೧. ಇದ್ಧಿಬಲವಗ್ಗೋ

೧. ಕತಾಧಿಕಾರಸಫಲಪಞ್ಹೋ

೧. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಕತಾವಕಾಸೋ ನಿಪಚ್ಚ ಗರುನೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಏತದವೋಚ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ [ವಞ್ಚೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ‘ಯದಿ ಬುದ್ಧೋ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಂಯುತ್ತೋ ಲೋಕೇನ ಅನ್ತೋಭವಿಕೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸಾಧಾರಣೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಯದಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ ಲೋಕೇನ ನಿಸ್ಸಟೋ ಸಬ್ಬಭವೇಹಿ, ತಸ್ಸ ಪೂಜಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ, ನೇಸೋ ವಿಸಯೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸಾನಂ, ಮಹನ್ತಾನಂ ಯೇವೇಸೋ ವಿಸಯೋ, ಭಿನ್ದೇತಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ ಏಕಂಸೇ ಠಪಯ, ತವೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಅನಾಗತಾನಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ದೇಹಿ ಪರವಾದನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಯೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ, ಕಿಂ ಪನ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಪೂಜಿಯನ್ತಾ [ಪೂಜಿತಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಸಮಸಮಾ, ಸದೇವಮಾನುಸೇಹಿ ತೇ;

ನ ಸಾದಿಯನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾರಂ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಏಸ ಧಮ್ಮತಾ’’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಿತುನೋ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಚೇತಂ ಕಾರಣಂ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಪಸಾದಪ್ಪಕಾಸನಂ ನಾಮೇತಂ, ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ರೂಹಿ ಸಕವಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಾಯ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲವಿನಿವೇಠನಾಯಾ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಧಾತುರತನಂ ವತ್ಥುಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣರತನಾರಮ್ಮಣೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸೇವನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಾದಿಯತಿ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಜಲಮಾನೋಪಿ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಕಿಂ ಪನ ನಿಬ್ಬುತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಅಚೇತನೋ ಸಾದಿಯತಿ? ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಉಪರತೇ ಉಪಸನ್ತೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಿ ಸುಞ್ಞೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಟ್ಠಂ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ವತ್ಥು ಹೋತಿ ಉಪಾದಾನಂ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಗ್ಗಿಕಾಮಾ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಕಟ್ಠಂ ಮನ್ಥಯಿತ್ವಾ [ಮದ್ದಿತ್ವಾ (ಕ.)] ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅಗ್ಗಿಕರಣೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ [ದಸಸಹಸ್ಸಿಮ್ಹಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬುತೋ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬುತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಲೋಕಹಿತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ ಉಪಸನ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಬ್ಬುತೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನುಪಾದಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಕಟ್ಠಂ ಮನ್ಥಯಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅಗ್ಗಿಕರಣೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುರತನಂ ವತ್ಥುಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣರತನಾರಮ್ಮಣೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸೇವನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿತ್ವಾ ಉಪರಮೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತೋ ವಾತೋ ಸಾದಿಯತಿ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪರತಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನಾಯ’’. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಂ’’? ‘‘ಅಚೇತನಾ ಸಾ ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ವಾತೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತಾಲವಣ್ಟವಿಧೂಪನಾನಿ ವಾತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ, ತೇ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ವಾ ವಿಧೂಪನೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ವಾತೇನ ಉಣ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಸೀತಲಮಧುರಸನ್ತಸುಖುಮಮೇತ್ತಾವಾತೇನ ಉಪವಾಯಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿತ್ವಾ ಉಪರತೋ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಸೀತಲಮಧುರಸನ್ತಸುಖುಮಮೇತ್ತಾವಾತೇನ ಉಪವಾಯಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತೋ ವಾತೋ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಮೇವ ಲೋಕಹಿತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ ಉಪಸನ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ, ಏವಮೇವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ. ಯಥಾ ತಾಲವಣ್ಟವಿಧೂಪನಾನಿ ವಾತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಾತು ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ವಾ ವಿಧೂಪನೇನ ವಾ ವಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಞ್ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಕುಸಲೇನ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಭೇರಿಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಯೋ ಸೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದೋ ಸಾದಿಯತಿ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಹಿತೋ ಸೋ ಸದ್ದೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ, ಸಕಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಭೇರಿಸದ್ದೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಭೇರೀ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಅತ್ತಜೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಭೇರಿಂ ಅಕೋಟೇತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಪರಿಭಾವಿತಂ ಧಾತುರತನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಅನುಸಿಟ್ಠಞ್ಚ [ಅನುಸತ್ಥಿಞ್ಚ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸತ್ಥಾರಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಲಾಭೋ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಭವದುಕ್ಖಪಟಿಪೀಳಿತಾ ಸತ್ತಾ ಧಾತುರತನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಅನುಸಿಟ್ಠಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಕಾಮಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ದಿಟ್ಠಞ್ಚೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ. ಕಥಿತಞ್ಚ ಭಣಿತಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿತಞ್ಚ ‘ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ ಅತೀತಸತ್ಥುಕಂ ಪಾವಚನಂ ನತ್ಥಿ ನೋ ಸತ್ಥಾತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಯೋ ವೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ’ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಭೂತಂ ವಿತಥಂ ಅಲಿಕಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಪರೀತಂ ದುಕ್ಖದಾಯಕಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ ಅಪಾಯಗಮನೀಯನ್ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ‘ಸಬ್ಬಬೀಜಾನಿ ಮಯಿ ಸಂವಿರುಹನ್ತೂ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಾನಿ ಅಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಸಾದಿಯನ್ತೀಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಪಥವೀ ತೇಸಂ ಬೀಜಾನಂ ವತ್ಥುಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ದೇತಿ ವಿರುಹನಾಯ, ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಕೇ ವಾದೇ ನಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಹತಾ ವಿರುದ್ಧಾ, ಸಚೇ ತೇ ಭಣನ್ತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಞ್ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ದಳ್ಹಕುಸಲಮೂಲಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಸಾರಸೀಲಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ವಿಮುತ್ತಿಪುಪ್ಫಸಾಮಞ್ಞಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯನ್ತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಓಟ್ಠಾ ಗೋಣಾ ಗದ್ರಭಾ ಅಜಾ ಪಸೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಮಯೋ ತೇಸಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಭವಿತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತನತ್ತಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಾಪಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಯೇವ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಕಿಮಯೋ ಸಮ್ಭವಿತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತನತ್ತಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ಬಲವತಾಯ ತಥಾಗತೇ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯನ್ತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮೇ ಅಟ್ಠನವುತಿ ರೋಗಾ ಕಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೂ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರೋಗಾ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಕಾಯೇ ನಿಪತನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ, ಭನ್ತೇ, ದುಚ್ಚರಿತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ಅಕುಸಲಂ ಇಧ ವೇದನೀಯಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮ್ಪಿ ಇಧ ಕತಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಅವಞ್ಝಂ ಭವತಿ ಸಫಲನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನನ್ದಕೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಥೇರಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಸಾದಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾದಿಯಿ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಮಹಾಪಥವಿಗಿಲನ’’ನ್ತಿ [ಪವತ್ತಮಾನೇಪಿ (ಸ್ಯಾ.)]. ‘‘ಉಬ್ಬತ್ತಿಯನ್ತೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಪತಮಾನೇಪಿ ಛಮಾಯಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ವಿಕಿರನ್ತೇಪಿ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜೇ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನ ಪರಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯ ವಾ ದುಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ, ಸೋ ಹೇತು ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮೂಹತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಹೇತುನೋ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಜೀವಿತಹಾರಕೇಪಿ ಕೋಪಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಪಥವಿಗಿಲನಂ ನ ಸಾದಿಯಿ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನನ್ದಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ನನ್ದಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕತೋ ಅಪರಾಧೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ, ಯೇ ಏತರಹಿ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ಅತ್ಥಿ ತೇ ತತ್ಥ ಸವಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾವೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಚ ಸಕ್ಕೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ ಥೇರೋ, ನನ್ದಕೋ ಚ ಯಕ್ಖೋ, ನನ್ದೋ ಚ ಮಾಣವಕೋತಿ. ಸುತಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪರದ್ಧಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಗವತಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಸಾವಕೇಸು ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ವಾ ಸಾವಕಾ ವಾ ಸಾದಿಯಿಂಸು ಇಮೇಸಂ ಮಹಾಪಥವಿಪವಿಸನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಸುವಿಞ್ಞಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗುಯ್ಹಂ ವಿದಂಸಿತಂ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ನಟ್ಠಾ ಪರವಾದಾ, ಭಗ್ಗಾ ಕುದಿಟ್ಠೀ, ನಿಪ್ಪಭಾ ಜಾತಾ ಕುತಿತ್ಥಿಯಾ, ತ್ವಂ ಗಣೀವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ಕತಾಧಿಕಾರಸಫಲಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ನ ಚ ಭಗವತೋ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ, ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ. ಯದಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ವಾಹಸತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೀಹೀನಂ ಅಡ್ಢಚೂಳಞ್ಚ ವಾಹಾ ವೀಹಿಸತ್ತಮ್ಬಣಾನಿ ದ್ವೇ ಚ ತುಮ್ಬಾ ಏಕಚ್ಛರಾಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಾ ವೀಹೀ ಲಕ್ಖಂ ಠಪೀಯಮಾನಾ [ಠಪೀಯಮಾನೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ?

