಸೀ.)] ಗಹಣಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಖಣೇನ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಮನ್ತಬಲೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ಪರಿತ್ತಬಲೇನ ಗಹಣಾ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಬಲ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಕಿಂ ಸಬ್ಬೇ ಯೇವ ಪರಿತ್ತಂ ರಕ್ಖತೀ’ತಿ? ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿತ್ತಂ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ, ಭನ್ತೇ, ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಯತೋ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಚ್ಚೇ ತಂ ಯೇವ ಭೋಜನಂ ಅತಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸೂಚಿಕಾಯ ಮರನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವೀಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇಹಿ ಭೋಜನಂ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ ಅತಿಭುತ್ತೇನ ವಾ ಉಸ್ಮಾದುಬ್ಬಲತಾಯ ವಾ, ಆಯುದದಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭೋಜನಂ ದುರುಪಚಾರೇನ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಏಕಚ್ಚೇ ರಕ್ಖತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ನ ರಕ್ಖತಿ.

‘‘ತೀಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇಹಿ ಪರಿತ್ತಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ, ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ, ಅಸದ್ದಹನತಾಯ. ಸತ್ತಾನುರಕ್ಖಣಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತೇನ ಆರಕ್ಖಂ ಜಹತಿ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಪೋಸೇತಿ, ಹಿತೇನ ಉಪಚಾರೇನ ಜನೇತಿ, ಜನಯಿತ್ವಾ ಅಸುಚಿಮಲಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಮಪನೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮವರಸುಗನ್ಧಂ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪರೇಸಂ ಪುತ್ತೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇ ವಾ ಪಹರನ್ತೇ ವಾ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಿನೋ ಉಪನೇನ್ತಿ, ಯದಿ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ ಅಪರದ್ಧೋ ಹೋತಿ ವೇಲಾತಿವತ್ತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಕಡ್ಢಯಮಾನಾ ದಣ್ಡಮುಗ್ಗರಜಾಣುಮುಟ್ಠೀಹಿ ತಾಳೇನ್ತಿ ಪೋಥೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಲಭತಿ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಂ ಗಾಹಂ ಸಾಮಿನೋ ಉಪನಯನಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಪರಾಧೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾನಂ ಆರಕ್ಖಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧೇನ ವಞ್ಝಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ [ಕಾರೇತೀತಿ (ಸೀ.)]. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ವಿನಿವೇಠಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ಮಚ್ಚುಪಾಸಮುತ್ತಿಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.