೧. ಕತಾಧಿಕಾರಸಫಲಪಞ್ಹೋ

೧. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಕತಾವಕಾಸೋ ನಿಪಚ್ಚ ಗರುನೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಏತದವೋಚ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ [ವಞ್ಚೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ‘ಯದಿ ಬುದ್ಧೋ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಬುದ್ಧೋ ಸಂಯುತ್ತೋ ಲೋಕೇನ ಅನ್ತೋಭವಿಕೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸಾಧಾರಣೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಯದಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ ಲೋಕೇನ ನಿಸ್ಸಟೋ ಸಬ್ಬಭವೇಹಿ, ತಸ್ಸ ಪೂಜಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ, ನೇಸೋ ವಿಸಯೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸಾನಂ, ಮಹನ್ತಾನಂ ಯೇವೇಸೋ ವಿಸಯೋ, ಭಿನ್ದೇತಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲಂ ಏಕಂಸೇ ಠಪಯ, ತವೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಅನಾಗತಾನಂ ಜಿನಪುತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ದೇಹಿ ಪರವಾದನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಯೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ, ಕಿಂ ಪನ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ. ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘‘ಪೂಜಿಯನ್ತಾ [ಪೂಜಿತಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಸಮಸಮಾ, ಸದೇವಮಾನುಸೇಹಿ ತೇ;

ನ ಸಾದಿಯನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾರಂ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಏಸ ಧಮ್ಮತಾ’’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಿತುನೋ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಚೇತಂ ಕಾರಣಂ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಪಸಾದಪ್ಪಕಾಸನಂ ನಾಮೇತಂ, ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ರೂಹಿ ಸಕವಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಾಯ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲವಿನಿವೇಠನಾಯಾ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ, ನ ಚ ಭಗವಾ ಪೂಜಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಧಾತುರತನಂ ವತ್ಥುಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣರತನಾರಮ್ಮಣೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸೇವನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಾದಿಯತಿ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಜಲಮಾನೋಪಿ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಕಿಂ ಪನ ನಿಬ್ಬುತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಅಚೇತನೋ ಸಾದಿಯತಿ? ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಉಪರತೇ ಉಪಸನ್ತೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಿ ಸುಞ್ಞೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಟ್ಠಂ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ವತ್ಥು ಹೋತಿ ಉಪಾದಾನಂ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಗ್ಗಿಕಾಮಾ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಕಟ್ಠಂ ಮನ್ಥಯಿತ್ವಾ [ಮದ್ದಿತ್ವಾ (ಕ.)] ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅಗ್ಗಿಕರಣೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ [ದಸಸಹಸ್ಸಿಮ್ಹಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬುತೋ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬುತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಲೋಕಹಿತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ ಉಪಸನ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಬ್ಬುತೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನುಪಾದಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಕಟ್ಠಂ ಮನ್ಥಯಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅಗ್ಗಿಕರಣೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುರತನಂ ವತ್ಥುಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣರತನಾರಮ್ಮಣೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸೇವನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿತ್ವಾ ಉಪರಮೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತೋ ವಾತೋ ಸಾದಿಯತಿ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪರತಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನಾಯ’’. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಂ’’? ‘‘ಅಚೇತನಾ ಸಾ ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ವಾತೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತಾಲವಣ್ಟವಿಧೂಪನಾನಿ ವಾತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ, ತೇ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ವಾ ವಿಧೂಪನೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಬಲವೀರಿಯೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ವಾತೇನ ಉಣ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಸೀತಲಮಧುರಸನ್ತಸುಖುಮಮೇತ್ತಾವಾತೇನ ಉಪವಾಯಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾವಾತೋ ವಾಯಿತ್ವಾ ಉಪರತೋ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಸೀತಲಮಧುರಸನ್ತಸುಖುಮಮೇತ್ತಾವಾತೇನ ಉಪವಾಯಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪರತೋ ವಾತೋ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಮೇವ ಲೋಕಹಿತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಾ ಪಹೀನಾ ಉಪಸನ್ತಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ, ಏವಮೇವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ. ಯಥಾ ತಾಲವಣ್ಟವಿಧೂಪನಾನಿ ವಾತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಾತು ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಣ್ಹಾಭಿತತ್ತಾ ಪರಿಳಾಹಪರಿಪೀಳಿತಾ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ವಾ ವಿಧೂಪನೇನ ವಾ ವಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಞ್ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಕುಸಲೇನ ತಿವಿಧಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಭೇರಿಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಯೋ ಸೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಪುರಿಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ಅನ್ತರಧಾಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದೋ ಸಾದಿಯತಿ ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಹಿತೋ ಸೋ ಸದ್ದೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ, ಸಕಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಭೇರಿಸದ್ದೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಭೇರೀ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ, ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಅತ್ತಜೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಭೇರಿಂ ಅಕೋಟೇತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಪರಿಭಾವಿತಂ ಧಾತುರತನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಅನುಸಿಟ್ಠಞ್ಚ [ಅನುಸತ್ಥಿಞ್ಚ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸತ್ಥಾರಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಲಾಭೋ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಭವದುಕ್ಖಪಟಿಪೀಳಿತಾ ಸತ್ತಾ ಧಾತುರತನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಅನುಸಿಟ್ಠಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಕಾಮಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ದಿಟ್ಠಞ್ಚೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ. ಕಥಿತಞ್ಚ ಭಣಿತಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿತಞ್ಚ ‘ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ ಅತೀತಸತ್ಥುಕಂ ಪಾವಚನಂ ನತ್ಥಿ ನೋ ಸತ್ಥಾತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಯೋ ವೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ’ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಭೂತಂ ವಿತಥಂ ಅಲಿಕಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಪರೀತಂ ದುಕ್ಖದಾಯಕಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ ಅಪಾಯಗಮನೀಯನ್ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ‘ಸಬ್ಬಬೀಜಾನಿ ಮಯಿ ಸಂವಿರುಹನ್ತೂ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜಾನಿ ಅಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಸಾದಿಯನ್ತೀಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಪಥವೀ ತೇಸಂ ಬೀಜಾನಂ ವತ್ಥುಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ದೇತಿ ವಿರುಹನಾಯ, ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಕೇ ವಾದೇ ನಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಹತಾ ವಿರುದ್ಧಾ, ಸಚೇ ತೇ ಭಣನ್ತಿ ‘ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಅಫಲೋ’ ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂವಿರುಹಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಮೂಲಜಟಾಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಖನ್ಧಸಾರಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ಪುಪ್ಫಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಞ್ಚ ಞಾಣರತನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ದಳ್ಹಕುಸಲಮೂಲಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಸಾರಸೀಲಸಾಖಾಪರಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ವಿಮುತ್ತಿಪುಪ್ಫಸಾಮಞ್ಞಫಲಧರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯನ್ತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಓಟ್ಠಾ ಗೋಣಾ ಗದ್ರಭಾ ಅಜಾ ಪಸೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಮಯೋ ತೇಸಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಭವಿತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತನತ್ತಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಾಪಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಯೇವ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಕಿಮಯೋ ಸಮ್ಭವಿತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತನತ್ತಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಧಾತುಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ಬಲವತಾಯ ತಥಾಗತೇ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ಸಾದಿಯನ್ತಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮೇ ಅಟ್ಠನವುತಿ ರೋಗಾ ಕಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೂ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರೋಗಾ ಅಸಾದಿಯನ್ತಾನಂ ಕಾಯೇ ನಿಪತನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕತೇನ, ಭನ್ತೇ, ದುಚ್ಚರಿತೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ಅಕುಸಲಂ ಇಧ ವೇದನೀಯಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮ್ಪಿ ಇಧ ಕತಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಅವಞ್ಝಂ ಭವತಿ ಸಫಲನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನನ್ದಕೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಥೇರಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಸಾದಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾದಿಯಿ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಮಹಾಪಥವಿಗಿಲನ’’ನ್ತಿ [ಪವತ್ತಮಾನೇಪಿ (ಸ್ಯಾ.)]. ‘‘ಉಬ್ಬತ್ತಿಯನ್ತೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಪತಮಾನೇಪಿ ಛಮಾಯಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ವಿಕಿರನ್ತೇಪಿ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜೇ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನ ಪರಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯ ವಾ ದುಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ, ಸೋ ಹೇತು ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮೂಹತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಹೇತುನೋ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಜೀವಿತಹಾರಕೇಪಿ ಕೋಪಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಪಥವಿಗಿಲನಂ ನ ಸಾದಿಯಿ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನನ್ದಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ನನ್ದಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕತೋ ಅಪರಾಧೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ. ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋತಿ.

‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ, ಯೇ ಏತರಹಿ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ಅತ್ಥಿ ತೇ ತತ್ಥ ಸವಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾವೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಚ ಸಕ್ಕೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ ಥೇರೋ, ನನ್ದಕೋ ಚ ಯಕ್ಖೋ, ನನ್ದೋ ಚ ಮಾಣವಕೋತಿ. ಸುತಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪರದ್ಧಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಗವತಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಸಾವಕೇಸು ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ವಾ ಸಾವಕಾ ವಾ ಸಾದಿಯಿಂಸು ಇಮೇಸಂ ಮಹಾಪಥವಿಪವಿಸನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಕತೋ ಅಧಿಕಾರೋ ಅವಞ್ಝೋ ಭವತಿ ಸಫಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಸುವಿಞ್ಞಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಉತ್ತಾನೀಕತೋ, ಗುಯ್ಹಂ ವಿದಂಸಿತಂ, ಗಣ್ಠಿ ಭಿನ್ನೋ, ಗಹನಂ ಅಗಹನಂ ಕತಂ, ನಟ್ಠಾ ಪರವಾದಾ, ಭಗ್ಗಾ ಕುದಿಟ್ಠೀ, ನಿಪ್ಪಭಾ ಜಾತಾ ಕುತಿತ್ಥಿಯಾ, ತ್ವಂ ಗಣೀವರಪವರಮಾಸಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ಕತಾಧಿಕಾರಸಫಲಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.