‘‘ತತ್ರಿಮೇ ಸತ್ತವಿಧಾ ಚಿತ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸರಾಗಾ ಸದೋಸಾ ಸಮೋಹಾ ಸಕಿಲೇಸಾ ಅಭಾವಿತಕಾಯಾ ಅಭಾವಿತಸೀಲಾ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ವಿತತಸ್ಸ ವಿಸಾಲಸ್ಸ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಸ್ಸ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತಸ್ಸ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಗರುಕಂ ಹೋತಿ ಆಗಮನಂ ದನ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತತ್ತಾ ಸಾಖಾನಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸರಾಗಾ ಸದೋಸಾ ಸಮೋಹಾ ಸಕಿಲೇಸಾ ಅಭಾವಿತಕಾಯಾ ಅಭಾವಿತಸೀಲಾ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಇದಂ ಪಠಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ದುತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಪಿಹಿತಾಪಾಯಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಸಾಸನಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ತಿಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ತಿಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಪಿಹಿತಾಪಾಯಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಸಾಸನಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ತತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾ ತನುಭೂತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ಪಞ್ಚಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಪಞ್ಚಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾ ತನುಭೂತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ತತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ದಸಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ದಸಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ಧೋತಮಲಾ ವನ್ತಕಿಲೇಸಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಾವಕಭೂಮೀಸು ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾವಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಾವಕವಿಸಯೇ, ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧವಿಸಯೇ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಲಹುಕಂ ಹೋತಿ ಆಗಮನಂ ಅದನ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅಗಹನತ್ತಾ ವಂಸಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ಧೋತಮಲಾ ವನ್ತಕಿಲೇಸಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಾವಕಭೂಮೀಸು ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾವಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಾವಕವಿಸಯೇ, ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧವಿಸಯೇ, ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಛಟ್ಠಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ ಅನಾಚರಿಯಕಾ ಏಕಚಾರಿನೋ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಚಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧವಿಸಯಸ್ಸ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸಕವಿಸಯಂ ಪರಿತ್ತಂ ನದಿಂ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ಯದಿಚ್ಛಕ ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತೋ ಓತರೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪರತೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ವಿತ್ಥತಂ ಅಗಾಧಮಪಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾಯೇಯ್ಯ, ದನ್ಧಾಯೇಯ್ಯ ನ ವಿಸಹೇಯ್ಯ ಓತರಿತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತಿಣ್ಣತ್ತಾ [ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಸಕವಿಸಯಸ್ಸ, ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಚ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ ಅನಾಚರಿಯಕಾ ಏಕಚಾರಿನೋ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಚಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧವಿಸಯಸ್ಸ, ಇದಂ ಛಟ್ಠಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸತ್ತಮಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ದಸಬಲಧರಾ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅನನ್ತಜಿನಾ ಅನಾವರಣಞಾಣಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾರಾಚಸ್ಸ ಸುಧೋತಸ್ಸ ವಿಮಲಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಸ್ಸ ಸುಖುಮಧಾರಸ್ಸ ಅಜಿಮ್ಹಸ್ಸ ಅವಙ್ಕಸ್ಸ ಅಕುಟಿಲಸ್ಸ ದಳ್ಹಚಾಪಸಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ಖೋಮಸುಖುಮೇ ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಸುಖುಮೇ ವಾ ಕಮ್ಬಲಸುಖುಮೇ ವಾ ಬಲವನಿಪಾತಿತಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ ಲಗ್ಗನಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’? ‘‘ಸುಖುಮತ್ತಾ ವತ್ಥಾನಂ ಸುಧೋತತ್ತಾ ನಾರಾಚಸ್ಸ ನಿಪಾತಸ್ಸ ಚ ಬಲವತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ದಸಬಲಧರಾ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅನನ್ತಜಿನಾ ಅನಾವರಣಞಾಣಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಂ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಾನಂ ಗಣನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇನ ಗುಣೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚ ಲಹುಕಞ್ಚ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚ ಲಹುಕಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಏವಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ನ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ತುಂ, ತೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಟಿಹೀರಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಗಣನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ಕಲಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇನ್ತಿ, ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುತಿಯೇ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಯ್ಯ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ, ಮುಖಗತಂ ಭೋಜನಂ ಗಿಲೇಯ್ಯ, ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಮೀಲೇಯ್ಯ, ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ವಾ ಉಮ್ಮೀಲೇಯ್ಯ, ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಚಿರತರಂ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲಹುತರಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಲಹುತರಂ ಆವಜ್ಜನಂ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಆವಜ್ಜನವಿಕಲಮತ್ತಕೇನ ನ ತಾವತಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಆವಜ್ಜನಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇಙ್ಘ ಮಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಡ್ಢಸ್ಸ ಮಹದ್ಧನಸ್ಸ ಮಹಾಭೋಗಸ್ಸ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣಸ್ಸ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಸ್ಸ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವತಣ್ಡುಲತಿಲಮುಗ್ಗಮಾಸಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತಖೀರದಧಿಮಧುಗುಳಫಾಣಿತಾ ಚ ಖಳೋಪಿಕುಮ್ಭಿಪೀಠರಕೋಟ್ಠಭಾಜನಗತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾಹುನಕೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭತ್ತಾರಹೋ ಭತ್ತಾಭಿಕಙ್ಖೀ, ತಸ್ಸ ಚ ಗೇಹೇ ಯಂ ರನ್ಧಂ ಭೋಜನಂ, ತಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕುಮ್ಭಿತೋ ತಣ್ಡುಲೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ರನ್ಧೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ಭೋಜನವೇಕಲ್ಲಮತ್ತಕೇನ ಅಧನೋ ನಾಮ ಕಪಣೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಘರೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲೇ ಭೋಜನವೇಕಲ್ಲಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಪನ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನವಿಕಲಮತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ರುಕ್ಖೋ ಅಸ್ಸ ಫಲಿತೋ ಓಣತವಿನತೋ ಪಿಣ್ಡಿಭಾರಭರಿತೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ಫಲಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರುಕ್ಖೋ ತಾವತಕೇನ ಪತಿತಫಲವೇಕಲ್ಲಮತ್ತಕೇನ ಅಫಲೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪತನಪಟಿಬದ್ಧಾನಿ ತಾನಿ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ, ಪತಿತೇ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಲಭತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಯದಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಸರತಿ ‘ಉಪೇತು ಮೇ ಚಕ್ಕರತನ’ನ್ತಿ, ಸರಿತೇ ಚಕ್ಕರತನಂ ಉಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ದಳ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ, ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ದೇವದತ್ತಪಬ್ಬಜ್ಜಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದೇವದತ್ತೋ ಕೇನ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಛ ಯಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾ ಭದ್ದಿಯೋ ಚ ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಆನನ್ದೋ ಚ ಭಗು ಚ ಕಿಮಿಲೋ [ಕಿಮ್ಬಿಲೋ (ಸೀ. ಪೀ.) ಮ. ನಿ. ೨.೧೬೬ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಚ ದೇವದತ್ತೋ ಚ ಉಪಾಲಿಕಪ್ಪಕೋ ಸತ್ತಮೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಸತ್ಥರಿ ಸಕ್ಯಕುಲಾನನ್ದಜನನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಪಬ್ಬಜನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ತೇ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ, ನ ಗಿಹೀ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ, ನ ಸಾಮಣೇರೋ, ನ ಸಾಮಣೇರೀ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪಕತತ್ತೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತೀತಿ. ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಪ್ಪಟ್ಠಿತಿಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಜಾನಾತಿ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಜಾನಾತಿ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಜಾನಾತಿ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಕಾರುಣಿಕೋ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಹಿತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಹಿತಮುಪದಹತೀತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ವಿಜಟೇಹಿ ಏತಂ ಮಹಾಜಟಂ, ಭಿನ್ದ ಪರಾಪವಾದಂ, ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧಾನೇ ತಯಾ ಸದಿಸಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ತವ ಬಲಂ ಪಕಾಸೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಾರುಣಿಕೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಚ, ಕಾರುಞ್ಞೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣೇನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಗತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ದೇವದತ್ತಂ ಆಪಾಯಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ [ಅಪರಾಪರಿಯಕಮ್ಮಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಆಯೂಹಿತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇನ ನಿರಯಂ ವಿನಿಪಾತೇನ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ತಂ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಅಪರಿಯನ್ತಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುರಿಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಪರಿಯನ್ತಕತಂ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಅಯಂ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಆಯೂಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ವಧಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತಿ, ಪಪಾತೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ದೇತಿ, ಮಾರೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಯಂ ಸೋ ಪಠಮಂ ದುಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖಂ ಉಪದಹತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಧೇತಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ಪಾತೇತಿಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ಮಾರೇತಿಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ವಧಿತ್ವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ, ಪಾತೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ, ಮಾರೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ವಧಿತ್ವಾಪಿ ಪಾತಯಿತ್ವಾಪಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ವಧೇತಿಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ಪಾತೇತಿಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ಮಾರೇತಿಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತವಸೇನ, ವಧಿತ್ವಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ, ಪಾತೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ, ಮಾರೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ, ಯೇನ ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗುಣವುಡ್ಢಿ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇನ ಯೋಗೇನ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮೇವ ಉಪದಹತಿ. ಸಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೋ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ಗಿಹಿಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಬಹುಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇನ ನಿರಯಂ ವಿನಿಪಾತೇನ ವಿನಿಪಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬಹುಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಜಾನಮಾನೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ‘ಮಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಯನ್ತಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಗರುಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಲಹುಕಂ ಅಕಾಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಧನಯಸಸಿರಿಞಾತಿಬಲೇನ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಿಂ ವಾ ಮಿತ್ತಂ ವಾ ರಞ್ಞಾ ಗರುಕಂ ದಣ್ಡಂ ಧಾರೇನ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಬಹುವಿಸ್ಸತ್ಥಭಾವೇನ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಗರುಕಂ ದಣ್ಡಂ ಲಹುಕಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಬಹೂನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಮಾನಂ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಬಲಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಗರುಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಲಹುಕಂ ಅಕಾಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಗರುಕಂ ರೋಗಂ ಬಲವೋಸಧಬಲೇನ ಲಹುಕಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹೂನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯಮಾನಂ ದೇವದತ್ತಂ ಭಗವಾ ರೋಗಞ್ಞುತಾಯ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞಬಲೋ ಪತ್ಥದ್ಧಧಮ್ಮೋಸಧಬಲೇನ ಗರುಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಲಹುಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಬಹುವೇದನೀಯಂ ದೇವದತ್ತಂ ಅಪ್ಪವೇದನೀಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅನ್ತಮಸೋ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಂ ಆಗುಚಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ, ‘ಅಯಂ ಖೋ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಆಗುಚಾರೀ, ಇಮಸ್ಸ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಇಮಂ ಚೋರಂ ಬಹಿನಗರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಘಾತನೇ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಥಾ’’ತಿ, ‘ಏವಂ ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತಂ ಬಹಿನಗರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಘಾತನಂ ನಯೇಯ್ಯುಂ. ತಮೇನಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧವರೋ ಲದ್ಧಯಸಧನಭೋಗೋ ಆದೇಯ್ಯವಚನೋ ಬಲವಿಚ್ಛಿತಕಾರೀ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ತೇ ಪುರಿಸೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಲಂ, ಭೋ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಚ್ಛೇದನೇನ, ತೇನ ಹಿ ಭೋ ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಥ, ಅಹಮೇತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಟಿವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಬಲವತೋ ವಚನೇನ ತಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ಕಾರೀ ತಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಜೀವಿತದಾಯಕೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ, ಜೀವಿತೇ ದಿನ್ನೇ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಅಕತಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಾ ಪನ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದನೇ ವೇದನಾ, ಸೋ ತಾಯ ವೇದನಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕತೇನ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಚೋರೋ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಜೀವಿತದಾಯಕೋ ಪನ ಪುರಿಸೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ‘ಮಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಯನ್ತಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಪರಿಯನ್ತಕತಞ್ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ, ದೇವದತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮರಣಕಾಲೇ –

‘‘‘ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠೀಹಿ ತಮಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ, ದೇವಾತಿದೇವಂ ನರದಮ್ಮಸಾರಥಿಂ;

ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಂ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ, ಪಾಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಉಪೇಮೀ’ತಿ.

