೭. ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ [ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೮.೫೧] ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಸುಭದ್ದೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ [ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ಅಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಮೇತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಹನತೋಪಿ ಗಹನತರೋ ಬಲವತೋಪಿ ಬಲವತರೋ ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತೇ ಞಾಣಬಲವಿಪ್ಫಾರಂ ದಸ್ಸೇಹಿ ಮಕರೋ ವಿಯ ಸಾಗರಬ್ಭನ್ತರಗತೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಚ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಭಣಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ. ತಞ್ಚ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ವಚನಂ ನಾನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ, ಅಯಂ ಸಾಸನಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಅಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಪರಿದೀಪನಾತಿ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಾ ತೇ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಭಂ ಪಥವಿತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ನಿರಯಂ ಸಗ್ಗತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ಸುಖಂ ದುಕ್ಖತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಾ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ತೇ ಪುಚ್ಛಾ ಮೋಘಾ ಅಸ್ಸ [ಅಸ್ಸು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)], ರಸತೋ ತೇ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ ಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ತಂ ಖಯಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿ, ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಆನನ್ದ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯುಂ. ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನಂ ವಾ ವದೇತಿ ಅಭಿಸಮಯಂ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ನಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ನಟ್ಠಾಯಿಕೋ ಸಬ್ಬಸೇಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಸ್ಸ ಪರಿದೀಪೇಯ್ಯ ‘ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ಭಣ್ಡಂ ನಟ್ಠಂ, ಇದಂ ಸೇಸಕ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ನಟ್ಠಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥೇಸಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಾಸನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏಸೋ.

‘‘ಯಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಸಮಣೇ ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಆಹ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಪರಿದೀಪನಾ ಏಸಾ, ತ್ವಂ ಪನ ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಪರಿದೀಪನಞ್ಚ ಏಕರಸಂ ಕರೋಸಿ. ಯದಿ ಪನ ತೇ ಛನ್ದೋ, ಏಕರಸಂ ಕತ್ವಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣೋಹಿ ಮನಸಿಕರೋಹಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಮಾನಸೋ [ಅವಿಚಲಮಾನಸೋ (ಸೀ.) ಅವಿಮಾನಸೋ (ಪೀ. ಕ.)].

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ತಳಾಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಸಮ್ಮುಖಮುತ್ತರಿಯಮಾನೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಪರಿವಟುಮಕತೋ, ಅಪರಿಯಾದಿಣ್ಣೇ ಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಉದಕೂಪರಿ ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಅಭಿವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಉದಕಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಮೇಘಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನವರಸದ್ಧಮ್ಮತಳಾಕೋ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿವಿಮಲನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಉತ್ತರಿಯಮಾನೋ ಭವಗ್ಗಮಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಯದಿ ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಮೇಘವಸ್ಸಂ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧಾಪೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿವಸ್ಸಾಪೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಸದ್ಧಮ್ಮತಳಾಕೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಲೋಕೋ ಅಸುಞ್ಞೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಜಲಮಾನೇ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಕ್ಖತಿಣಕಟ್ಠಗೋಮಯಾನಿ ಉಪಸಂಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಜಲೇಯ್ಯ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ [ದಸಸಹಸ್ಸಿಮ್ಹಿ (ಬಹೂಸು)] ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಜಿನಸಾಸನವರಮ್ಪಿ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಜಲತಿ ಪಭಾಸತಿ. ಯದಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತದುತ್ತರಿಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸತತಮಪ್ಪಮತ್ತಾ ಪದಹೇಯ್ಯುಂ, ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಛನ್ದಜಾತಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ, ಚಾರಿತ್ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಸಮತ್ತಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನಿದ್ಧಸಮಸುಮಜ್ಜಿತಸಪ್ಪಭಾಸವಿಮಲಾದಾಸಂ [ಸಪ್ಪಭಂ ಸುವಿಮಲಾದಾಸಂ (ಸೀ.)] ಸಣ್ಹಸುಖುಮಗೇರುಕಚುಣ್ಣೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಮಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ಆದಾಸೇ ಮಲಕದ್ದಮರಜೋಜಲ್ಲಂ ಜಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಮಲತರಂ ಯೇವ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಪಕತಿನಿಮ್ಮಲಂ ಬ್ಯಪಗತಕಿಲೇಸಮಲರಜೋಜಲ್ಲಂ, ಯದಿ ತಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಸಲ್ಲೇಖಧುತಗುಣೇನ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ [ಸಲ್ಲಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಚ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ. ಪಟಿಪತ್ತಿಮೂಲಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅಧಿಗಮನ್ತರಧಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತನ್ತರಧಾನಂ ಲಿಙ್ಗನ್ತರಧಾನಂ, ಅಧಿಗಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಹಿತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಲಿಙ್ಗಂಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಲಿಙ್ಗೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಪವೇಣುಪಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೀಣಿ ಅನ್ತರಧಾನಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಸುವಿಞ್ಞಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ನಟ್ಠಾ ಪರವಾದಾ ಭಗ್ಗಾ ನಿಪ್ಪಭಾ ಕತಾ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರವಸಭಮಾಸಜ್ಜಾತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.