೨. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ನ ಚ ಭಗವತೋ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ, ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ. ಯದಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ವಾಹಸತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೀಹೀನಂ ಅಡ್ಢಚೂಳಞ್ಚ ವಾಹಾ ವೀಹಿಸತ್ತಮ್ಬಣಾನಿ ದ್ವೇ ಚ ತುಮ್ಬಾ ಏಕಚ್ಛರಾಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಾ ವೀಹೀ ಲಕ್ಖಂ ಠಪೀಯಮಾನಾ [ಠಪೀಯಮಾನೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ?

‘‘ತತ್ರಿಮೇ ಸತ್ತವಿಧಾ ಚಿತ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸರಾಗಾ ಸದೋಸಾ ಸಮೋಹಾ ಸಕಿಲೇಸಾ ಅಭಾವಿತಕಾಯಾ ಅಭಾವಿತಸೀಲಾ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ವಿತತಸ್ಸ ವಿಸಾಲಸ್ಸ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಸ್ಸ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತಸ್ಸ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಗರುಕಂ ಹೋತಿ ಆಗಮನಂ ದನ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತತ್ತಾ ಸಾಖಾನಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸರಾಗಾ ಸದೋಸಾ ಸಮೋಹಾ ಸಕಿಲೇಸಾ ಅಭಾವಿತಕಾಯಾ ಅಭಾವಿತಸೀಲಾ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಂಸಿಬ್ಬಿತವಿಸಿಬ್ಬಿತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಇದಂ ಪಠಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ದುತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಪಿಹಿತಾಪಾಯಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಸಾಸನಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ತಿಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ತಿಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಪಿಹಿತಾಪಾಯಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾತಸತ್ಥುಸಾಸನಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ತತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾ ತನುಭೂತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ಪಞ್ಚಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಪಞ್ಚಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾ ತನುಭೂತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ತತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ದಸಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ದಸಪಬ್ಬಂ ತಾವ ಲಹುಕಂ ಏತಿ, ತತೋ ಉಪರಿ ಥದ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಹೇಟ್ಠಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಸಾಖಾಜಟಾಜಟಿತತ್ತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಯೇಸಂ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದಸಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ, ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ಧೋತಮಲಾ ವನ್ತಕಿಲೇಸಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಾವಕಭೂಮೀಸು ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾವಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಾವಕವಿಸಯೇ, ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧವಿಸಯೇ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಂಸನಾಳಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢಿಯನ್ತಸ್ಸ ಲಹುಕಂ ಹೋತಿ ಆಗಮನಂ ಅದನ್ಧಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬಪಬ್ಬಗಣ್ಠಿಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅಗಹನತ್ತಾ ವಂಸಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ಧೋತಮಲಾ ವನ್ತಕಿಲೇಸಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಞ್ಞೋಜನಾ ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಾವಕಭೂಮೀಸು ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾವಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಾವಕವಿಸಯೇ, ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧವಿಸಯೇ, ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಛಟ್ಠಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ ಅನಾಚರಿಯಕಾ ಏಕಚಾರಿನೋ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಚಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧವಿಸಯಸ್ಸ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸಕವಿಸಯಂ ಪರಿತ್ತಂ ನದಿಂ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ಯದಿಚ್ಛಕ ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತೋ ಓತರೇಯ್ಯ, ಅಥ ಪರತೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ವಿತ್ಥತಂ ಅಗಾಧಮಪಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾಯೇಯ್ಯ, ದನ್ಧಾಯೇಯ್ಯ ನ ವಿಸಹೇಯ್ಯ ಓತರಿತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತಿಣ್ಣತ್ತಾ [ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಸಕವಿಸಯಸ್ಸ, ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಚ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ ಅನಾಚರಿಯಕಾ ಏಕಚಾರಿನೋ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಚಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಕವಿಸಯೇ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಭೂಮೀಸು ಗರುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಸಕವಿಸಯೇ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧವಿಸಯಸ್ಸ, ಇದಂ ಛಟ್ಠಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸತ್ತಮಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭತ್ತಮಾಪಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ದಸಬಲಧರಾ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅನನ್ತಜಿನಾ ಅನಾವರಣಞಾಣಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾರಾಚಸ್ಸ ಸುಧೋತಸ್ಸ ವಿಮಲಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಸ್ಸ ಸುಖುಮಧಾರಸ್ಸ ಅಜಿಮ್ಹಸ್ಸ ಅವಙ್ಕಸ್ಸ ಅಕುಟಿಲಸ್ಸ ದಳ್ಹಚಾಪಸಮಾರೂಳ್ಹಸ್ಸ ಖೋಮಸುಖುಮೇ ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಸುಖುಮೇ ವಾ ಕಮ್ಬಲಸುಖುಮೇ ವಾ ಬಲವನಿಪಾತಿತಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ವಾ ಲಗ್ಗನಂ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’? ‘‘ಸುಖುಮತ್ತಾ ವತ್ಥಾನಂ ಸುಧೋತತ್ತಾ ನಾರಾಚಸ್ಸ ನಿಪಾತಸ್ಸ ಚ ಬಲವತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ದಸಬಲಧರಾ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅನನ್ತಜಿನಾ ಅನಾವರಣಞಾಣಾ, ತೇಸಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಹುಕಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಹುಕಂ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಚಿತ್ತಂ.

‘‘ತತ್ರ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಂ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಾನಂ ಗಣನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇನ ಗುಣೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚ ಲಹುಕಞ್ಚ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚ ಲಹುಕಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಏವಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ನ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ತುಂ, ತೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಟಿಹೀರಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಗಣನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಮ್ಪಿ ಕಲಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪೇನ್ತಿ, ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುತಿಯೇ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಯ್ಯ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ, ಮುಖಗತಂ ಭೋಜನಂ ಗಿಲೇಯ್ಯ, ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಮೀಲೇಯ್ಯ, ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ವಾ ಉಮ್ಮೀಲೇಯ್ಯ, ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಚಿರತರಂ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲಹುತರಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಲಹುತರಂ ಆವಜ್ಜನಂ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ, ಆವಜ್ಜನವಿಕಲಮತ್ತಕೇನ ನ ತಾವತಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಆವಜ್ಜನಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇಙ್ಘ ಮಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಡ್ಢಸ್ಸ ಮಹದ್ಧನಸ್ಸ ಮಹಾಭೋಗಸ್ಸ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣಸ್ಸ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಸ್ಸ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವತಣ್ಡುಲತಿಲಮುಗ್ಗಮಾಸಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತಖೀರದಧಿಮಧುಗುಳಫಾಣಿತಾ ಚ ಖಳೋಪಿಕುಮ್ಭಿಪೀಠರಕೋಟ್ಠಭಾಜನಗತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾಹುನಕೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭತ್ತಾರಹೋ ಭತ್ತಾಭಿಕಙ್ಖೀ, ತಸ್ಸ ಚ ಗೇಹೇ ಯಂ ರನ್ಧಂ ಭೋಜನಂ, ತಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕುಮ್ಭಿತೋ ತಣ್ಡುಲೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ರನ್ಧೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ಭೋಜನವೇಕಲ್ಲಮತ್ತಕೇನ ಅಧನೋ ನಾಮ ಕಪಣೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಘರೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಲೇ ಭೋಜನವೇಕಲ್ಲಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಪನ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನವಿಕಲಮತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ರುಕ್ಖೋ ಅಸ್ಸ ಫಲಿತೋ ಓಣತವಿನತೋ ಪಿಣ್ಡಿಭಾರಭರಿತೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ಫಲಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರುಕ್ಖೋ ತಾವತಕೇನ ಪತಿತಫಲವೇಕಲ್ಲಮತ್ತಕೇನ ಅಫಲೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪತನಪಟಿಬದ್ಧಾನಿ ತಾನಿ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ, ಪತಿತೇ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಲಭತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಯದಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಸರತಿ ‘ಉಪೇತು ಮೇ ಚಕ್ಕರತನ’ನ್ತಿ, ಸರಿತೇ ಚಕ್ಕರತನಂ ಉಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ದಳ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ, ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.