‘‘ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಮಗಮಾಸಿ. ದೇವದತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತೇ ಕಪ್ಪೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿ, ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಸ್ಸರೋ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಏವಂ ಕಾರೀ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬದದೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಪಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ತಥಾಗತೇನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಕತಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ತತೋನಿದಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತನಾ ಕತೇನ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತಿ, ದುಕ್ಖಪರಿಯನ್ತಕಾರಕೋ ಸತ್ಥಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಮ್ಪಿ ಖೋ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ವಾತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಸನ್ನಿಪಾತಉತುಪರಿಣಾಮವಿಸಮಪರಿಹಾರಓಪಕ್ಕಮಿಕೋಪಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಕುಣಪದುಗ್ಗನ್ಧಾಭಿಸಞ್ಛನ್ನಂ ಅನ್ತೋಸಲ್ಲಂ ಸುಸಿರಗತಂ ಪುಬ್ಬರುಹಿರಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ವಣಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ವಣಮುಖಂ ಕಕ್ಖಳತಿಖಿಣಖಾರಕಟುಕೇನ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಅನುಲಿಮ್ಪತಿ ಪರಿಪಚ್ಚನಾಯ, ಪರಿಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಮುದುಭಾವಮುಪಗತಂ ಸತ್ಥೇನ ವಿಕನ್ತಯಿತ್ವಾ ಡಹತಿ ಸಲಾಕಾಯ, ದಡ್ಢೇ ಖಾರಲವಣಂ ದೇತಿ, ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಅನುಲಿಮ್ಪತಿ ವಣರುಹನಾಯ ಬ್ಯಾಧಿತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಮನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಅಹಿತಚಿತ್ತೋ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಅನುಲಿಮ್ಪತಿ, ಸತ್ಥೇನ ವಿಕನ್ತೇತಿ, ಡಹತಿ ಸಲಾಕಾಯ, ಖಾರಲವಣಂ ದೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಹಿತಚಿತ್ತೋ ಸೋತ್ಥಿಕಾಮೋ ತಾನಿ ಕಿರಿಯಾನಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಾ ಪನಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾ, ತತೋನಿದಾನಂ ಸೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಹಿತಚಿತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋತ್ಥಿಕಾಮೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ತಾನಿ ಕಿರಿಯಾನಿ ಕರೋತಿ, ಕಿಂ ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಗ್ಗಗಾಮೀ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ, ಅಥಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸ ಹಿತಕಾಮೋ ಸೋತ್ಥಿಕಾಮೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಕಣ್ಟಕೇನವಾ ಸತ್ಥಮುಖೇನ ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಲೋಹಿತೇನ ತಂ ಕಣ್ಟಕಂ ನೀಹರೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅಹಿತಕಾಮೋ ತಂ ಕಣ್ಟಕಂ ನೀಹರತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಹಿತಕಾಮೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸೋ ಸೋತ್ಥಿಕಾಮೋ ತಂ ಕಣ್ಟಕಂ ನೀಹರತಿ. ಸಚೇ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಕಣ್ಟಕಂ ನ ನೀಹರೇಯ್ಯ, ಮರಣಂ ವಾ ಸೋ ತೇನ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ದೇವದತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ. ಸಚೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದೇವದತ್ತೋ ಭವಪರಮ್ಪರಾಯ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಅನುಸೋತಗಾಮಿಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದೇವದತ್ತಂ ತಥಾಗತೋ ಪಟಿಸೋತಂ ಪಾಪೇಸಿ, ವಿಪನ್ಥಪಟಿಪನ್ನಂ ದೇವದತ್ತಂ ಪನ್ಥೇ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ಪಪಾತೇ ಪತಿತಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅದಾಸಿ, ವಿಸಮಗತಂ ದೇವದತ್ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸಮಂ ಆರೋಪೇಸಿ, ಇಮೇ ಚ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಹೇತೂ ಇಮಾನಿ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ.

ದೇವದತ್ತಪಬ್ಬಜ್ಜಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಪಥವಿಚಲನಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ [ಅಟ್ಠಿಮೇ ಆನನ್ದ (ಅ. ನಿ. ೮.೭೦)], ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯಾ’ತಿ. ಅಸೇಸವಚನಂ ಇದಂ, ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಂ ಇದಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ಇದಂ, ನತ್ಥಞ್ಞೋ ನವಮೋ ಹೇತು ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಞ್ಞೋ ನವಮೋ ಹೇತು ಭವೇಯ್ಯ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯ, ತಮ್ಪಿ ಹೇತುಂ ಭಗವಾ ಕಥೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನತ್ಥಞ್ಞೋ ನವಮೋ ಹೇತು ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತೋ ಭಗವತಾ, ಅಯಞ್ಚ ನವಮೋ ಹೇತು ದಿಸ್ಸತಿ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯ, ಯಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠೇವ ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯ, ತೇನ ಹಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ, ತೇನ ಹಿ ಅಟ್ಠೇವ ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯಾತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಖುಮೋ ದುನ್ನಿವೇಠಿಯೋ ಅನ್ಧಕರಣೋ ಚೇವ ಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ನೇಸೋ ಅಞ್ಞೇನ ಇತ್ತರಪಞ್ಞೇನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಸಜ್ಜೇತುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ತವಾದಿಸೇನ ಬುದ್ಧಿಮತಾ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ – ‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಮಹತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾಯಾ’ತಿ. ಯಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ, ತಞ್ಚ ಪನ ಅಕಾಲಿಕಂ ಕದಾಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಗಣಿತಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ತಯೋ ಯೇವ ಮೇಘಾ ಗಣೀಯನ್ತಿ ವಸ್ಸಿಕೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ ಪಾವುಸಕೋತಿ. ಯದಿ ತೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಮೇಘೋ ಪವಸ್ಸತಿ, ನ ಸೋ ಮೇಘೋ ಗಣೀಯತಿ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ಮೇಘೇಹಿ, ಅಕಾಲಮೇಘೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ, ಅಕಾಲಿಕಂ ಏತಂ ಕದಾಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಗಣೀಯತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವನ್ತಾ ಪಬ್ಬತಾ ಪಞ್ಚ ನದಿಸತಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ, ತೇಸಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನದಿಸತಾನಂ ದಸೇವ ನದಿಯೋ ನದಿಗಣನಾಯ ಗಣೀಯನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾ ಅಚಿರವತೀ ಸರಭೂ ಮಹೀ ಸಿನ್ಧು ಸರಸ್ಸತೀ ವೇತ್ರವತೀ ವೀತಂಸಾ ಚನ್ದಭಾಗಾತಿ, ಅವಸೇಸಾ ನದಿಯೋ ನದಿಗಣನಾಯ ಅಗಣಿತಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ನ ತಾ ನದಿಯೋ ಧುವಸಲಿಲಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ, ಅಕಾಲಿಕಂ ಏತಂ ಕದಾಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಗಣೀಯತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಸತಮ್ಪಿ ದ್ವಿಸತಮ್ಪಿ ತಿಸತಮ್ಪಿ ಅಮಚ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಛ ಯೇವ ಜನಾ ಅಮಚ್ಚಗಣನಾಯ ಗಣೀಯನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಸೇನಾಪತಿ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಕ್ಖದಸ್ಸೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಛತ್ತಗ್ಗಾಹಕೋ ಖಗ್ಗಗ್ಗಾಹಕೋ. ಏತೇ ಯೇವ ಅಮಚ್ಚಗಣನಾಯ ಗಣೀಯನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಯುತ್ತತ್ತಾ ರಾಜಗುಣೇಹಿ, ಅವಸೇಸಾ ಅಗಣಿತಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅಮಚ್ಚಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ, ಅಕಾಲಿಕಂ ಏತಂ ಕದಾಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಗಣೀಯತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಹೇತೂಹಿ.

‘‘ಸುಯ್ಯತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತರಹಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ, ಕಿತ್ತಿ ಚ ಯೇಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ ಏತರಹಿ ಜಿನಸಾಸನೇ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ, ಕಿತ್ತಿ ಚ ಯೇಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸತ್ತ ಜನಾತಿ’’. ‘‘ಕೇ ಚ ತೇ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಮನೋ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಾಲಾಕಾರೋ, ಏಕಸಾಟಕೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಪುಣ್ಣೋ ಚ ಭತಕೋ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚ ದೇವೀ, ಗೋಪಾಲಮಾತಾ ಚ ದೇವೀ, ಸುಪ್ಪಿಯಾ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಪುಣ್ಣಾ ಚ ದಾಸೀತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವೇದನೀಯಾ ಸತ್ತಾ, ಕಿತ್ತಿ ಚ ಇಮೇಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ.

‘‘ಅಪರೇಪಿ ಸುಯ್ಯನ್ತಿ ನು ಖೋ ಅತೀತೇ ಮಾನುಸಕೇನೇವ ಸರೀರದೇಹೇನ ತಿದಸಭವನಂ ಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ ಚ ತೇ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಗುತ್ತಿಲೋ ಚ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ಸಾಧೀನೋ ಚ ರಾಜಾ, ನಿಮಿ ಚ ರಾಜಾ, ಮನ್ಧಾತಾ ಚ ರಾಜಾತಿ ಇಮೇ ಚತುರೋ ಜನಾ ಸುಯ್ಯನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಮಾನುಸಕೇನ ಸರೀರದೇಹೇನ ತಿದಸಭವನಂ ಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕತಂ ಸುಯ್ಯತಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟನ್ತಿ? ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತೀತೇ ವಾ ಅದ್ಧಾನೇ ವತ್ತಮಾನೇ ವಾ ಅದ್ಧಾನೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಮೋ ಅಧಿಗಮೋ ಪರಿಯತ್ತಿ ಸವನಂ ಸಿಕ್ಖಾಬಲಂ ಸುಸ್ಸೂಸಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ ಆಚರಿಯುಪಾಸನಂ, ಮಯಾಪಿ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ’ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ರಾಜವಸಭಸ್ಸ ದಾನವರಂ. ಭಗವತೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ಚ ಸಕ್ಯಮುನಿನೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ತತ್ಥಪಿ ಮೇ ಸವನಂ ನತ್ಥಿ ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ’ತಿ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ವೀರಿಯೇನ ತಾವತಕೇನ ಪರಕ್ಕಮೇನ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪತಿ, ಗುಣಭಾರಭರಿತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸೋಚೇಯ್ಯಕಿರಿಯಗುಣಭಾರಭರಿತಾ ಧಾರೇತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತೀ ಮಹಾಪಥವೀ ಚಲತಿ ಕಮ್ಪತಿ ಪವೇಧತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಟಸ್ಸ ಅತಿಭಾರಭರಿತಸ್ಸ ನಾಭಿಯೋ ಚ ನೇಮಿಯೋ ಚ ಫಲನ್ತಿ ಅಕ್ಖೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸೋಚೇಯ್ಯಕಿರಿಯಗುಣಭಾರಭರಿತಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಧಾರೇತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತೀ ಚಲತಿ ಕಮ್ಪತಿ ಪವೇಧತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಗನಂ ಅನಿಲಜಲವೇಗಸಞ್ಛಾದಿತಂ ಉಸ್ಸನ್ನಜಲಭಾರಭರಿತಂ ಅತಿವಾತೇನ ಫುಟಿತತ್ತಾ ನದತಿ ರವತಿ ಗಳಗಳಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ರಞ್ಞೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ದಾನಬಲವಿಪುಲಉಸ್ಸನ್ನಭಾರಭರಿತಾ ಧಾರೇತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತೀ ಚಲತಿ ಕಮ್ಪತಿ ಪವೇಧತಿ. ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ರಾಗವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ದೋಸವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಮೋಹವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಮಾನವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಅರತಿವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ಅಥ ಖೋ ದಾನವಸೇನ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತತಿ ‘ಕಿನ್ತಿ ಅನಾಗತಾ ಯಾಚಕಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಆಗತಾ ಚ ಯಾಚಕಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತಮನಾ ಭವೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ದಾನಂ ಪತಿ ಮಾನಸಂ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ. ರಞ್ಞೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಮಾನಸಂ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ ದಮೇ ಸಮೇ ಖನ್ತಿಯಂ ಸಂವರೇ ಯಮೇ ನಿಯಮೇ ಅಕ್ಕೋಧೇ ಅವಿಹಿಂಸಾಯಂ ಸಚ್ಚೇ ಸೋಚೇಯ್ಯೇ. ರಞ್ಞೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಕಾಮೇಸನಾ ಪಹೀನಾ, ಭವೇಸನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾಯ ಯೇವ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನೋ, ರಞ್ಞೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಅತ್ತರಕ್ಖಾ [ಪರರಕ್ಖಾಯ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪಹೀನಾ, ಸಬ್ಬಸತ್ತರಕ್ಖಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನೋ ‘ಕಿನ್ತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು ಅರೋಗಾ ಸಧನಾ ದೀಘಾಯುಕಾ’ತಿ ಬಹುಲಂ ಯೇವ ಮಾನಸಂ ಪವತ್ತತಿ. ದದಮಾನೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ತಂ ದಾನಂ ನ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಧನಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಪಟಿದಾನಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಉಪಲಾಪನಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಆಯುಹೇತು ದೇತಿ, ನ ವಣ್ಣಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಸುಖಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಬಲಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಯಸಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಪುತ್ತಹೇತು ದೇತಿ, ನ ಧೀತುಹೇತು ದೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಹೇತು ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣರತನಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಏವರೂಪೇ ಅತುಲವಿಪುಲಾನುತ್ತರೇ ದಾನವರೇ ಅದಾಸಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಚ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘‘ಜಾಲಿಂ ಕಣ್ಹಾಜಿನಂ ಧೀತಂ, ಮದ್ದಿದೇವಿಂ ಪತಿಬ್ಬತಂ;

ಚಜಮಾನೋ ನ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಕಾರಣಾ’ತಿ.

‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಾ ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಕೋಧಂ ಜಿನಾತಿ, ಅಸಾಧುಂ ಸಾಧುನಾ ಜಿನಾತಿ, ಕದರಿಯಂ ದಾನೇನ ಜಿನಾತಿ, ಅಲಿಕವಾದಿನಂ ಸಚ್ಚೇನ ಜಿನಾತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಅಕುಸಲಂ ಕುಸಲೇನ ಜಿನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ದದಮಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾನುಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸೀಸಕಸ್ಸ [ಧಮ್ಮಾಸೀಸಕಸ್ಸ (ಕ.)] ದಾನನಿಸ್ಸನ್ದಬಲವ [ದಾನನಿಸ್ಸನ್ದಬಲ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವೀರಿಯವಿಪುಲವಿಪ್ಫಾರೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾವಾತಾ ಸಞ್ಚಲನ್ತಿ ಸಣಿಕಂ ಸಣಿಕಂ ಸಕಿಂ ಸಕಿಂ ಆಕುಲಾಕುಲಾ ವಾಯನ್ತಿ ಓನಮನ್ತಿ ಉನ್ನಮನ್ತಿ ವಿನಮನ್ತಿ, ಛಿನ್ನಪತ್ತಪಾದಪಾ [ಸೀನ್ನಪ್ಪತ್ತಪಾದಪಾ (ಸೀ.)] ಪಪತನ್ತಿ, ಗುಮ್ಬಂ ಗುಮ್ಬಂ ವಲಾಹಕಾ ಗಗನೇ ಸನ್ಧಾವನ್ತಿ, ರಜೋಸಞ್ಚಿತಾ ವಾತಾ ದಾರುಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಗನಂ ಉಪ್ಪೀಳಿತಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಸಹಸಾ ಧಮಧಮಾಯನ್ತಿ, ಮಹಾಭೀಮೋ ಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಛರತಿ, ತೇಸು ವಾತೇಸು ಕುಪಿತೇಸು ಉದಕಂ ಸಣಿಕಂ ಸಣಿಕಂ ಚಲತಿ, ಉದಕೇ ಚಲಿತೇ ಖುಬ್ಭನ್ತಿ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ, ಯಮಕಯಮಕಾ ಊಮಿಯೋ ಜಾಯನ್ತಿ, ಜಲಚರಾ ಸತ್ತಾ ತಸನ್ತಿ, ಜಲವೀಚಿ ಯುಗನದ್ಧೋ ವತ್ತತಿ, ವೀಚಿನಾದೋ ಪವತ್ತತಿ, ಘೋರಾ ಬುಬ್ಬುಳಾ [ಪುಬ್ಬುಳಾ (ಕ.)] ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಫೇಣಮಾಲಾ ಭವನ್ತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಧಾವತಿ ಉದಕಂ, ಉದ್ಧಂಸೋತಪಟಿಸೋತಮುಖಾ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಲಿಲಧಾರಾ, ತಸನ್ತಿ ಅಸುರಾ ಗರುಳಾ ನಾಗಾ ಯಕ್ಖಾ, ಉಬ್ಬಿಜ್ಜನ್ತಿ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ, ಸಾಗರೋ ವಿಪರಿವತ್ತತೀ’ತಿ, ಗಮನಪಥಮೇಸನ್ತಿ ಭೀತಚಿತ್ತಾ, ಖುಭಿತೇ ಲುಳಿತೇ ಜಲಧಾರೇ ಪಕಮ್ಪತಿ ಮಹಾಪಥವೀ ಸನಗಾ ಸಸಾಗರಾ, ಪರಿವತ್ತತಿ ಸಿನೇರುಗಿರಿ ಕೂಟಸೇಲಸಿಖರೋ ವಿನಮಮಾನೋ ಹೋತಿ, ವಿಮನಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಹಿನಕುಲಬಿಳಾರಕೋಟ್ಠುಕಸೂಕರಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ, ರುದನ್ತಿ ಯಕ್ಖಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ, ಹಸನ್ತಿ ಯಕ್ಖಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾಯ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿ ಮಹಾಪರಿಯೋಗೇ ಉದ್ಧನಗತೇ ಉದಕಸಮ್ಪುಣ್ಣೇ ಆಕಿಣ್ಣತಣ್ಡುಲೇ ಹೇಟ್ಠತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲಮಾನೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಪರಿಯೋಗಂ ಸನ್ತಾಪೇತಿ, ಪರಿಯೋಗೋ ಸನ್ತತ್ತೋ ಉದಕಂ ಸನ್ತಾಪೇತಿ, ಉದಕಂ ಸನ್ತತ್ತಂ ತಣ್ಡುಲಂ ಸನ್ತಾಪೇತಿ, ತಣ್ಡುಲಂ ಸನ್ತತ್ತಂ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತಿ ನಿಮುಜ್ಜತಿ, ಬುಬ್ಬುಳಕಜಾತಂ ಹೋತಿ, ಫೇಣಮಾಲಾ ಉತ್ತರತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ದುಚ್ಚಜಂ, ತಂ ಚಜಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ದುಚ್ಚಜಂ ಚಜನ್ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಸಭಾವನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾವಾತಾ ಧಾರೇತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತಾ ಪರಿಕುಪ್ಪಿಂಸು [ಪರಿಕಮ್ಪಿಂಸು (ಕ.)], ಮಹಾವಾತೇಸು ಪರಿಕುಪಿತೇಸು [ಪರಿಖುಬ್ಭಿತೇಸು (ಸ್ಯಾ.)] ಉದಕಂ ಕಮ್ಪಿ, ಉದಕೇ ಕಮ್ಪಿತೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ, ಇತಿ ತದಾ ಮಹಾವಾತಾ ಚ ಉದಕಞ್ಚ ಮಹಾಪಥವೀ ಚಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಏಕಮನಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ ಮಹಾದಾನನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ವಿಪುಲಬಲವೀರಿಯೇನ ನತ್ಥೇದಿಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನಾನುಭಾವೋ, ಯಥಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾದಾನಾನುಭಾವೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಿಯಾ ಬಹುವಿಧಾ ಮಣಯೋ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಇನ್ದನೀಲೋ ಮಹಾನೀಲೋ ಜೋತಿರಸೋ ವೇಳುರಿಯೋ ಉಮ್ಮಾಪುಪ್ಫೋ ಸಿರೀಸಪುಪ್ಫೋ ಮನೋಹರೋ ಸೂರಿಯಕನ್ತೋ ಚನ್ದಕನ್ತೋ ವಜಿರೋ ಖಜ್ಜೋಪನಕೋ ಫುಸ್ಸರಾಗೋ ಲೋಹಿತಙ್ಗೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲೋತಿ, ಏತೇ ಸಬ್ಬೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಮಣಿ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಮಣಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಂ ಓಭಾಸೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹಿಯಾ ದಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಅಪಿ ಅಸದಿಸದಾನಂ ಪರಮಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾದಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಮಹಾದಾನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧಾನಂ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧಾನಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಅಸಮೋ ಲೋಕೇನ ಏವಂಖನ್ತಿ ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಏವಂಅಧಿಮುತ್ತಿ ಏವಂಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಕ್ಕಮೋ ದಕ್ಖಾಪಿತೋ, ಪಾರಮೀ ಚ ಜಿನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಓಭಾಸಿತಾ, ಚರಿಯಂ ಚರತೋಪಿ ತಾವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸೇಟ್ಠಭಾವೋ ಅನುದಸ್ಸಿತೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಥೋಮಿತಂ ಜಿನಸಾಸನಂ, ಜೋತಿತಾ ಜಿನಪಾರಮೀ, ಛಿನ್ನೋ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾದಗಣ್ಠಿ, ಭಿನ್ನೋ ಪರಾಪವಾದಕುಮ್ಭೋ [ಗುಮ್ಬೋ ತಯಾ ವಿದ್ಧಂಸಿತೋ (ಸ್ಯಾ.)], ಪಞ್ಹೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ಸಮ್ಮಾ ಲದ್ಧಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ನಿಬ್ಬಾಹನಂ [ನಿಬ್ಬಾಯನಂ (ಕ.)], ಏವಮೇತಂ ಗಣಿವರಪವರ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ.

ಪಥವಿಚಲನಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಸಿವಿರಾಜಚಕ್ಖುದಾನಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಭಣಥ ‘ಸಿವಿರಾಜೇನ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ದಿನ್ನಾನಿ, ಅನ್ಧಸ್ಸ ಸತೋ ಪುನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀ’ತಿ, ಏತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸಕಸಟಂ ಸನಿಗ್ಗಹಂ ಸದೋಸಂ ‘ಹೇತುಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಹೇತುಸ್ಮಿಂ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ, ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಿವಿರಾಜೇನ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ದಿನ್ನಾನಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪುನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ; ಯದಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಸಿವಿರಾಜೇನ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ ದಿನ್ನಾನೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಮ್ಪಿ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ ವೇಠತೋಪಿ ವೇಠತರೋ ಗಹನತೋಪಿ ಗಹನತರೋ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಛನ್ದಮಭಿಜನೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾಹನಾಯ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ದಿನ್ನಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿವಿರಾಜೇನ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ, ತತ್ಥ ಮಾ ವಿಮತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಹಿ, ಪುನ ದಿಬ್ಬಾನಿ ಚ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಮಾ ವಿಮತಿಂ ಜನೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಹೇತುಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಹೇತುಸ್ಮಿಂ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಹೇತುಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಹೇತುಸ್ಮಿಂ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇಙ್ಘ ತಾವ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ?

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಂ ನಾಮ, ಯೇನ ಸಚ್ಚವಾದಿನೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಂ ನಾಮ, ಸಚ್ಚೇನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಚ್ಚವಾದಿನೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ, ವಿಸಂ ಪಟಿಹನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿವಿಧಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯುಜ್ಜತಿ ಸಮೇತಿ ಸಿವಿರಾಜಸ್ಸ ಸಚ್ಚಬಲೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀತಿ, ಸಚ್ಚಬಲೇನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವ ತತ್ಥ ವತ್ಥು ಭವತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾ ಸಚ್ಚಮನುಗಾಯನ್ತಿ ‘ಮಹಾಮೇಘೋ ಪವಸ್ಸತೂ’ತಿ, ತೇಸಂ ಸಹ ಸಚ್ಚಮನುಗೀತೇನ ಮಹಾಮೇಘೋ ಪವಸ್ಸತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಆಕಾಸೇ ವಸ್ಸಹೇತು ಸನ್ನಿಚಿತೋ ‘ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಮಹಾಮೇಘೋ ಪವಸ್ಸತೀ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವ ತತ್ಥ ಹೇತು ಭವತಿ ಮಹತೋ ಮೇಘಸ್ಸ ಪವಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪಕತಿಹೇತು, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವೇತ್ಥ ವತ್ಥು ಭವತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾ ಸಚ್ಚಮನುಗಾಯನ್ತಿ ‘ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಟಿನಿವತ್ತತೂ’ತಿ, ತೇಸಂ ಸಹ ಸಚ್ಚಮನುಗೀತೇನ ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಖಣೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಮಿಂ ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತೇ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಹೇತು ಸನ್ನಿಚಿತೋ ‘ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಖಣೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವ ತತ್ಥ ವತ್ಥು ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಜಲಿತಪಜ್ಜಲಿತಸ್ಸ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಖಣೇನ ಪಟಿನಿವತ್ತನಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪಕತಿಹೇತು, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವೇತ್ಥ ವತ್ಥು ಭವತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾ ಸಚ್ಚಮನುಗಾಯನ್ತಿ ‘ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಂ ಅಗದಂ ಭವತೂ’ತಿ. ತೇಸಂ ಸಹ ಸಚ್ಚಮನುಗೀತೇನ ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಂ ಖಣೇನ ಅಗದಂ ಭವತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಮಿಂ ಹಲಾಹಲವಿಸೇ ಹೇತು ಸನ್ನಿಚಿತೋ ‘ಯೇನ ಹೇತುನಾ ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಂ ಖಣೇನ ಅಗದಂ ಭವತೀ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಚ್ಚಂ ಯೇವ ತತ್ಥ ಹೇತು ಭವತಿ ವಿಸಸ್ಸ ಹಲಾಹಲಸ್ಸ ಖಣೇನ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿನಾ ಪಕತಿಹೇತುಂ ಸಚ್ಚಂ ಯೇವೇತ್ಥ ವತ್ಥು ಭವತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಾತಿ.

‘‘ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪಟಿವೇಧಾಯ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ವತ್ಥು, ಸಚ್ಚಂ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೀನವಿಸಯೇ ಚೀನರಾಜಾ, ಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ [ಬಲಿಂ ಕಾತುಕಾಮೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಚತುಮಾಸೇ ಚತುಮಾಸೇ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಹ ರಥೇನ ಅನ್ತೋಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಯೋಜನಂ ಪವಿಸತಿ, ತಸ್ಸ ರಥಸೀಸಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಮಹಾವಾರಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಟಿಕ್ಕಮತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ಓತ್ಥರತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಸದೇವಮನುಸ್ಸೇನಪಿ ಲೋಕೇನ ಪಕತಿಕಾಯಬಲೇನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತಿಪರಿತ್ತಕೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ತಳಾಕೇ ಉದಕಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸೇನಪಿ ಲೋಕೇನ ಪಕತಿಕಾಯಬಲೇನ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತುಂ, ಕಿಂ ಪನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಸಚ್ಚಬಲಂ ಞಾತಬ್ಬಂ ‘ನತ್ಥಿ ತಂ ಠಾನಂ, ಯಂ ಸಚ್ಚೇನ ನ ಪತ್ತಬ್ಬ’ನ್ತಿ.

‘‘ನಗರೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ಅಸೋಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಸನೇಗಮಜಾನಪದಅಮಚ್ಚಭಟಬಲಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಗಙ್ಗಂ ನದಿಂ [ಗಙ್ಗಾನದಿಂ (ಸೀ.)] ನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ಸಮತಿತ್ಥಿಕಂ ಸಮ್ಭರಿತಂ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಾಯಾಮಂ ಯೋಜನಪುಥುಲಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹ ‘ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ, ಭಣೇ, ಸಮತ್ಥೋ, ಯೋ ಇಮಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪೇತು’ನ್ತಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಆಹಂಸು ‘ದುಕ್ಕರಂ ದೇವಾ’ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಗಙ್ಗಾಕೂಲೇ ಠಿತಾ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ಗಣಿಕಾ ಅಸ್ಸೋಸಿ ರಞ್ಞಾ ಕಿರ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪೇತು’ನ್ತಿ, ಸಾ ಏವಮಾಹ ‘ಅಹಞ್ಹಿ ನಗರೇ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ಗಣಿಕಾ ರೂಪೂಪಜೀವಿನೀ ಅನ್ತಿಮಜೀವಿಕಾ, ಮಮ ತಾವ ರಾಜಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಪಸ್ಸತೂ’ತಿ. ಅಥ ಸಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಸಹ ತಸ್ಸಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಖಣೇನ ಸಾ ಮಹಾಗಙ್ಗಾ ಗಳಗಳಾಯನ್ತೀ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಿತ್ಥ ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸತೋ.

‘‘ಅಥ ರಾಜಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಆವಟ್ಟಊಮಿವೇಗಜನಿತಂ ಹಲಾಹಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಮ್ಹಿತೋ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಜಾತೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹ ‘ಕಿಸ್ಸಾಯಂ, ಭಣೇ, ಮಹಾಗಙ್ಗಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದತೀ’ತಿ? ‘ಬನ್ಧುಮತೀ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಣಿಕಾ ತವ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಮಹಾಗಙ್ಗಾ ಉದ್ಧಂಮುಖಾ ಸನ್ದತೀ’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ ರಾಜಾ ತುರಿತತುರಿತೋ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಗಣಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಜೇ, ತಯಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಅಯಂ ಗಙ್ಗಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪಿತಾ’ತಿ? ‘ಆಮ ದೇವಾ’ತಿ. ರಾಜಾ ಆಹ ‘ಕಿಂ ತೇ ತತ್ಥ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಕೋ ವಾ ತೇ ವಚನಂ ಆದಿಯತಿ ಅನುಮ್ಮತ್ತೋ, ಕೇನ ತ್ವಂ ಬಲೇನ ಇಮಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪೇಸೀ’ತಿ? ಸಾ ಆಹ ‘ಸಚ್ಚಬಲೇನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪೇಸಿ’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಆಹ ‘ಕಿಂ ತೇ ಸಚ್ಚಬಲಂ ಅತ್ಥಿ ಚೋರಿಯಾ ಧುತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿಯಾ ಛಿನ್ನಿಕಾಯ ಪಾಪಿಯಾ ಭಿನ್ನಸೀಲಾಯ [ಪಾಪಿಕಾಯ ಭಿನ್ನಸೀಮಾಯ (ಸೀ.)] ಹಿರಿಅತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾಯ ಅನ್ಧಜನಪಲೋಭಿಕಾಯಾ’ತಿ. ‘ಸಚ್ಚಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾದಿಸಿಕಾ ಅಹಂ, ತಾದಿಸಿಕಾಯಪಿ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಯಾಹಂ ಇಚ್ಛಮಾನಾ ಸದೇವಕಮ್ಪಿ ಲೋಕಂ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಆಹ ‘ಕತಮಾ ಪನ ಸಾ ಹೋತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ, ಇಙ್ಘ ಮಂ ಸಾವೇಹೀ’ತಿ. ‘ಯೋ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಧನಂ ದೇತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ಸುದ್ದೋ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ, ತೇಸಂ ಸಮಕಂ ಯೇವ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಿ, ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಸುದ್ದೋ’’ತಿ ಅತಿಮಞ್ಞನಾ [ಅತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ (ಕ.)] ನತ್ಥಿ, ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ಧನಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಪರಿಚರಾಮಿ, ಏಸಾ ಮೇ ದೇವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ, ಯಾಯಾಹಂ ಇಮಂ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದಾಪೇಸಿ’ನ್ತಿ.

‘‘ಇತಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ. ದಿನ್ನಾನಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿವಿರಾಜೇನ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖೂನಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂನಿ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ತಞ್ಚ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ. ಯಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ‘ಮಂಸಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನಟ್ಠೇ ಅಹೇತುಸ್ಮಿಂ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ’ತಿ. ತಂ ಭಾವನಾಮಯಂ ಚಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸುನಿಬ್ಬೇಠಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಸುಮದ್ದಿತಾ ಪರವಾದಾ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಸಿವಿರಾಜಚಕ್ಖುದಾನಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಿಣ್ಣಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ [ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೮)] ಹೋತಿ, ಇಧ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’ತಿ, ಅಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಮೇತಂ, ಅರಹಸ್ಸವಚನಮೇತಂ, ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಣಿತಂ, ಅಯಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ದುಕೂಲೇನ ತಾಪಸೇನ ಪಾರಿಕಾಯ ತಾಪಸಿಯಾ ಉತುನಿಕಾಲೇ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿ ಪರಾಮಟ್ಠಾ, ತಸ್ಸ ತೇನ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ಸಾಮಕುಮಾರೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಮಾತಙ್ಗೇನಾಪಿ ಇಸಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಞ್ಞಾಯ ಉತುನಿಕಾಲೇ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿ ಪರಾಮಟ್ಠಾ, ತಸ್ಸ ತೇನ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ನಾಮ ಮಾಣವಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ತಿಣ್ಣಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಸಾಮೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಚ ಮಾಣವಕೋ ಉಭೋಪಿ ತೇ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಸಾಮೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಚ ಮಾಣವಕೋ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ತಿಣ್ಣಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಮ್ಪಿ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಗಮ್ಭೀರೋ ಸುನಿಪುಣೋ ವಿಸಯೋ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಛಿನ್ದ ವಿಮತಿಪಥಂ, ಧಾರೇಹಿ ಞಾಣವರಪ್ಪಜ್ಜೋತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ತಿಣ್ಣಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಧ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’ತಿ. ಭಣಿತಞ್ಚ ‘ಸಾಮೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಚ ಮಾಣವಕೋ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಞ್ಹೋ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಕಿಚ್ಚೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಇಸಿಸಿಙ್ಗೋ ಚ ತಾಪಸೋ ಥೇರೋ ಚ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ ‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಾ ತೇಸಂ ಜಾತಿ, ದ್ವೇ ಮಿಗಧೇನುಯೋ ತಾವ ಉತುನಿಕಾಲೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಾಪಸಾನಂ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಸಮ್ಭವಂ ಪಸ್ಸಾವಂ ಪಿವಿಂಸು, ತೇನ ಪಸ್ಸಾವಸಮ್ಭವೇನ ಸಂಕಿಚ್ಚೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಇಸಿಸಿಙ್ಗೋ ಚ ತಾಪಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಥೇರಸ್ಸ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ಕಾಸಾವೇ ಮುಚ್ಚಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚ ‘ಗಚ್ಛ ಭಗಿನಿ, ಉದಕಂ ಆಹರ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ‘ಆಹರಯ್ಯ ಅಹಮೇವ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ತತೋ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಉತುನಿಸಮಯೇ ತಂ ಸಮ್ಭವಂ ಏಕದೇಸಂ ಮುಖೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಏಕದೇಸಂ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ತೇನ ಥೇರೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಏತಂ ಜನೋ ಆಹಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದಹಸಿ ತಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ, ಬಲವಂ ತತ್ಥ ಮಯಂ ಕಾರಣಂ ಉಪಲಭಾಮ, ಯೇನ ಮಯಂ ಕಾರಣೇನ ಸದ್ದಹಾಮ ‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಲಲೇ ಬೀಜಂ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಸಂವಿರುಹತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಉತುನೀ ಸಮಾನಾ ಸಣ್ಠಿತೇ ಕಲಲೇ ರುಹಿರೇ ಪಚ್ಛಿನ್ನವೇಗೇ ಠಿತಾಯ ಧಾತುಯಾ ತಂ ಸಮ್ಭವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಲಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ತೇನ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೋ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚೇಮ ತೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯೋನಿಪ್ಪವೇಸೇನ ಗಬ್ಭೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸಿ ಪನ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರಸ್ಸ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕಮನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಚಾಗತೋಸಿ ಮಮ ವಿಸಯಂ, ಏಕವಿಧೇನಪಿ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಂ ಕಥಯನ್ತೋ ಮಮಾನುಬಲಂ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಅಥ ಯಾ ಪನ ತಾ ದ್ವೇ ಮಿಗಧೇನುಯೋ ಪಸ್ಸಾವಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು, ತಾಸಂ ತ್ವಂ ಸದ್ದಹಸಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕಮನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭುತ್ತಂ ಪೀತಂ ಖಾಯಿತಂ ಲೇಹಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕಲಲಂ ಓಸರತಿ, ಠಾನಗತಂ ವುಡ್ಢಿಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಯಥಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಾ ಕಾಚಿ ಸರಿತಾ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಓಸರನ್ತಿ, ಠಾನಗತಾ ವುಡ್ಢಿಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭುತ್ತಂ ಪೀತಂ ಖಾಯಿತಂ ಲೇಹಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕಲಲಂ ಓಸರತಿ, ಠಾನಗತಂ ವುಡ್ಢಿಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತೇನಾಹಂ ಕಾರಣೇನ ಸದ್ದಹಾಮಿ ಮುಖಗತೇನಪಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಗಾಳ್ಹತರಂ ಉಪಗತೋಸಿ ಮಮ ವಿಸಯಂ, ಮುಖಪಾನೇನಪಿ ದ್ವಯಸನ್ನಿಪಾತೋ ಭವತಿ. ಸಂಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಇಸಿಸಿಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ತಾಪಸಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕಮನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಓಸರತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಮೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋಪಿ ಮಾಣವಕೋ ತೀಸು ಸನ್ನಿಪಾತೇಸು ಅನ್ತೋಗಧಾ, ಏಕರಸಾ ಯೇವ ಪುರಿಮೇನ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ವಕ್ಖಾಮಿ. ದುಕೂಲೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾಪಸೋ ಪಾರಿಕಾ ಚ ತಾಪಸೀ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅರಞ್ಞವಾಸಾ ಅಹೇಸುಂ ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತಾ ಉತ್ತಮತ್ಥಗವೇಸಕಾ, ತಪತೇಜೇನ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಸನ್ತಾಪೇಸುಂ. ತೇಸಂ ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಗರುಕತಮೇತ್ತತಾಯ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಚಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರಧಾನಂ, ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಏವಮಾಹ ‘ಏಕಂ ಮೇ, ಭೋನ್ತೋ, ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಸಾಧು ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಜನೇಯ್ಯಾಥ, ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಆಲಮ್ಬನೋ ಚಾ’ತಿ. ‘ಅಲಂ, ಕೋಸಿಯ, ಮಾ ಏವಂ ಭಣೀ’ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ತೇ ಏವಮಾಹ ‘ಏಕಂ ಮೇ, ಭೋನ್ತೋ, ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಸಾಧು ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಜನೇಯ್ಯಾಥ, ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಆಲಮ್ಬನೋ ಚಾ’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ತೇ ಆಹಂಸು ‘ಅಲಂ, ಕೋಸಿಯ, ಮಾ ತ್ವಂ ಖೋ ಅಮ್ಹೇ ಅನತ್ಥೇ ನಿಯೋಜೇಹಿ, ಕದಾಯಂ ಕಾಯೋ ನ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಭಿಜ್ಜತು ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಭೇದನಧಮ್ಮೋ, ಭಿಜ್ಜನ್ತಿಯಾಪಿ ಧರಣಿಯಾ ಪತನ್ತೇಪಿ ಸೇಲಸಿಖರೇ ಫಲನ್ತೇಪಿ ಆಕಾಸೇ ಪತನ್ತೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ನೇವ ಮಯಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಮುಖಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛ, ಉಪಗತಸ್ಸ ತೇ ಏಸೋ ವಿಸ್ಸಾಸೋ, ಅನತ್ಥಚರೋ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞೇ’ತಿ.

ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತೇಸಂ ಮನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಗರುಕತೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪುನ ಯಾಚಿ ‘ಯದಿ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಉಸ್ಸಹಥ ಕಾತುಂ, ಯದಾ ತಾಪಸೀ ಉತುನೀ ಹೋತಿ ಪುಪ್ಫವತೀ, ತದಾ ತ್ವಂ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ತೇನ ಸಾ ಗಬ್ಭಂ ಲಚ್ಛತಿ, ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಯೇವೇಸ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯಾ’ತಿ. ‘ಸಕ್ಕೋಮಹಂ, ಕೋಸಿಯ, ತಂ ವಚನಂ ಕಾತುಂ, ನ ತಾವತಕೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಪೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಹೋತೂ’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ತಾಯ ಚ ಪನ ವೇಲಾಯ ದೇವಭವನೇ ಅತ್ಥಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲೋ ಖೀಣಾಯುಕೋ ಆಯುಕ್ಖಯಪ್ಪತ್ತೋ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಸಮತ್ಥೋ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕುಲೇಪಿ. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘ಏಹಿ ಖೋ, ಮಾರಿಸ, ಸುಪಭಾತೋ ತೇ ದಿವಸೋ, ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಉಪಗತಾ, ಯಮಹಂ ತೇ ಉಪಟ್ಠಾನಮಾಗಮಿಂ, ರಮಣೀಯೇ ತೇ ಓಕಾಸೇ ವಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪತಿರೂಪೇ ಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸುನ್ದರೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬೋ, ಏಹಿ ಮೇ ವಚನಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ಯಾಚಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿ ಸಿರಸಿ ಪಞ್ಜಲಿಕತೋ.

ತತೋ ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಏವಮಾಹ ‘ಕತಮಂ ತಂ, ಮಾರಿಸ, ಕುಲಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಕಿತ್ತಯಸಿ ಪುನಪ್ಪುನ’ನ್ತಿ. ‘ದುಕೂಲೋ ಚ ತಾಪಸೋ ಪಾರಿಕಾ ಚ ತಾಪಸೀ’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ ‘ಸಾಧು, ಮಾರಿಸ, ಯೋ ತವ ಛನ್ದೋ, ಸೋ ಹೋತು, ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಅಹಂ, ಮಾರಿಸ, ಪತ್ಥಿತೇ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಕಿಮ್ಹಿ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ ಅಣ್ಡಜೇ ವಾ ಜಲಾಬುಜೇ ವಾ ಸಂಸೇದಜೇ ವಾ ಓಪಪಾತಿಕೇ ವಾ’ತಿ? ‘ಜಲಾಬುಜಾಯ, ಮಾರಿಸ, ಯೋನಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಿವಸಂ ವಿಗಣೇತ್ವಾ ದುಕೂಲಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ ‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದಿವಸೇ ತಾಪಸೀ ಉತುನೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪುಪ್ಫವತೀ, ತದಾ ತ್ವಂ, ಭನ್ತೇ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದಿವಸೇ ತಾಪಸೀ ಚ ಉತುನೀ ಪುಪ್ಫವತೀ ಅಹೋಸಿ, ದೇವಪುತ್ತೋ ಚ ತತ್ಥೂಪಗೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ತಾಪಸಿಯಾ ನಾಭಿಂ ಪರಾಮಸಿ, ಇತಿ ತೇ ತಯೋ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ, ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ತಾಪಸಿಯಾ ರಾಗೋ ಉದಪಾದಿ, ಸೋ ಪನಸ್ಸಾ ರಾಗೋ ನಾಭಿಪರಾಮಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಾ ತ್ವಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಮೇವ ಮಞ್ಞಿ, ಊಹಸನಮ್ಪಿ [ಹಸನಮ್ಪಿ (ಕ.)] ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಉಲ್ಲಪನಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವತೋ ರಾಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆಮಸನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಜಾಯತಿ, ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಓಕ್ಕಮನಂ ಹೋತೀತಿ.

‘‘ಅನಜ್ಝಾಚಾರೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಾಮಸನೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿ ಜಲಮಾನೋ ಅಪರಾಮಸನೋಪಿ ಉಪಗತಸ್ಸ ಸೀತಂ ಬ್ಯಪಹನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಜ್ಝಾಚಾರೇಪಿ ಪರಾಮಸನೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ಚತುನ್ನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಯೋನಿವಸೇನ ಕುಲವಸೇನ ಆಯಾಚನವಸೇನ, ಅಪಿ ಚ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭವಾ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ.

‘‘ಕಥಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ? ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ದೇವೇಸು ವಾ ಅಣ್ಡಜಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಜಲಾಬುಜಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಸಂಸೇದಜಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೋ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೋ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೋ ಪಹೂತಞಾತಿಪಕ್ಖೋ ದಾಸಿಂ ವಾ ದಾಸಂ ವಾ ಖೇತ್ತಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಜನಪದಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಾ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಂ, ಯದಿಚ್ಛಕಂ ದ್ವಿಗುಣತಿಗುಣಮ್ಪಿ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಕಿಣಾತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲಾ ಸತ್ತಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ವಾ ದೇವೇಸು ವಾ ಅಣ್ಡಜಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಜಲಾಬುಜಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಸಂಸೇದಜಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾಯ ವಾ ಯೋನಿಯಾ. ಏವಂ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಯೋನಿವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ? ಕುಕ್ಕುಟಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಬಲಾಕಾನಂ ಮೇಘಸದ್ದೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ದೇವಾ ಅಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾ ಸತ್ತಾ ಯೇವ, ತೇಸಂ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ಮಹಿಯಾ ಚರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪುರತೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛತೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನಗ್ಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಭಣ್ಡೂ ಹೋನ್ತಿ ಸೇತಪಟಧರಾ, ಕೇಚಿ ಮೋಳಿಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಭಣ್ಡೂ ಕಾಸಾವವಸನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಕಾಸಾವವಸನಾ ಮೋಳಿಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಜಟಿನೋ ವಾಕಚೀರಧರಾ [ವಾಕಚೀರಾ (ಕ.)] ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಚಮ್ಮವಸನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ಮಹಿಯಾ ಚರನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಾ ಯೇವ ತೇ ಸಬ್ಬೇ, ತೇಸಂ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಯೋನಿವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಕುಲವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ? ಕುಲಂ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರಿ ಕುಲಾನಿ ಅಣ್ಡಜಂ ಜಲಾಬುಜಂ ಸಂಸೇದಜಂ ಓಪಪಾತಿಕಂ. ಯದಿ ತತ್ಥ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಣ್ಡಜೇ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಅಣ್ಡಜೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಜಲಾಬುಜೇ ಕುಲೇ…ಪೇ… ಸಂಸೇದಜೇ ಕುಲೇ…ಪೇ… ಓಪಪಾತಿಕೇ ಕುಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ತೇಸು ತೇಸು ಕುಲೇಸು ತಾದಿಸಾ ಯೇವ ಸತ್ತಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವತಿ ನೇರುಪಬ್ಬತಂ ಯೇ ಕೇಚಿ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ಉಪೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಕವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಣ್ಡಜಂ ಯೋನಿಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಭಾವವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅಣ್ಡಜೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಜಲಾಬುಜಂ…ಪೇ… ಸಂಸೇದಜಂ…ಪೇ… ಓಪಪಾತಿಕಂ ಯೋನಿಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಭಾವವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕುಲವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಆಯಾಚನವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಲಂ ಹೋತಿ ಅಪುತ್ತಕಂ ಬಹುಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಸದ್ಧಂ ಪಸನ್ನಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ತಪನಿಸ್ಸಿತಂ, ದೇವಪುತ್ತೋ ಚ ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲೋ ಚವನಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಯಾಚತಿ ‘ಪಣಿಧೇಹಿ, ಮಾರಿಸ, ಅಸುಕಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಆಯಾಚನಹೇತು ತಂ ಕುಲಂ ಪಣಿಧೇತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಞ್ಞಕಾಮಾ ಸಮಣಂ ಮನೋಭಾವನೀಯಂ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಉಪನೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಸುಖಾವಹೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ತಂ ಕುಲಂ ಉಪನೇತಿ. ಏವಂ ಆಯಾಚನವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಾಮೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರೋ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ಆಯಾಚಿತೋ ಪಾರಿಕಾಯ ತಾಪಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ. ಸಾಮೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರೋ ಕತಪುಞ್ಞೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ, ಆಯಾಚಕೋ ಸಕ್ಕೋ, ತಿಣ್ಣಂ ಚೇತೋಪಣಿಧಿಯಾ ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ನಯಕುಸಲೋ ಪುರಿಸೋ ಸುಕಟ್ಠೇ ಅನೂಪಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂ ರೋಪೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಯಾ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿರುಪಘಾತಂ ಬೀಜಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಸಂವಿರುಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ಮುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತರಾಯೇಹಿ ತಿಣ್ಣಂ ಚೇತೋಪಣಿಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ.

‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತಪುಬ್ಬಂ ತಯಾ ಇಸೀನಂ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಇದ್ಧೋ ಫೀತೋ ಮಹಾಜನಪದೋ ಸಜನೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ. ಮಹಿಯಾ ದಣ್ಡಕಾರಞ್ಞಂ [ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೬೫)] ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತಂ, ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಜನಪದಾ ಇಸೀನಂ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಸುಸಮಿದ್ಧಾ ಜನಪದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತೇಸಂ ಮನೋಪಸಾದೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ತಿಣ್ಣಂ ಬಲವನ್ತಾನಂ ಚೇತೋಪಸಾದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಇಸಿನಿಮ್ಮಿತೋ ದೇವನಿಮ್ಮಿತೋ ಪುಞ್ಞನಿಮ್ಮಿತೋತಿ. ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಾರೇಹಿ.

‘‘ತಯೋಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಪುತ್ತಾ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ಆಯಾಚಿತಾ ಕುಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಸಾಮೋ ಕುಮಾರೋ ಮಹಾಪನಾದೋ ಕುಸರಾಜಾ, ತಯೋಪೇತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿ, ಸುಕಥಿತಂ ಕಾರಣಂ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಕತೋ, ಜಟಾ ವಿಜಟಿತಾ, ನಿಚ್ಛುದ್ಧಾ ಪರವಾದಾ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ [ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ (ಸೀ.) ಪಸ್ಸ ಅ. ನಿ. ೮.೫೧] ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಸುಭದ್ದೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ [ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ಅಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಸ್ಸೇಸವಚನಮೇತಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯವಚನಮೇತಂ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಹನತೋಪಿ ಗಹನತರೋ ಬಲವತೋಪಿ ಬಲವತರೋ ಗಣ್ಠಿತೋಪಿ ಗಣ್ಠಿತರೋ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತೇ ಞಾಣಬಲವಿಪ್ಫಾರಂ ದಸ್ಸೇಹಿ ಮಕರೋ ವಿಯ ಸಾಗರಬ್ಭನ್ತರಗತೋ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಚ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಭಣಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ. ತಞ್ಚ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ವಚನಂ ನಾನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ, ಅಯಂ ಸಾಸನಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಅಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಪರಿದೀಪನಾತಿ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಾ ತೇ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಭಂ ಪಥವಿತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ನಿರಯಂ ಸಗ್ಗತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ, ಸುಖಂ ದುಕ್ಖತೋ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದೂರಂ ವಿವಜ್ಜಿತಾ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ತೇ ಪುಚ್ಛಾ ಮೋಘಾ ಅಸ್ಸ [ಅಸ್ಸು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)], ರಸತೋ ತೇ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ ಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ, ತಂ ಖಯಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿ, ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಆನನ್ದ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯುಂ. ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನಂ ವಾ ವದೇತಿ ಅಭಿಸಮಯಂ ವಾ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ನಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ನಟ್ಠಾಯಿಕೋ ಸಬ್ಬಸೇಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಸ್ಸ ಪರಿದೀಪೇಯ್ಯ ‘ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ಭಣ್ಡಂ ನಟ್ಠಂ, ಇದಂ ಸೇಸಕ’ನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ನಟ್ಠಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೋ ಸೇಸಕಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥೇಸಿ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಪಞ್ಚೇವ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸಾಸನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏಸೋ.

‘‘ಯಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಸಮಣೇ ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಆಹ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಪರಿದೀಪನಾ ಏಸಾ, ತ್ವಂ ಪನ ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಪರಿದೀಪನಞ್ಚ ಏಕರಸಂ ಕರೋಸಿ. ಯದಿ ಪನ ತೇ ಛನ್ದೋ, ಏಕರಸಂ ಕತ್ವಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣೋಹಿ ಮನಸಿಕರೋಹಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಮಾನಸೋ [ಅವಿಚಲಮಾನಸೋ (ಸೀ.) ಅವಿಮಾನಸೋ (ಪೀ. ಕ.)].

‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ತಳಾಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಸಮ್ಮುಖಮುತ್ತರಿಯಮಾನೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಪರಿವಟುಮಕತೋ, ಅಪರಿಯಾದಿಣ್ಣೇ ಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಉದಕೂಪರಿ ಮಹಾಮೇಘೋ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಅಭಿವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ಉದಕಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಮೇಘಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನವರಸದ್ಧಮ್ಮತಳಾಕೋ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿವಿಮಲನವಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಉತ್ತರಿಯಮಾನೋ ಭವಗ್ಗಮಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಯದಿ ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಮೇಘವಸ್ಸಂ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧಾಪೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿವಸ್ಸಾಪೇಯ್ಯುಂ. ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಸದ್ಧಮ್ಮತಳಾಕೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಲೋಕೋ ಅಸುಞ್ಞೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಜಲಮಾನೇ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಕ್ಖತಿಣಕಟ್ಠಗೋಮಯಾನಿ ಉಪಸಂಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಜಲೇಯ್ಯ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ [ದಸಸಹಸ್ಸಿಮ್ಹಿ (ಬಹೂಸು)] ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಜಿನಸಾಸನವರಮ್ಪಿ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಜಲತಿ ಪಭಾಸತಿ. ಯದಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತದುತ್ತರಿಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸತತಮಪ್ಪಮತ್ತಾ ಪದಹೇಯ್ಯುಂ, ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಛನ್ದಜಾತಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ, ಚಾರಿತ್ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಸಮತ್ತಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನಿದ್ಧಸಮಸುಮಜ್ಜಿತಸಪ್ಪಭಾಸವಿಮಲಾದಾಸಂ [ಸಪ್ಪಭಂ ಸುವಿಮಲಾದಾಸಂ (ಸೀ.)] ಸಣ್ಹಸುಖುಮಗೇರುಕಚುಣ್ಣೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಮಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಮಿಂ ಆದಾಸೇ ಮಲಕದ್ದಮರಜೋಜಲ್ಲಂ ಜಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಮಲತರಂ ಯೇವ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಪಕತಿನಿಮ್ಮಲಂ ಬ್ಯಪಗತಕಿಲೇಸಮಲರಜೋಜಲ್ಲಂ, ಯದಿ ತಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಆಚಾರಸೀಲಗುಣವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಸಲ್ಲೇಖಧುತಗುಣೇನ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ [ಸಲ್ಲಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಏವಮಿದಂ ಜಿನಸಾಸನವರಂ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಚ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಇಮೇ ಚ, ಸುಭದ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುಂ, ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ. ಪಟಿಪತ್ತಿಮೂಲಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮಂ ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅಧಿಗಮನ್ತರಧಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತನ್ತರಧಾನಂ ಲಿಙ್ಗನ್ತರಧಾನಂ, ಅಧಿಗಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಹಿತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಲಿಙ್ಗಂಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಲಿಙ್ಗೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಪವೇಣುಪಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೀಣಿ ಅನ್ತರಧಾನಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಸುವಿಞ್ಞಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ನಟ್ಠಾ ಪರವಾದಾ ಭಗ್ಗಾ ನಿಪ್ಪಭಾ ಕತಾ, ತ್ವಂ ಗಣಿವರವಸಭಮಾಸಜ್ಜಾತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತರಧಾನಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಅಕುಸಲಚ್ಛೇದನಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ಅಕುಸಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಉದಾಹು ಸಾವಸೇಸೇ ಅಕುಸಲೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಭಗವತೋ ಸೇಸೇಕಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಗಹೇ ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ [ಸಕ್ಖಲಿಕಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಖತೋ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕಾಯೇ ಅಭಿಸನ್ನೇ ಜೀವಕೇನ ವಿರೇಕೋ ಕಾರಿತೋ, ವಾತಾಬಾಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಥೇರೇನ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ಅಕುಸಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ತೇನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಚ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಚ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ಅಕುಸಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ವಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ವೇದಯಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವೇದಯಿತಂ ಕಮ್ಮಮೂಲಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮೇನೇವ ವೇದಯತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ [ನಿಬ್ಬಾಯಿತಬ್ಬೋತಿ (ಕ.)].

‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವೇದಯಿತಂ ಕಮ್ಮಮೂಲಕಂ. ಅಟ್ಠಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇಹಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪುಥೂ ಸತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದಿಯನ್ತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ… ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪುಥೂ ಸತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ‘ಸತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ ವಿಬಾಧತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ, ತೇ ಇಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸತ್ತಕಾರಣಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಞ್ಚ ವಾತಿಕಂ ಯಞ್ಚ ಪಿತ್ತಿಕಂ ಯಞ್ಚ ಸೇಮ್ಹಿಕಂ ಯಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಂ ಯಞ್ಚ ಉತುಪರಿಣಾಮಜಂ ಯಞ್ಚ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಂ ಯಞ್ಚ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಂ, ಸಬ್ಬೇತೇ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಯೇವ, ಕಮ್ಮೇನೇವ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾವ ಆಬಾಧಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ನ ತೇಸಂ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ವಾತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ದಸವಿಧೇನ ಕುಪ್ಪತಿ ಸೀತೇನ ಉಣ್ಹೇನ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ವಿಪಾಸಾಯ ಅತಿಭುತ್ತೇನ ಠಾನೇನ ಪಧಾನೇನ ಆಧಾವನೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ. ತತ್ರ ಯೇ ತೇ ನವ ವಿಧಾ, ನ ತೇ ಅತೀತೇ, ನ ಅನಾಗತೇ, ವತ್ತಮಾನಕೇ ಭವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘ಕಮ್ಮಸಮ್ಭವಾ ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ’ತಿ. ಪಿತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಪ್ಪಮಾನಂ ತಿವಿಧೇನ ಕುಪ್ಪತಿ ಸೀತೇನ ಉಣ್ಹೇನ ವಿಸಮಭೋಜನೇನ. ಸೇಮ್ಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಪ್ಪಮಾನಂ ತಿವಿಧೇನ ಕುಪ್ಪತಿ ಸೀತೇನ ಉಣ್ಹೇನ ಅನ್ನಪಾನೇನ. ಯೋ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತೋ ಯಞ್ಚ ಪಿತ್ತಂ ಯಞ್ಚ ಸೇಮ್ಹಂ, ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಕೋಪೇಹಿ ಕುಪ್ಪಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸೀ ಹುತ್ವಾ ಸಕಂ ಸಕಂ ವೇದನಂ ಆಕಡ್ಢತಿ. ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇದನಾ ಉತುಪರಿಯಾಮೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ ವೇದನಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವೇದನಾ ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ವೇದನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪ್ಪಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ, ಬಹುತರಂ ಅವಸೇಸಂ. ತತ್ಥ ಬಾಲಾ ‘ಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ ಯೇವಾ’ತಿ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ. ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನ ವವತ್ಥಾನಂ ಕಾತುಂ.

‘‘ಯಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಪಾದೋ ಸಕಲಿಕಾಯ ಖತೋ, ತಂ ವೇದಯಿತಂ ನೇವ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ನ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ನ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ನ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಂ, ನ ಉತುಪರಿಣಾಮಜಂ, ನ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಂ, ನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ, ಓಪಕ್ಕಮಿಕಂ ಯೇವ. ದೇವದತ್ತೋ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹೂನಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಥಾಗತೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ, ಸೋ ತೇನ ಆಘಾತೇನ ಮಹತಿಂ ಗರುಂ ಸಿಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಮತ್ಥಕೇ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮುಞ್ಚಿ, ಅಥಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಸೇಲಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸಿಲಂ ತಥಾಗತಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಂ ಯೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ತಾಸಂ ಪಹಾರೇನ ಪಪಟಿಕಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪತಿತ್ವಾ ರುಹಿರಂ [ನಿಪತಿತ್ವಾ ರುಧಿರಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋ ವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಏಸಾ ವೇದನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕಿರಿಯತೋ ವಾ, ತತುದ್ಧಂ ನತ್ಥಞ್ಞಾ ವೇದನಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಖೇತ್ತದುಟ್ಠತಾಯ ವಾ ಬೀಜಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಬೀಜದುಟ್ಠತಾಯ ವಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋ ವಾ ಭಗವತೋ ಏಸಾ ವೇದನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕಿರಿಯತೋ ವಾ, ತತುದ್ಧಂ ನತ್ಥಞ್ಞಾ ವೇದನಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಟ್ಠದುಟ್ಠತಾಯ ವಾ ಭೋಜನಂ ವಿಸಮಂ ಪರಿಣಮತಿ ಆಹಾರದುಟ್ಠತಾಯ ವಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋ ವಾ ಭಗವತೋ ಏಸಾ ವೇದನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕಿರಿಯತೋ ವಾ, ತತುದ್ಧಂ ನತ್ಥಞ್ಞಾ ವೇದನಾ. ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ಭಗವತೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ವೇದನಾ, ನತ್ಥಿ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ ವೇದನಾ, ಅವಸೇಸೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಭಗವತೋ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾಯ ಚ ಪನ ವೇದನಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ಭಗವನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ.

‘‘ನಿಪತನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ [ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕೇ (ಸೀ.)] ಕಾಯೇ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾ ಸುಭಾಸುಭವೇದನಾ. ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೇ ಖಿತ್ತೋ ಲೇಡ್ಡು ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ನಿಪತತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೇಡ್ಡು ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ನಿಪತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಮಹಾಪಥವಿಯಾ, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಮ್ಮಕೇನ ಹೇತುನಾ ಸೋ ಲೇಡ್ಡು ಮಹಾಪಥವಿಯಂ ನಿಪತತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಲೇಡ್ಡು ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತೇನ ಮಹಾಪಥವಿಯಂ ನಿಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತೇನ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾಪಾದೇ ನಿಪತಿತಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದನ್ತಿ ಚ ಖಣನ್ತಿ ಚ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದನ್ತಿ ಚ ಖಣನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಾ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ನಿಪತಿತಾ, ನ ಸಾ ಸಕಲಿಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ನಿಪತಿತಾ. ಯೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ಆಬಾಧೋ ನ ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯೇ ಕೇಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಕಾಯಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ನ ತೇ ಕಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಛನ್ನಂ ಏತೇಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರಲಞ್ಛಕೇ ಮೋಳಿಯಸೀವಕೇ [ಮೋಲಿಯಸಿವಕೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೬೯ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ –

‘‘‘ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಮಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ, ಯಥಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಸೀವಕ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಹೇತೂ’’ತಿ. ಯಞ್ಚ ಸಾಮಂ ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ, ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ, ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ವದಾಮಿ.

‘‘‘ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ…ಪೇ… ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಖೋ, ಸೀವಕ, ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಮಮ್ಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಸೀವಕ, ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ, ಯಥಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನಿಪಿ ಇಧೇಕಚ್ಚಾನಿ ವೇದಯಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಸೀವಕ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಹೇತೂ’’ತಿ. ಯಞ್ಚ ಸಾಮಂ ಞಾತಂ, ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ, ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತಂ, ತಞ್ಚ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ವದಾಮೀ’’’ತಿ.

‘‘ಇತಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ, ಸಬ್ಬಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಏವಮೇತಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಕುಸಲಚ್ಛೇದನಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಮೂಲೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋ’ತಿ, ಇದಞ್ಚ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಮೂಲೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ, ತೇನ ಹಿ ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಮೂಲೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ನತ್ಥಿ ಕತಕರಣೀಯಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ, ಸಕರಣೀಯಸ್ಸೇವ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಬ್ಯಾಧಿತಸ್ಸೇವ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಕರಣೀಯಂ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಧಿತಸ್ಸ ಕಿಂ ಭೇಸಜ್ಜೇನ. ಛಾತಸ್ಸೇವ ಭೋಜನೇನ ಕರಣೀಯಂ ಹೋತಿ, ಅಛಾತಸ್ಸ ಕಿಂ ಭೋಜನೇನ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನತ್ಥಿ ಕತಕರಣೀಯಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ, ಸಕರಣೀಯಸ್ಸೇವ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸೋ ತಯಾ ನಿಬ್ಬಾಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರಣೀಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಬೋಧಿಯಾ ಯೇವ ಮೂಲೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋ, ಭಗವಾ ಚ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ, ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಗುಣಂ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ, ತಂ ತೇ ಸುಕತಗುಣಮನುಸ್ಸರನ್ತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧವರೋ ಪಟಿಲದ್ಧಭೋಗೋ ತಂ ಸುಕತಗುಣಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅಪರಾಪರಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಏತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ, ತಂ ತೇ ಸುಕತಗುಣಮನುಸ್ಸರನ್ತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಆತುರೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ ಭಿಸಕ್ಕಮುಪಸೇವಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಮನುಪ್ಪತ್ತೋ ತಂ ಸುಕತಗುಣಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅಪರಾಪರಂ ಭಿಸಕ್ಕಮುಪಸೇವತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ, ತಂ ತೇ ಸುಕತಗುಣಮನುಸ್ಸರನ್ತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ.

‘‘ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಗುಣಾ, ಯೇ ಗುಣೇ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತಾ [ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠವೀಸತಿ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಮಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ, ಆಯುಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಬಲಂ ದೇತಿ, ವಜ್ಜಂ ಪಿದಹತಿ, ಅಯಸಮಪನೇತಿ, ಯಸಮುಪನೇತಿ, ಅರತಿಂ ವಿನೋದೇತಿ, ರತಿಮುಪದಹತಿ, ಭಯಮಪನೇತಿ, ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ಕೋಸಜ್ಜಮಪನೇತಿ, ವೀರಿಯಮಭಿಜನೇತಿ, ರಾಗಮಪನೇತಿ, ದೋಸಮಪನೇತಿ, ಮೋಹಮಪನೇತಿ, ಮಾನಂ ನಿಹನ್ತಿ, ವಿತಕ್ಕಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ಮಾನಸಂ ಸ್ನೇಹಯತಿ [ಸೋಭಯತಿ (ಸೀ.)], ಹಾಸಂ ಜನೇತಿ, ಗರುಕಂ ಕರೋತಿ, ಲಾಭಮುಪ್ಪಾದಯತಿ, ನಮಸ್ಸಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಪೀತಿಂ ಪಾಪೇತಿ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಭಾವಂ ದಸ್ಸಯತಿ, ಭವಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತಿ, ಸಬ್ಬಸಾಮಞ್ಞಂ ದೇತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಗುಣಾ, ಯೇ ಗುಣೇ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತಾ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾ ಸನ್ತಂ ಸುಖಂ ಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಂ ಅನುಭವಿತುಕಾಮಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ವಿಹಾರಫಾಸುತಾಯಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ, ಅನವಜ್ಜಗುಣಬಹುಲತಾಯಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ, ಅಸೇಸಅರಿಯವೀಥಿತೋಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಥುತಥೋಮಿತವಣ್ಣಿತಪಸತ್ಥತೋಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ ನ ಸಕರಣೀಯತಾಯ, ನ ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯಾಯ, ಅಥ ಖೋ ಗುಣವಿಸೇಸದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ತಥಾಗತಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ಸೇವನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಇದ್ಧಿಬಲದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ಸೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ಭಣಿತಂ ‘ಇತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ತೇಮಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾಗತೇನ ಭಣಿತಂ ‘ಇತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಗಜ್ಜಿತಂ. ಅಮೋಘವಚನಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ತಥವಚನಾ ಅದ್ವೇಜ್ಝವಚನಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಸುನಿಪುಣೋ ದುನ್ನಿಜ್ಝಾಪಯೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಭಿನ್ದೇತಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ, ಏಕಂಸೇ ಠಪಯ, ಭಿನ್ದ ಪರವಾದ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ, ತೇಮಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ಭಣಿತೋ, ಸೋ ಚ ಪನ ಕಪ್ಪೋ ಆಯುಕಪ್ಪೋ ವುಚ್ಚತಿ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ, ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಪನ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಪರಿಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ…ಪೇ… ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಭವೇಯ್ಯ ಸೀಘಗತಿ ಅನಿಲಜವೋ, ತಸ್ಸ ರಾಜಾ ಜವಬಲಂ ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಸನೇಗಮಜಾನಪದಭಟಬಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಅಮಚ್ಚಜನಮಜ್ಝೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಮೇ, ಭೋ, ಅಯಂ ಹಯವರೋ ಸಾಗರಜಲಪರಿಯನ್ತಂ ಮಹಿಂ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಖಣೇನ ಇಧಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’ತಿ, ನ ಚ ತಂ ಜವಗತಿಂ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ವಿಜ್ಜತಿ ಚ ಸೋ ಜವೋ ತಸ್ಸ, ಸಮತ್ಥೋ ಚ ಸೋ ಖಣೇನ ಸಾಗರಜಲಪರಿಯನ್ತಂ ಮಹಿಂ ಅನುವಿಚರಿತುಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಪರಿಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ, ತಮ್ಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ವಿಮಲಖೀಣಾಸವಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಣಿತಂ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ, ಸೋ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ’ತಿ. ವಿಜ್ಜತಿ ಚ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಭಗವತೋ, ಸಮತ್ಥೋ ಚ ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ಠಾತುಂ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ತಂ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನತ್ಥಿಕೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಭವೇಹಿ, ಗರಹಿತಾ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಭವಾ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಗೂಥೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಭವಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತಮ್ಪೀ’ತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಭವಗತಿಯೋನಿಯೋ ಗೂಥಸಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಪರಿಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಏವರೂಪಂ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಮಭಿನದೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಇದ್ಧಿಬಲದಸ್ಸನಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

ಇದ್ಧಿಬಲವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ದಸ ಪಞ್ಹಾ.